خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحریف ناپذیری قرآن از دیدگاه علامه شعرانی :

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد

چکیده

علامه شعرانی در حواشی و تعلیقاتی که بر شماری از کتابها نوشته اند، درباره علوم قرآن، از جمله تحریف ناپذیری قرآن نکاتی

ارجمند را بیان کرده اند . وی تحریف قرآن به معنای جابه جایی یا تغییر و یا زیادت و نقصان پاره ای از کلمات یا آیات قرآن را به این

دلایل مردود می شمارد: تواتر قرآن، تواتر قرائات، وجوب متابعت از رسم الخط مصحف عثمانی، مشخص بودن سوره ها در زمان

رسول خدا صلی الله علیه و آله و . . . و یکایک ادله قائلان به تحریف را مانند آنچه در فصل الخطاب آمده است، رد می کند . در مقاله

حاضر شرح این مطالب آمده است

.

کلید واژه ها: تحریف قرآن، تحریف ناپذیری قرآن، ادله تحریف ناپذیری قرآن، شبهات قائلان به تحریف قرآن

.

۱ .

مقدمه

یکی از مسایل بسیار مهم و اساسی قرآن پژوهی، بحث تحریف ناپذیری قرآن است . اگر از گروهی از حشویه و اهل حدیث بگذریم که

جمود فکری و قشری نگری، آنها را به اظهار نظرهای ناصحیح وادار نموده است، تقریبا میان تمام فرق مسلمان اتفاق نظر است که

قرآن موجود همان است که در طی مدت بیست و سه سال و به تدریج بر قلب پاک پیامبر صلی الله علیه و آله نازل گردید و آن

حضرت به کاتبان وحی دستور داد تا آیات و سور نازل شده را بنویسند و بسیاری از صحابه – که به طور قطع از صدها نفر هم تجاوز

می کرد همه یا بخش اعظم قرآن را از حفظ داشتند

.

بنابراین، آنچه امروزه در بین مسلمانان به عنوان آخرین کتاب آسمانی دایر و مرسوم است، دقیقا همان است که بر پیامبر صلی الله

علیه و آله نازل گردیده، بدون این که حتی یک کلمه در آن کم یا زیاد شده باشد و این صرف ادعا نیست; بلکه در جای خود با دلایل

فراوان عقلی و نقلی به اثبات رسیده است

.

از جمله دانشمندانی که در عصر حاضر به بحث تحریف ناپذیری قرآن اهتمام ورزید و در موارد متعددی به اجمال و تفصیل بدان

پرداخته است، علامه مفضال و حکیم عالی مقدار مرحوم علامه شعرانی است

(۱)

.

علامه شعرانی آثار فراوانی را به صورت پاورقی، حواشی یا مقدمه بر بسیاری از کتب تفسیری، حدیثی، کلامی و فقهی نوشته و به

ترجمه برخی کتابها نیز اقدام کرده است . در این تعلیقات و حواشی، موضوعات متنوع فراوانی را مورد بحث و بررسی قرارداده است

که از آن جمله می توان به موضوع کنونی، یعنی تحریف ناپذیری قرآن اشاره کرد

.

علامه شعرانی این بحث را به تفصیل در حواشی وافی و کتاب فارسی اش به نام «راه سعادت » مورد بررسی قرار داده و عقیده جمهور

علمای مسلمان را مبنی بر عدم تحریف قرآن مورد اثبات یا تاکید قرار داده است

.

ایشان در مقدمه ای که بر تفسیر «منهج الصادقین » ملا فتح الله کاشانی نوشته، در این باره می فرماید

:

چون علمای ما در عدم تحریف بسیار نوشته و استدلال کرده اند، حاجتی به تفصیل و تکرار ندیدم . در حایشه وافی به قدر کافی

متعرض آن شده ایم و در کتاب فارسی در نبوت، موسوم به «راه سعادت » اشارتی کرده ایم و این جا به ذکر چند نکته مختصر قناعت

می کنیم

(۲)

.

مرحوم شعرانی بسیاری از آرا و اندیشه های خویش را به صورت تعلیقات، توضیحات و حواشی و شروح بر بخشی از کتابهای مهم

تفسیری و کلامی به یادگار گذاشته اند . از مواردی که هم به صورت مستقل و مجزا و هم در ضمن مباحث دیگر بدان پرداختند،

موضوع این مقال، یعنی تحریف ناپذیری قرآن است که به اختصار مورد بررسی قرار می دهیم

.

۲ .

تعریف تحریف

مرحوم خویی در البیان به تفصیل به شرح معانی لغوی و اصطلاحی تحریف پرداخته است که تقریبا همه موارد مربوط به آن را

شامل می شود

(۳)

.

علامه شعرانی – که گویا در اواخر عمر قصد نگارش تفسیر قرآن را داشته است

(۴)

، بدون پرداختن تفصیلی به آن

موارد، در رساله ای که با عنوان “گفتاری در باب قرآن” از ایشان منتشر شده و در حکم مباحث مقدماتی تفسیر است، در این باره

می نویسید

:

تحریف، یعنی نقل آیه از محلی به محل دیگر، یا تغییر بعضی کلمات . علی بن ابراهیم بسیاری از این قبیل را بر شمرده است; مانند

: «

و اجعلنا للمتقین اماما

(۵)

»

که می گوید: در اصل «و اجعلنا من المتقین اماما» بوده و آیه «کنتم خیرامه اخرجت للناس

(۶)

»

در اصل

«

کنتم خیر ائمه اخرجت للناس » بوده است

. . . ^(۷) .

ایشان به شدت با این سخن علی بن ابراهیم و امثال او به مخالفت برخاسته و با استناد به مساله جمع و تدوین آن در زمان پیامبر

صلی الله علیه و آله به پاسخ گویی برآمده و چنین فرموده است

:

و لیکن این عقیده علی بن ابراهیم را به هیچ وجه ممکن نیست تصدیق کنیم; چون یقینا اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله مختار

نبودند که سوره های قرآن را به میل خود تالیف کنند و هر آیه را جزو هر سوره که می خواهند قرار دهند; بلکه تالیف سوره ها چنان

که گفتیم – در زمان آن حضرت و به امر او بوده است . از هر سوره نسخه ها برداشته و در اطراف بلاد منتشر کرده اند . هیچ کس را

ممکن نبود، نصف آیه از سوره بقره را بردارد و در سوره مائده قرار دهد

(۸)

.

علاوه بر این، آنچه علی بن ابراهیم ادعا کرده روایتی بیش نیست و در جای خود ثابت شده است که

:

هیچ یک از این قراآت برای ما اعتبار ندارد، چون به اخبار آحاد است و احتمال کذب و خطا در آن می دهیم; بلکه آنچه از پیغمبر و

ائمه هم نقل کرده اند، چون صحت نقل مشکوک است، برای ما حجت نیست

(۹)

.

در جعلی بودن این قبیل روایات همین بس که آنان حتی در سوره فاتحه ای که مسلمانان در هر روز لااقل پنج نوبت آن را در

نمازهای یومیه اشان می خوانند، ادعا کرده اند که آیه «صراط الذین انعمت علیهم » در اصل «صراط من انعمت علیهم » بوده است و به

تعبیر آن مرحوم

:

عجب تر این که گوید: در فاتحه الکتاب تحریف کرده اند . چون این سوره را تمام مسلمانان در نماز، روزی پنج مرتبه می خواندند و

اگر در بیست و سه سال زمان حیات پیامبر «صراط من انعمت علیهم » خوانده می شده، نه ممکن بوده کسی در آن سهو کند و

صراط الذین بخواند و نه عمدا جهت داشت که آن را تغییر دهند و اگر فایده ای هم تصور می شد، با شهادت عامه خلق، تغییر آن

ممکن نبود

(۱۰)

.

۳ .

پیشینه تحریف

مرحوم شعرانی بر این باور است که در بین علمای پیشین شیعه و حتی در طبقه میانی دانشمندان شیعه نظیر علامه، محقق و

شهید به هیچ وجه قول به تحریف طرفداری نداشته است

(۱۱)

و حتی از شیخ صدوق نقل می کند که

:

هر کس به ما شیعه نسبت دهد که می گوییم: از قرآن چیزی نقصان یافته، دروغ می گوید و ما هرگز چنین سخنی نگوییم

(۱۲)

.

و از قول علامه در تذکره آورده است

:

مصحف امیرالمؤمنین علیه السلام که پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله جمع کرد، همین مصحف متداول امروزی است که

ما در دست داریم

(۱۳)

.

و می افزاید

:

نظیر این کلام را صاحب مجمع البیان که اعظم مفسران شیعه است – در اول تفسیر خود ذکر کرده و نیز شیخ طوسی که رئیس

فرقه است – در تفسیر تبیان و سید مرتضی در مسایل طرابلسیات آن را تقویت کرده اند و محقق کاظمی در کتاب شرح وافیه بر آن،

ادعای اجماع کرده و مخالفت بعضی را چون نسبشان معلوم است، قابل ادعا ندانسته است

(۱۴)

.

به اعتقاد ایشان، علی رغم این که عقل سلیم و نقل صحیح بر نفی تحریف قرآن دلالت دارد، بسیار جای تاسف است که برخی از

محدثان به خاطر اعتماد بیش از حد به روایت، شبهه تحریف را مطرح کرده اند

(۱۵)

.

آن مرحوم بر این باور است که شبهه تحریف از سوی علامه مجلسی و به تبع وی از سوی شاگرد به واسطه اش میرزاحسین نوری

در دنیای شیعه مطرح شده و تکیه گاه آنان نه عقل و منطق است و نه نقل صحیح و قطعی; بلکه به چند روایت ضعیف استناد شده

است که هرگز نمی تواند در این مسیر، مورد اعتماد باشد

(۱۶)

.

همچنین درباره میرزا حسین نوری می نویسد

:

در این زمانها یک نفر از علمای حدیث، کتابی نوشته به نام «فصل الخطاب » برای اثبات این که قرآن تحریف و از آن چیزی کم

شده است; ولی در تمام آن کتاب، چیزی که ارتباط به مطلب داشته باشد، ذکر نکرده است و جز تطویل از آن استفاده نمی شود

(۱۷)

.

۴ .

ادله تحریف ناپذیری قرآن

اگر چه در طول حیات پرخیر و برکت قرآن، از سوی دانشمندان مسلمان، ادله فراوانی در نفی تحریف آن عرضه شده است; ولی

همان گونه که پیش از این هم اشاره شد، سعی ما در این مقال بر آن است که تنها به دلایل ذکر شده از سوی علامه شعرانی در این

زمینه بپردازیم . از این رو بدون پرداختن تفصیلی به همه مطالب این بحث، صرفا دلایل ایشان را به اجمال برمی شمریم

.

ایشان برای اثبات مدعای خود و رد نظر قائلان به تحریف به دلایلی استناد کرده اند که ذیلا بدان اشاره می شود

.

۴ . ۱ .

تواتر قرآن

نکته مهمی که در نفی تحریف کارساز است، مساله تواتر قرآن است . علامه شعرانی در آغاز مقدمه خود بر تفسیر منهج الصادقین،

ضمن اشاره به معنای تواتر، درباره متواتر بودن قرآن سخن گفته و چنین فرموده است

:

متواتر آن است که ناقلین آن در کثرت به اندازه ای باشند که احتمال ندهیم یکدیگر را ملاقات کرده و به توطئه و توافق یکدیگر،

خبری به دروغ انتشار دهند; چنان که هرگاه در گواهی بر وقایع عادلی، دو تن خصوصیات واقعه را به یک طریق نقل کنند و بدانیم

یکدیگر را ملاقات نکرده اند، از قول آن دو تن یقین به صحت واقعه پیدا می کنیم; چون محال است عادتا دو سخن دروغ با یکدیگر

متفق باشند . در احادیث و تواریخ دو تن راوی بدین صفت یافت نشود; اما جماعت بسیار باشند که بدانیم توطئه آنان عادتا محال

است و آن را متواتر گوییم و از آن یقین حاصل شود و اگر احتمال دهیم عمدا با یکدیگر توافق کردند تا دروغ انتشار دهند، از قول

آنها یقین حاصل نمی شود; گر چه مشهور باشد

.

وجود شهر مکه و مدینه و همچنین وجود حضرت خاتم انبیاء و امیرالمؤمنین صلوات الله علیهم به تواتر ثابت گردیده است; یعنی

عده ای بسیار خبر داده اند که احتمال ندارد به تواطؤ عمدا دروغ گفته باشند

.

علمای اهل سنت و شیعه متفق اند که قرآن باید به تواتر ثابت شود و آن چه در اخبار آحاد وارد باشد، قرآن نیست . علامه حلی (ره

)

در باب قرائت از تذکره و سایر کتب فقه و همچنین در کتاب نهایه الاصول و علمای دیگر در کتب خویش گویند: این قول اجماع

است و نیز دلیل آورده اند که قرآن معجزه نبوت است و در اعتقادات یقین معتبراست

.

پس باید قرآن بودن کلام، متیقن باشد تا از روی آن، علم به نبوت حاصل شود و اگر قرآن ظنی باشد، معجزه نبوت مظنون و اصل

نبوت هم مظنون باشد . . . و در اخبار آحاد از شیعه و سنی، بسیار کلمات به عنوان قرآن نقل شده است و صاحب فصل الخطاب در

کتاب خویش آورده و هیچ کسی آنها را به عنوان قرآن نپذیرفته است و این خود قرینه است که نقل اجماع علما صحیح است و کسی

اثبات قرآن را به خبر واحد جایز ندانسته است

. . . .

یکی از بزرگان علمای عصر ما آیه الله السید ابوالقاسم الخوئی در مقدمه تفسیر خود موسوم به البیان گوید: اطبق المسلمون

بجمیع نحلهم و مذاهبهم علی ان القرآن ینحصر طریقه بالتواتر و استدل کثیر من علماء السنه و الشیعه علی ذلک بان القرآن تتوافر

الدواعی و در مفتاح الکرامه است: ان العاده تقضی بالتواتر فی تفاصیل القرآن من اجزائه و الفاظه و حرکاته و سکناته و وضعه فی

محله لتوافر الدواعی الی ان قال فلایعبا بخلاف من خالف او شک فی المقام

(۱۸)

.

همچنین در حواشی تفسیر ابوالفتوح رازی در این باره گوید

:

چون این سخنان به خبر واحد منقول است و خبر واحد در قرآن معتبر نیست، به اجماع مسلمانان از هر مذهب و آن چه در قرآن

مکتوب است، به تواتر رسیده، برای ما جایز نیست، متواتر را ترک کرده، آن را موافق خبر واحد تغییر دهیم

(۱۹)

.

و در جایی دیگر آورده است

:

ابان [بن] تغلب از اصحاب امام باقر علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام است و از قاریان معروف و قولش حجت است و اگر

گویی چرا به قرائت او نخوانیم، گویم: چون قرائت او برای ما به روایت متواتر ثابت نشده و نقل آحاد است و نقل آحاد در قرآن حجت

نیست و قرآن مانند اصول دین است که به خبر واحد ثابت نمی شود

(۲۰)

.

ایشان در این باره ضمن پاسخ به محدث نوری چنین آورده است

:

قولی که مصنف کتاب “فصل الخطاب” درصدد اثباتش برآمده، مخالف یکی از ضروریات مذهب شیعه است; زیرا هیچ کس مخالفت

نکرده در این قول که قرآنی که بالفعل در دست ما می باشد، متواتر است . به این معنا که نقل آن از رسول خدا صلی الله علیه و آله

جوری بوده که دستبرد زدن در آن و دگرگون ساختنش ممکن نبوده; برای آن که ناقلین زیاد بوده اند و آنچه را ایشان می خواهد

اثبات کند، اگر درست باشد، نکوهش و عیب جویی در تواتر این قرآن موجود نیز می باشد; زیرا از این احادیثی که روایت نموده،

فهمیده است که یک مردی که زید بن ثابت باشد، آیات قرآن را از گفتار تک تک از مردان به دست آورده، و هر جور دلخواهش بوده،

بر طبق ذوق و سلیقه خود، آنها را گردآوری نموده و به سوره فلان نام گذاری کرده . این وارد کردن عیب است در تواتر قرآن و حال

آن که معلوم است که قرآن متواتر است; به این معنا که [هر آیه ای از آیه هایش و] هر سوره ای از سوره هایش در سینه های مردم

زیادی محفوظ بوده، یا در هر دوره ای از زمان پیغمبر صلی الله علیه و آله تا زمان ما به صورت نوشته نزد آنان بوده است و این به

گونه ای بوده که برای احدی، تصرف در کلمه ای از آن به هیچ وجه امکان نداشته; چون در دیدگاه [و منظر و مرآی] عده بی شماری

بوده

(۲۱)

.

۴ . ۲ .

تواتر قراآت

علاوه بر مساله تواتر قرآن که بارها در آثار علامه بدان تصریح شده است، همان گونه که پیشتر آمد، مساله تواتر قراآت نیز یکی دیگر

از مواردی است که به اعتقاد علامه، بر نفی تحریف دلالت می کند

.

توضیح مطلب این است که نه تنها متواتر بودن تک تک آیات و سوره های قرآن دلیل عدم تحریف این آخرین کتاب آسمانی است،

بلکه تواتر قرائت قرآن نیز دلیل دیگری بر تحریف ناپذیری آن است . همین که در پاره ای از روایات، قرائتی به عنوان “قرائت مشهور

”

مورد پذیرش قرار گرفت و قرائتی دیگر به عنوان “قرائت شاذ” مردود اعلام شد، به خوبی می رساند که صحابه تا آن اندازه به قرآن

توجه داشتند که علی رغم اختلاف لهجه ها و بداوت خط عربی، باز هم یک قرائت را که همان قرائت مورد تایید پیامبر صلی الله علیه

و آله باشد، مورد پذیرش رسمی قرار دادند و از دیگر قرائتها صرف نظر کردند . علامه در این باره می نویسد

:

از بعض روایات معلوم می شود که مصحف زیدبن ثابت قرائت عامه مردم بود; یعنی در همان عهد متواتر بود . گویند: کسی آیتی از

قرآن قرائت کرد، بر خلاف عامه مردم و عمر تعجب کرد و از زید خواست آن آیه را قرائت کند، زید موافق عامه خواند . پس معلوم

می شود، قرائت مشهور چیزی بود که اگر کسی بر خلاف آن می خواند، متوجه می شدند . پس از عهد عثمان باز اختلاف در

رائت بماند; اما محدودتر; چون هیچ از رسم الخط مصحف زید خارج نبود; اما قرائت های سابق گاهی از رسم الخط وی خارج بوده

;

چنان که بر متتبعان تفاسیر و قراآت واضح می گردد . مثلا در قرائت عمر بن الخطاب «صراط من انعمت علیهم غیر المغضوب

علیهم و غیرالضالین » بر خلاف خط مصحف مشهور است و در مصحف ابی بن کعب «فمن حج البیت او اعتمر فلا جناح علیه

الایطوف بهما» و در قرائت ابن مسعود «من بقلها و قثائها و ثومها» و هم در قرائت او «واقیموا الحج و العمره » است بجای «اتمواالحج و

العمره » ; اما هیچ یک از این قراآت برای ما اعتبار ندارد; چون به اخبار آحاد است و احتمال کذب و خطا در آن می دهیم; بلکه آن

چه از پیغمبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام هم نقل کرده اند، چون صحت نقل مشکوک است، برای ما حجت نیست

(۲۲)

.

همچنین ذیل آیه ۲۳۴ سوره بقره در خصوص عبارت «لاتضار» که عاصم آن را «لاتضارر» به فک ادغام و کسر راء خوانده، می نویسد

:

عاصم از قراء سبعه است که قرائت آنان متواتر است و خواندن آن به اجماع جایز ولیکن چون این قرائت از عاصم متواتر نیست و از

شواذ محسوب است، قرائت آن جایز نیست و از این جا معلوم گردید که همه آنچه از هفت قاری مشهور روایت شده است، متواتر

نباشد و شواذ آنان مانند شواذ دیگران است

(۲۳)

.

و سرانجام این که در آغاز سوره انشراح می نویسد

:

بیشتر علمای ما گویند: بسم الله را نیز باید گفت، چون نقل آن متواتر است و به عقیده ما، در قرآن موجود تحریف راه نیافته و آن

مصحفی که بسم الله ندارد و گویند: مصحف ابی بن کعب بوده، به تواتر نقل نشده است و اطمینان به نقل آحاد نداریم و ندانسته را

جایز نیست برداشته ترجیح دهیم و قرائت متواتر را ترک کنیم

(۲۴)

.

همان گونه که ملاحظه می شود، به اعتقاد علامه شعرانی، تواتر قراآت – علاوه بر تواتر قرآن خود دلیل دیگری بر تحریف ناپذیری

این کتاب مقدس است

.

۴ . ۳ .

وجوب متابعت رسم الخط

یکی از دلایل یا لااقل شواهدی که مرحوم شعرانی در اثبات عدم تحریف قرآن آورده است، وجوب پیروی از رسم الخط زمان عثمان،

یعنی زمان آخرین جمع قرآن کریم است

.

به اعتقاد ایشان، صحابه تا آن اندازه در حفظ متن و نص قرآن وسواس داشتند که پس از جمع زمان عثمان، نه تنها نقطه گذاری و

اعراب گذاری را بدعت و غیرجایز می دانستند; بلکه بعضی اغلاط املایی را نظیر رحمه که به صورت رحمت و مرضاه که به شکل

مرضات نوشته شده بود، هم تغییر ندادند

(۲۵)

و این خود یکی از دلایلی است که شبهه تحریف قرآن را منتفی می سازد . به اعتقاد

ایشان

:

در رسم الخط قرآن تعبد و متعابعت نسخ اولیه قرآن واجب است و این نکته را مراعات باید کرد . مثلا انما در همه جای قرآن باید

موصول نوشته شود، مگر در آیه ان ما توعدون لآت (در سوره انعام) که قرآن های قدیم از زمان پیغمبر صلی الله علیه و آله که

مقطوع نوشته بودند و باید متعابعت کرد و در این آیه سوره نحل (ان ما عندالله) . . . چون مصاحف از آن عهد هر دو گونه نوشته

شده، برای ما هر دو وجه جایز است و حکم در هر کلمه که به ما متصل شود، مانند: اینما، کلما، بئسما و حیثما همین است که

متعابعت باید کرد و عجب آن که فاینما تولوا فثم وجه الله در آیه ۱۰۹ بقره متصل است و این ما تکونوا یات بکم الله جمیعا در آیه ۱۴۲

همان سوره متصل; به فاصله یک ورقه و دلیلی جز متابعت ندارد

(۲۶)

.

همچنین در ذیل آیه ۶۵ سوره طه «ان هذان لساحران » می فرماید

:

تحریف خلاف اجماع و تواتر است ولیکن عجب است که اهل خلاف، نسبت تحریف قرآن به شیعه می دهند . . . وجود این کلمه

[

هذان] در قرآن دلیل بزرگی است، بر عدم تحریف; چون اگر بنای قراء بر اعمال رای و سلیقه و مراعات قواعد بوده، حتما این کلمه

را تغییر می دادند و هذین می کردند; اما بنا بر سماع بوده است

(۲۷)

.

همچنین در بحث مستقلی که تحت عنوان رسم الخط قرآن در مقدمه تفسیر منهج الصادقین مرقوم فرموده اند، در این زمینه

این گونه آورده اند

:

در مصاحف، کلماتی بر خلاف رسم معهود نوشته اند و از عصر اول تا کنون، غالبا بدان مقید بودند و آن را تغییر ندادند، برای آن که

توهم تحریف در قرآن نشود و به اعتقاد ما حفظ آن واجب است، برای همین غرض . . . و هر چه موافق رسم الخط معهود آن زمان

بوده و در زمان ما تغییر کرده است، باز باید همان رسم قدیم را محفوظ داشت . الا آن که الف اشباع را برای حفظ از غلط در تلفظ

مراعات کرده و حفظ لفظ را مهم تر از حفظ نقش کتاب شمردند و برای این امثله ذکر می کنیم: اما کلماتی که بر خلاف رسم معهود

است، مانند (ابن) که در قرآن همه جا با الف است، مانند عیسی ابن مریم و موسی ابن عمران و در کتابت معروف، بین دو علم

بی الف نوشته می شود، نباید در قرآن بی الف نوشت تا توهم نشود که از حروف آن چیزی کم شده است

. . . ^(۲۸)

و در ذیل آیه ۸۱ سوره نساء فمال هؤلاء . . . گوید

:

غرض متعابعت [رسم الخط] قرآنهای زمان پیامبر صلی الله علیه و آله و صحابه است تا از تحریف و تصحیف مامون باشد . از جمله

مال هؤلاء که لام حرف جر را از هؤلاء جدا نویسند

(۲۹)

.

حتی بدون بسم الله بودن سوره برائت را دلیل عدم تحریف قرآن دانسته، چنین می نویسد

:

بی بسم الله بودن این سوره تعبد و دلیل قطعی است بر این که قرآن تحریف نشده و نویسندگان تابع دستور رسول بودند و به قیاس

و فکر خود عمل نمی کردند و سوره برائت را با این که سوره دیگر می دانستند غیر انفال، بسم الله بر آن نیفزودند و آن که جماعتی

پندارند، سوره بندی قرآن و ترکیب آیات متفرقه و نام سوره نهادن، همه به اختیار مردم بوده، صحیح نیست; بلکه این سوره را خود

پیغمبر صلی الله علیه و آله ترکیب فرمود و میان آنها بسم الله قرار داد، جز این سوره، و در مبادی بعضی، حروف مقطعه مقرر

فرمود و در بعضی نفرمود و هر یک را نامی نهاد و اشاره کرد

(۳۰)

.

۴ . ۴ .

مشخص بودن سوره ها در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله

شاید مهم ترین دلیلی که مرحوم شعرانی در نفی تحریف یاد کرده اند، این است که تمامی آیات و سوره های قرآن در زمان حیات

پیامبر صلی الله علیه و آله تدوین گردید و هر سوره با نام کامل و مشخصات خاص خود در زمان آن حضرت معروف و شناخته شده

و در بین مسلمانان رایج و مرسوم بوده است; به گونه ای که وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله مثلا می فرمود: هرکس سوره بقره را

بخواند، پاداش او چنین و چنان خواهد بود و یا اگر سوره توحید را بخواند، چه اندازه اجر و مزد خواهد داشت و . . . ، همگان

می دانستند که حضرت درباره چه چیزی سخن می گوید

.

علامه در این باره می نویسد

:

جمع آیات در سوره ها در عهد خود پیغمبر صلی الله علیه و آله و به امر و دستور آن حضرت بود و ترتیب آیه ها نیز . این که فلان

سوره بزرگ است و فلان سوره کوچک، و در آغاز سوره ای حروف مقطعه و در سوره ای نیست، و در آن که هست چه حروف است و

اسامی سوره و این که هر سوره مبدو به بسم الله است جز برائت، همه به امر پیغمبر صلی الله علیه و آله بود و هر سوره را به نام و

نشان، گروه بی شمار از مسلمانان جزیره العرب نوشته یا از بر داشتند و این که گویند، امیرالمؤمنین خواست قرآن را جمع کند،

مقصود جمع سوره هاست در یک مجلد; نه جمع آیات متفرقه و تشکیل دادن سوره، و همچنین زید بن ثابت و دیگران . و گرنه

ترتیب و تشکیل سوره در زمان پیغمبر صلی الله علیه و آله بود

(۳۱)

.

همچنین در حواشی وافی در این باره آورده است

:

ان جمع القرآن علی عهد ابی بکر لم یکن بمعنی جمع الآیات فی السور، بل جمع السور فی مصحف واحد; لان جمع الآیات فی السور

کان بامر رسول الله صلی الله علیه و آله فی عصره کما ذکرنا . علی هذا فلا یتحمل التحریف، لان کل واحده من السور کانت متواتره

لکثره من کان یحفظها فوق حد التواتر

(۳۲)

.

به علاوه از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است که به زنها سفارش می کرد: سوره نور را بخوانند، و خود در نمازهای آیات،

سوره بقره و آل عمران را قرائت می فرمود و یا فرموده است: هر کس چهار آیه اول سوره بقره را به همراه آیه الکرسی و دو آیه بعد از

آن و همچنین سه آیه آخر سوره بقره را بخواند، هرگز در نفس و مالش امر مکروهی را مشاهده نمی کند . همه این موارد نشان

می دهد که بسیاری از سوره ها و از جمله سوره بقره، آل عمران، نور و . . . در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله دارای نظم و

ترتیب معینی بوده است و همه می دانستند که اول، وسط و آخر آن کجاست و بر این اسامی شبهه تحریف، خود به خود بی معنا

خواهد بود

(۳۳)

.

۴ . ۵ .

تعیین جای آیات از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله

آنهایی که تصور می کنند، آیات قرآن، متفرق و پراکنده بود و در زمان جمع قرآن پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله احتمال

تحریف در آنها منتفی نبوده است، از این نکته غافلند که حضرت خود پس از نزول آیات جای آنها را در درون سوره ها مشخص

می فرمود

.

این امر را علاوه بر دلائل متقن تاریخی که به اجمال در مورد پیشین بدان اشاره شده، قرآن نیز گواهی می دهد; زیرا وقتی قرآن با

صراحت می فرماید: «فاتوا بسوره من مثله

» ^(۳۴)

یا «فاتوا بعشر سور مثله

» ^(۳۵)

یا «سوره انزلناها

» ^(۳۶)

و . . . ، به روشنی اثبات می کند که

واژه سوره در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله هم برای آن حضرت و هم برای صحابه شناخته شده بود و تعریف مشخصی

داشت; به ویژه آنکه برخی سوره ها یکباره نازل گردیده بود و نظم و ترتیب آنها از همان آغاز به وسیله وحی مشخص شده بود و این

سوره ها در مکتوبات متعددی در نزد برخی از صحابه موجود بود و بسیاری دیگر نیز آنها را به دقت حفظ کرده بودند; بنابراین هیچ

زمینه ای برای تحریف به معنای کم و یا زیاد کردن در قرآن فراهم نبود . به تعبیر مرحوم شعرانی

:

حاصل کلام اینکه می پرسیم: پیامبر صلی الله علیه و آله وقتی که قرآن نازل می شد، آن را پنهان نگاه می داشت یا بین مردم منتشر

می کرد؟ البته در جواب می گویند: منتشر می کرد . باز می پرسیم: وقتی منتشر می کرد، اجازه می داد هر آیه را جزو هر سوره

بخوانند یا مقید می فرمود؟ اگر بگویند: مردم را آزاد می گذاشت، در این صورت، تحریف معنا ندارد و هر آیه را در هر جا می توان

قرائت کرد و اگر بگویند: مقید می فرمود; البته جمعی کثیر که آن حضرت را در تکالیف دشوار، مانند زکات و جهاد و روزه اطاعت

می کردند، در این امر نیز متابعت داشتند و وقتی یک آیه جزو یک سوره شد و به همان هیات در ممالک پراکنده گشت، تغییر آن

محال بود

(۳۷)

.

۴ . ۶ .

اهتمام صحابه

نکته دیگری که به اعتقاد علامه، دلیل تحریف ناپذیری قرآن است، توجه و اهتمام بیش از حد صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله به

قرآن است . همان گونه که از خلال مطالب پیشین به دست می آید، علاوه بر شخص پیامبر صلی الله علیه و آله و تاکیدهای فراوانی

که در حفظ و نگارش و تعلیم و تعلم قرآن بیان فرمود و ثوابهای بسیاری که برای حفظ و تعلیم آن مطرح کرد، اصحاب آن حضرت

نیز توجه و عنایت خاصی نسبت به قرآن مبذول داشتند، به گونه ای که حتی تصور این که ممکن است چیزی از قرآن کم یا زیاد شده

باشد، امری محال می نماید

.

این توجه تا بدان حد بوده است که به تعبیر مرحوم علامه

:

آیه ها و کلمات و حروف قرآن را شمردند و کیفیت ادای کلمات را ضبط کردند . مانند این که ابن کثیر چه اندازه مد واجب را

می کشید و کسائی کدام را با غنه ادا می کرد و با این قراین، معلوم می شود که چه اندازه در ضبط و نگهداری قرآن از تصحیف و

تحریف می کوشیدند

(۳۸)

.

۴ . ۷ .

تاکید بر تلاوت صحیح

تلاوت عین الفاظ قرآن از صدر اسلام تا کنون و سفارش و توصیه اکید پیامبر صلی الله علیه و آله بر حفظ و تلاوت عین الفاظ

آخرین کتاب آسمانی دلیل دیگری بر تحریف ناپذیری آن است

.

علامه در این باره می فرماید

:

قرآن کلام الهی است که به وحی الهی بر پیغمبر ما نازل گردید; لذا ترجمه آن را قرآن نگوییم و مطالعه آن را بی تلفظ، تلاوت

نخوانیم; هر چند ثواب بسیار دارد و عنایت پیغمبر صلی الله علیه و آله از آغاز بر این بود که عین الفاظ، بی کم و زیاده، بر زبان ها

جاری گردد و همین را عبادت قرار داد و در هر نماز واجب فرمود به امر الهی

.

چنان که اگر کسی نتواند لفظ آن را چنان که باید بر زبان ادا کند، حتی برای لکنت و آفت، امامت وی جایز نباشد، و اقتدای به او

<