خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مقایسه سه کتاب درسی تاریخ معاصر ایران (دوره دبیرستان)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مقایسه سه کتاب درسی تاریخ معاصر ایران (دوره دبیرستان) :

موضوع این نوشتار مقایسه سه کتاب درسی مقطع دبیرستان، مربوط به تاریخ معاصر است که عبارتند از: ۱ . کتابی که توسط آقای زرگری نژاد تالیف شده و تا پایان سال تحصیلی ۷۸ – ۱۳۷۷ کتاب درسی بوده و پس از دو سال مجددا در سال تحصیلی جاری (۸۱ – ۱۳۸۰) به عنوان کتاب درسی انتخاب شد .

۲ . کتابی که توسط آقایان عمادالدین باقی، نصرالله صالحی و جواد عباسی تالیف شد و در سال تحصیلی ۷۹ – ۱۳۷۸ کتاب درسی بوده است .

۳ . کتابی که توسط آقایان دکتر موسی نجفی، موسی حقانی و مظفر نامدار برای سال تحصیلی جاری (۸۱ – ۱۳۸۰) تالیف شد; اما به دلایلی مورد موافقت قرار نگرفت و اجازه مطالعه و فراگیری آن به دانش آموزان داده نشد .

چند نکته:

۱ . از آن جا که مقایسه تمام مطالب این کتاب ها – که از صفویه تا انقلاب اسلامی را شامل می شود – از حوصله یک مقاله خارج است، بنابراین مقطع مشروطه که از مهم ترین مقاطع تاریخ ایران است به عنوان نمونه انتخاب شده و درس های مربوط به آن در این سه کتاب با یکدیگر مقایسه شده است .

۲ . نحوه این مقایسه بدین صورت است که ابتدا خلاصه درس های مورد نظر ارایه می شود، سپس با پرهیز از هر نوع داوری، خطوط اصلی آنها با عنوان «ویژگی ها» ذکر می شود . گفتنی است که مطالب ذکر شده در قسمت ویژگی ها، لزوما مثبت یا منفی نیستند; بلکه صرفا نکات برجسته ای هستند که در این کتاب ها به چشم می خورد و بدون ارزش داوری در این قسمت مطرح می شوند تا صاحب نظران و کارشناسان، داوری دقیق تری در مورد این کتاب ها داشته باشند .

۳ . از کتاب های مورد نظر با حروف الفبا یاد می شود:

کتاب آقای زرگری نژاد (الف) ;

کتاب آقای باقی، صالحی و عباسی (ب) ;

کتاب آقای نجفی، حقانی و نامدار (ج) .

خلاصه چهار درس کتاب تاریخ (الف) پیرامون مشروطه

خلاصه درس اول: زمینه های انقلاب مشروطه

در این درس، زمینه های شکل گیری انقلاب مشروطه در دو گروه بررسی شده است: ۱ . زمینه های فکری ۲ . زمینه های اقتصادی; و هر یک از این دو گروه به دو قسم داخلی و خارجی تقسیم شده است:

۱ . زمینه های فکری داخلی; در این بخش به تاثیر تعالیم دینی و رهبری علما توجه ویژه ای شده و ریشه اصلی انقلاب مشروطه «بیداری اسلامی و رهبری روحانیت » قلمداد شده است .

۲ . زمینه های فکری خارجی; الف) درخواست حکومت قانون به تقلید از اروپا، ب) شکست روسیه از ژاپن; ج) انقلاب روسیه;

۳ . زمینه های اقتصادی داخلی; الف) مالیات، ب) فروش حکومت ایالات;

۴ . زمینه های اقتصادی خارجی; الف) سلطه اقتصادی بیگانگان بر بازرگانی ایران;

ب) امتیازات انگلیسی ها; ۱ . رویتر ۲ . تالبوت;

ج) امتیازات روس ها; ۱ . شیلات شمال ۲ . تشکیل نیروی قزاق در ایران ۳ . قرارداد گمرکی ایران و روسیه .

این درس در مجموع دوازده صفحه است که از این مقدار، سه صفحه به زمینه های فکری و نه صفحه به زمینه های اقتصادی اختصاص یافته است و در واقع، نقش عوامل اقتصادی برجسته تر از عوامل فکری به چشم می خورد . از میان عوامل فکری نیز، زمینه های فکری داخلی – که همان تعالیم دینی و رهبری علماست – نقش بیشتری را به خود اختصاص داده است .

خلاصه درس دوم: آغاز حرکت مردم علیه استبداد و انقلاب مشروطه

در این درس، تحولات سیاسی – اجتماعی ایران از ابتدای شورش مردم تا آغاز سلطنت محمد علی شاه بررسی شده است .

ترتیب مباحث بدین قرار است:

الف) عوامل تسریع کننده حرکت مردم: ۱ . ماجرای مسیونوز بلژیکی و اهانت وی به روحانیت (عامل مذهبی) ;

۲ . حادثه بانک (عامل مذهبی) ;

۳ . به چوب بستن بازرگانان و تعطیلی بازار .

ب) مهاجرت صغرا: در پی حوادث فوق، علمای تهران تصمیم گرفتند به حرم عبدالعظیم مهاجرت کنند و عده ای از طلاب و حدود دو هزار نفر از مردم هم با ایشان همراه شدند که پس از موافقت شاه با خواسته های مهاجران، آنها به تهران بازگشتند .

ج) مهاجرت کبرا: مراحل شکل گیری مهاجرت کبرا به این ترتیب ارایه شده است:

۱ . بی توجهی عین الدوله به خواسته های علما و مردم; ۲ . تلاش علما برای بهبود اوضاع و بی نتیجگی این تلاش ها; ۳ . سخنرانی های روشن گرانه شیخ محمد واعظ و دست گیری او; ۳ . اعتراض مردم و طلاب، و شهادت سید عبدالحمید (یکی از طلاب) و خروش مردم; ۵ . مهاجرت علما و گروهی از مردم به قم .

د) تهران پس از مهاجرت علما: در نبود علما و احتمال حمله حکومت به مردم و با تلاش های پنهان عوامل انگلیسی، حدود بیست هزار نفر از مردم به سفارت انگلستان پناهنده شدند و این لکه سیاهی در تاریخ مشروطه شد .

ه) اوج گیری مبارزه و درخواست های جدید مهاجران: با گسترش شورش مردم و موج اعتراضات، مهاجران خواست های جدیدی را مطرح کردند .

و) صدور فرمان شاه و بازگشت علما به تهران: اشاره به این که تا این جا هنوز صراحتا درخواست مشروطه مطرح نشده است، و تامل در نحوه پیدایش این خواسته . سرانجام شاه از خواسته های مردم آگاه شد; از این رو ابتدا عین الدوله را بر کنار کرد و سپس فرمان تاسیس دارالشورا را صادر کرد . این فرمان مردم را راضی نکرد، لذا فرمان دیگری صادر شد . رئیس ایل قاجار به قم رفت و علما را با احترام به تهران آورد . چند روز بعد، مجلس افتتاج شد و عجولانه به تدوین نظام نامه پرداختند و در سال ۱۳۲۴ ق انتخابات تهران برگزار گردید و در همان سال مجلس افتتاح شد .

ز) تدوین قانون اساسی: نفوذ جریان های غرب گرا و عناصر وابسته به دربار و نفوذ بیگانگان در مجلس، دو دیدگاه را برای تدوین قانون اساسی ایجاد کرد:

۱ . گروه روحانیان، خواستار تنظیم قانون اساسی بر اساس موازین اسلامی بود .

۲ . گروه غرب گرا، که خواستار تدوین قانون اساسی بر اساس الگوهای غربی بود .

به هر حال، در سال ۱۳۲۴ ق قانون اساسی تدوین شد و به تصویب مظفرالدین شاه رسید و ده روز پس از آن شاه درگذشت .

ح) متمم قانون اساسی: قانون اساسی که در ۵۱ ماده تصویب شده بود، فاقد مسایل اساسی بود و بیشتر به یک قطع نامه شبیه بود . پس از مرگ شاه، کمیسیونی برای تدوین متمم قانون اساسی تشکیل شد . در این مرحله، نفوذ عوامل غرب گرا و اهمال رهبران روحانی، گرایش های غرب گرایانه را در متمم قانون اساسی بیشتر کرد و تنها مقاومت شیخ فضل الله نوری موجب شد تا ماده ای مربوط به نظارت علما بر مصوبات مجلس تصویب شود .

خلاصه درس سوم: سلطنت محمد علی شاه و دوران استبداد صغیر

در این درس، به مراحل شکل گیری استبداد صغیر و شورش مجدد مردم و شکست محمد علی شاه پرداخته شده است .

الف) دلایل مخالفت روس ها با مشروطه: ۱ . دربار وابسته به روس بود و تضعیف آن، منافع روسیه را به خطر می انداخت; ۲ . روس ها می دانستند که انگلیسی ها با نفوذ در رهبران مشروطه و نمایندگان مجلس، دولت و مجلس را به سوی خود خواهند کشید .

ب) بی اعتنایی شاه به مشروطیت و مشروطه خواهان: شاه از نمایندگان مجلس برای مراسم تاج گذاری دعوت نکرد و هم چنین از امضای متمم قانون اساسی نیز خودداری می کرد، هر چند در اثر فشار علما به آن تن داد .

ج) صدارت امین السلطان (اتابک) و ترور او: انتخاب امین السلطان به مقام صدر اعظمی که سابقه طولانی در مخالفت با مشروطیت و حمایت از استبداد داشت، موجب اعتراض علما و مردم شد . از جلمه، آیت الله طباطبایی از مخالفان جدی این موضوع بود و به مخالفت با آن برخاست . اتابک علنا با مجلس و مشروطه خواهان مخالفت نکرد، اما سعی داشت تا مجلسیان در عمل بی کار بمانند . وی نوشته ای در حمایت از مشروطه از شاه گرفت و آن را در مجلس قرائت کرد و پس از ترک مجلس، هدف گلوله قرار گرفت و جان سپرد .

د) به توپ بستن مجلس و آغاز دوره استبداد صغیر: ترور ساختگی شاه، بهانه ای شد برای سرکوبی مشروطه خواهان و در نهایت در سال ۱۳۲۶ ق قوای قزاق به فرماندهی لیاخوف روسی به مجلس حمله کردند; طباطبایی و بهبهانی را که به پارک رفته بودند کتک زدند; میرزا جهان گیر خان صور اسرافیل و ملک المتکلمین به قتل رسیدند; طباطبایی و بهبهانی را تبعید کردند و بعضی از نمایندگان هم از جمله تقی زاده به سفارت انگلیس پناهنده شدند .

ه) قیام شهرها و شورش علیه استبداد محمد علی شاه: ۱ . قیام تبریز; قیام مردم تبریز به رهبری ستارخان و باقرخان بود و مشروطه خواهان در این شهر پیروز شدند .

۲ . قیام گیلان; محمد ولی خان تنکابنی که وابسته به استعمار بود، تغییر چهره داد و رهبری گیلان را به دست گرفت و عده ای از مهاجران قفقازی و ارامنه هم به رهبری یپرم خان با قوای گیلان همراه شدند .

۳ . قیام بختیاری ها; مردم ایل بختیاری و اصفهان شورش کردند; سردار اسعد که در فرانسه بود و یک روشن فکر محسوب می شد به اصفهان رفت و رهبری مردم را به عهده گرفت .

در این میان، علما به خصوص علمای نجف، نقش مهمی در مبارزه با استبداد به عهده داشتند .

و) روس و انگلیس و فتح تهران: روس و انگلیس، پنهانی فعالیت داشتند و به دسیسه های خود ادامه می دادند . روس ها در نیروهای شمال و انگلیسی ها در سران بختیاری نفوذ داشتند . آنها از این نفوذ استفاده کردند و روس ها با سپهدار تنکابنی و انگلیسی ها با سردار اسعد ارتباط برقرار کردند . دو دولت، تلاش می کردند که مردم به تهران نروند، اما موفق نشدند و آنها وارد تهران شدند .

ز) فتح تهران و سقوط محمد علی شاه: مردم وارد تهران شدند و نیروهای شاه را شکست دادند . شاه به سفارت روسیه پناهنده شد . فاتحان تهران، محمد علی شاه را از سلطنت خلع کردند و احمد میرزای سیزده ساله را جایگزین او کردند و یک هیئت ۲۴ نفره هم تشکیل دادند تا اوضاع را کنترل کنند و با قرار پرداخت سالانه صد هزار تومان به محمد علی شاه او را از کشور تبعید کردند .

ح) سخنی در باب علما و مشروطیت: علما مشروطه را پذیرفته بودند و حمایت آنها موجب حرکت مردم شد; اما با احساس انحراف در مشروطه، علما به تدریج از آن کناره گیری کردند .

ط) ادوار دخالت روحانیت در انقلاب مشروطه:

۱ . از آغاز حرکت تا پایان استبداد صغیر; در این دوره روحانیت یگانه رهبر مردم بودند .

۲ . دوران پس از استبداد صغیر و فتح تهران; در این دوران، جریان های روشن فکر و ضد اسلام و مخالفان سابق مشروطه در نهضت نفوذ کردند و تا سطح رهبری ارتقا یافتند و علما به تدریج منزوی شدند و نایینی هم کتاب خود را از سطح جامعه جمع آوری کرد .

ی) فاتحان تهران و شیخ فضل الله نوری: شیخ فضل الله از علمای مشروطه خواه بود، اما با مشاهده انحرافات مشروطه به خالفت با آن برخاست و خواستار اضافه کردن قید مشروعه به مشروطه بود . وی هم چنین خواهان تغییر نظام نامه مجلس، مطابق نظر علما و نیز نظارت علما بر مصوبات مجلس بود; اما به تدریج با مشاهده انحرافات بر مخالفت های خود افزود .

ک) شهادت شیخ فضل الله نوری: فاتحان تهران بسیاری از مستبدان را رها کردند و حتی به برخی از آنها منصب دولتی دادند; اما برای شیخ فضل الله، دادگاهی با حضور یپرم خان ارمنی و شیخ ابراهیم زنجانی تشکیل دادند و در نهایت وی را اعدام کرده و به شهادت رساندند . علمای نجف، نسبت به این حادثه اعتراض کردند و از این زمان، انحراف مشروطه بیشتر شد و شعار «جدایی دین از سیاست » مطرح شد . در پایان، این درس با جمله معروف جلال آل احمد تمام می شود .

خلاصه درس چهارم: تحلیلی کوتاه از دلایل انحراف مشروطیت

روسیه که از ابتدا با انقلاب مشروطه مخالف بود، به تدریج به سیاست انگلیس نزدیک شد و هر دو در آشتی دادن شاه و مشروطه خواهان تلاش می کردند تا جلوی عمق و گسترش انقلاب مشروطه را بگیرند .

الف) اهداف استعمارگران:

۱ . نفوذ هر چه بیشتر در هیئت حاکم;

۲ . نفوذ در مجلس وهدایت آن در جهت تامین منافع خود;

۳ . سرکوبی قیام های اصیل مردمی .

ب) سیاست مداران داخلی: با وجود همه مشکلات و نفوذ چهره های وابسته، شخصیت های غیر وابسته توانسته بودند تا حدی در جریان اداره کشور نفوذ کنند; اما عوامل متعددی موجب تضعیف این گروه از مشروطه خواهان می شود .

ج) انزوای روحانیت: روحانیت که در جریان نهضت، یگانه رهبر مورد اعتماد مردم بود; پس از پیروزی انقلاب دخالت و نظارت خود را کاهش داد .

د) دلایل انزوای روحانیت: ۱ . تلاش سیاست مداران و روشن فکران غرب زده; آنها سعی کردند با طرح شعار جدایی دین از یاست به تدریج روحانیت را منزوی کنند و دموکرات ها خصوصا تقی زاده به شدت این فکر را تبلیغ می کردند .

۲ . سرخوردگی روحانیت: با مشاهده بسیاری از دغل کاری های سیاست مداران، رهبران روحانی، رفته رفته از صحنه عقب نشستند . از جمله مسایل مهم راجع به این موضوع، جمع آوری کتاب تنبیه الامه توسط مؤلف آن یعنی مرحوم نایینی است که دلیل آن روشن شدن ماهیت سیاست مداران و روشن فکران مشروطه خواه بود .

ه) نارضایی مردم: دخالت بیگانگان و بی کفایتی هیئت حاکمه، از عوامل اصلی دل سردی مردم از انقلاب مشروطه بود .

خلاصه دو درس کتاب تاریخ (ب) پیرامون مشروطه:

خلاصه درس اول: انقلاب مشروطه ایران

در این درس، زمینه های شکل گیری مشروطه تا پایان حوادث مشروطه گنجانده شده است .

ابتدا به تعریف مشروطه پرداخته شده و سپس به زمینه های شکل گیری مشروطه اشاره شده است . زمینه های فکری انقلاب مشروطه، در سه قسمت ارایه گردیده که عبارتند از:

الف) پیدایش اندیشه های نو، درباره حکومت: آگاهی ایرانیان از اوضاع کشورهای اروپایی; سفرنامه میرزا صالح شیرازی و توصیف حکومت مشروطه انگلستان; تلاش روشن فکران برای روشن گری، از جمله میرزا ملکم خان، میرزا یوسف خان و شیخ هادی نجم آبادی، که اندیشه و تلاش های هر یک از این سه نفر به طور خلاصه بیان شده است .

ب) انتشار مطالب انتقادی درباره وضع ایران: انتشار کتاب ها و روزنامه ها; سیاحت نامه ابراهیم بیک از حاج زین العابدین مراغه ای مقیم ترکیه و اشاره به محتوا و تاثیر آن; روزنامه های فارسی زبان خارج از کشور; روزنامه اختر در استانبول، حبل المتین به مدیریت مؤید الاسلام در کلکته و تاثیر آن در علمای نجف، روزنامه های حکمت ثریا و پرورش در قاهره و روزنامه قانون به مدیریت ملکم خان در لندن; و نهایتا تاکید بر این که این روزنامه ها عامل اصلی بیداری مردم بودند .

ج) وقوع حوادث جدید در سطح جهان:

۱ . مشروطیت ژاپن: انعکاس آن در حبل المتین، حکمت و سیاحت نامه ابراهیم بیک;

۲ . شکست روسیه از ژاپن: منظومه تاجر ایرانی در وصف پیروزی ژاپن;

۳ . انقلاب روسیه: که در پی شکست روسیه از ژاپن واقع شد و نقش برجسته ای به این عامل داده شده است .

زمینه دیگر انقلاب مشروطه، زمینه های اقتصادی عنوان شده است که مطلب قابل توجهی در آن به چشم نمی خورد و تنها در چهار سطر به این قسمت پرداخته شده است، در حالی که زمینه های فکری در پنج صفحه ارایه می شود .

پس از بررسی این زمینه ها، حوادث انقلاب مشروطه از آغاز مطرح می گردد . در این راستا ابتدا به مسایلی چون اوج گیری نارضایتی ها، ایجاد زمینه شورش با کوچک ترین جرقه، فشارهای اقتصادی و گسترش حرکت مردم اشاره می شود و سپس موضوعاتی مانند:

مهاجرت صغرا: در پی سرکوب گری عین الدوله و کتک زدن تاجران قند، سخن رانی سید جمال واعظ و زد و خورد در مسجد شاه و درخواست مردم از علما، علما تصمیم به مهاجرت گرفتند .

مهاجرت کبرا: به دنبال پیمان شکنی های عین الدوله و دستگیری یکی از روحانیان (پاورقی، شیخ محمد واعظ) و شهادت سید عبدالحمید، علی رغم تلاش های آیت الله طباطبایی رهبران مردم به قم مهاجرت کردند .

وضع تهران پس از مهاجرت کبرا: در این قسمت، پناهندگی مردم به سفارت انگلیس به طور ضمنی توجیه شده است و به رابطه آنها با علمای نجف و مهاجران اشاره شده و متعاقب این مطلب، صدور فرمان مشروطیت مطرح گردیده است و این که در سال ۱۲۸۵ ش (۱۳۲۴ ق) انقلاب مشروطه پیروز شد .

تدوین قانون اساسی: بعد از تشکیل مجلس، قدم مهم بعدی مشروطه خواهان تهیه و تدوین قانون اساسی بود .

محمد علی شاه و مشروطیت: مخالفت محمد علی شاه با مشروطیت و عدم دعوت نمایندگان مجلس در مراسم تاج گذاری .

صدارت امین السلطان: وی که پس از برکناری توسط مظفرالدین شاه به اروپا رفته بود، به دعوت محمد علی شاه به ایران آمد و علی رغم مخالفت مشروطه خواهان به مقام صدارت رسید . او بیشتر در فکر حفظ موقعیت خود بود و گاهی به نفع شاه عمل می کرد و در مقابل مشروطه خواهان منفعل بود . سرانجام، طرفداران مشروطیت او را ترور کردند .

بروز اختلاف در میان مشروطه خواهان: اشاره به شکل گیری سه جریان در صف مشروطه خواهان: ۱ . جریان غرب گرا; ۲ . طرفدار انطباق کامل مشروطیت با قوانین اسلامی (شیخ فضل الله) ۳ . طرفداران اصلاح تدریجی امور; و در نهایت، سوء استفاده محمد علی شاه از این اختلافات .

به توپ بستن مجلس و دوره استبداد صغیر: حمله به مجلس به بهانه ماجرای ترور ساختگی شاه در ۱۲۸۷ ش (۱۳۲۶ ق) ; دستگیری نمایندگان مجلس; تبعید آیت الله طباطبایی و بهبهانی و تعدادی دیگر; قتل میرزا جهان گیر شیرازی و ملک المتکلمین و شکل گیری استبداد صغیر .

باز هم انقلاب: اعتراض و شورش مردم تبریز، اصفهان و گیلان و حرکت آنها به سمت تهران و فتح تهران و پیروزی مشروطه خواهان .

روسیه و انگلستان; سودجویی از مشروطیت: اشاره به رویه دوگانه این دو دولت در ابتدای شکل گیری مشروطیت و وحدت رویه آنها در انتهای کار، و تلاش آنها برای مهار حرکت مردم و نفوذ در حکومت مشروطه . بیشتر بدانید: اشاره به ماجرای تبریز و ستارخان و باقرخان و فرازی از فتوای آخوند خراسانی و آیت الله مازندرانی .

خلاصه درس دوم: کارنامه مشروطه

در این درس، دستاوردهای انقلاب مشروطه در سه بخش بررسی شده است:

الف) دستاوردهای سیاسی و ادارای:

۱ . تبدیل سلطنت مطلقه به سلطنت مشروطه;

۲ . تشکیل مجلس شورای ملی; شاه ابتدا با تشکیل مجلس مشورتی موافقت کرد و در پی اصرار مردم، تشکیل مجلس شورای ملی را پذیرفت .

۳ . تدوین قانون اساسی;

۴ . تشکیل هیئت دولت; انتخاب وزرا با شاه بود، اما مجلس حق استیضاح داشت .

ب) دستاوردهای اجتماعی:

۱ . شکل گیری و گسترش مطبوعات آزاد; اشاره به نقش مهم مطبوعات در همه جوامع و نیز نقش آن در مشروطه، و اشاره به روزنامه مجلس .

۲ . تشکیل انجمن ها و احزاب; اشاره به این که انجمن های سری توسط آزادی خواهان تشکیل می شود و اشاره به حزب «عامیون » و «اعتدالیون » و این که اختلاف این دو حزب، یکی از عوامل تضعیف مشروطه بود .

ج) دستاوردهای اقتصادی: اشاره به مخالفت مجلس با دولت در اخذ وام از بیگانگان و نیز برخی از اقدامات مشترک دولت و مجلس، و ارایه تصویری مثبت از آمریکا و مورگان شوستر و جریان اولتی