خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل روءیت هلال با چشم مسلح

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل روءیت هلال با چشم مسلح :

در احادیث بر موضوعاتی چون روءیت، نظر، استماع و مانند اینها احکام و آثاری مترتّب شده است. این روایات از یک لحاظ به دو دسته تقسیم می شوند. ابتدا نمونه هایی اندک از این دو دسته روایات را نقل و سپس آنها را بررسی می کنیم:

روایات دسته اوّل

الف) روءیت و نظر

من نظر إلی الفقاع فلیذکر الحسین(ع) و لیلعن یزید و آل زیاد.۱

من اطّلع فی بیت جاره فنظر إلی عوره رجل أو شعر امرأه أو شیء من جسدها….۲

من نظر إلی عوره أخیه المسلم… أدخله اللّه….۳

حرّم النظر إلی شعور النساء… لما فیه من تهییج الرجال.۴

أیّها الناس انّما النظر من الشیطان.۵

النظر سهم مسموم من سهام ابلیس.۶

فالنظر سبب إیقاع الفعل من الزنا و غیره….۷

من قصد إلی مصلوب فنظر إلیه وجب علیه الغسل عقوبه.۸

إذا رأی أحدکم امرأه تعجبه فلیأت أهله فانّ عند أهله مثل ما رأی.۹

فإذا نظر أحدکم إلی امرأه تعجبه فلیلمس أهله.۱۰

ب) سمع و استماع

من استمع إلی فضیله من فضائله [أی أمیر الموءمنین(ع)] غفراللّه له الذنوب التی اکتسبها بالاستماع… .۱۱

من سمع رجلاً ینادی «یا للمسلمین» فلم یجبه فلیس بمسلمٍ.۱۲

الاستماع منهنّ [أی المغنّیات] نفاق.۱۳

و رأیت القرآن قد ثقل علی الناس استماعه و خفّ علی الناس استماع الباطل.۱۴

استماع الغناء و اللهو ینبت النفاق فی القلب… .۱۵

کثره الاستماع إلی الغناء یورث الفقر.۱۶

ثلاثه یقسین القلب: استماع اللهو….۱۷

إستماع الأوتار من الکبائر.۱۸

من استمع إلی اللهو یُذاب فی أُذنه الانک.۱۹

احادیثی که ذکر شد نمونه های اندکی از روایات فراوانی است که در آنها روءیت، نظر، سمع و استماع، موضوع حکمی قرار گرفته و یا اثری بر آنها مترتّب شده است. روءیت و سمع در همه  این روایات به صورت مطلق آمده و انواع و اقسام آنها را در بر می گیرد؛ چه روءیت و سمع عادی و بدون ابزار که در زمان صدور رایج بوده است چه روءیت با ابزارهایی مانند دوربین و تلسکوپ و یا سمع با ابزارهایی مانند: بلندگو، تلفن، بی سیم، ضبط صوت، رادیو و تلویزیون. بنابراین هیچ کس که با الفبای فقه آشنا باشد از این روایات چنین نمی فهمد که مثلاً شنیدن غنا به صورت مستقیم و بدون ابزار، حرام ولی از رادیو و یا تلویزیون حلال است؛ و یا همان فضیلتی که شنیدن فضائل حضرت امیرالموءمنین(ع) بدون ابزار دارد، یا شنیدن از ابزار نیز دارای همان فضیلت است. همچنین موارد دیگری مانند استماع غنا، سماع استغاثه  مسلمان، نظر به نامحرم و نظر به مصلوب که نقل شده. در این روایات نمی توان مدّعی شد که روءیت و سمع به روءیت و سمع متعارف در زمان صدور حدیث انصراف دارد و یا فقط همان نوع به ذهن تبادر می کند ولی روایات دسته دوم بر خلاف این روایات مطلق نیستند که پس از نقل چند نمونه به توضیح آنها خواهیم پرداخت:

روایات دسته دوم

إذا کنت فی الموضوع الذی تسمع فیه الأذان فأتمّ و إذا کنت فی الموضع الذی لاتسمع فیه الأذان فقصّر.۲۰

إذا سمع الأذان أتمّ المسافر.۲۱

الرجل یرید السفر، متی یقصّر؟ قال: إذا تواری من البیوت.۲۲

ألیس قد بلغوا الموضع الذی لایسمعون فیه أذان مصرهم الذی خرجوا منه؟۲۳

در این روایات که در باره  حدّ ترخص وارد شده اند مسلّماً شنیدن اذان، بدون ابزار و متناسب با وضع زمان صدور مراد است و هرگز شنیدن از بلندگو، تلفن، بی سیم و رادیو را شامل نمی شود. در تواری(استتار) نیز به تواری متعارف در زمان صدور اشاره دارد و نه به استفاده از دوربین و تلسکوپ و مانند اینها.۲۴

سألته عن الدود یقعُ من الکنیف علی الثوب، أیصلّی فیه؟ قال: لابأس، إلاّ أن تری أثراً فتغسله.۲۵

السیف بمنزله الرداء تصلّی فیه مالم ترفیه دماً.۲۶

کلّ شیء من الطیر یتوضّأ ممّا یشرب منه إلاّ أن تری فی منقاره دماً، فإن رأیت فی منقاره دماً فلا تتوضّأ منه ولاتشرب.۲۷

سألته عن الفأره و الدجاجه و الحمام و أشباهها تطأ العذرهَ ثمّ تطأ الثوب، أیُغسل؟ قال: إن کان استبان من أثره شیء فاغسله و إلاّ فلا بأس.۲۸

در این چهار روایت نیز مسلّماً منظور از «تری»، «رأیت» و «استبان» دیدن اثر نجاست با چشم غیر مسلح و متعارف در زمان صدور حدیث است، نه روءیت با میکروسکوپ. و هیچ فقیهی این گونه فتوا نمی دهد که در چنین مواردی، اگر اثر نجاست در لباس با چشم متعارف دیده نشود ولی با میکروسکوپ قابل دیدن باشد، آن لباس باید تطهیر شود.

به عبارت دیگر روءیت و سمع در روایات دسته دوم بر خلاف روایات دسته اوّل مطلق نیست و شامل همه  افراد آن نمی شود. اکنون باید این موضوع را تحلیل و تبیین کرد که چرا روایات دسته  اوّل بر خلاف روایات دسته  دوم مطلق است. روشن است که تنها، ادّعای انصراف در دسته دوم از روایات و عدم آن در دسته  اوّل، یا ادّعای تناسب حکم و موضوع در دسته  دوم، راه حل مناسبی نیست. از این رو به تبیین و تحلیل منطقی این روایات می پردازیم و سپس روایات روءیت هلال را مورد بررسی قرار می دهیم تا مشخص شود که آیا از دسته  اوّلند یا از دسته  دوم؟

با دقت در مفاد این دو دسته از روایات معلوم می شود که دسته  دوم در مقام تحدید و مشخص کردن اندازه یا مقدار و مسافت و مرتبه  خاصّی از چیزی است و خود حس یعنی سمع و روءیت، موضوعیتی ندارد، بلکه از آن به عنوان مقیاس و ابزار سنجش استفاده شده است. مثلاً از شنیدن صدای اذان و دیدن دیوارهای شهر در حدّ ترخص، به عنوان ابزار اندازه گیری استفاده شده است. در حقیقت، دیدن یا شنیدن در این مورد، فقط علامتی برای سنجش یک فاصله طولی مشخص است(مثلاً یک فرسخ).۲۹ همچنین در روایات دیدن اثر نجاست: «تری أثراً فتغسله»، «تری دماً» و «استبان من أثره شیءء» مراد، مطلق روءیت یا مطلق استبانه  نجس نیست؛ بلکه مراد، اندازه، وضع و مقدار خاصّی از انتقال اثر نجاست است که اگر چشم متعارف و عادی قابل روءیت باشد تطهیر لباس واجب و در غیر این صورت واجب نیست و روءیت، موضوعیتی ندارد بلکه ابزاری برای سنجش خاصّی است.

به عبارت دیگر، در دسته  دوم از روایات، روءیت، سمع و مانند آنها در مقام تحدید و طریق برای اثبات چیز دیگری مانند مسافت یا کیفیتی خاص است و به تعبیر فنّی، طریقیت دارد نه موضوعیت. از این رو هیچ ابزار و وسیله  دیگری مانند دوربین، تلسکوپ، بلندگو و میکروسکوپ جایگزین آن نمی شود چون لازمه و خاصیتِ تحدید، مشخص و معیّن بودن آن است و اگر بنا باشد در تشخیص حدّ ترخّص مثلاً هم روءیت عادی و هم روءیت با چشم مسلّح معتبر باشد معنایش مشخص نبودن مسافت و مقدار حدّ ترخص است که منافی با غرض شارع بوده و معنی ندارد شارع چیزی را معیار تشخیص حدّ ترخص قرار دهد که طبق یک فرد از آن معیار(روءیت عادی) حد ترخّص مثلاً یک فرسخ و طبق یک فرد دیگر از آن معیار(روءیت با چشم مسلّح) حد ترخّص سه فرسخ باشد.

در موارد مذکور، از روءیت و سمع به عنوان وسیله ای برای اندازه گیری استفاده شده است و درست به همین دلیل، هیچ چیز جایگزین آن نمی شود، نه تنها چشم مسلّح و شنیدن با ابزار، بلکه حتّی سمع و نظر خارق العاده خلاف متعارف هر چند بدون ابزار نیز جانشین سمع و نظر متعارف نمی شود، همچنان که صاحب عروه الوثقی فرموده و هیچ یک از علمایی که بر این کتاب حاشیه نوشته اند در خصوص این مطلب چیزی نگفته اند.

المدار فی عین الرائی و اُذن السامع علی المتوسّط فی الروءیه و السماع… فغیر المتوسّط یرجع إلیه، کما أنّ الصوت الخارق فی العلوّ یُردُّ إلی المعتاد المتوسّط.۳۰

علاوه بر سمع و روءیت هرگاه عضو دیگری نیز وسیله ای برای سنجش باشد، هرگز مطلق آن مراد نیست و الاّ نقض غرض و بر خلاف در مقامِ تحدید بودن است. مثلاً در بیان حدّ کر، چند «شبر»(وَجَب) معمولی و متعارف مراد است و هیچ فقیهی نفرموده که «شبر» در روایت، مطلق است و شامل همه  انواع آن می شود چه شبرفرد خردسال، چه بزرگسال، چه بسیار کوچک و چه به طور خارق العاده بزرگ! و همین طور موارد مشابه دیگر مانند حدّ شستن صورت در وضو.

با توجه به این نکته، سمع و روءیت و مانند آن در دسته  دوم از روایات طریقیت دارند؛ یعنی طریق و وسیله برای سنجش مقدار خاصّی هستند. از این رو همان سمع و روءیت متعارف در زمان صدور روایت مورد نظر است و لاغیر.

بر خلاف روایات دسته  اوّل که روءیت، سمع، نظر و استماع در آنها در مقام تحدید چیز دیگری نیست و طریقیت ندارد بلکه موضوعیت دارد و مطلق است. مثلاً: نظر به نامحرم، چه با دوربین و تلسکوپ و چه با چشم عادی حرام است و از سوی دیگر شنیدن فضائل امیر الموءمنین(ع) چه از ابزارهایی مانند رادیو، تلویزیون، تلفن، بی سیم و بلندگو و چه بدون اینها، همه استماع است و مطابق روایت مذکور، فضیلت دارد. همچنین در موارد دیگری مانند «من سمع رجلاً ینادی یا للمسلمین» و «شنیدن غنا و لهو» فرقی بین شنیدن از ابزارهایی مثل رادیو و شنیدن بدون ابزار نیست، چون در همه  این موارد؛ خود شنیدن و دیدن موضوعیت دارد و برای چیز دیگری طریق نیست، لذا چیز دیگری غیر از شنیدن و دیدن، جانشین آن نمی شود، بخلاف روایات دسته  دوم که طریقیت دارند و چون طریقیت دارند از هر راهی که مقدار مورد نظر آن روایات احراز شود حکم مترتّب می شود هر چند که سمع و نظری هم در کار نباشد.

روءیت هلال

اکنون به روءیت هلال می پردازیم، و آن را از این جهت بررسی می کنیم:

۱. گرچه موضوع احکام شرعی مانند روزه  ماه مبارک «شهر رمضان» است ولی مسلّماً شروع و آغاز ماه قمری با صرفِ خروج ماه از تحت الشعاع و مُحاق، محقّق نمی شود بلکه ملاک آغاز ماههای قمری «روءیت هلال» می باشد. دلیل این مدّعا مشروحاً در جلد دوم و چهارم کتاب «روءیت هلال» آمده است.۳۱

۲. حقیقت آن است که روءیت هلال طریقیت دارد نه موضوعیت، چنان که بسیاری از فقیهان نیز بر این باورند.۳۲ یعنی از آنجا که در شرع مقدس نشانه ها و علائم دیگری جایگزین روءیت هلال می شوند هر چند بالفعل، روءیت محقّق نشده باشد می فهمیم که روءیت، موضوعیت ندارد. مثلاً با گذشت سی روز از ماه قبل، به حلول ماه جدید حکم می کنیم ولو روءیت بالفعل محقّق نشود، یا کسی استهلال نکند یا بر اثر وجود مانعی، ماه روءیت نشود. همچنین اگر هلال در شرق، روءیت شود اوّل ماه برای نقطه  غربی هم عرض آن نیز ثابت می شود هر چند که هلال در نقطه غربی، روءیت نشود. دلائل متعدّد طریقیت به این معنی در جلد دوم و چهارم کتاب «روءیت هلال» مشروحاً بیان شده و ما در اینجا به آنها نمی پردازیم.

۳. روءیت تقدیری یا امکان روءیت نیز مُثبت حلول ماه جدید است. بدین معنی هرگاه ماه در وضعی باشد که اگر مانعی در آسمان نباشد و مردم استهلال کنند، دیده می شود؛ همین اندازه برای اثبات اوّل ماه کافی است. بنابراین اگر بر اساس محاسبه  قطعی به اتفاق کارشناسان و اهل خبره، ماه در موقعیتی باشد که «لولا المانع لرئی» هر چند دیده نشود، اوّل ماه ثابت می شود. به عبارت دیگر چنان که گذشت، تنها خروج ماه از محاق، مُثبتِ حلولِ ماه جدید نیست، بلکه باید به درجه و حدی برسد که «قابل روءیت» باشد و این قابلیت روءیت، یا امکان روءیت یا روءیت تقدیری و یا روءیت پذیر بودن ماه، ملاک حلول ماه جدید است.

بنابراین، از هر طریق و وسیله ای که یقین یا اطمینان حاصل شد که ماه، قابل روءیت است مانند سخن منجّمان و هیویان، اوّل ماه ثابت می شود؛ هر چند ماه بر اثر موانعی روءیت نشود یا کسی استهلال نکرده باشد. ادله  این سخن را در گفتار دیگری با عنوان «اعتبار قول هیویان در روءیت هلال» آورده ام و اقوال دیگر را نیز در این موضوع در جلد دوم و چهارم کتاب «روءیت هلال» نقل کرده ام.

۴. در بسیاری از ماههای قمری، وضع ماه بدین منوال است که هلال شب سی ام با چشم غیر مسلح قابل روءیت نیست ولی با ابزار، دیده می شود؛ یعنی ماه، پس از خروج از محاق، هنوز به درجه ای نرسیده و آنقدر نور کسب نکرده که بتوان آن را بدون ابزار دید، ولی با چشم مسلح ممکن است. لازمه  این امر آن است که اگر فایل پاورپوینت کامل روءیت هلال با چشم مسلح معتبر باشد، حلول ماه، یک روز زودتر ثابت شود و اگر روءیت بدون ابزار ملاک باشد، آغاز ماه یک روز دیرتر ثابت خواهد شد.

۵. موضوع بحث ما در این گفتار، صورتی است که هلال با چشم غیر مسلّح به هیچ وجه قابل روءیت نباشد، هر چند هیچ مانعی مانند ابر و بخار وجود نداشته باشد. بنابراین، اگر هلال به حدّی برسد که اگر مانعی نباشد، با چشم عادی روءیت شود، ولی بر اثر مانع، فقط با تلسکوپ قابل روءیت باشد، در اینجا مسلّماً، روءیت با تلسکوپ معتبر است. در این فرض حتی اگر با تلسکوپ هم بر اثر مانع قابل روءیت نباشد ولی محاسبات علمی نشان دهد که ماه با چشم غیر مسلّح روءیت پذیر و قابل روءیت است، کافی و معتبر می باشد و حلول ماه نو با آن ثابت می شود و شاید برخی از کسانی که روءیت با تلسکوپ را معتبر می دانند مقصودشان همین صورت است.

۶. با توجه به آنچه گذشت، مشخص شد که اوّل ماه قمری وقتی است که ماه، پس از خروج از محاق، در مدار به درجه ای برسد که با چشم غیر مسلّح قابل روءیت باشد. این درجه و به عبارت دیگر «قابلیه الروءیه یا امکان الروءیه با چشم غیر مسلّح» موضوع حکم است و شارع مقدس رسیدن ماه به این درجه را نشانه  آغاز ماه قمری دانسته است. به این نکته، علمای بسیاری از جمله مرحوم آیه اللّه خویی(ره) تصریح کرده اند.۳۳

۷. بنابر آنچه گفته شد مسلّماً، شارع مقدس که حلول ماه را منوط به روءیت فرموده در مقام تحدید است. یعنی از روءیت به عنوان ابزاری برای رسیدن ماه به حدّ خاصی استفاده کرده است و گرنه روءیت موضوعیتی ندارد درست مانند روءیت دیوارهای شهر در حدّ ترخص، که به هیچ وجه، موضوعیت ندارد و ب