خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مشکل رؤیت هلال

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مشکل رؤیت هلال :

اهمیت رؤیت هلال

می دانیم که در شریعت مقدّس اسلام بسیاری از وظایف و عباداتِ فردی و اجتماعیِ مسلمانان بر اساس ماههای قمری، و تشخیص آغاز و انجام ماههای قمری هم مبتنی بر رؤیت هلال است. مراسم بسیار مهم و اساسی حج، تعیین روز عرفه و عید قربان، روزه ماه مبارک رمضان، شبهای قدر، ایام تاریخی مهم مانند: مبعث، غدیر، عاشورا و مهمتر از همه عید فطر همگی وابسته به رؤیت هلال اند و حتی برخی وظایف مانند روزه عید فطر مردّد بین محذورین است که اگر روزی آخر ماهِ رمضان باشد روزه اش واجب و اگر عید فطر باشد روزه اش حرام است. به دلیل همین نقش اساسی و تأثیر گسترده، رویت هلال وسیله ای بس آسان و در دسترس برای تحقق اختلاف یا اتّحاد مسلمانان است. حتی اگر بتوان با وجود اختلاف، در اموری مثل روزه یوم الشکّ اوّل ماه مبارک یا احیای دو شب به نیّت لیله القدر، مشکل را حل کرد، در تعیین روز عرفه و عید قربان و عید فطر چنین راهی وجود ندارد. مگر می توان مسلمانان را مکلّف کرد که در یوم الشکّ آخر ماه مبارک، طریق احتیاط پیش گیرند و مثلاً با مسافرت روزه خود را افطار کنند؟

گذشته از جنبه های شرعیِ فردی، بازتاب اجتماعی دوگانگی و تفرقه در این امور را که بسیاری از اوقات به پاره ای اعتقادات مسلمانان نیز ضربه می زند، نباید از نظر دور داشت.

تشخیص درست و مطابق ضوابطِ شرعی اوّل ماههای قمری آنقدر مهم است که در روایاتی می خوانیم که پس از فاجعه اندوهبار و جانکاه عاشورا، نفرین فرشته ای در حقِّ قاتلانِ حضرت ابا عبد اللّه الحسین (ع) موفّق نشدنِ آنان به اعمال و وظایف عید قربان و فطر و ماه مبارک است:

قال أبو عبداللّه(ع): لمّا ضُرب الحسین بن علی(ع) بالسیف فسقط… ثمّ ابتُدِرَ لیقطع رأسه نادی منادٍ من بُطنان العرش: «ألا أیّتها الأُمّه المتحیّره الضالّه بعد نبیّها! لا وفّقکم اللّه لأضحی ولا لفطر»… فلا جرم واللّه ما وفِّقوا ولا یُوفَّقون حتّی یَثْأرَ ثائرُ الحسین(ع)؛«۱»

امام صادق (ع) فرمودند: وقتی که امام حسین (ع) با ضربه شمشیر از پا افتاد… و سرش را بریدند یک منادی از میان عرش این ندا داد «ای اُمتی که بعد از پیامبرش سرگردان و گمراه شدید خداوند شما را به انجام اعمال هیچ عید قربان و عید فطری موفق نگرداند». و به خدا قسم دیگر نه موفق بر آن شدند و نه موفق خواهند شد تا آن که خون خواه امام حسین (ع) قیام کند.

عن محمّدبن إسماعیل الرازی عن أبی جعفر الثانی(ع)، قال: قُلتُ لَهُ: جُعلتُ فداک ما تقول فی الصوم فإنّه قد رُوی أنّهم لا یُوَفّقُون لصومٍ؟ فقال: «أما إنّه قد أُجیبتْ دعوهُ الملک فیهم» قال: فقلت: وکیف ذلک جُعلتُ فداک؟ قال: «إنّ الناس لمّا قتلوا الحسین (صلوات اللّه علیه) أمر اللّه (تبارک وتعالی) ملکاً ینادی: أیّتها الأُمّه الظاملهُ القاتلهُ عتره نبیّها! لا وفّقکم اللّه لصوم ولا لفطر»؛«۲»

محمد بن اسماعیل رازی از امام جواد (ع) نقل می کند که به آن حضرت گفتم:

فدایت شوم، در باره روزه چه می فرمایید؟ زیرا روایتی نقل شده است که مردم موفق به انجام روزه نخواهند شد. آن حضرت فرمودند: همانا دعای آن فرشته در حقشان مستجاب شد. گفتم، فدایت شوم! چگونه؟ آن حضرت فرمودند: وقتی مردم امام حسین (ع) را کشتند، خداوند به فرشته ای دستور داد که بانگ دهد: ای امت ظالمی که عترت پیامبرتان را کشتید! خداوند شما را به انجام روزه و اعمال فطر موفق نگرداند.

همچنین سیّد ابن طاوس پس از ذکر حدیث اوّل، روایت زیر را به نقل از دلائل الإمامه در اقبال نقل کرده است:

ولکن أُخبرکم بعلامات الساعه: یشیخ الزمان، ویکثر الذهب، وتشحُّ الأنفس، وتعقم الأرحام، وتقطع الأهلّه عن کثیر من الناس؛

ولی شما را به علائم آخر الزمان آگاه می سازم: زمانه طولانی می شود، طلا زیاد می شود، آدمیان بخیل می شوند، رحم ها (زنان) عقیم می شوند و رابطه اکثر مردم با اول ماه ها قطع می شود.

وی ذیل آن افزوده است:

به نظرم: این اقتضا می کند که هلال ماه به خاطر عقوبت خداوند پنهان می ماند، پس علم به هلال ماه فقط با هدایتی از جانب خداوند صورت می گیرد، چنین کسی به چیزی مشرف شده است که سپاسگزاران از شکر آن عاجزند و شکر مخصوص خدایی است که ما را به آن آگاه ساخت.«۳»

پیامدهای ناگوار اختلاف در رؤیت هلال

اختلاف در ثبوت هلال ماههای مباک رمضان، شوال و ذی حجّه در کشورهای اسلامی تاکنون پیامدهای بسیار ناگواری داشته است. در اینجا به پاره ای هشدارها ونگرانیها در این باره اشاره می کنم:

یکی از فقهای معاصر در این زمینه می نویسد:

… اختلاف اسفناکی بارها در طی سالهای اخیر در امر رؤیت هلال شهد شیرین عید را در کام همه تلخ کرد. گروهی امروز نماز عید می خواندند و می گفتند: «أسألک بحقّ هذا الیوم الذی جعلته للمسلمین عیداً… » و فردا گروه دیگری در همان شهر و گاه در همان مسجد همین عبارت را می گفتند و معلوم نبود منظور از «المسلمین» در این عبارات کیست؟ عدّه ای به هم تبریک می گفتند و جماعتی در حال روزه بودند و دعای «یا علیُّ یا عظیم… وهذا شهر عظّمته وکرّمته… وهو شهر رمضان… » می خواندند و گاه حتّی در یک خانه این اختلاف جانکاه دیده می شد… . مردم از این بیم دارند که در سالهای بعد نیز این امر تکرار شود و در نتیجه بعضی از ناآگاهان، تعلیمات اسلام را زیر سؤال ببرند. این امر هنگامی نگران کننده تر می شود که می بینیم در اغلب کشورهای اسلامی مسأله رؤیت هلال حل شده و لا اقل اهل یک کشور با یکدیگر هماهنگ هستند، ولی در کشور ما چگونه است؟ شاید تنها ما هستیم که این مسأله را حل نکرده ایم با اینکه فقهای قوی و آگاهی داریم.«۴»

همچنین یکی از روحانیان شیعه مقیم آلمان درباره وضع ثبوت اوّل ماه در اروپا طیّ استفتایی نوشته است:

همه ساله در خصوص رؤیت هلال اوّل ماه مبارک و نیز اوّل ماه شوّال با مشکلی اساسی مواجهیم… اختلاف همیشگی بین اهل سنّت و شیعیان، و شیعیان مقلّد آیه اللّه خوئی و مقلّدان دیگر آقایان، مناسب وضع مسلمانان به خصوص در مناطق غیر اسلامی نیست و گاهی به دست افراد مغرض یا ناآگاه بهانه ای برای تحلیلهای تفرقه انگیز داده است.

یکی از نزدیکان امام موسی صدر درباره ایّام اقامت ایشان در لبنان می گوید:

پیوسته هنگام فرارسیدن عید فطر، ایشان با مشکلات فراوانی روبرو می شدند؛ زیرا سنّیها بنا به فتواهای علما یا دولتهای خود همیشه زودتر از شیعیان اعلامِ عید می کردند و در نتیجه یک روز را برخی از مسلمانان عید و برخی دیگر روزه می گرفتند.«۵»

روز دوشنبه سی ام ماه رمضان ۱۴۱۹ طبق یک نظر و روز عید فطر طبق نظری دیگر یکی از عالمان شیعه لبنان در یکی از مساجد بیروت در سخنرانی خود گفت:

اندوهبارترین روزها بر من همین امروز است، این اندوه برای رنج خودم نیست بلکه اندوه برای امّت است، ما دوست داشتیم که این عید، عیدی باشد که همه مردم را جمع کند و سرچشمه تفاهم و همفکری باشد؛ ولی این مشکل تاریخی مسلمانان است که روش ثابت و اساسی که بتوانند بر آن توافق داشته باشند، ایجاد نکردند. ما به خوبی می دانیم که مردم همیشه در خانه هایشان با مشکلاتی روبه رو هستند که به سبب تعدد مراجع دینی پدید آمده است، یک نفر از کسی تقلید می کند که می گوید فلان چیز نجس است و آن دیگری از فردی تقلید می کند که معتقد به طهارت همان چیز است و هر دو در یک خانه زندگی می کنند. نسبت به قضیّه هلال ماه نیز مسئله همین طور است ؛ زیرا در این جا نظریات فقهی گوناگونی وجود دارد.

به همین مناسبت اداره تبلیغ دینی وابسته به مجلس اعلای شیعه در لبنان طی بیانیه ای اعلام کرد:

سازمان تبلیغ دینی اندوه و تأسف خود را از تشویشی که باعث اشتباه برخی از برادران در باره عید فطر در روز دوشنبه شد اعلام می دارد.

یکی از شاعران در قصیده ای طولانی با اشاره به این وضع سروده است:

أوَ لیس هذا للصفوف مُفرِّقاً

و مشتّتاً لِعُری الأُخُوّهِ یصدعُ

آیا این باعث تفرقه صفوف نمی شود

وباعث تکه تکه کردن آویزه های برادری نمی گرد

دنیز نویسنده فوائد المرجان در قصیده ای با عنوان «میلاد الهدی و م آسینا»، که در دیوانش عرائس الجنان (ج۳، ص۱۱۵) درج شده، گوید:

أهَلْ وَحّدَتْ ذی الذکر یات صُفوفَنا

فما بالُنا سُبْلَ الخِلافِ نمهَّدُ

فی کلّ أیّام الهناء وغیرها

لنا طُرقُ شتّی بها لا نُوحَّدُ

فذا الیوم عید فی المنامه قائمء

وأهلُ القُری والریف عیدهُمُ غَدُ

مهازل منها یَضْحک الخصمُ ساخراً

وذو الدین منها بالتخلّف یکمدُ

وإن جئت أهل الفقه قالوا برؤیه ال

هلال لنا لم یأتِ ذو العدلِ یَشهدُ

لقد هُزِمَتْ أهلُ الهُدی لاختلافهم

کما انتصرَتْ أهلُ الخطا إذ توحّدوا

آیا مناسبت ها صوف ما را یکی می کند

ما را چه شده است که راههای اختلاف را می گسترانیم و هموار می سازیم

در هریک از روزهای شادی و غیر آن

ما راههای متعددی داریم و متحد نمی شویم

امروز در منامه عید بر پاست

ولی عید اهل قری و ریف فرداست

چیزهای بیهوده ای که دشمن با تمسخر به آن می خندد

و دینداران بر اثر آن دل آزرده می گردند.

اگر نزد اهل فقه بیایی خواهند گفت

عادلی به رویت هلال برایمان شهادت نداد

هدایت یافتگان به سبب اختلافشان شکست خوردند

و گمراهان به خاطر اتحادشان پیروز شدند

عالمان دیگر کشورهای اسلامی علاوه بر ایران و لبنان نیز در این باره هشدار داده و آثار ناگوار آن را ناخوشایند دانسته و برای حلّ این معضل تلاشهایی کرده اند، از جمله دکتر ماجد أبورخیه مقیم اردن گوید:

شاید بیشترین چیزی که باعث توجه مسلمانان به رؤیت هلال می شود قضیه اثبات اوّل ماه رمضان و آخر آن باشد، چرا که اختلافات عجیب و غریبی در جهان اسلام پدید آمده است، چیزی که باعث می شود یک دولت، یک یا دو روز پیش از دولت دیگر که ممکن است همسایه اش باشد روزه بگیرد. چنین وضعیتی در مورد عید فطر نیز وجود دارد. اگر بگویم که در بعضی از سالها این اختلاف به سه روز رسیده مبالغه نکرده ام. این اختلاف، نشان از سلامت ندارد، بلکه بیماری آشکاری است که همراه با دیگر بیماری ها استخوانهای این امت را بعد از آن که از راه راست منحرف شدند و کتاب خداوند را رها کردند پوک ساخته است، اختلاف دولت های اسلامی در شروع روزه باعث انگشت نمایی و تعجب در داخل و خارج گردید و صداهای بسیاری برای پایان بخشیدن به این هرج و مرج عمومی بلند شد و بسیاری از مؤسسات رسمی و غیر رسمی در باره اثرات آن و یافتن راهی برای اتحاد امت در مورد شروع و پایان روزه به بحث و گفتگو پرداختند.«۶»

همچنین شیخ عبداللّه بن یزید آل محمود مفتی قطر می گوید:

از چیزهایی که موجب تأسف است، اختلاف میان مسلمانان در رؤیت هلال رمضان و هلال شوال و هلال ذی الحجّه و مانند آن است. این اختلاف اندوهبار در شروع و پایان ماه رمضان به اندازه ای رسیده است که برخی از سرزمین های عالم اسلامی پس از دو روز از کشور دیگر روزه می گیرند یا افطار می کنند. ای علمای بزرگوار، ای قاضیان شریعت اسلام ما هر ساله در روزه و افطارمان دچار یک اشتباه تکراری می شویم، به گونه ای که همچون یک کار عادی شده است و کسی برای رفع آن حرکت نمی کند، در حالی که چاره این اشتباه ممکن است و انتخاب یک راه یقینی در این موارد، کاری شدنی است… . ای دانشمندان اسلام، ما و خود و همه مردم را از این اشتباه دائمی و تکراری هر ساله نجات دهید.«۷»

روزنامه اللؤ به تاریخ ۸/۱۲/۲۰۰۰ م نوشت:

مردم دچار سردرگمی شده اند؛ نمی دانند آغاز و انجام روزه شان چه وقت است؟ سؤالی که طرح می شود این است که آیا این جدل و اختلاف پایانی ندارد؟ آیا وقت آن نرسیده است که مسلمانان و به ویژه دانشمندانشان به یک روش روشن در چنین مسئله ای برسند که از امور محسوس به شمار می آید و چندان جای اختلاف نیست؟ و آیا ممکن است شریعت سمعه ای که عبادت روزه را به هلال ماه پیوند داده است، وسایل و راه اثبات هلال را بیان نکند تا چنین اختلاف زیانباری بروز کند و به نمادهای وحدتی که چنین عبادتی خواستار آن است آسیب برساند؟

همچنین الشرق الأوسط در تاریخ ۲۸/۵/۱۹۹۹ م از قول شخصی از اهل مغرب نوشت:

بی شک شما نیز مانند ما در هر سال یک یا دو بار هر گاه که ماه رمضان و ماه شوال که عید فطر همراه آن است می آید، اندوهگین و متأسف می شوید. در بعضی از سالها بین ما که در یک کشور مغرب عربی هستیم، اختلاف وسیعی در مورد شروع و پایان روزه به وجود می آید. این اختلاف بر اثر اختلاف کشورهای اسلامی و عربی در این زمینه پدید می آید. بعضی از ما در فلان روز همراه با کشور عربی سعودی روزه می گیرند… و بعضی دیگر روز بعد همراه با همسایه های ما در الجزایر و تونس در مغرب روزه می گیرند و اکثر مردم در روز بعد در پی اعلان نهاد دینی مسئول در کشورمان روزه می گیرند. همین اختلاف دوباره در پایان ماه رمضان و اول شوال و ثبوت عید فطر رخ می دهد، برخی از ما در فلان روز عید می گیرند و گروهی دیگر بعد از دو روز؛ آیا می توان اختلاف میان مسلمانان را تا این اندازه پذیرفت؟

این آشفتگیها باعث شده است که برخی روزنامه ها به روحانیان و حوزه ها حمله و آنها را با دنیای امروز و پیشرفتهای علمی بیگانه قلمداد کنند. از باب نمونه، نشریه ای نوشته است:

در دنیایی که پیچیده ترین فرایندهای محاسباتی، معاملاتی و ارتباطی بر اساس واحدهایی بسیار کوچکتر از ثانیه برنامه ریزی و اجرا می شود، با این همه تلسکوپ و ماهواره و مؤسسات مجهّز ژئوفیزیک آیا نمی توان نسبت ماه به زمین و گردش قمری ایّام را به صورت کارشناسی و تخصّصی محاسبه کرد؟… بلاتکلیفی های روز عید فطر، تنها یکی از نشانه های بیگانگی ما با دگرگونیهای دنیا و تکرار شیوه های کهنه و ناکارآمد قدیمی در اداره زندگی و حلّ مسائل است.

دکتر زکی بدوی رئیس دانشگاه اسلامی در لندن می گوید:

… اکنون فلک شناسی و ارتباطات به پیشرفتهای بسیاری دست یافته است و جایز نیست چنین اختلافهایی بین کشورهای اسلامی به وجود آید… . روحانیون و فرهنگ مذهبی در کشورهای اسلامی از پیشرفتهای علمی و تکنولوژی دورند… . علوم مذهبی در تمامی کشورهای اسلامی از پیشرفتهای علمی دور است و روحانیون مسلمان… از اطلاع بر پیشرفتهای علمی در دیگر سرزمینها خودداری می کنند. آخرین پیشرفتهای فلکی نشان می دهد که ماه به طور دقیق در چه زمانی رؤیت خواهد شد. بنابراین نباید به روحانیون اجازه داده شود در این باره تصمیم گیری کنند… .

اختلاف در رؤیت ماه برای مسلمانان در امریکا و اروپا مشکلات بسیاری به وجود آورده است. حتّی آنها نمی دانند که ماه رمضان و دیگر ماههای قمری آغاز شده است و کدام یک از فتواهای روحانیون مسلمان در این باره درست تر است و این مسأله مسلمانان را در کشورهای غربی در موقعیت دشواری قرار داده است.«۸»

مشکل وقتی افزون تر می شود که بدانیم اهل فن و متخصّصان هیئت و نجوم بر این باورند که در بسیاری از سالهای اخیر در ایران مدّعیان و شاهدانِ رؤیت هلال در شامگاه روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان اشتباه کرده و دچار توهّم و تخیّل رؤیت شده اند وگرنه رؤیت هلال در چنان روزهایی هرگز ممکن نبوده است از جمله در سالهای ۱۴۱۲، ۱۴۱۳، ۱۴۱۴، ۱۴۱۵، ۱۴۱۸، ۱۴۱۹ و ۱۴۲۲ و نیز هلال ماه رمضان ۱۴۱۹.«۹»بیفزایم که از سال ۱۴۰۵ تا ۱۴۲۳، یعنی ۱۹ سال، فقط ماه مبارک رمضان سال ۱۴۰۵ سی روزه اعلام شد و اگر آن هم ۲۹ روزه اعلام شده بود ۱۹ سال متوالی، ماه مبارک ۲۹ روزه شده بود. از سال ۱۴۱۰ تا ۱۴۲۳، ۱۳ سال متوالی ماه رمضان ۲۹ روزه داشته ایم در حالی که در ۷۴ سال اخیر در ایران این موضوع بی سابقه است و در این سالها، بیشترین توالی ماه های رمضان ۲۹ روزه اعلامی، ۵ماه است.

ضرورت پژوهش در رؤیت هلال

این امور ضرورت پژوهش در امر رؤیت هلال را از جهت فقهی و نجومی دو چندان می کند. موضوعی که برخی از آگاهان و دلسوزان بارها بر آن تأکید کرده اند. از جمله حضرت حجه الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، در نخستین گردهمایی تخصصی رؤیت هلال در هشتم آبان ۸۱ اظهار داشت:

… یکی از اشکالات بسیار جدّی به حوزه های علمیه و دانشمندان حوزه های نجوم و هیئت همین جا وارد است، که چرا به طور جدّی به این مسأله پراهمیّت نمی پردازند….

متأسّفانه درباره تقویم هجری قمری، یعنی گاهشماری ای که زندگی دینی، فکری، اجتماعی، سنن و آداب ما بسیار بدان وابسته است، هنوز کارهای اساسی نشده است و از پژوهشهای بسیار بسیار مهم که همگان باید روی آن کار کنیم این است که درباره تقویم قمری عمیقاً تحقیق کنیم و جمعاً یک تصمیم درست بگیریم… .

در دنیای اسلام، بحث تقویم قمری یک بحث بین المللی است. پنجاه و شش کشور مسلمان به اضافه مسلمانان همه کشورهای دیگر و در مجموع، صدها میلیون مسلمان اکنون در غرب و شرق عالم زندگی می کنند و آنها نیز مسائل و تکالیف و سنن و آداب و فرهنگشان را وابسته به این مسأله می بینند. وقتی که یک مسلمان دلسوز با تفرقه و ناهماهنگی مواجه می شود رنج می برد. به راستی این چه وضعی است و چرا یک تصمیم جامع گرفته نمی شود؟… .

وقتی که همسایه های ما که با یکدیگر قریب الأُفق هستیم ماه را می بینند یا تصمیم می گیرند که آن را ببینند! و برنامه هایشان را نیز اجرا می کنند، سپس در اینجا با چند کیلومتر فاصله تصوّر دیگری بخواهد وجود داشته باشد، این موضع اصلاً قابل توجیه نیست. آنها که می خواهند همه چیز علمی، تحقیقی، منطقی و مستدل باشد، اینها را نمی پذیرند. پس چنین اختلافی می تواند در عقاید ما شبهه انگیز باشد. یعنی وجود و بروز همین مسأله کافی است تا عدّه ای بگویند: این چه دین جامعی است که نتوانسته این مسأله را حل کند؟… . این وظیفه بسیار بسیار مهم شرعی و در درجه اوّل وظیفه حوزه هاست. اگر حوزه ها تصمیم درستی نگیرند دانشگاه هم نمی تواند به تنهایی این مشکل را حل کند. به خصوص مراجع باید تدبیری بیندیشند.

… چه ضرری از این بزرگتر که این تفرقه ها مثل خوره به جان جامعه بیفتد و تردیدهایی را در دل انسانها به وجود بیاورد، این مسائلْ عادی و معمولی نیستند و حتّی از لحاظ شخصی هم انسان را با تکالیفی که