خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام

با فایل فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قرامطه در تاریخ اسلام :

من الّذین فرّقوادینهم وکانوا شیعا کلّ حزب بما لدیهم فرحون(سوره روم آیه ۳۲)

۱-چگونگی پیدایش قرمطیان.

از فرقه«مبارکیه» ۱ دسته ای پدید آمد که به نام پیشوای خود، قرمطویه یا قرمط ۲ ، به نام «قرامطه»در تاریخ اسلام مشهور شدند؛این دسته در آغاز به کیش مبارکیه بودند سپس با آنان از در ناسازگاری درآمدند ۳ ، رئیس این فرقه مردی بود به نام«حمدان الاشعث»معروف به قرمط و اصل وی از خوزستان بود.این مرد به سال ۲۸۵ ه.ق.در کوفه مشهور شد و به زهد و پارسایی تظاهر کرد، گروهی گرد او فراهم آمدند وی کتابی به آنان نشان داد که در آغاز آن چنین آمده بود:

«بسم اللّه الرحمن الرحیم، یقول الفرج بن عثمان و هو عیسی و هو الکلمه و هو المهدی و هو احمد بن محمد الحنفیه و هو جبرئیل.» ۴ در آن کتاب سخنان کفرآمیز و تحلیل و تحریم فراوان بود، دعوت قرمط بنا به دلایلی که پس از این ذکر خواهد شد به سرعت انتشار یافت و پیروان وی زیاد شدند تا آنجا که به سال ۲۷۶ ه.ق.توانست به خرید اسلحه و تشکیل دسته ای از جنگجویان بپردازد.قرمطیان همین که اندک اقتداری یافتند، آغاز به خونریزی و قتل مخالفان خود کردند به همین سبب دهشتی عظیم از جانب آنان در دل مسلمانان عراق افتاد، حتی نوشته اند بسیاری از مردم از بیم جان ظاهرا دعوت آنان را پذیرفتند، قرمطیان کم کم احساس کردند که باید محّل امنی داشته باشند به همین دلیل در سال ۲۷۷ ه.ق.محلی را در سواد کوفه اختیار کردند و به دور آن بارویی کشیدند و خندقی کندند و زنان و مردان ایشان از هر سوی در آن گرد آمدند و نام آن را «دارالهجره»گذاشتند.حمدان ازین پس به وضع مقررات مالی و نظامات اجتماعی متقنی برای پیروان خود مبادرت جست و هریک از موظف به خرید سلاح ساخت.پس از آن که کار قرمطیان بالا گرفت داعیان این فرقه در دیگر نقاط از جمله شام و مغرب نیز محلهای امن و مستحکمی (*)از آن کسان [مباشید]که دینشان را پراکنده ساختند و گروه گروه شدند، هر گروه با اعتقادات خویش خرسند است.به همان نام دارالهجره برای خود ترتیب دادند.

داماد حمدان به نام عبدان الکاتب یکی از دعات چیره دست قرمطی بود که مردم را به «الامام من آل رسول اللّه»دعوت می کرد، حمدان نیز خواهر عبدان را به زنی گرفته بود.بدین ترتیب حمدان و برادر زنش در واقع مردم را به امامت رهبرانی می خواندند که هویتشان معلوم نبود و هرگز هم فاش نشد؛گفته می شد«صاحب الظهور»حمدان را منصوب کرده است ۵ .حمدان با تبلیغات خود توانست«ابوسعید جنّابی»و زکرویه فرزند مهرویه را به مذهب قرمطی درآورد.این دو تن که هر دو ایرانی بودند از بزرگترین ناشران دعوت قرمطیان به شمار می آیند.تاریخ درگذشت قرمط به درستی روشن نیست، اندکی پیش از سال ۲۸۶ ه.ق.بکلی مفقود الاثر شد و دیگر هیچ کس از وی خبری نیافت و هیچ معلوم نشد پایان کار او به کجا انجامید ۶ .

داعیان قرمطی قبل و بعد از درگذشت قرمط دعوت او را در سراسر جهان اسلام آن روزگار پراکندند البته در برخی نقاط با موافقیت و در بعضی جاها هم با شکست روبرو شدند.قرمطیان مدت یکصد سال در سراسر قلمرو حکومت خلفای عباسی تخم وحشت پراکنده ساختند، حتی به هنگام قیام زنگیان، قرمط با سردسته شورشیان ملاقات کرد و سعی داشت با او کنار آید امّا بعدا معلوم شد این توافق امکان پذیر نیست ۷ .

زکرویه فرزند مهرویه یکی از دعات چیره دست و نیرومند قرمطیان است وی به همراه دو فرزندش، یحیی و حسین، در شمال عراق و شام نشر باورهای قرمطیان را آغاز کرد، زکرویه در سال ۲۸۸ ه.ق.در بیابان سوریه، ظهور قرمطیان را در میان قبیله بنوعلیص اعلام داشت اما یک سال بعد به سال ۲۸۹ ه.ق.در محاصره شهر دمشق کشته شد و برادرش جای او را گرفت، دو سال بعد برادرش نیز در بغداد دستگیر شد و به قتل رسید.هرچند در حقیقت با قتل زکرویه مذهب قرمطیان در بین النهرین و شام از تکاپو افتاد امّا کمابیش فتنه آنان تا سال ۲۹۴ ادامه داشت.

دعوت قرمطیان اصفهان به سال ۲۶۰ ه.ق.تأسیس یافت و در یمن تبلیغات آنان در سال ۲۶۶ آغاز شد.داعی قرمطیان در یمن منصور الیمین نام داشت، وی با تمام کوششی که در نشر مذهب قرمطیان در یمن به عمل آورد امّا در مقابل مقاومت رؤسای مذهب زیدی ناکام ماند زیرا زیدیان در یمن از نفوذ بسیار عمیقی برخوردار بودند، منصور فقط توانست بعضی از امارت نشینهای کوچک صلیحی های صنعا و مکرمیهای نجران را ایجاد کند.

داعیان قرمطی در خراسان هم به سال ۲۶۰ دعوت خود را آغاز کردند، در ری نیز این دعوت را یکی از داعیان این فرقه به نام«خلف»آغاز کرد، پس از آن دعوت قرمطیان به مروالرود و طالقان هم کشیده شد.

دیگر داعی نیرومند قرمطیان، پس از زکرویه، ابوسعید جنّابی بود، ابوسعید ایرانی بود و اهل بندر گناوه.وی دعوت خود را در بحرین و یمامه به سال ۲۸۱ آغاز کرد.در سال ۲۸۶ ه.ق.ابوسعید شهر لحسا را تسخیر و سپاهیان خلیفه را منهزم کرد و تا سال ۳۰۱ که به دست یکی از غلامانش کشته شد بر آنجا حکومت راند.سال ۲۶۰ در حقیقت نقطه عطفی در تاریخ دعوت قرمطیان به شمار می رود زیرا داعیان قرمطی در این سال دعوت خود را به طور سرّی در نقاط بسیاری آغاز کردند و از آن سال به بعد به گونه گسترده در اکثر نقاط مهم جهان اسلام دعوت خویش را گسترش دادند.آنان در نظر داشتند مسلمانان جهان را به کیش خویش درآورند و اعتقادات باطنی و دیدگاههای سیاسی خود را بر عموم مسلمانان تحمیل کنند.آنان می خواستند حکومتی مطابق باورها و نظرگاههای ویژه خود تأسیس کنند و خلافت عباسی را سرنگون سازند.دعوت قرمطیان-همان گونه که پیشتر اشاره شد-دعوتی پنهانی بود به همین دلیل تا زمان تسخیر شهر لحسا، عباسیان به خطری که از جانب قرمطیان متوجه دربار خلافت بود پی نبردند، در این هنگام بود که خطر و شهرت کار قرمطیان رسما مشهود خلفای عباسی شد، ازین پس مبارزه ای وسیع در سراسر قلمرو حکومت خلفای عباسی بر ضد قرمطیان آغاز شد.قرمطیان، جز بحرین، در هیچ نقطه ای از جهان اسلام نتوانستند حکومتی مستقل تشکیل دهند، حکومت مستقل آنان در بحرین، سالها ادامه یافت.اعقاب ابوسعید تا سال ۳۶۷ ه.ق، و پس از آن نیز بر بحرین حکومت می راندند ۸ .ناصر خسرو از لحسا پایتخت حکومت قرمطیان، دیدن کرده و در سفرنامه-چنان که پس ازین نقل خواهیم کرد-از تشکیلات اجتماعی آنان سخن رانده است.پس از ابوسعید فرزندش، ابوطاهر، جانشین وی شد.ابوطاهر در سال ۳۱۷ با لشکریان فراوان به مکّه حمله برد و تعداد زیادی از حجاج را کشت، پرده های کعبه را به یغما برد و چاه زمزم را از کشتگان انباشت.لشکریان ابوطاهر در حمله به کعبه، حجر الاسود را کندند و با خود به لحسا بردند، این سنگ مقدّس تا سال ۳۳۹ ه.ق.در اختیار آنان بود ۹ .دراین حمله به دستور ابوطاهر بسیاری از زنان و فرزندان مسلمانان را به اسارت گرفتند و برده ساختند ۱۰ .صدور این گونه اعمال ناروا از جانب قرمطیان، باعث شد تا در سراسر جهان اسلام بویژه در ایران و عراق مبارزه ای جدی و شدید بر ضدّ قرمطیان و اعتقادات نادرست آنان آغاز شود.با ظهور محمود غزنوی در ایران بر شدت این مبارزه افزوده شد.محمود خود می گفت:«من از بهر قدر عباسیان انگشت درکرده ام در همه جهان و قرمطی می جویم و آن چه یافته آید و درست گردد بردار می کشند.» ۱۱ با این حال تا هنگامی که در قرن هفتم به دست مغولان نابود شدند فتنه قرمطیان کم وبیش ادامه داشت.

تاریخ نگاران نوشته اند کسانی که پایه کیش باطنیه و از جمله قرامطه را بنیاد نهادند از مجوس زادگانی بودند که به دین پیشینیان و پدران خود گرایشی داشتند ولی از ترس شمشیر مسلمانان به آشکار کردن آن دلیری نمی یارستند کرد ۱۲ .همان طور که در سطور زیرین خواهیم دید،این سخنی گزاف نیست و رگه هایی از حقیقت در آن وجود دارد زیرا اینان بنیادی گذاردند که هرکس قرمطی می شد در نهان آیین مجوس را بر دیگر کیشها برتری می داد.

همان طور که در آغاز بحث گفته شد این فرقه منسوبند به حمدان قرمط و به همین دلیل آنان را قرمطی گفته اند؛درباره کلمه قرمط اقوال مختلفی ابراز شده است، قرمط در لغت به معنی ریز بودن خط و نزدیکی خطوط و کلمات به یکدیگر.گفته اند چون حمدان، خط مقرمط را خوب می نوشت به این لقب خوانده شد، بغدادی می نویسد حمدان قرمط در نوشتن نامه ها سطرها را تنگ می نوشت، همو نوشته است چون پاهای حمدان کوتاه بود، در راه رفتن گامهای خود را نزدیک یکدیگر می گذاشت، از این روی او را قرمط ملقب ساختند ۱۳ .برخی نیز گفته اند لفظ قرمط از باب انتساب قرمطیان است به محمّد وراق که خطّ مقرمط را خوب می نوشت و دعوت فرقه اسماعیلیه به دست او در میان قرمطیان به کمال رسید ۱۴ .ظاهرا قرمطی از لغت نبطی کرمیته به معنی سرخ چشم باشد ۱۵ .

۲-اعتقادات مذهبی قرمطیان

قرمطیان به پیامبری محمّد مصطفی(ص)اقرار داشتند و معتقد بودند که پس از رسول اکرم جز هفت تن امام نبودند نخست علی بن ابی طالب(ع)که هم امام بود و هم پیامبر.قرمطیان اعتقاد داشتند روزی که محمّد(ص)در غدیر خم، علی را به جانشینی برگزید مقام پیامبری از وی بیرون رفت و در علی جای گرفت و محمّد مصطفی ازین پس به فرمان خدای بزرگ تا زمانی که جهان را بدرود گفت پیرو و فرمانبردار علی(ع)بود ۱۶ .آنان معتقد بودند که پس از امام ششم نوبت امامت به محمّد بن اسماعیل بن جعفر رسید و او مهدی و قائم منتظر آل محمد است در روزگار وی -همچنان که پیامبری از محمّد منقطع شد و به علی رسید-امامت نیز از جعفر بن محمد(ع)بیرون رفت و به پسرش اسماعیل بن جعفر منتقل شد سپس خداوند در کار امامت جعفر و پسرش«بداء» ۱۷ کرد و محمد بن اسماعیل را به امامت برگزید.ایشان پندارند که محمد بن اسماعیل نمرده و زنده است و همو قائم و مهدی است.قائم در اعتقاد آنان کسی است که به پیامبری برخیزد و آیینی نو آورد و دین محمّد را از میان بردارد و نسخ کند به همین دلیل محمد بن اسماعیل را از پیامبران اولوالعزم می دانند.

قرمطیان اعتقاد داشتند که قرآن ظاهری دارد و باطنی و می گفتند هرکس در پی تأویل رود از فرشتگان نیکوکار است و هرکس به ظاهر کار کند از اهریمنان فریبکار ۱۸ .آنچه در ظاهر کتاب و سنّت آمده تمثیلهایی است که در زیر آن ظواهر معنی هایی ژرف نهفته است و منظور شارع مقدس، عمل به باطن کتاب و سنّت است.عمل به باطن باعث نجات و رستگاری است و عمل به ظاهر موجب هلاکت و تباهکاری.قرمطیان دیگر مسلمانان را که به ظاهر قرآن و سنت عمل می کردند،تبهکار و فاسق و فاسد می دانستند و کشتن آنها را حلال بلکه وظیفه دینی خویش تلقّی می کردند، به کفر آنان گواهی می دادند و ستانیدن اموال ایشان را به ستم روا می دانستند، به همین دلیل قتل و غارت کاروانهای حج و برده کردن زنان و کودکان مسلمانان را نوعی عبادت می شمردند و وظیفه دینی خویش می دانستند.

زیارت قبور و بوسیدن حجر الاسود در مذهب آنان حرام بود ۱۹ .معنی نماز در پندار قرمطیان دوستی امام و مفهوم حج دیدار وی و پایداری در بجای آوردن خدمت امام آنان بود، مراد از روزه در اعتقاد آنان امساک از خوراک نبود بلکه امساک از گشادن راز امام بود، آشکار کردن راز امام علاوه بر این که مبطل روزه بود زنا محسوب می شد و آن که زنا می کرد زنش بر وی حرام می شد ۲۰ . زنا کار یا گشاینده راز امام آنچه را داشت باید به تهیدستان صدقه می داد، بندگان او نیز از آن روز به بعد آزاد بود.

در اعتقاد قرمطیان و برای پیروان ایشان، زناشویی با دختر و خواهر و نیز میگساری جایز بود، برخی از امیران قرمطی لحسا لواط را نیز برای پیروان خود جایز می دانستند ۲۱ .در سفرنامه ناصر خسرو آمده است:«در شهر لحسا گوشت همه حیوانات فروشند چون گربه و سگ و خر و گاو و گوسپند و غیره و هرچه فروشند سر و پوست آن حیوان، نزدیک گوشتش نهاده باشد تا خریدار داند که چه می خرد و آن جا سگ را فربه کنند همچون گوسپند معلوف تا از فربهی چنان شود که نتواند رفتن، بعد از آن می کشند و می خورند.» ۲۲

عدد هفت در نزد قرمطیان تقدسی خاص داشت.آنان معتقد بودند که پیامبران اولوالعزم هفت تن بودند، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، محمد، علی و محمد بن اسماعیل و گویند همان سان که هفت آسمان و هفت زمین باشد، اندامهای تن آدمی هفت است:سر، دو دست، دو پا، پشت و شکم، دل.و سر نیز هفت تکّه است:دو چشم، دو گوش، دو سوراخ بینی، دهان.

قرمطیان معتقد بودند که جهان دوازده جزیره دارد و هر جزیره را حجت و راهبری است، از این روی در جهان دوازده رهبر یا حجت باشد و هر حجتی را داعی یا خواننده ای است که مردم را به وی می خواند، هر داعی دستیاری دارد که اقامه دلیل و برهان می کند.حجت را«پدر»، داعی را «مادر»و دستیار را«پسر»می خوانند ۲۳ .

در باب آفرینش معتقد بودند که خداوند، روان(نفس)را آفرید نخست خدا و دوّم روان بود و آن هر دو کارگزار جهان اند و آن دو را گوهر نخستین و دومین نامند، خدا و روان به دستیاری ستارگان هفتگانه و سرشتهای نخستین که چهار آخشیج باشند، جهان را سازمان می دهند ۲۴ .

پس از ابوطاهر جنابی، امیر قرمطی لحسا فرمان داد در مسجدها آتش افروزند و اگر کسی آتش را خاموش کند دستش را ببرند و همچنین اگر کسی به دم آن را بمیراند زبانش را ببرند ۲۵ .شکی نیست که اعتقاد به حجت(پدر)و داعی(مادر)و دستیار(پسر)از باورهای مسیحیان به اعتقادات قرمطیان راه یافته بود زیرا آنان آفریدگار را پدر و مسیح را پسر و مریم مقدس را مادر خوانند همچنین به طوری که در آغاز این بحث گفته شد با توجه به این که بنیانگذاران کیش قرمطیان از مجوس زادگان بودند به نظر می رسد که کارگزاران جهان در این کیش یعنی خدا و روان تقلیدی از اهورا و اهریمن در دین زرتشت باشد همچنان که دستیاری ستارگان هفت گانه در گردش امور جهان، یادآور هفت امشاسپند دین زرتشت است، البته تقدس آتش در نزد آنان و نیز روشن نگهداشتن آتش در مساجد به صورت آتشدانی که بر آن عود سوزند، نیز این ظن را تأیید می کند که اینان اساس اعتقادات خود را از دین زرتشتی گرفته باشند ۲۶ .قرمطیان می گفتند مراد از بهشت که در قرآن آمده نعمتهای گیتی است و مقصود از عذاب جهنّم اشتغال دین داران به نماز و روزه و حج و جهاد است همچنین غرض از شیطان و ابلیس مخالفان آنان است.

اینک برای آشنایی بیشتر خوانندگان ارجمند با اعتقادات قرمطیان تأویل چند آیه را از کلام اللّه مطابق نظر آنان می آوریم:

در تأویل این کلام خدا که فرمود:فاقتلوا المشرکین حیث وجدتّموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم کلّ مرصد(قسمتی از آیه ۵ سوره توبه)یعنی«بکشید مشرکان را هرجا که آنان را بیابید و آنان را بند کنید و برای آنان به هر کمینگاه بنشینید.»قرمطیان معتقد بودند مسلمانانی که به ظاهر قرآن و سنت عمل می کنند، مشرک و فاسق و فاسد و فریبکاراند.آنان این کلام الهی را دستاویز قرار دادند، مسلمانان را می کشتند، در راه کاروانهای حج کمین می کردند، زنان و کودکان را برده می ساختند و این ها را کاری نیکو و وظیفه دینی خود می شمردند ۲۷ .

در تأویل آیه:لاتذر علی الارض من الکافرین دیّارا(قسمتی از آیه ۲۶ سوره نوح)یعنی «کافران را بر زمین باقی مگذار»معتقد بودند که در کشتن کافران نخست باید از قتل کسانی آغاز کرد که به امامت موسی بن جعفر و فرزندش گراییدند، پس از آنان باید به دیگران پرداخت تا آن گاه که در روی زمین هیچ مخالفی نداشته باشند ۲۸ .همچنین در تأویل کلام باری که فرمود:وکلا منها رغدا حیث شتما ولا تقربا هذه الشّجره فتکونا من الظّالمین(قسمتی از آیه ۳۵ سوره بقره)یعنی:«از آن بهشت بخورید به فراوانی و خوشی هرجا که خواهید و به این درخت نزدیک مشوید که از ستمکاران خواهید شد.»به پندار ایشان یعنی هر کار ناروا که خواهید بکنید ولی به موسی بن جعفر و فرزند وی و هرکه پس از او مردمان را به امامت خود فرا خواند نزدیک مشوید ۲۹ .

۳-اعتقادات اجتماعی و روش حکومت قرمطیان

قرمطیان اعتقاد داشتند که نظام اجتماعی با گذشت زمان پیوسته دگرگون می شود و با توجه

به اعتقادات ایشان به تأویل، در هر عصری خواستار تغییر مناسبات اجتماعی بودند و اعتقادات اجتماعی خود را با تأویل بر قرآن منطبق می کردند.قرمطیان نوعی عدالت اجتماعی را براساس برابری دنبال می کردند به همین دلیل در سایه وعده هایی که به مردم می دادند دهقانان و پیشه وران و مالکان خرده پا که از ستم حکام و فرمانروایان محلّی به جان آمده بودند و تشنه عدالت اجتماعی بودند، می پنداشتند که عدالت اجتماعی که در اسلام آمده است به دست آنان عملی خواهد شد به همین دلیل هرکس پرچمی برمی داشت و دعوی عدالتخواهی می کرد در زیر پرچم او گرد می آمدند، قرمطیان نیز هنگامی که ادّعای برقراری حکومتی دادگرانه براساس قسط و عدل اسلامی کردند، با این که مردم فساد عقیده آنان را می دیدند به آنان روی می آوردند، ظهور و گسترش قرمطیان در حقیقت واکنشی طبیعی در برابر ستم خلفای عباسی و عاملان و کارگزاران دست نشانده آنان بود.ورود به کیش قرمطیان آدابی خاص داشت پیش از آن که کسی به مذهبشان درآید از او پیمانهای سخت می گرفتند و سپس کیش را بر او عرضه می کردند، چون شخص به عضویت فرقه درمی آمد از تمام امکانات مالی به یکسان استفاده می کرد.پس از آن که حمدان در کوفه برای هواداران خود دارالهجره را ساخت و پیروان او در آن جا جمع شدند برای آنان صندوق تعاونی مالی ایجاد کرد، کمکهای آنان شامل زکات فطره و خمس بود، تمام پیروان فرقه از درآمد عمومی به یکسان سود می بردند.در برخی جاها داعی هر قریه اموال تمام مردم را در یک جا گرد می کرد و ازین اموال به هرکس به مقدار حاجتش می داد و همه را به کار وا می داشت تا بدین ترتیب هیچ کس فقیر و محتاج باقی نماند.ابوسعید پس از این که به حکومت رسید همه اموال شهر را در یک جا جمع کرد و چهارپایان را همه به شبانان خود سپرد و همه مردم را به منزله کارمند و کارگزار خود کرد و از اموال عمومی در حق ایشان مواجب برقرار ساخت و چنان ترتیبی نهاد که تمامی اموال جزو اموال عامه و به اصطلاح اموال دولتی به حساب آمد ۳۰ .در سفرنامه ناصر خسرو آمده است که حکومت قرمطیان در بحرین به صورت شورایی شش نفره اداره می شد.این شورای شش نفره شش وزیر داشتند که همگی با کنکاش یکدیگر تدبیر امور ملک می کردند و از استبداد و خودرأیی پرهیز داشتند به عبارت دیگر قرمطیان از نظر اجتماعی حکومتی ظاهر الصلاح تر از حاکمان و کارگزاران خلفای عباسی داشتند و با وجود فساد عقیده مذهبی، از عدالت اجتماعی برخوردار بودن زیرا در مملکت خویش تحت هیچ عنوانی از رعیت خود مالیات نمی گرفتند و اگر کسی تنگدست یا وام دار می شد از طرف دولت به او وام می دادند تا کارش به سامان شود.در قلمرو حکومت آنان رباخواری معمول نبود، هر غریب که به مملکتشان مهاجرت می کرد اگر کسب یا صنعتی می دانست سرمایه و ابزار کار در اختیارش می نهادند تا کار کند و پس از این که کارش سامان یافت اصل وام را بدون بهره مسترد می کرد.اگر مزرعه و زمین کسی خراب می شد دولت نوکران خود را می گماشت تا زمینش را آباد کنند و برای آباد کردن از صاحب زمین چیزی نمی گرفتند، برای رفاه مردم آسیاها ترتیب داده بودند تا مردم غلّه شان را بیاورند و آرد کنند، آسیابانها از دولت حقوق می گرفتند ۳۱ .

قرمطیان خراج و عشر را در قلمرو حکومت خود ملغی و تجارت را ملی اعلام کرده بودند و ضمن آن که فعالیتی مشترک را وجهه همت قرار داده بودند با توجه به نیازهای محیط در میان خود نوعی مساوات را پذیرفته بودند و مالکیت را به داشتن اسلحه منحصر دانستند ۳۲ .دور نیست که این افکار را از مزدکیان و خرمدینان گرفته باشند.

فاطمیان به فرمان خدا و حکومت رجال دین اعتقاد داشتند اما قرمطیان برخلاف آنان تنها ایمان را مایه نجات و رهایی از قیود اخلاقی می دانستند و از نظر سیاسی طرفدار حکومت مردم بر مردم و غارتگری بودند.دولت قرمطیان لشکری مرکب از بیست هزار تن سپاهی و نیز سی هزار بنده زرخرید از زنگیان و حبشیان در اختیار داشت که در موقع لزوم چنان که گفتیم به یاری کشاورزان و نیازمندان می شتافت و در کارهای زراعی و باغبانی و مرمت ساختمانها، مردم را یاری می کردند ۳۳ .

۴-قرمطیان و فاطمیان

اسماعیلیه که پس از اثنی عشریه مهمترین فرقه شیعه به شمار می آید از زمان پیدایش تاکنون یعنی در طول دوازده قرن حیات خود به عنوان یک اقلیت مذهبی افراطی همیشه مورد آزار و حمله مستقیم و غیر مستقیم سلسله های مختلف و حکام جهان اسلام-اعم از شیعه امامیه و اهل سنت- واقع شده است، تنها در دوره خلافت فاطمیان بود که اسماعیلیه مذهب رسمی یک دولت و حکومت مقتدر گردید و اسماعیلیان از آزادی مذهبی برخوردار شدند.

هنگامی که در قرن دوم هجری اندک اندک مکاتب مختلف فقهی در جهان اسلام پدید آمد و تکامل یافت، اسماعیلیان که سلطه سیاسی و مذهبی عباسیان را قبول نداشتند کم کم به تشکیلات منظم سیاسی-مذهبی دست یافتند.این تشکیلات«دعوه»نامیده می شد و مأمورین «دعوه»داعی خوانده می شدند.داعیان تعالیم اسماعیلیه را در میان مردم تبلیغ می کردند و در سرتاسر ممالک جهان اسلام پراکنده بودند و هدف نهایی این نهضت سرنگونی خلافت عباسی و ایجاد دولتی اسماعیلی بود.

اسماعیلیان با ایجاد خلافت فاطمی در مصر به قسمتی از اهداف سیاسی خویش به طور موقت دست یافتند.داعیان آنها هنوز هم در سرتاسر ممالک اسلامی مردم را به اطاعت از امام زمان، که اکنون در هیأت خلیفه فاطمی ظاهر شده بود، فرا می خواندند و امیدوار بودند که کم کم با نیروی نظامی و تبلیغ سیاسی، خلافت عباسی را سرنگون سازند و متصرفات خود را توسعه دهند، فاطمیان هرگاه فرصت را مناسب می یافتند به متصرفات عباسیان دست درازی می کردند و حتی یک بار نیز به سال ۴۵۰ ه.ق.قلب حکومت عباسیان یعنی بغداد را به تصرف درآوردند و مدت چندین ماه به نام خلیفه فاطمی خطبه خواندند ۳۴ .عباسیان نیز به طور طبیعی بیکار