خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقدی بر مقاله «نظر علامه طباطبایی درباره غرب »

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقدی بر مقاله «نظر علامه طباطبایی درباره غرب » :

از جناب آقای دکتر رضا داوری، کتابی تحت عنوان «درباره غرب » به چاپ رسیده که حاوی هشت مقاله است . هر چند بیشتر آنها در برخی نشریه ها به چاپ رسیده بود، ولی مجموعه این مقاله ها با حجم ۱۱۵ صفحه از سوی انتشارات هرمس، برای نخستین بار در سال ۱۳۷۹ منتشر گردید . ششمین مقاله آن، به نام «نظر علامه طباطبایی درباره غرب » است که مؤلف محترم به بررسی نظر علامه درباره غرب – بر اساس جلد چهارم المیزان – پرداخته است .

بدیهی است که پرداختن به چنین موضوعی، نیازمند تحقیق همه جانبه موضوع در همه آثار قلمی علامه طباطبایی و به خصوص تفسیر المیزان است . هر چند اکتفا به یک جلد، در حد یک مقاله چندان قابل مناقشه نیست، ولی در همین حد هم به نظر می رسد در پاره ای از موارد، در ترجمه یا برداشت عبارت های المیزان دقت لازم به عمل نیامده است . بنابر این ما ضمن نقل عبارت های المیزان، همراه با ترجمه و توضیح، مطالب جناب دکتر داوری را از مقاله فوق بیان کرده، موارد اختلاف با مقصود علامه را متذکر خواهیم شد تا شاید مفید واقع شود .

علامه طباطبایی با بیان شیفتگی و حیرت زدگی برخی افراد، نسبت به پیشرفت مادی مغرب زمین، و مشاهده صدق، صفا، امانت، سرزندگی و خوش خلقی آنها در درون خود، در مقام بیان مغالطه ایشان برآمده چنین اظهار می دارد: «و اما استعجابهم بما یرون من الصدق والصفاء و الامانه و البشر و غیر ذلک فیما بین افراد الملل المترقیه، فقد اختلط علیهم حقیقه الامر فیه، و ذلک ان جل المتفکرین من باحثینا معاشر الشرقیین لایقدرون علی التفکر الاجتماعی و انما یتفکرون تفکرا فردیا . فالذی یراه الواحد منا نصب العین، انه موجود انسانی مستقل عن کل الاشیاء، غیر مرتبط بها ارتباطا تبطل استقلاله الوجودی (مع ان الحق خلافه)، ثم لا یتفکر فی حیاته الا لجلب المنافع الی نفسه و دفع المضار عن نفسه، فلا یشتغل الا بشان نفسه، و هو التفکر الفردی و یستتبع ذلک ان یقیس غیره علی نفسه، فیقضی فیه بما یقضی علی هذا النحو من الاستقلال; و هذا القضاء ان صح فانما یصح فیمن یجری فی تفکره هذا المجری، و اما من یتفکر تفکرا اجتماعیا لیس نصب عینیه الا انه جزء غیر منفک و لا مستقل عن المجتمع و ان منافعه جزء من منافع مجتمعه، یری خیر المجتمع خیر نفسه و شره شر نفسه و کل وصف و حال له، وصفا و حالا لنفسه; فهذا الانسان یتفکر نحوا آخر من التفکر ولا یشتغل فی الارتباط بغیره الا بین هو خارج عن مجتمعه و اما اشتغاله باجزاء مجتمعه فلا یهتم به و لا یقدره شیئا ^(۱) » .

ترجمه: «و اما شیفتگی و دل دادگی چنین افرادی از مشرق زمین، نسبت به صدق و صفا و امانت و خوشی و مانند آن که در بین افراد ملل مترقی (مغرب زمین) مشاهده می کنند، در واقع حقیقت مساله بر آنها مشتبه شده است; زیرا اغلب اندیشمندان ما – مشرق زمینان – توانایی تفکر اجتماعی نداشته و فقط در حیطه تفکر فردی به سر می برند . (فکر فردی، تفکری است که) هر یک از ما فقط خودش را به عنوان موجود انسانی، مستقل از هر موجود دیگر ببیند، به طوری که ارتباط با آنها را از بین برنده استقلال خود حساب کند (با این که حق، غیر از این است) . چنین اندیشه ای او را وامی دارد که جز به جلب منفعت خویش و دفع ضرر از خود نیندیشد; در نتیجه جز به شئون خویش به چیزی مشغول نمی شود و این همان تفکر فردی است و لازمه چنین تفکری، آن است که دیگران را نیز به خود قیاس کند و همان استقلالی را که برای خود قایل است برای آنها هم قایل باشد .

چنین اندیشه ای – اگر صحیح باشد – در مورد کسانی می تواند درست باشد که چنین فکر فردی داشته باشند; اما کسی که از تفکر اجتماعی بهره مند است، یعنی هیچ گاه خود را منفک و مستقل از جامعه نبیند، بلکه منافع خود را جزیی از منافع جامعه بشمارد، چنین فردی خیر و شر جامعه را خیر و شر خود دانسته و هر نوع ویژگی و حالتی از جامعه را وصف و حال خود می داند . چنین انسانی، به گونه ای دیگر می اندیشد . او در ارتباط با غیر خود، در درون اجزای جامعه خویش اهتمام نمی ورزد، بلکه برای او (نحوه سلوک با) بیرون از جامعه خویش مهم است .»

مرحوم علامه در این تحلیل، نحوه تفکر را به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم کرده است و عیب و ایراد اندیشه بسیاری از متفکران (و یا عموم) مشرق زمین را در دور بودن از تفکر اجتماعی می داند .

او هم چنین، جامعه و افراد را به انسان و اعضایش تشبیه کرده، می گوید: هر یک از اجزا و اعضای جسم انسان مثل چشم، گوش، دست، پا و غیره، در خدمت انسان بوده و خواهان چیزی هستندکه انسان خواهان آن است; یعنی دنبال خیر و شر بیرون از خویشند . اما روابط این اجزا با خود و با انسان، به گونه ای است که به ندرت باعث ضرر و آسیب یکدیگر می شوند . آن گاه می گوید: «و فی حکمه حال افراد مجتمع انسانی اذا تفکروا تفکرا اجتماعیا، فصلاحهم و تقویهم او فسادهم و اجرامهم و احسانهم و اسائتهم، انما هی ما لمجتمعهم من هذه الاوصاف اذا اخذ ذا شخصیه واحده ^(۲) » .

ترجمه: «افراد جامعه چنین حکمی را دارند، یعنی اگر تفکر اجتماعی داشته باشند و برای جامعه شخصیت واحد قایل باشند; صلاح و تقوا، فساد و جرم، و احسان و اسائه خود را همان صلاح و تقوی، فساد و انحراف، و نیکی و بدی جامعه خواهند دید .»

همان طوری که ملاحظه می شود، علامه در صدد بیان نوعی از تفکر صحیح و حقیقی است که در واقع وجود دارد و باید به آن نایل شد . آن گاه جهت تثبیت و تقریر این مطلب، از قرآن هم استشهاد می آورد: «و هکذا صنع القرآن فی قضائه علی الامم والاقوام التی الجاتهم التعصبات المذهبیه او القومیه، ان یتفکروا تفکرا اجتماعیا کالیهود و الاعراب و عده من الامم السالفه، فتراه یؤاخد اللاحقین بذنوب السابقین ^(۳) » .

ترجمه: «قرآن هم، در معامله و برخورد با امت ها و اقوامی که تعصبات مذهبی و قومی آنها را وادار به تفکر اجتماعی کرده است، مثل یهود، اعراب و برخی از امت های گذشته، چنین اسلوبی از تفکر را به کار برده است; لذا لاحقان و حاضران را به خاطر گناه پیشینیان مورد مواخذه قرار می دهد» .

نتیجه ای که علامه از این تحلیل دارد، نقد و بررسی همان کسانی است که شیفته صلح و صفا و زیبایی درون ملل متمدن مغرب زمین شده اند . او بر اساس تفکیکی که بین اندیشه فردی و اجتماعی انجام داده است، گوشزد می کند که مبادا از تفکر اجتماعی دور شویم و فقط روابط افراد غربی با یکدیگر را مشاهده کرده، از شخصیت اجتماعی و نحوه معاشرت جوامع آنها با دیگر جوامع – مشرق زمین و غیر آن – غفلت کنیم:

«و یتبین مما ذکرنا ان القضاء بالصلاح و الفلاح علی افراد المجتمعات المتمدنه الراقیه، علی خلاف افراد الامم الاخری لا ینبغی ان یبنی علی ما یظهره من معاشرتهم و مخالطتهم فیما بینهم و عیشتهم الداخلیه، بل بالبناء علی شخصیتهم الاجتماعیه البارزه فی مماستها و مصاکتها سائر الامم الضعیفه و مخالطتها الحیویه سائر الشخصیات الاجتماعیه فی العالم ^(۴) » .

ترجمه: «از آنچه که گذشت، روشن می شود که نمی توان با مشاهده نحوه سلوک و معاشرت افراد با یکدیگر درون جوامع متمدن و پیشرفته مغرب زمین، حکم کرد که آنها بر خلاف افراد سایر ملل از صلاح و سعادت و یا شقاوت و نکبت برخوردارند; بلکه چنین حکمی باید با توجه به شخصیت بارز اجتماعی آنها در برخورد و مواجهه با سایر ملت های ضعیف و نحوه روابط حیاتی شان با دیگر شخصیت های اجتماعی دنیا، صورت گیرد» . علامه سرانجام باتوجه به چنین مبنا و ملاکی به ارزیابی غرب می نشیند و چنین اظهار می دارد:

«و لعمری، لو طالع المطالع المتامل تاریخ الاجتماعیه من