خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فلسفه دین (۵۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فلسفه دین (۵۲) :

فضیلت تخیل

خواب و رؤیای صادق، جلوه ای از فعالیت های قوه وهم و خیال است که در قرآن مجید، نمونه های روشنی از آن نقل شده است .

فضیلت تخیل

همان طوری که قوه عاقله انسان، به خاطر اتصال به عقل فعال یا مبادی عالیه، به ادراکات عقلی نائل می آید و معقولات را بدون استمداد از تفکر و تعقل دریافت می کند، قوه خیال نیز بی کار نمی ماند و در حوزه کار خود به فعالیت می پردازد .

کار عقل، ادراک کلیات و کار خیال و وهم، ادراک جزئیات است . اکثر انسانها در عالم رؤیا از طریق فعالیتهای قوه وهم و خیال، چیزهایی را ادراک می کنند . ولی در بیداری از چنین ادراکاتی محرومند; چرا که دو عامل، آنها را از فعالیتهایی که در خواب دارند، باز می دارد: یکی حس و دیگری عقل . به همین جهت است که در بیداری، وهم و خیال تحت سیطره و سلطه عقل و حس می باشند . نه حواس اجازه می دهند که وهم و خیال به کارهای مخصوص خود بپردازند و نه عقل، دست و بال آنها را در این راه باز می گذارد .

در عین حال، برخی از انسانها به گونه ای هستند که قوه وهم و خیال آنها در بیداری هم فعالیت دارند و جزئیاتی را ادراک می کنند . این ادراک، مستقل از فعالیتهای عقلی و حسی است . ولی چندان هم بی ارتباط نیست . در هنگام خواب، حواس پنجگانه از کار می افتند و به همین جهت است که قوه خیال، مجال فعالیت پیدا می کند . عقل نیز در این حال، فعالیتی ندارد . اینجاست که صورتهایی در نزد نفس انسان حاضر می شود که گویی برگرفته از ادراکات حسی است، بلکه می توان گفت: از مدرکات حسی هم قوی تر است . آنچه را که انسان در موقع خواب، می بیند و می شنود و لمس می کند و می بوید و می چشد، همه ساخته و پرداخته قوه خیال است . این صور خیالی از لحاظ شفافیت و روشنی و ظهور و حضور، هیچ فرقی با آنچه انسان در بیداری به چشم می بیند و به گوش می شنود و به لامسه، لمس می کند و به شامه می بوید و به ذائقه می چشد، ندارد . همان طوری که بروز و ظهور محسوسات برای حواس، شدت و ضعف دارد، بروز و ظهور صور خیالی هم برای قوه خیال شدت و ضعف دارد . در عین حال، باید اذعان کرد که در مجموع، صور خیالی در مقایسه با صور حسی، از کیفیت برتری برخوردارند .

نمی توان واقعیت همه صوری را که انسان در عالم رؤیا از طریق فعالیتهای وهم و خیال ادراک می کند، منکر شد . تعبیر خواب، از کارهای بسیار مهمی است که پیامبران و امامان و صالحان، انجام داده اند . در قرآن کریم، چند نمونه روشن ذکر شده که همه آنها نشان فعالیت صحیح و درست قوه خیال و ادراکاتی است که قبل از وقوع، صورت گرفته است . نفس انسان در بیداری اشتغال به ظواهر حسی و مادی دارد; ولی در عالم خواب، فرصت پیدا می کند که به امور باطن و موجودات مجرد و مبادی عالیه، نزدیک و متصل گردد و از این طریق، قوه خیال به ادراک حقایقی توفیق یابد و آنها را در نزد خود متمثل گرداند . در اینجا به ذکر چند نمونه قرآنی می پردازیم:

۱ – رؤیای یوسف

او در دوران کودکی در خواب می بیند که یازده ستاره و خورشید و ماه برایش سجده می کنند . او به پدر می گوید:

«… یا ابت انی رایت احد عشر کوکبا و الشمس و القمر رایتهم لی ساجدین » ^(۱)

«پدر، در خواب دیدم که یازده ستاره و ماه و خورشید برایم سجده می کردند» .

یعقوب که این خواب را نشانه عظمت یوسف و آینده درخشان وی می دید، به او دستور داد که خوابش را برای برادرانش نقل نکند .

یوسف سالهای سختی پشت سر گذاشت و از مرحله قعر چاه و کاخ پرشیطنت عزیز مصر و زندان، سرانجام به مرحله تحقق رؤیای راستین خود رسید و زمانی که پدر و مادر و برادران در برابرش به سجده افتادند، گفت:

«… یا ابت هذا تاویل رؤیای من قبل و قد جعلها ربی حقا و قد احسن بی اذ اخرجنی من السجن و جاءنی بکم من البدو من بعد ان نزغ الشیطان بینی و بین اخوتی …» ^(۲)

«پدر، این است تعبیر خوابی که از پیش دیده بودم که خداوند آن را به حقیقت رساند و به من نیکی کرد; چرا که مرا از زندان نجات داد و شما را بعد از آنکه شیطان میان من و برادرانم فساد کرد و جدایی افکند، از بیابان به شهر آورد» .

آری قوه خیال، صحنه سجده پدر و مادر و برادران را سالها قبل از وقوع، در قالب صحنه تمثیلی سجده ماه و خورشید و ستارگان، به او نشان داد و این نبود مگر به برکت صفای نفس آن بزرگوار و اتصال و ارتباط او به مبادی عالیه .

۲ – رؤیای همبندهای یوسف

زمانی که یوسف را به خاطر جرمی که مرتکب نشده بود، به زندان افکندند، دو متهم دیگر نیز با او به زندان افتادند . اینان از مقربان دربار بودند و اتهام آنها سوء قصد به جان پادشاه مصر بود . این دو زندانی هر کدام خوابی دیدند و خواب خود را برای یوسف نقل کردند .

«… قال احدهما انی ارانی اعصر خمرا و قال الآخر انی ارانی احمل فوق راسی خبزا تاکل الطیر منه …» ^(۳)

«یکی از آنها گفت: در خواب دیدم که شراب می فشردم و دیگری گفت: در خواب دیدم که بر سرم نانی حمل می کردم و مرغها از آن می خوردند» .

آنها تقاضا داشتند که یوسف، خوابشان را تعبیر کند; چرا که او را فردی شایسته شناخته بودند . یوسف، به آنها قول داد که در اولین فرصت، خوابشان را تعبیر کند; چرا که خداوند علم تعبیر خواب را به او عطا کرده بود . سپس چنین گفت:

«… اما احدکما فیسقی ربه خمرا و اما الآخر فیصلب فتاکل الطیر من راسه …» ^(۴)

«یکی از شما بر سر کار خود برمی گردد و به ارباب خود شراب می دهد و دیگری به دار آویخته می شود و مرغان بر سر او منقار می زنند و از گوشت آن می خورند» .

این دو رؤیا نیز به حقیقت پیوست . یکی از دو متهم بی گناهیش ثابت شد و به جای خود بازگشت و دیگری اتهامش ثابت شد و به دارش آویختند .

۳ – رؤیای پادشاه مصر

او شبی در خواب دید که هفت گاو لاغر، هفت گاو فربه را خوردند و نیز هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک گندم را در عالم خواب، مجسم دید . از اطرافیان خواست که خوابش را تعبیر کنند، ولی آنها چنین پنداشتند که خواب او از خوابهای پریشان است . اما آن زندانی آزاد شده، به یاد یوسف افتاد و تقاضا کرد که او را نزد یوسف بفرستند، تا تعبیر خواب را از او بپرسد . هنگامی که وی خواب پادشاه را برای یوسف بازگو کرد، یوسف خواب را چنین تعبیر کرد:

«هفت سال، فراوانی کشت و زرع است . گندمهایی که در این هفت سال، به دست می آید، باید در خوشه ها ذخیره شود، تا در فت سال قحطی و خشکسالی مورد استفاده قرار گیرد . با پایان گرفتن هفت سال دوم، بارندگی شروع می شود و دوران فراوانی نعمت، می رسد . شاه دستور داد یوسف را از زندان بیرون آوردند و او را گرامی داشت .

۴ – خواب ابراهیم خلیل

ابراهیم خلیل در خواب می بیند که فرزندش اسماعیل را در راه خدا ذبح می کند . یعنی صحنه سر بریدن فرزند در راه خدا را در نزد خود متمثل می بیند و مطمئن می شود که فرمان خدا به این کار تعلق گرفته است . از این رو به اسماعیل می گوید:

«… انی اری فی المنام انی اذبحک فانظر ماذا تری …» ^(۵)

«در خواب می بینم که تو را سر می برم . بنگر که در این باره چه رای می دهی » .

از آنجا که فعل «اری » مضارع است و دلالت بر استمرار دارد، معلوم می شود که ابراهیم، چند بار صحنه دلخراش سر بریدن فرزند را در خواب دیده و مطمئن است که آنچه را بارها در خواب دیده، باید در بیداری تحقق ببخشد و از آنجا که اسماعیل نیز باید رای و عقیده خود را در این باره اظهار کند، قضیه را با او در میان می گذارد . او نیز آمادگی خود را اعلام می کند; چرا که به درستی و صحت خواب پدر اعتقاد دارد . از اینرو می گوید:

«… یا ابت افعل ما تؤمر ستجدنی ان شاء الله من الصابرین » ^(۶)

«پدر، آنچه را به انجام آن فرمان داده می شوی، انجام ده که اگر خدا بخواهد، مرا از شکیبایان می یابی » .

سرانجام، پدر و پسر تسلیم فرمان خدا شدند و بندگی و اطاعت محض خود را در برابر حق به معرض نمایش گذاشتند . از این جهت است که قرآن کریم می فرماید:

«فلما اسلما و تله للجبین و نادیناه ان یا ابراهیم قد صدقت الرؤیا انا کذلک نجزی المحسنین » ^(۷)

«همین که در برابر امر خدا تسلیم شدند و ابراهیم، اسماعیل را برای ذبح بر زمین افکند، از آنها پذیرفتیم و ندا کردیم که ای ابراهیم: خواب را تحقق بخشیدی و از عهده امتحان برآمدی و ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم » .

۵ . خوابهای پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله

در بررسی های اولیه قرآنی، معلوم می شود که پیامبر گرامی اسلام نیز حقایقی را در خواب، دیده و قرآن آنها را نیز تصدیق کرده است .