خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مدرسه نواب پس از بازسازی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مدرسه نواب پس از بازسازی :

مقدمه

در سایه تعالیم عالی پیامبر اسلام(ص) مبنی بر ارج نهادن به دانش و دانشمندان شوق به فراگرفتن دانش در مسلمین افزایش یافت به طوری که از قرن چهارم ه. ق به این سو، در نقاط مختلف سرزمینهای اسلامی مراکزی به نام مدارس علوم دینی به وجود آمد و ایرانیان اولین مسلمانان دانش دوست بودند که به ساختن آنها بویژه در خراسان اقدام کردند. قدیمترین مدرسه در طابران طوس برای الحاتمی دانشمند قرن چهارم (م ۳۹۶ ه .ق) ساخته شد. ^(۱) آثار به جا مانده از دوره تیموری و صفوی در سرتاسر این کشور پهناور بهترین مدعاست. قدیمترین مدرسه مشهد همان است که در سفرنامه ابن بطوطه از آن یاد شده: «قبر امام رضا(ع) در زاویه ای است که مدرسه و مسجدی نیز در کنار آن وجود دارد». ^(۲)

مدرسه صالحیه، مشهور به نواب

در شهر مقدس مشهد به واسطه وجود مرقد امام هشتم شیعیان حضرت رضا(ع) مدارس علمیه متعدد و مهمی احداث و موقوفات قابل توجهی برای اداره آنها وقف شده است. در دوره صفویه ده مدرسه علوم دینی در مشهد ساخته شده و «مدرسه علمیه صالحیه مشهور به نواب » از جمله مدارس درجه اول و معروف آنهاست. ^(۳) این مدرسه در حاشیه شمالی بالاخیابان (خیابان نادری سابق و شیرازی فعلی) قرار دارد. بانی و واقف موقوفات این بنای خیریه که در زمان شاه سلیمان صفوی (۱۰۸۶ ه. ق) ساخته شد مرحوم ابوصالح رضوی از جمله اشراف و اعیان و سادات رضوی و ملقب به نواب و نقیب سادات در مشهد بوده و به این جهت مدرسه را صالحیه نواب و با تخفیف صالحیه، مدرسه نواب می نامند.

ابوصالح فرزند محمدمحسن بن میرزا الغ رضوی است و نسبت میرزا الغ با۱۷ واسطه به امام جواد(ع) می رسد. ^(۴)

میرزا ابوصالح مدتها منصب صدرالممالکی ایران را که از مقامات عالی زمان صفویه بوده برعهده داشته ^(۵) صدر هم مقام عالی دینی و هم دولتی بوده، و نواب به معنای نایب شاه بود. و نایب واقعی شاه یعنی وزیر اعظم دربار صفوی به این مقام اعتراضی نداشته. ^(۶) ابوصالح مدتها متولی روضه منوره رضویه بوده که از مناسب عالیه عصر صفوی به شمار می آمده و علما و فقها بدان نائل گردیدند. ^(۷) دیگر از بناهای خیر ابوصالح مصلای مشهد است که در سال ۱۰۸۷ ه. ق ساخته شده است. ^(۸)

ساختمان مدرسه قبل از بازسازی

نقشه قبلی مدرسه نمایانگر تعداد حجره ها، آب نما، چهار باغچه مشجر در چهار گوشه، صحن حیاط ۳۶×۳۰ متر ^(۹) ، دو ایوان متقارن شمالی و جنوبی که حجره ها در دو طبقه در اطراف آنها قرار داشته و۱۹ باب دکان موقوفه وصل به مدرسه در حاشیه بالاخیابان ^(۱۰) بوده. مصالح آجر و گل، و مساحت کل مدرسه ۲۷۸۳ متر مربع و زیربنا در دو طبقه ۲۷۰۰ متر مربع بوده. ^(۱۱) در ورودی در محل کنونی، و سر درزیبای آن از نظر کاشی و مقرنس کاری به شکل فعلی و کتیبه ای خوش خط در سنگ به خط ثلث داشته ^(۱۲) و زیر آن قصیده ای دوازده بیتی در خصوص تعریف از شاه سلیمان صفوی و بانی مدرسه و منصبهای او بود. ^(۱۳)

راهروهای پلکانی تنگ، طبقه هم کف را به راهرو دورتادور پشت اتاقهای طبقه بالا وصل می کرده. هر حجره در دو طبقه مستقل بوده و جلو آن غرفه ای با طاق نعلی شکل قرار داشته. نعل های غرفه ها و حجره ها و همچنین پیشانی دو ایوان و سردر راهروها با کاشیهای معرق نفیس و ظریف به شکل هشت پر و نقوش هندسی با زمینه فیروزه ای زرد و با نقش تزیینی کلمه مبارک علی(ع) مزین بوده، مدرس که عنوان نمازخانه هم داشته در طبقه همکف در ایوان شمالی قرار داشته و روی آن در طبقه بالا کتابخانه بوده. کف مدرسه آجرفرش و نما نیز آجر و دو حوض تودرتو در وسط صحن قرار داشته. ^(۱۴)

در داخل مسجد سنگی به طول تقریبا دو متر بر دیوار جنوبی نصب بوده که رقبه های موقوفه مدرسه بر آن نقر شده بوده. ^(۱۵)

۱ – علل بازسازی مدرسه و چگونگی آن

تخریب و توسعه اطراف مطهر حرم حضرت رضا(ع)، تعریض بالاخیابان طبق نقشه جامع شهر و وضعیت ساختمانی مدرسه که از مدتها قبل نیاز به بازسازی داشته (به طوری که در سال ۱۳۰۲ ه .ق مرحوم میرزا محمد شفیع قزوینی اعتمادالتولیه در حاشیه دوم کتابچه موقوفات آستان قدس به این موضوع اشاره می کند: «این مدرسه خرابی کلی دارد و تعمیر به قاعده لازم است ») باعث شد که اداره اوقاف مشهد با کمک مالی و فنی آستان قدس رضوی تصمیم به بازسازی مدرسه براساس طرح جدید و اقتباس از اشکال هندسی و طرح قدیم سنتی گرفت. کلنگ خرابی در زمستان سال ۱۳۶۴ شمسی زده شد ولی فعالیت چشمگیر و مستمر از تابستان ۱۳۶۹ شمسی شروع شد و تا حال که نیمه دوم سال ۱۳۷۶ شمسی است تقریبا تمام طرح انجام شده و فقط راه اندازی دستگاه خنک کننده، تکمیل و تجهیز آشپزخانه، سردخانه و رختشویخانه و وصل گاز شهری باقی مانده. مخارج حدود ۵۰۰ میلیون تومان شده که از محل درآمد موقوفات مدرسه و مبلغی به صورت وام از آستان قدس تامین شده و حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون تومان دیگر برای تکمیل و تجهیز خرج خواهد داشت. مساحت فعلی مدرسه ۲۷۰۳ متر مربع یعنی ۸۰ متر مربع کمتر از متراژ اولیه است. اسکلت بنا بتون آرمه و نما آجر سفال و در سرطاقها از آهن استفاده شده. کل زیر بنا در سه طبقه و زیرزمین ۸۲۰۷ متر مربع است شامل:

۱-۱ – اتاقهای مخصوص آسایش طلاب ۱۸۹۶ متر مربع در (۶۴ باب که در اضلاع شرقی و شمالی طبقات و جنوب طبقه اول و غرب طبقه دوم ساخته شده و مطابق نقشه اصلی مجموع آنها ۶۰ باب است و بقیه اتاقهای غربی و جنوبی ساختمان برای کلاس درس و امور اداری منظور شده، ولی با تغییرات موقتی جمعا ۱۱ باب اتاق آسایش در اضلاع غربی ساخته شده. در طبقه همکف ۴ باب، طبقه اول ۲ باب و طبقه دوم ۵ باب و ۴ باب اتاق آسایش طبقه اول به امور دیگر اختصاص داده شده. در ضلع شرقی طبقات دو ردیف اتاق آسایش شرقی و غربی ساخته شده و اتاقهای سمت شرق به خارج مدرسه پنجره دارند. کف اتاقهای آسایش موزاییک است و با موکت هم فرش شده.

۲-۱ – کلاسهای درس به مساحت ۷۹۵ متر مربع در۹ باب در ضلع غربی طبقه هم کف و غرب و جنوب طبقه اول.

۳-۱ – امور اداری ۱۱۹ متر مربع در ضلع غربی طبقه همکف شامل اتاق مدیر و اتاق مسؤول و امور اداری و آموزش.

۴-۱ – کتابخانه ۴۸۸ مترمربع در ضلع غربی طبقه همکف.

۵-۱ – سالن مسجد و اجتماعات ۴۸۸ مترمربع بر روی سالن کتابخانه.

۶-۱ – واحدهای تجاری ۷۳۵ مترمربع در۱۷ باب که همانند گذشته در حاشیه خیابان بنا گردیده متعلق به موقوفه که به صاحبان اولیه واگذار شده. ^(۱۶)

در زیرزمین که ۲۷۰۳ مترمربع زیربنا دارد (برابر متراژ زمین) امکاناتی مانند پارکینگ، موتورخانه، رختشویخانه، آشپزخانه، سالن غذاخوری، انبار ظروف، انبار مواد غذایی، سردخانه، تجهیزات بهداشتی و سالن ورزشی ساخته شده.

نمای بیرونی حاشیه خیابان

ازاره آن به ارتفاع ۶/۱ متر سنگ مرمر و بقیه تا ارتفاع حدود۹ متر آجر سفال و سردر مغازه ها و پنجره های بالای آنها مزین به کاشی معرق که در قاب آجری قرار دارند، طول هر مغازه ۵/۶ متر ولی عرض ها متفاوت و بین ۸/۱ متر تا ۵/۳ متر است. هر مغازه به اندازه مساحتش زیرزمین به عنوان انبار دارد. دهانه ایوان ورودی ۵ متر و ارتفاع آن از کف خیابان حدود ۱۱ متر است دیوارهای جانبی و طرفین در ورودی تا زیر کتیبه کاشی کاری معرق با نقوش اسلیمی و زمینه فیروزه ا ی شده که کاشی کاری دو دیوار مقابل طرح سجاده ای و دیوارهای جانبی طرح ترنج است و همه در قاب آجری قرار دارند.

سردر نیز کاشی کاری و دارای دو کتیبه است. زمینه کتیبه بالای چارچوب کاشی فیروزه ای است و ۲ متر درازا و ۶۰ سانتی متر پهنا دارد و به خط نستعلیق و با رنگ سفید نوشته شده «مدرسه علمیه نواب ». بالای آن کتیبه ای به طول ۵/۴ متر و عرض ۸۰ سانتی متر با همان زمینه و نقوش و به خط ثلث خوش. بعد از کلمه یا حکیم و بسم الله الرحمن الرحیم آمده «یرفع الله الذین آمنوا منکم والذین اتوا العلم درجات » و بعد از آن جمله صدق الله العلی العظیم، با رنگ سفید نوشته شده. سقف ایوان دارای مقرنسهای گچی است که زیر آنها به شکل ستاره کاشی کاری و نقاشی شده و قسمت بالای آن به شکل نیم ترنج می باشد. پیشانی ایوان نیز کاشی کاری معرق با نقوش اسلیمی در زمینه فیروزه ای است. در ورودی دو لت چوبی روکش دار به رنگ چوبی (لاک الکلی) با کنده کاری ۲ متر در ۱/۳ متر. هشتی ورودی به شکل هشت ضلعی غیرمنتظم که کف و ازاره آن به ارتفاع ۶/۱ متر سنگ و بقیه دیوار تا ارتفاع ۱/۳ متر آجر سفال و دارای ۶ طاق نما، سقف آن گچ و مقرنس کاری و گنبدپوش کوتاه (یزدی بندی) است.

ایوان داخلی ورودی عرض آن ۲ متر دهانه ۵ متر و ارتفاع آن ۱۱ متر است. کف و ازاره سنگ، دیوارها آجر و سقف گچ و دوطبقه است. در قسمت طبقه اول کتیبه ای به عرض ۶۰ سانتی متر از سوره انا انزلنا در سه دیوار آمده. سطح حیاط ۵/۲۰×۲۸ متر، سنگفرش، و یک پله از سطح راه رو ورودی گودتر است وسط حیاط آب نمای سنگی پاشوره داری ۴×۶ متر با عمق نیم متر با طرح سابق ساخته اند که اطراف آن یک پله سنگی به ارتفاع ۲۰ سانتی متر و عرض نیم متر دارد. در چهارگوش حیاط ۴ باغچه ۵/۲×۳ متر با دیوار سنگی به ارتفاع ۳۰ سانتی متر قرار دارد. در ضلع شمالی نیز ایوانی قرینه ایوان جنوبی ساخته اند که کف آن سه پله از کف حیاط بالاتر و چهار پله از کف راهرو عمومی دورتادور طبقه همکف پایین تر است. عقب ایوان در طبقه هم کف یک اتاق کوچک برای تدریس و روی آن تلفن خانه است. در این ایوان نیز کتیبه ای به عرض ۶۰ سانتی متر از سوره اقرء آمده. ارتفاع دیوار حیاط حدود ۵/۹ متر است که یک متر بالای آن حفاظ اتاقها و راهرو طبقه دوم است که سقف ندارد. ازاره حیاط ۳/۱ متر سنگ بعد دو ردیف آجر سپس کف خواب سنگی غرفه های جلو اتاقها به عرض ۴۰ سانتی متر قرار دارد. زیر کف خواب هر غرفه و بین هر دو ستون در قسمت ازاره یک نورگیر سنگی ۷/۲ متر در ۶۰ سانتی متر که مشبک و به نوع کار آن گره چینی می گویند برای نورگیری زیرزمین ساخته اند. کف حیاط سنگ، و پیشانی ایوانها و غرفه ها در دو طبقه کاشی کاری معرق و یک در میان زمینه آنها فیروزه ای سرمه ای و سفید سرمه ای است و با کلمه مبارک علی(ع) مزین شده اند.

راه ورودی به راهرو عمومی طبقه همکف از طرفین ایوانها و راه ورود به سایر طبقات و زیرزمین از وسط ضلع غربی و گوشه جنوب شرقی طبقه هم کف است. عرض راهرو عمومی بین ۲ متر و ۶۵/۲ متر کف آن سنگ و سطح آن ۳۰ سانتی متر از کف خواب بین پایه ها پایین تر است. پایه های طرفین هر اتاق و دو ستون مقابلش در طرفین غرفه ها و سرطاقهای عرضی محدب بین آنها، جلو هر اتاق غرفه تقریبا مستقلی ایجاد کرده. ازاره راهرو در طرف اتاقها ۲۰ سانتی متر سنگ و بقیه دیوار آجر سفال و سقف راهرو گچ سفید است. در ضلع جنوب طبقه همکف و دوم اتاقی نیست.

اتاقهای مخصوص امور اداری دو در ورودی پهلوی هم و سه پنجره در طرفین است. درهای ورودی و پنجره همه اتاقهای رو به حیاط ساختمان از چوب راش و دارای شیشه و رنگ آنها قهوه ای سیر و غیر از درهای ورودی به راه پله های طبقات و راهروهای فرعی اندازه بقیه درها که دو لت هستند ۵/۲×۴/۱ متر و پنجره ها که ثابت هستند ۶۰ سانتی متر در ۲ متر است. شکل و اندازه اتاقهای آسایش تقریبا یکسان و ۵/۳×۷ متراند فقط اندازه بعضی اتاقهای شمالی و شرقی با بقیه متفاوت است. هر اتاق دارای کمد چوبی ۲×۲ متر است که بالای آنها قفسه بندی برای کتاب ساخته اند.

در گوشه های شمال غربی و شرقی طبقات سرویسهای بهداشتی قرار دارد که کف آنها سنگ و دیوارها کاشی قهوه ای رنگ و سقفها گچ است و رنگ کرم زده اند. سرویس بهداشتی زیرزمین در وسط ضلع جنوبی و گوشه شمال غربی قرار دارد. سطح زیربنای سرویسهای بهداشتی جمعا ۳۱۱ متر مربع است.

سرویسهای بهداشتی همه طبقات غیر از زیرزمین از نورگیر مشترک نور می گیرند که از طبقه همکف تا پشت بام ادامه دارد. سرویسهای بهداشتی شرقی از خیابان نیز نورگیر دارند.

از گوشه جنوب شرقی طبقه هم کف راهرو غربی – شرقی به طول ۱۴ و عرض ۲ متر برای ورود به طبقات دیگر و زیرزمین وجود دارد که بعد از طی ۶ متر راهرو جنوبی – شمالی بین اتاقهای آسایش شرقی به طول ۲۱ متر و عرض ۲/۲ متر که کف آن و ازاره به ارتفاع ۲۰ سانتی متر سنگ است از آن جدا می شود. در انتهای همین راهروها در همه طبقات غیر از زیرزمین سرویس های بهداشتی ساخته شده.

راهرو وسط ضلع غربی طبقه هم کف که دارای سه در چوبی شیشه دار است این طبقه را به زیرزمین و طبقات دیگر مرتبط می کند. در وسطی این راهرو در چهار لت ۵/۲×۵/۲ متر و درهای طرفین دولت ۴/۱×۲ متر است و طرفین هر در پنجره ثابت دارد. نظیر این درهای ورودی بین سایر طبقات فوقانی و راهروهای عمومی دورتادور جلو اتاقهای مدرسه وجود دارد. سرویس پله های غربی هر کدام ۵/۷×۵/۱۰ متر، کف و ازاره ۳۰ سانتی متر سنگ و دیوارها و سقف رنگ کرم و ابزار خورده است.

فاصله طبقه همکف و زیرزمین ۲۳ پله سنگی و دو پاگرد و بین طبق