خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بر کرانه جبل الطارق (خاطرات سفر آیه اللّه سبحانی به کشور مغرب)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بر کرانه جبل الطارق (خاطرات سفر آیه اللّه سبحانی به کشور مغرب) :

پاسخ به پرسش های علمی در آکادمی کشور مغرب

در ادامه
خاطرات سفر حضرت آیه اللّه جعفر سبحانی به کشور مغرب، در این شماره، سخنرانی
معظم له در دانشگاه حسن دوم در دارالبیضاء، از نظر خوانندگان گرامی می گذرد. این
سخنرانی که در تاریخ ۷/۱۲/۸۲ در آمفی تئاتر دانشکده پزشکی دانشگاه مزبور، با حضور
دانشمندان، استادان و دانشجویان، ایراد شده، با قلم خود آیت اللّه سبحانی، چنین
گزارش شده است:

محدوده تأثیرگذاری عقل در شریعت

تا اینجا
لزوم به کارگیری خرد در فهم کتاب و سنّت، در قلمرو عقاید، روشن و واضح گشت. اکنون
وقت آن رسیده است که محدوده تأثیرگذاری آن بیان گردد، تا جایگاه خرد در فهم دین و
شریعت روشن گردد.

به
کارگیری عقل در فهم شریعت، بدین معنا نیست که خرد، یکه تاز میدان عقاید و شرایع
می باشد و باید همه جا با چراغ عقل پیش برویم و دیگر ابزار شناخت را کنار بگذاریم؛
بلکه با احترام کامل به کتاب و سنّت پیامبر و احادیث معصومین علیهم السلام که به
سنت پیامبر بازگشت می کنند، برای عقل نیز در تبیین دین، منزلتی قائلیم که خود،
مستقل بوده و محدوده خاصی را دارد و در همه جا گره گشا نیست.

محدوده ممنوعه و مجاز

۱. تفکر
در ذات خدا و کنه وجود او برای بشر امکان پذیر نیست؛ زیرا بی مانندی او سبب شده
است که شهسوار عقل، راهی به آن نقطه نداشته باشد، زیرا انسان موجودی متناهی و محاط
است و خدا موجودی محیط و نامتناهی، در این صورت چگونه ممکن است واقعیّت موجودی
نامتناهی و محیط، در اندیشه موجود متناهی و لحاظ قرار گیرد؟

۲. فرو
رفتن در تحصیل واقع دانش و اراده و حیات الهی ممنوع است؛ زیرا مفاهیم آنها هر چند
روشن است، ولی چون واقعیّت آنها عین ذات الهی است، بشر نمی تواند به حقیقت علم و
اراده و حیات او پی ببرد و فقط از طریق آثار می توان او را عالم و حیّ و قادر
دانست.

خلاصه اینکه
در جهان هستی، مسایلی وجود دارد که از اندیشه خرد، برتر است و خرد را بر آنها راهی
نیست. باید به آنها ایمان آورد، همچنان که خدا به آن امر فرموده است: «الّذین
یؤمنون بالغیب^(۱)».

در این جا
ممکن است سؤال شود اکنون فرق یک حکیم مسلمان با یک کشیش مسیحی چیست؟ او هم می گوید
تثلیث برتر از خرد است و باید ایمان آورد، شما هم می گویید ذات خدا و واقع صفات
خدا، برتر از اندیشه انسانی است و باید به آن ایمان آورد؟

ولی پاسخ
این پرسش، بسیار روشن است؛ زیرا در مواردی از معارف اسلامی که گفتیم باید به آنها
ایمان آورد، برخلاف حکم خرد نیست، بلکه انسان توان درک آن ها را ندارد، در
صورتی که دعوت برای ایمان به تثلیث، دعوت به ایمان به اجتماع نقیضین است که از نظر
خرد، محال می باشد. ولی در عین حال، مواردی در عقیده و شریعت هست که خرد در آنجا
با عزم قاطع سخن می گوید:

۱.خرد و لزوم شناخت خدا

محققان از
علمای اسلام می گویند: خداشناسی یک وظیفه عقلی است، خرد پیش از ثبوت هیچ شریعتی،
انسان را وادار می کند که درباره خدا تحقیق کند، تا روشن شود که آیا این جهان
خدایی دارد و در صورت ثبوت، وظیفه ما، در برابر او چیست؟ و هکذا، درحالی که
خردگریزان، «معرفه اللّه» را یک واجب شرعی می دانند که به وسیله پیامبران بر مردم،
فرض شده است. در حالی که این اندیشه بسیار دور از واقعیّت است؛ زیرا سخن در جایی
است که هنوز اصل شریعت و حقانیّت آورنده او ثابت نشده است. در این صورت چگونه
می تواند خداشناسی را بر ما الزامی کند؟

۲. زشتی تکلیف فزون تر از توان

گروهی از
محدّثان و سلفی ها، تکلیف «بما لایطاق» را تجویز کرده و به ظاهر ابتداییِ برخی از
آیات بسنده کرده و در مقابل حکم صریح خرد می گویند: تکلیفِ فزون تر از توان فرد،
جایز است، در حالی که خرد بر خلاف آن حکم می کند. خرد می گوید: انسانِ آگاه از
ناتوانی مکلّف، نمی تواند به صورت جدّی خواهان چیزی باشد که طرف مقابل، توانِ آن
را ندارد. کسانی که این نوع تکلیف را تجویز می کنند در آیات مورد نظرشان دقت
نکرده اند و الاّ امکان ندارد که وحی با حکم بدیهی خرد، در تضادّ باشد.

۳. عِقاب بدون بیان تکلیف

از نتایج
مدخلیّت دادن عقل در فهم دین، مسأله تقبیح مجازات پیش از تکلیف است مجازات چنین
فردی، هم کاری قبیح و هم درخواست جدّی آن محال است:

۱. قبیح
است؛ زیرا هیچ انگیزه صحیحی برای مجازات وجود ندارد. اگر آمر، علاقه مند به انجام
و یا ترک چیزی بود، شایسته بود که طرف مقابل را از چنین کاری آگاه سازد.

۲.
درخواست جدّی آن محال است؛ یعنی در ذهن آمر آگاه از وضع مکلّف، اراده جدّی نقش
نمی بندد؛ زیرا می داند که او به خاطر جهل به تکلیف، قادر بر امتثال نیست.

۴. مجازات کودک در آخرت

از نظر
آیین اسلام، ایمان و کفر کودک تا وقت بلوغ، تابع پدر و مادر است. اگر کودکی که
پدری کافر دارد، پیش از بلوغ بمیرد، در روز رستاخیز مؤاخذه نمی شود؛ زیرا عقوبت
چنین انسانی نوعی ظلم و ستم است که خدا از آن منزّه است.

۵. حسن و قبح عقلی

از مسایل
جنجال آفرین، از قرن دوم به بعد، توانایی خرد در شناخت زیبایی ها و نازیبایی های
افعال انسان ها، بلکه فراتر از آن، افعال خداست.

خردورزان
می گویند: خدای بزرگ به عقل؛ این موهبت را عنایت فرموده که با بررسی هر فعلی با
قطع نظر از فاعل و آثاری که در خارج بر آن مترتّب می شود، حسن و قبح آن را درک
می کند. در مقابل، گروهی که توانایی خرد بر درک زیبایی ها و زشتی ها را ردّ کرده و
می گویند آنچه شرع بگوید زیبا یا نازیباست، همان مورد پذیرش ماست، حتی اگر بر فرض
محال، خدا ظلم را زیبا و عدالت را نازیبا بشمارد، ما آن را به نحوی توصیف کرده،
می پذیریم.

سخن این
گروه که باید آنان را متحجّر و دور از منطق و برهان شمرد این است که عقل،
توانایی درک حسن و قبح افعال را ندارد، در حالی که اگر از هر انسانی که در یکی از
قارّه های پنجگانه زندگی می کند درباره یک رشته افعال سؤال شود، همه انسان ها با
داشتن فرهنگ های مختلف، و رشد و نمو در محیط های گوناگون، به روشنی، به زیبایی و
یا نازیبایی آنها حکم می کنند؛ مثلاً در میان همه اقوام و ملل، دادگری، وفاداری به
پیمان، پاسخ نیکی به نیکی دادن زیباست، در حالی که نقطه مقابل اینها، در میان همه
اقوام دنیا نازیباست.

علاوه بر
خرد، آیات الهی نیز گواهی می دهند که انسان، بالفطره دور از چارچوب شرایع آسمانی،
از یک رشته خوبی ها و زشتی ها آگاه می باشد و لذا وجدان و آگاهی او را شاهد
می گیرد و آنگاه نتیجه می گیرد. اینک دو نمونه را یا یادآور می شویم:

یکسان
شمردن انسان فرمانبردار با فرد مجرم، در نظر خرد، زشت و نازیباست و همه انسان ها
بر این قول گواهی می دهند، هرچند پیرو مکتبی از شرایع آسمانی نباشند. قرآن، همین
حکم خرد را شاهد می گیرد و با آن احتجاج می کند:

«أفَنَجْعَلُ
المُسلِمینَ کَالمُجْرِمینَ* ما لَکُم کَیْفَ تَحْکُمون^(۲)».

«آیا
مؤمنان را با مجرمان یکسان می شماریم، شما را چه شود، چگونه داوری می کنید؟».

اگر یکسان
نبودن این دو گروه، در فطرت انسان نهفته نبود، چگونه قرآن با آن استدلال می کند؟

باز در
آیه ای دیگر فطرت انسان را در شناخت زیبایی و نازیبایی شاهد می گیرد و می گوید:

«أمْ
نجْعَل الّذینَ آمنوا و عَمِلوا الصّالحات کَالمُفْسدینَ فی الارْض أمْ نَجْعَلُ
المُتّقینَ کالفُجّار».

«آیا
کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، همچون مفسدان در زمین
قرار می دهیم، یا پرهیزکاران را چون فاجران؟».

قاعده حسن
و قبح، از قواعد پرثمری است که در شناخت معارف نقش مهمی دارد و در سایه این قاعده،
انسان بر اصولی در معارف الهی دست می یابد که بدون آن قاعده، امکان پذیر نبود و
اینک رؤوس آنها را یادآور می شویم:

۱. شناخت
خدا قبل از گرایش به هر شریعتی بر هر انسانی لازم است.

۲. کار
خدا باید دور از عبث و بیهودگی و پوچی باشد و حکیم بودن خدا مانع از آن است که کار
بیهوده از او سر زند.

۳. تکلیف
بندگان و ارشاد آنان به راه سعادت، کاری لازم و حتمی است؛ زیرا در غیر این صورت،
خلقت انسان، عبث و پوچ خواهد بود.

۴. بعثت
پیامبران برای هدایت انسان ها لازم و فرض است؛ زیرا این هدف جز به وسیله بعثت
انبیا امکان پذیر نیست و در غیر این صورت، خلقت، بی هدف خواهد بود.

اندیشیدن
در دلایل مدّعی نبوت و تفحّص درباره صحّت و سقم آن، امری لازم است؛ هرچند نبوّت او
ثابت نشده باشد ولی چون احتمال راستگویی او منتفی نیست، باید در دلیل و معجزه او
اندیشید تا حقیقت ادّعا و اعجاز او روشن شود.