خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مدرسه علمیه خیراتخان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مدرسه علمیه خیراتخان :

۱- موقعیت

این بنا هم اکنون در مجموعه اماکن و بیوتات آستان قدس رضوی در ضلع شمال شرقی حرم مطهر حضرت رضاعلیه السلام واقع شده است اما زمانی که طرح آن ریخته می شد در حاشیه یکی از بستهای اصلی و مهم شهر به نام «بست پایین خیابان » قرار داشت و از دو سمت توسط چندین دربند مغازه محصور شده بود.

۲ – پیشنه تاریخی:

این مدرسه قدیمی و زیبا در سال ۱۰۵۷ ه.ق همزمان با حکومت شاه عباس دوم توسط یکی از اشراف و بزرگان آن روز به نام خیراتخان احداث شده است و از این رو به «مدرسه خیراتخان » مشهور است. چنانچه از متن کتیبه سردر مدرسه معلوم می شود خیراتخان در اثنای احداث ساختمان فوت می کند.

در زمان صفویان مدارس علوم دینی، علما و دانشمندان مسلمان بسیار مورد احترام بودند اما اغلب بناهای تاریخی به خصوص مدارس علمیه در دوره قاجاریه و بخصوص پهلوی اول و دوم به علت عدم رسیدگی و توجه حکومتها در معرض ویرانی قرار گرفتند. در این باره «فریزر» جهانگرد انگلیسی که در زمان قاجار به مشهد مسافرت کرده می نویسد:

مدرسه خیراتخان که بنایی بزرگ بوده و حالا خراب است و زیاده از پانزده تا بیست نفر طلبه ندارد. موقوفه آن عمده از اجاره دکاکین حاصل می شود. ^(۱)

در دروه پهلوی اول در اثر سیاستهای ضد دینی و مستبدانه حکومت تمام مدارس علمیه مشهد تعطیل شدند و از جمله مدرسه خیراتخان; در حالی که وضعیت ساختمانی نامطلوبی داشت. در حکومت پهلوی دوم نیز مدرسه هرگز مرمت و بازسازی نشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ ش) با همت تولیت عظمای آستان قدس رضوی ساختمان مدرسه با همان طرح و نقشه اولیه بازسازی شد زیرا علی رغم کوششهای کارشناسان، به علت پوسیدگی پایه های ساختمان، امکان مرمت ساختمان پیشین از میان رفته بود.

۳ – ویژگیهای معماری:

ساختمان مدرسه در زمینی به مساحت حدود ۱۵۰۰ مترمربع در دو طبقه بنا شده و در وسط و صحن مستطیل شکل قرار دارد. در ضلع شمالی و جنوبی ساختمان دو ایوان مرتفع ساخته شده است این نوع معماری پس از دوره تیموریان – که اغلب بناها بخصوص مساجد و مدارس دارای چهار ایوان بوده اند – به وجود آمد. در این سبک تازه که در عصر صفویه ابداع شد در مدارس و مساجد دو ایوان بزرگ در شمال و جنوب بنا ساخته می شد و در چهار ضلع آن حجره هایی در یک یا دو طبقه قرار می گرفت. حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (رهبر معظم انقلاب) درباره شکل ساختمان مدرسه درگذشته می نویسد:

صحن آن مربع مستطیل و در چهار ضلع آن دو طبقه عمارت به سبک مدرسه میرزا جعفر و در دو ضلع شمالی و جنوبی دو ایوان مرتفع دارد که در ایوان شمالی مسجد و در ایوان جنوبی در ورودی مدرسه قرار دارد ^(۲).

صحن حیاط مدرسه با درختان تنومند حدود ۷۰ سانتی متر از سطح خارج مدرسه پایین تر قرار داشته است. نوع مصالح بنا آجر خشتی است و طبقه اول حدود ۵۰ سانتی متر بالاتر از صحن حیاط بوده است. تزئینات هنری مدرسه اندک است و مختص به کاشیکاری هفت رنگ، لچکی های ایوانچه ها و ایوانهای شمالی و جنوبی و گچبریهای زیر طاق ایوانها و داخل هشتی در ورودی می باشد. در بقیه سطوح از آجر خشتی استفاده شده است، بر پیشانی ایوان ورودی با خط ریحان سفید بر کاشی چنین نوشته شده است:

و قد کان اتمامها بسعی اقل العباد واحوجهم الی رحمه ربه الغنی محمد بن فتح الله الموسوی الحسینی الکاظمی عفی عنهما. ^(۳)

بر سردر ایوان ورودی کتیبه ذیل با کاشی معرق به خط زرد قرار داشت:

لقد تم بناء هذه المدرسه المبارکه المسماه بخیراتیه فی ایام دولت السطان الاعظم و الخاقان الاکرم و مولی ملوک العرب و العجم السلطان بن السلطان بن السلطان الاعظم و الخاقان بن الخاقان ابی المظفر شاه عباس الثانی الصفوی الموسوی الحسینی بهادرخان ملکه و سلطانه و افاض عنی العالمین احسانه و قد وفق لبنائها فی حال حیاته و بعد وفاته المرحوم المغفور خیراتخان تغمده الغفران فی سنه سبع و خمسین و الف. ^(۴)

۴ – کتابخانه مدرسه قدیم:

کتابخانه مدرسه با وجود آن که کتابهای خطی نفیس داشته ولی نامرتب و تقریبا غیرقابل استفاده ای بوده است. دکتر فاضل که در سال ۱۳۵۱ ش از این کتابخانه بازدید کرده می نویسد:

این کتابخانه گرچه ازنظر عدد کتاب چندان اهمیتی ندارد لکن از حیث کتب موجود بسیار ارزنده و در نوع خود کم نظیر است. قرائن موجود به ما نشان می دهد که این کتابخانه در سال ۱۳۰۳ ه.ق به وسیله علیمردان تیموری معروف به نصرت الملک پدر آقای امیر تیمور که از معاریف ایران و اکنون ساکن طهرانند، تاسیس گردید و دارای دویست و چند جلد کتاب است به زبان عربی و فارسی در زمینه علوم اسلامی که از آن میان یکصد و چهل و یک مجلد آن خطی و بقیه چاپی می باشد در بین کتابهای خطی این مدرسه نسخه های بسیار نفیسی دیده ام این کتابها در یک اطاق (۳س ۴) به گوشه ای افتاده و تاکنون کسی به تفصیل آنها را ندیده چون خاک و ساس فراوانی دارند و هیچ گونه ضمانت حفظی برای آنان بویژه جهت محفوظاتش وجود ندارد. این گنجینه گرانبها و نظایر آن غیر قابل استفاده و در خطر زوال می باشد. ^(۵)

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای رهبر معظم انقلاب نیز که از نزدیک کتابخانه قدیمی مدرسه را مشاهده کرده اند می فرمایند:

تاریخ تاسیس این کتابخانه به درستی معلوم نیست ولی بعضی از کتابها در تاریخ ۱۲۷۷ه.ق وقف شده است. ^(۶)

در سال ۱۳۰۳ ق نصرت الملک علیمردان خان تیموری ۲۰۰ جلد کتاب چاپی و خطی وقف این کتابخانه کرده است. این کتابخانه نیز بر اثر بی مبالاتی و عدم اعتنای متصدیان امر به مرور دستخوش تاراج موریانه و افراد موریانه صفت شده و بسیاری از کتب آن از دست رفته است، فعلا کتابخانه مدرسه خیراتخان در حدود ۴۰۰ جلد کتاب (خطی و چاپی) دارد ^(۷). ولی نه فهرستی دارد و نه وضع مرتب