خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل صفات و ویژگیهای مشاور در اسلام(۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل صفات و ویژگیهای مشاور در اسلام(۲) :

اوصاف سلبی مشاور

۱ – مشاور از نظر اسلام نباید از انسانهای فاجر واحمق و درغگو باشد، و اساسا برای هیچ مسلمانی جایز نیست که با اینگونه انسانها، طرح دوستی و برادری بریزد و اجتناب و دوری از چنین انسانهائی لازم است و در نتیجه چنین کسانی نباید به عنوان مشاور امور انتخاب شوند.

امام صادق علیه السلام از امیرالمؤمنین علی علیه السلام نقل می کند که روزی بالای منبر خطاب به مردم فرمود:

«ینبغی للمسلم ان یجتنب مؤاخاه ثلاثه: الماجن الفاجر والاحمق والکذاب…» ^(۱) شایسته است

بر مسلمانها که از برادری و دوستی با سه طائفه اجتناب ورزند: انسانهای فاجر و بدکار واحمق و دروغگو.

سپس علت دوری از این انسانها را اینگونه توضیح می دهد:

«اما شخص فاجر تنها فعل و عمل خود را نزد تو زینت می دهد و دوست دارد که شما نیز مثل او بدکار باشید و ابدا به امور دینی و دنیائی تو کمکی نمی کند، نزدیکی به چنین کسی ستم و موجب قساوت و نشست و برخاست تو با او و درنتیجه مشاوره با او باعث ننگ تو است و اما احمق در مقام مشورت تو را دلالت برخیر نمی کند و امیدی نیست که بدی و زشتی را از تو دور کند گرچه بخواهد به تو خیری برساند و چه بسا شخص احمق سعی می کند نفعی به تو برساند ولکن خیری به تو نمی رسد پس موت او بهتر از حیات او است و سکوت او بهتر از نطق و کلام او است و دوری او به تو بهتر از نزدیکی او به تو است اما شخص دروغگو زندگی با او و همراهی با او برای تو هرگز گوارا نمی شود زیرا او به هنگام نقل حدیثی به تو از دیگران دروغ می گوید». ^(۲)

بدیهی است مشاوره با چنین کسانی با این ویژگیها هیچ گونه بار مثبتی بر جای نمی گذارد و هرگز نه تنها مشکلی از شخص مشورت کننده را برطرف نمی کند، بلکه باعث انتحراف بیشتر او می شود.

۲ – مشاور نباید از جمله انسانهای دون مایه و فاقد فرهنگ صحیح باشد امام صادق علیه السلام به «عمار ساباطی » که از صحابه خاص آن حضرت بود، فرمود:

«ای عمار اگر دوست داری نعمت ها برای شما روی آورد و مروت و جوانمردی تو کامل و زندگی و معیشت تو استوار باشد با انسانهای دون مایه و بندگان زرخرید هرگز مشورت نکن ».

«فلا تستشیر العبید والسفله فی امرک » سپس در توضیح علت آن چنین فرمود:« فانک ان ائتمنتهم خانوک وان حدثوک کذبوک و ان نکبت خذلوک و ان وعدوک بوعد لم یصدقوک ». ^(۳)

یعنی: اگر تو به آنان اعتماد کنی به تو خیانت می کنند واگر از تو به دیگران حدیثی نقل کنند، از تو به دروغ جریانی را نقل می کنند و اگر از آنان دوری کنید تو را خوار و ذلیل می سازند واگر به تو وعده ای بدهند و درانجام وعده خود راست گو نیستند پس چنین افرادی قابل اعتماد واطمینان نیستند و طبعا چنین کسانی صلاحیت مشورت را نیز ندارند.

۳ – شخص مشاور نباید خودخواه و خودرای و مستبد باشد و به نظر دیگران احترام قائل نباشد.

۴ – مشاور متلون المزاج نباشد.

۵ – مشاور لجوج نباشد.

۶ – مشورت با او بی پایه نبوده و از روی تامل و تعقل باشد.

دلیل این چهار شرط اخیر در کلام امام صادق علیه السلام بیان شده است آنجا که می فرماید:

«تجنب ارتجال الکلام و لا تشیر علی مستبد برایه و لا علی وغد و لا علی متلون ولا علی لجوج…» ^(۴) با کسی مشورت کن که کلامش ابتدائی و بدون مطالعه نباشد و مشارو مستبد به رای نبوده و کم عقل و متلون و لجوج نباشد.

پس استبداد به رای و تلون مزاج و لجاجت آفاتی است که باید از مشاورین عاقل و عالم و با تقوا به دور باشد.

امام صادق علیه السلام فرمود: «من صفه العالم ان لا ینصح معجبا برایه » ^(۵) از صفات برجسته انسان عالم این است که نصیحت و اندرز خود را در مقام مشورت با حالت اعجاب به نفس اعمال نکند.

علی علیه السلام می فرماید: «لا رای لمن انفرد برایه » ^(۶) کسی که در راییش منفرد باشد ارزشی نداشته دارای رشد نیست.

باز در جای دیگر می فرماید: «من شاور ذوی الالباب دل علی الرشاد» ^(۷) کسی که با صاحبان عقل و خرد مشورت کند(کع غالبا مستبد به رای نیستند) راهنمائی بر طریق رشاد می شود.

از اینرو علی علیه السلام می فرماید: «رای الشیخ احب الی من حیله الشاب » من رای و نظر مشاور جاافتاده و تجربه دیده در کشاکش روزگار را که همان انسان مسن باشد، بیشتر دوست دارم تا مشاور با انسان کم سن و سال.

باز علی علیه السلام در نهج البلاغه پاسخ این سؤال را که مشاور چرا نباید لجوج باشد؟ اینگونه می دهد که «اللجاجه تسلب الرای » لجاجت صفت و حالتی است در انسان که رای صائب و صحیح را از انسان سلب می نماید.

یعنی مشاور لجوج حالت روائی معتدل نداشته محکوم صفات انحرافی نفس خویش می باشد، چنین حالتی نمی گذارد انسان در مقام مشورت، رای مطابق عقل و خرد را صادر نماید پس علم مشاور و رای او حالت ارشاد واستحکام را نداشته و قابل اطمینان نیست و پیروی از او در مقام مشورت شایسته نیست.

از اینرو پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله علم همراه رشاد و رای همراه استحکام را در مشاور به عنوان یک نوع راهنمائی و تصدیق برادرانه به شمار آورده می فرماید:

«تصدقوا علی اخیکم لعلم یرشده و رای یسدده » علم برادر خود را در مقام مشورت تصدیق کن که در آن رشاد باشد و از روی رائی که در آن استحکام وجود داشته باشد. ^(۸)

و لذا در اسلام یکی از موارد شاخص مروت و فتوت این است که مشاور با اینکه نسبت به مشورت کننده در دل خود احساس کینه و عداوت می کند اما در مقام مشورت ناصحانه با او برخورد نماید و آنچه که به نفع و سود مشورت کننده است بیان کند واو را اغفال ننماید و از او در مقام مشورت انتقام نگیرد.

علی علیه السلام می فرماید: «الفتوه اربعه التواضع مع الدوله والعفو مع القدره و النصیحه مع العداوه والعطیه بلا منه ». ^(۹) یعنی جوانمردی چهار نوع است: فروتنی حاکم به هنگام حکومت و عفو از شخصی به هنگام قدرت و نصیحت یعنی در مقام مشورت به هنگام عداوت و کینه و عطیه به نیازمندان بدون منت.

۷ – مشاور نباید متصف به صفات ناپسند روحی و نفسی از قبیل ترسوئی و بخل و حرص باشد زیرا مشاور ترسو قطعا قدرت و شجاعت این را ندارد که مشورت کننده را از گرفتاری و مصائب و مشکلات برهاند بلکه راه خروج از آنها را بر مشورت کننده تنگ می سازد و مشاور بخیل نیز هرگز نمی تواند خلاصی مشورت کننده را ببیند و به آن راضی باشد و مشاور حریص نیز دائما مشورت کننده را به اموری که دارای زیان و ضرر بوده، تحریض می نماید و این نیز هر سه فت باعث رکود رشد فکری مشورت کننده و باعث گرفتاری بیشتر او می شوند.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله خطاب به علی علیه السلام چنین فرمود:

«یا علی لا یشاورن جبانا فانه یضیق علیک المخرج و لا تشاورن بخیلا فانه یقصر بک عن غایتک و لا تشاورن حریصا فانه یزین شرها» ^(۱۰) .

ای علی با انسان ترسو هرگز مشاوره د رامور ننما زیرا او راه خروج از مصائب و گرفتاری را بر تو تنگ تر می سازد و نیز با انسان بخیل مشورت ننما زیرا او تو را از نیل به هدف و مقصود باز می دارد و نیز با انسان حریص مشورت نکن زیرا او به جای هدایت به سوی نیکیها شر و زشتی و بدی را به شمار زینت می دهد و تو را به سوی آن سوق می دهد.

حال از کجا بدانیم مشاور چنین صفاتی را دارد تا از مشورت با او خودداری نمائیم؟ پاسخ این است که اگر مشاور الت سوء ظن و گمان نسبت به دیگران داشته باشد، همه این صفات یا برخی از این صفات ممکن است در چنین کسی موجود باشد زیرا صفت جامع این سه صفت، صفت زشت و ناپسند سوء ظن و گمان بد نسبت به دیگران است.

جالب توجه کلام گهربار پیامبر در ذیل روایت بالا است که می فرماید:

«واعلم ان الجبن والبخل والحرص غریزه یجمعها سوء الظن » ای علی بدان که جامع صفت نفسانی ترسوئی و بخل و حرص همان سوء ظن و گمان بد نسبت به دیگران است.

قریب به مضمون روایت بالا فرمان مفصل علی علیه السلام به مالک اشتر نخغی فرماندار مصر است دراین فرمان که حاوی نکات دقیق حکومتی است چنین آمده است:

«ولا تدخلن فی مشورتک بخیلا یعدل بک عن الفصل و یعدک الفقر و لا جبانا یضعفک عن الامور و لا حریصا یزین لک الشره بالجور فان البخ