خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱)

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) شامل 101 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش زنان در ایجاد بناهای مذهبی در پایتخت صفویان (۱) :

چکیده

با توجه به آنکه مطالعات مربوط به زنان به بررسی های همه جانبه در ابعاد گوناگون نیاز دارد، چنین مطالعاتی می توانند جایگاه واقعی زنان را در تاریخ گذشته ما روشن سازند.

در این پژوهش، با محور قرار دادن اصفهان، پایتخت صفویان، به بررسی جایگاه زنان در ایجاد بناهای مذهبی پرداخته شده است، به ویژه آنکه با توجه به سیاست مذهبی خاندان صفوی، در این دوره فرصت مناسبی برای ایجاد بناهای خاص شیعه به دست آمده بود.

مقدّمه

اماکن مذهبی در هر جامعه بی شک، نمادی از دین و مذهب غالب در آن جامعه می باشند. از این رو، توسعه و گسترش این اماکن گویای توسعه و گسترش مذهب در جامعه است. با ظهور صفویان در ایران و رسمیت یافتن آیین تشیّع در کشور، برای اشاعه و گسترش این آیین، تلاش های بسیاری از سوی حکمرانان جدید انجام پذیرفتند که از جمله آن ها، توجه به ساخت و مرمّت اماکن خاص شیعیان بود.

در پی این هدف، مزار امامان و امام زادگان نه تنها بازسازی و مرمّت گردیدند، بلکه بناهای باشکوهی بر آن ها ساخته و تأسیسات جانبی بسیاری بر آن ها افزوده شدند که هر یک به نوبه خود، بر رونق این اماکن می افزود. مساجد باشکوه و زیبایی احداث گردیدند و مدارس بسیاری صرفا به نیت اشاعه آیین تشیّع اثنی عشری در سراسر کشور ساخته شدند که برخی از آن ها شاه کارهایی از هنر و معماری عصر خود می باشند و نه تنها امروزه برجای مانده و مورد استفاده قرار می گیرند، بلکه گذر زمان از زیبایی آن ها چیزی نکاسته است.

همان گونه که گفته شد، بیشتر این بناهای باشکوه با حمایت دولت صفوی و از سوی خاندان سلطنتی و نیز رجال و درباریان و غالبا در پیروی از سیاست های حاکم و در چارچوب سنّت حسنه «وقف»، ساخته شده اند. اما پرسشی که در اینجا مطرح می باشد، آن است که زنان در این ساخت و سازها چه نقشی داشته اند؟ آیا آنان نیز در این امر مشارکت کرده اند؟ اگر چنین است، دلیل و انگیزه آنان چه بوده است؟ همچنین می خواهیم بدانیم این زنان از کدام طبقه اجتماعی بوده اند.

متأسفانه سکوت منابع تاریخی در مورد زنان ، ما را از اطلاعات دقیق در باره اوضاع و احوال زنان در جامعه آن روز محروم می سازد. ما از میزان مشارکت زنان در امور جامعه تقریبا بی خبریم، اگرچه اطمینان داریم علی رغم سکوت منابع، نمی توان نقش زنان را نادیده گرفت و باید این واقعیت را پذیرفت که سکوت منابع صرفا به دلیل عدم نقش آفرینی زنان نیست. ما بر این باوریم که زنان کم و بیش و به صورت پنهان و آشکار و بنا بر موقعیت اجتماعی و فرهنگی خود، در برخی امور اجتماعی فعالیت هایی داشته اند.

با توجه به آنچه گفته شد، می خواهیم بدانیم جایگاه زنان در ایجاد بناهای مذهبی چه بوده است. فرضیه ارائه شده در این مقوله گویای آن است که زنان طبقات بالای جامعه به پیروی از سیاست های حاکم و نیز اعتباری که جامعه برای این مهم قایل بود، تا حد توان خود، در ایجاد بناهای مذهبی و نیز مرمّت و پاس داری از آن ها کوشیده اند.

گاه دیدن نام بانویی حک شده بر یک کتیبه یا حتی سنگابی در یک مسجد یا مدرسه حضور زنان را در عرصه های اجتماعی یادآوری می کند. اگرچه هنوز به درستی بر روی این مسئله پژوهشی انجام نگرفته است، اما همین قدر اطلاعات ما را تا آن حد پیش می برد که بر حضور آنان واقف شویم و نامشان را در گذر تاریخ فراموش نکنیم.

در این مقاله نیز متأسفانه مجالی برای جزئی نگری و جست وجوی این نام های پراکنده وجود ندارد؛ این مقاله صرفا تلاشی است برای نشان دادن جایگاه بانوان دوره صفوی در رونق بخشیدن به اماکن مذهبی شیعه. البته رویکرد اصلی بحث پایتخت صفویان، اصفهان، است که بنابر فرضیه ارائه شده، بیشترین زنان خاندان صفوی و زنان اشراف در آن ساکن بودند و خود شهر نیز حجم وسیعی از این گونه اماکن را در خود جای داده و تنها به صورت گذرا به برخی شهرهای دیگر اشاره شده است.

۱. انگیزه های ایجاد بناهای مذهبی

اصفهان دوره صفوی، به ویژه از زمانی که به عنوان پایتخت ایران برگزیده شد، ساخت و سازهای بسیاری را در خود دید که نه تنها چشم معاصرانش را خیره می ساختند، بلکه تا به امروز شکوه و جلال اصفهان عصر صفوی را در خود حفظ کرده اند. مسئله قابل توجه در اینجا آن است که بخش عظیمی از این ساخت و سازها به بناهای مذهبی تعلّق داشت که بسیاری از آن ها به دلیل قداستشان، از درازدستی روزگار ایمن مانده و تا امروز پا بر جای هستند.

در رأس آن ها، مساجد، مدارس و بقاع متبرکه می باشند که به طور مستقیم با اندیشه تشیّع پیوند دارند. البته بناهای دیگری نیز هستند که اگر چه به طور مستقیم ارتباطی با مذهب مردم ندارند، اما از آنجا که بناهایی عام المنفعه هستند، به طور غیر مستقیم بی ارتباط با مسائل مذهبی نمی باشند و دست کم بانیان آن بناها قصدشان انجام عمل خیری بوده است که در جهان آخرت دستگیر آنان باشد؛ مانند سقّاخانه، آب انبار، حمام، پل و مانند آن ها. اکثر قریب به اتفاق این بناها بر اساس سنّت «وقف» ساخته شده اند و واقف ادعا کرده که هدفش از این عمل، قرب به درگاه خداوند و کسب توشه ای برای آخرت است.

بی شک، سخن گفتن از نیت واقعی واقفان کار آسانی نیست؛ چرا که می تواند از کسب اعتبار دنیوی تا کسب ثواب اخروی در نوسان باشد. ما اصل را بر گفته خود سازندگان بناها می گذاریم. در مورد هدف واقفان، تفاوتی میان زنان و مردان وجود ندارد و هر دو دسته اهداف و نیات مشابهی بیان کرده اند. البته بررسی نیت واقعی واقفان می تواند خود موضوع پژوهشی مستقل باشد.

همچنین از آن رو که توجه به اماکن مذهبی از سوی پیروان آیین های گوناگون، همیشه مورد توجه بوده است، دیگر تفاوتی میان زنان و مردان در این مورد دیده نمی شود. تنها تفاوتی که می تواند وجود داشته باشد، اختیار زنان در صرف دارایی های خودشان است؛ چرا که در برخی از جوامع، در دوره های گوناگون تاریخی گاه زنان به فرض داشتن اموالی از خود، هیچ گونه اختیاری در هزینه کردن آن ها نداشته اند و در واقع، آنان از استقلال اقتصادی محروم بوده اند.^(۳)

البته این مورد در جوامع اسلامی کم رنگ بوده و زنان از لحاظ قوانین دینی حق داشته اند اموالی را که به خودشان تعلّق دارد، به هر نحوی که می خواهند هزینه کنند، به ویژه درباره اموالی که از طریق مهریه به دست می آوردند، کمتر مجبور به جواب گویی بودند. البته این واقعیت را نباید فراموش کرد که در بسیاری از جوامع، حتی همین حق قانونی و شرعی نیز بنا به دلایلی می تواند محدود و یا معدوم شده باشد. ولی چیزی که در جامعه عصر صفوی می بینیم، گویای آن است که دست کم زنان طبقات مرفّه جامعه می توانستند در زمان حیات خود، بخشی از اموالشان را آن گونه که خود می خواستند هزینه کنند.

دادن هدیه و پیشکش و نذورات به اماکن مذهبی، تقریبا در تمامی دنیا رواج دارد. حتی تخصیص اموالی به صورت وقف بر این اماکن تقریبا عمومیت دارد. این هدایا و پیشکش ها می توانند مختصر و کم هزینه باشند، و ممکن است گران بها و پرهزینه باشند که در این مورد تفاوتی میان زنان و مردان دیده نمی شود و غالبا طبقات گوناگون اجتماع بنابر توان مالی خود، نذورات و پیشکش هایی به این اماکن تخصیص داده اند، و اگر می بینیم شمار مردان در تمامی این موارد بیشتر است، به دلیل عدم فعالیت اقتصادی و اجتماعی زنان و در نتیجه، توان مالی کمتر آنان است.

اما بی شک، احداث یک بنای مذهبی یا مرمّت آن هزینه بسیاری در بر دارد که اگر به صورت مشارکت و همّت عالی افراد آن جامعه نباشد، همه افراد سطوح مختلف جامعه، هر قدر هم که علاقه مند باشند، از عهده آن برنمی آیند و غالبا چنین هزینه هایی از سوی کسانی انجام می گیرد که از توان مالی بسیاری برخوردارند. در این مورد نیز تنها تفاوتی که میان زنان و مردان وجود دارد، در تعداد آنان می باشد که این امر ناشی از آن است که زنان کمتر مصدر امور و فعالیت های درآمدزای اقتصادی^(۴) بوده اند و در نتیجه، از توان مالی کمتری برخوردار بوده اند و طبیعتا تنها زنان طبقات اشراف از طریق پدر یا همسر خود دارای ثروت های کلان می شدند. اما نکته جالب توجه در این دوره آن است که آنان خود اجازه هزینه کردن آن را داشتند و برای این کار مجبور به کسب اجازه از کسی نبودند. در واقع، جامعه این حق را برای آنان قایل بوده است.^(۵)

۲. بناهای مذهبی در پایتخت صفوی

با توجه به آنچه ذکر شد و با در نظر گرفتن اینکه بیشتر این گونه بانوان در دربار صفوی و در پایتخت زندگی می کردند، ساخت و سازهایی که در شهر اصفهان شده و یا توسط بانوان این شهر در سایر نقاط انجام گرفته، مورد توجهند. البته این نکته را نیز باید مورد توجه قرار داد که بانیان بناهای مذهبی تقریبا بدون استثنا، کار خود را در چارچوب امور وقفی انجام داده اند؛ یعنی تقریبا هیچ بنای مذهبی پیدا نمی شود که نه تنها چیزی بر آن وقف نشده باشد، بلکه حتی هزینه نگه داری و مرمّت آن هم از محل موقوفات تأمین نشده باشد. این مسئله ارتباط تنگاتنگی بین گسترش موقوفات و توسعه این گونه اماکن در جامعه ایجاد می کند.

به طور کلی، می توانیم فعالیت های زنان در ایجاد بناهای مذهبی را به چند بخش تقسیم کنیم: بناهای مربوط به مزار امامان و امامزادگان، مساجد و مدارس.

همان گونه که پیش از این گفته شد، بیشترین هزینه ای که صرف این اماکن شده از محل موقوفات است. بنابراین، بهتر است برای شناخت این اماکن به سراغ وقف نامه ها برویم:

در اصفهان، بیش از ۵۷ وقف نامه از دوره صفوی در بایگانی اداره اوقاف این شهر وجود دارند که در میان آن ها ۱۷ وقف نامه از سوی بانوان خیّر تنظیم شده اند.از میان این اسناد، ۶ مورد بر مدارس علوم دینی وقف شده و ۵ مورد بر امامان و امام زادگان تخصیص یافته اند. البته موارد دیگری نیز وجود دارند که به موضوع مورد بحث مربوط نمی شوند.

فهرست وقف نامه های بانوان در دوره صفوی موجود در اداره کل اوقاف اصفهان

این جدول گویای آن است که از میان وقف نامه های باقی مانده از زنان این دوره، ۵ مورد بر امامان و امام زادگان و ۶ مورد بر مدارس تخصیص یافته اند.

الف. مزار امامان و امام زادگان

به طور کلی، بقاع متبرّکه و زیارتگاه ها همیشه مورد توجه زنان قرار داشته اند؛ آنان اموال بسیاری را، چه به صورت جزئی و چه به صورت مبالغ هنگفت، به این اماکن تخصیص داده اند. در دوره صفوی و رونق گرفتن تشیّع در ایران، به دلیل قرار نداشتن بیشتر مقابر امام زادگان در داخل مرزهای ایران، توجه بسیاری به حرم امام هشتم علیه السلام که در محدوده جغرافیایی ایران قرار داشت، شده است.^(۶) البته این بدان معنا نیست که شیعیان از هزینه کردن اموال خود بر مزار سایر امامان پرهیز کرده اند، به ویژه وقف بر حرم حضرت علی علیه السلام و حضرت سیدالشهدا علیه السلام که مورد توجه بسیار واقفان قرار گرفته اند. ولی وقف بر مزار امام رضا علیه السلام و نیز امام زادگانی را که در داخل ایران بوده اند سرلوحه همّت خود قرار داده اند.^(۷)

از این دوره، ۵ وقف نامه از زنان اصفهان باقی مانده است که بر امامان و امام زادگان وقف شده اند. گوهرشاه بیگم در ۱۰۷۱ اموالی را برای زائران و مجاوران حرم حضرت علی علیه السلام و حرم امام حسین علیه السلام وقف نموده است.^(۸) در سال ۱۰۷۹ هجری قمری، مادر شاه سلیمان اموالی را برای عتبات عالیات وقف نموده است.^(۹) مروارید خانم، زن خیّر دیگری است که در سال ۱۰۹۰ اموالی را برای روشنایی و عطرافشانی در اماکن متبرّکه وقف کرده است.^(۱۰) وقف نامه ای نیز از دختر شاه سلیمان، زبیده بیگم و همسر محمّدحسین پسر سلطان العلماء، باقی مانده^(۱۱) که بر عتبات عالیات وقف شده است.^(۱۲) همچنین در سال ۱۱۰۰ مادر شاه سلیمان طی وقف نامه ای جداگانه، اموالی را به امامزاده شمس الدین اختصاص داده است.^(۱۳)

ب. مساجد

از نکات قابل توجه آن است که در این دوره، زنان کمتر به ساخت مسجد توجه کرده اند و از هیچ مسجدی که صرفا توسط زنان ساخته شده باشد، نشانی در دست نیست، در حالی که در همین دوره، زنان توجه ویژه ای به ساخت مدارس کرده اند.^(۱۴) علت این امر چه بوده، دقیقا روشن نیست و نمی توان به راحتی در مورد آن قضاوت کرد. آیا آنان امر تعلیم را ارجح می دانستند؟ یا آنکه تعداد مساجد را نسبت به جمعیت شهروندان کافی تشخیص داده بودند؟ و یا آنکه ثواب مدرسه سازی را بیش از ثواب بنای مسجد می شمردند؟ به هر حال، هر چه بوده امروز برای ما مشخص نیست و نمی توانیم پاسخی قطعی بدان بدهیم.

البته بی شک می توان ادعا کرد که در همین دوره، هدایا، نذورات و گاه موقوفاتی کم بهاتر مانند سنگاب، فرش و یا مبالغی برای روشنایی مساجد و بوی خوش آن ها از سوی زنان بر مساجد تخصیص یافته اند. اما متأسفانه مدارک زیادی، به ویژه در شهر اصفهان، در دست نیست و آنچه موجود است، نشان از توجه ویژه آنان به ساخت مدرسه دارد.

البته باید توجه داشت که بانیان بناهای مذهبی تقریبا بدون استثنا کار خود را در چارچوب امور وقفی قرار داده اند؛ یعنی تقریبا هیچ بنای مذهبی پیدا نمی شود که نه تنها چیزی بر آن وقف نشده باشد، بلکه هزینه نگه داری و مرمّت آن هم از محل موقوفات تأمین نگردیده باشد. این مسئله ارتباط تنگاتنگی بین موقوفات و گسترش آن و توسعه این گونه اماکن در جامعه ایجاد می کند.

ج. مدارس

در اصفهان چندین مدرسه بزرگ و معتبر وجود دارند که توسط بانوان خیّر برای اشاعه فرهنگ و شعائر آیین تشیّع اث