خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تاثیر فرهنگ اسلامی بر پیدایش و دگرگونی شهرها

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاثیر فرهنگ اسلامی بر پیدایش و دگرگونی شهرها :

دانشگاه پیام نور – خوانسار

اسلام تنها به شبه جزیره عربستان محدود نشد بلکه ابعاد مختلف زندگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جوامع مختلف

خارج از شبه جزیره را نیز تحت تاثیر قرار داد. ایده ئولوژی اسلامی در واقع زمینه ساز تمدنی شکوفا گردید که در شهرها و

روستاها جنبه های مختلف زندگی مردمان بسیاری را دگرگون کرد. صرف نظر از تاثیرات شگرف فرهنگ اسلام بر

ساختار، بافت، سیما و نقش شهرها، وجه نامگذاری شهرها و روستاها، خود شایان بحثی در خور تامل است. «چه بسیار

مکانهایی که بعد از ظهور و گسترش اسلام در معرض تحول قرار گرفته و نقشی نو یافته اند. وجود القاب ویژه در فرهنگ

اسلام که بر برخی از مکانها نهاده شده است همچون «زیارتگاه »، «امامزاده »، «شهید»، «پیر»، «قدمگاه » و… همه نشانگر تاثیر

انکارناپذیر اسلام در نام و نشان مکانهاست

.»

در مقاله ای دیگر اشاره هایی به مکانهای ملقب به مشهد در ایران کرده ایم

. ^(۱)

و اینک برآنیم تا تاثیر اسلام، این آیین مقدس

را در بنا، نامگذاری و القاب و عناوین آبادیها پی گیریم

.

بطور کلی تاثیر اسلام بر فرهنگ آبادیها را می توان به چند دسته تقسیم کرد و آنها را بررسی نمود

:

الف: شهرهای جدید اسلام در عین جهانشمولی آن، به طور عمده در شهر پدید آمد و در آن گسترش یافت. در سیر

تاریخی پیشرفت اسلام، در قلمروهای اسلامی شهرهای بزرگی پدید آمدند که شهرهای کانونی اسلام را از هر حیث

شت سر نهادند و شمار شهرهای کوچک و متوسط نیز افزونتر شد

. ^(۲)

بطور کلی شهرهایی را که در دوران اسلامی بنا

گردیدند به دو دسته تقسیم می شوند

:

۱ –

شهرهایی که علت اساسی پیدایش آنان وجود زیارتگاهها و قبور مقدس پیشوایان بزرگ اسلامی بوده است همانند

مشهد، کربلا، و نجف اشرف. در این گونه شهرها زیارتگاهها به عنوان قلب و هسته هویت شهر و گسترش آن به شمار

می آید. در چنین شهرهایی زیارتگاههای گوناگون در نقشه شهر مؤثر می افتد و چشم انداز عمومی شهر را به خود

اختصاص می دهد. چنین بناهایی گاه در مرکز واقعی شهر قرار می گیرد و دامنه شهر همچون حلقه ای، به فاصله هایی

تقریبا یکسان از مرکز یعنی زیارتگاه قرار می گیرند

. ^(۳)

این گونه شهرها عمدتا از طرف شیعیان بنا می گردیدند و به صورت ضد قدرت عمل می کردند و خلفا و پادشاهان را با

دشواریهای سیاسی روبرو می ساختند. بارزترین نمونه این گونه شهرها کربلاست. سرزمینی که تا سال ۶۱ ه . ق بیابان بود

اما در پی شهادت حسین بن علی علیه السلام بتدریج مورد توجه شیعیان قرار گرفت و پس از بنای مرقد شهدا مرکز

جمعیت گردید و امروزه یکی از شهرهای مهم جهان اسلام است. در اخبارالطوال در بیان شرح واقعه کربلا آمده است که

:

حر و یارانش مقابل امام حسین علیه السلام ایستادند و آنان را از حرکت بازداشتند و گفتند همین جا فرود آیید که رود

فرات به شما نزدیک است. امام پرسیدند نام این سرزمین چیست؟ گفتند کربلا، فرمود آری سرزمین سختی و بلاست،

پدرم هنگام جنگ صفین از این منطقه گذشت و من همراهش بودم، ایستاد و از نام آن پرسید و چون نامش را گفتند

فرمود این جا محل فرود آمدن ایشان است و محل ریخته شدن خونهای ایشان و چون معنی این سخن را پرسیدند فرمود

گروهی از خاندان محمدصلی الله علیه وآله این جا فرود می آیند. آنگاه امام حسین علیه السلام دستور داد بارها را همان جا

فرود آوردند. و آن روز چهارشنبه اول محرم سال ۶۱ ه بود و آن حضرت روز دهم عاشورا به شهادت رسیدند

. ^(۴)

توسعه و

گسترش مرقد مطهر آن حضرت هسته اولیه بنیان این شهر را فراهم ساخت

.

۲ –

شهرهای نوبنیاد که در دوره اسلامی بنا گردیدند که علت اساسی بنای آنها وجود زیارتگاه و قبور مقدس پیشوایان

بزرگ اسلامی نبوده است ولی در دوره اسلامی و به دست مسلمین بنا گردیده اند. نخستین شهرهایی که پس از اسلام

احداث شدند اردوگاههایی بودند که برای استقرار سپاهیان مسلمان و مهاجران تاسیس شده بود، بعضی از این

قرارگاههای کوچک بعدها به شهرهای بزرگی مبدل شده و جای شهرهای بزرگ قدیمی را گرفتند. قاهره یکی از این

شهرها است ابتدا شهری به نام فسطاط در کنار نیل به صورت قرارگاهی بنا شد

(

Fassation

در زبان یونانی و لاتین

به معنی محاصره شده به وسیله خندق است) فسطاط امروزه در ۵/۲ کیلومتری قاهره بر ساحل راست نیل قرار گرفته

یکی از محلات بزرگ قاهره است. بانی آن عمروبن عاص فاتح مصر است

. ^(۵)

دوم بصره در روزگار عمر بنا شد و در سال

سوم کوفه که سعدبن ابی وقاص در سال هفده یا پانزده آن را بنیاد نهاد

. ^(۷)

بنیانگذاری شهر کوفه به سال ۱۷ ه (۶۳۸ م) بدون تردید نتیجه مستقیم فتح عراق به دست اعراب بوده است و این مهم

در زمانی صورت گرفته که آنها کار تسلط بر عراق را به پایان برده، بازمانده نیروهای ساسانی را به فلات ایران عقب راندند،

و جلولا و مداین را گرفته و موفق شده بودند سرتاسر «سواد» را متصرف شوند. در این هنگام آنها لزوم برپایی یک

«

دارالهجره » را در حاشیه سرزمینهای فتح شده احساس کردند تا هم کانونی باشد برای مهاجران از راه رسیده و هم

پایگاهی نظامی برای مقابله با دشمن

. ^(۸)

از هفت شهر بزرگی که در دوران اسلامی پدید آمد «رمله » چهارمین آن است: شهر

رام الله که در قرن دوم ه . ق در زمان خلیفه اموری سلیمان (۹۹-۹۷ ه . ق) بر سر راهی که از بیت المقدس به دریا منتهی

می باشد بنا گردید. به رغم اهمیت دینی بیت المقدس برای مسلمانان، شهر جدید در اندک زمانی موقعیت ممتازی پیدا

کرد و مقام شهر بزرگ فلسطین را به خود اختصاص داد. گویند نام قدیم (رام الله – رمله) «آریمانا» بود

. ^(۹)

پنجم «واسط

»

عراق است که حجاج در سال هشتادوسه یا هشتادوچهار به قول احمدبن یحیی آن را بنا کرد و مسجد و قصر آن و قبه

خضراء را در آن ساخت و چون قبلا نیستان بود آن را «واسط القصب » نامیدند. ششم مدینه السلام است که بنای آن به

ابوجعفر منصور منسوب بود (مدینه ابی جعفر) در سال ۱۴۵ در طرف غربی بغداد آغاز نمود و سپس در سال ۱۴۶ بنای آن

را به انجام رسانید و آن را مدینه السلام نامید. هفتم «سرمن رای » است که معتصم بنا کرد

. ^(۱۰)

تعدادی از این شهرها در

کنار شهرهای قدیم، قلاع، نقاط استراتژیک و در جهت اهداف اسلامی بنا گردیدند

.

تشکیل حکومت وسیع اسلامی موجب ایجاد شهرهای جدید نیز گردید که از آن جمله می توان از بغداد مرکز روحانی و

سیاسی خلفای عباسی نام برد. جیهانی در اشکال العالم گوید: بغداد شهری است نو در اسلام، در آنجا عمارت نبود منصور

جعفر دوانقی آنجا را بنا نهاد و در جانب دجله به جهت حواشی و بندگان و خدم خویش، بعد از آن عمارت کرد و بناها

نهادند. تا آن که مهدی لشگرگاه خویش در جانب شرق دجله آورد و دارالخلافه به این جانب نقل افتاد

. ^(۱۱)

بنای شهرهای

فاس در مغرب (مراکش) را در اواخر قرن دوم و شهر گنجه در قفقاز در قرن سوم ه . ق را نیز به مسلمانان نسبت

می دهند

.

ب: دسته آبادیهایی هستند که در بدو امر توسط مسلمین بنا نگردیدند لیکن در ادوار بعد چون محل و مدفن بزرگان

دینی قرار گرفته مورد توجه و گسترش واقع شدند، گسترش یافتند و اغلب تغییر نام داده اند. بارزترین نمونه این شهرها

در ایران شهر آستانه اشرفیه در استان مازندران و شهر آستانه در استان مرکزی می باشد. توضیح آن که آستانه اشرفیه در

قدیم «کوچان » نام داشته است. این شهر اکنون مرکز شهرستان است و در تلفظ محلی به آن «پیله آسونه » گفته می شود

.

کاشانی در تاریخ الجایتو از «کوچیان » نام برده که احتمالا صورت دیگر همین نام است. پس از به خاک سپردن آقا سید

حسن یا سید ابراهیم معروف به سلطان جلال الدین اشرف علیه السلام فرزند امام موسی کاظم علیه السلام در آنجا بتدریج

نام کوچیان فراموش گردید و نام آستانه اشرفیه متداول شد. رابینو نیز از آستانه نام برده و شرحی درباره آن به دست

داده است. به گفته او هر سال در فصل ابریشم از ایران به سوی این زیارتگاه سرازیر می شده اند و بازار بزرگی که در شهر

ساخته شد منبع سود زیادی برای صاحبان آن بوده است

. ^(۱۲)

نام قدیم آستانه در استان مرکزی نیز «کرج » بوده است. شاه

اسماعیل صوفی در سال ۹۰۸ ه . ق سلطان مراد بایندری از مدعیان حکومت در منطقه را شکست داد و در پی این

پیروزی دستور داد در کرج، آستانه امامزاده سهب بن علی را بخوبی

تعمیر کنند و برای آن گنبد و بارگاهی بزرگ بسازند

از آن تاریخ شهر کرج را آستانه نامیده اند. نام اولیه آستانه «بویین کرج » بوده که به آن بویین کره نیز می گفتند این شهر در

دوران ستیز مامون و امین عباسی اعلام بی طرفی کرد و همین امر باعث ویرانی آن گردید و بقایای آن در زمان حمله

مغول ویران شد. پس از پاشیده شدن بویین کره عده ای از اهالی آن کرج نزدیک تهران را به وجود آوردند و عده ای دیگر

بویین زهرا را ساختند و گروهی در ادریس آباد (شاه زند کنونی) ساکن شدند

. ^(۱۳)

ج – گروه دیگر از آبادیها به سبب توجه و اعتقادات مذهبی مردم بر اثر حادثه ای مهم مورد عنایت و توجه مسلمین قرار

گرفته اند. بارزترین نمونه این گونه آبادیها در دهه های اخیر شهرک ابوالفضل واقع در استان یزد می باشد. هسته اولیه

شهرک ابوالفضل در سال ۱۳۵۳ با شروع بنای مسجدی به نام مبارک حضرت ابوالفضل نهاده شده است. گرچه از نظر

جغرافیایی مجاورت با راه استراتژیک مهم یزد – بندرعباس و یزد – کرمان از امتیازهای مهم نهادی شهرک به شمار

می آید ولی بواقع هسته پرتوان اولیه آبادی، یعنی مسجد، آن هم منتسب به حضرت ابوالفضل که در میان جماعت

رانندگان وسایط نقلیه و بویژه رانندگان خودروهای سنگین شیفتگان زیادی دارد مهمترین عامل ایجاد این شهرک

می باشد، چرا که بررسیها نشان می دهد که در این محل قبل از مسجد هیچ گونه اثری از مظاهر جغرافیایی انسانی وجود

نداشته است. چنین شهرت دارد که راننده معتقدی که از گزند حادثه هولناکی جان سالم به در برده به فکر بنای

مسجدی به نام حضرت ابوالفضل می افتد. جمعی از نیکوکاران متدین این فکر را دنبال می کنند و نهایتا در دل کویر ایران

جایی که به ظاهر از زیرساخت جغرافیایی مناسبی برخوردار نیست حول مسجد، فضای جغرافیایی خاصی شکفته

می شود و در کوتاه مدت بسرعت رشد می کند و به صورت شهرکی پر جنب وجوش انظار را به خود جلب می کند

. ^(۱۴)

از

نمونه های دیگر آبادیهایی که هسته های اولیه و اصلی آنها را بنیان مساجد تشکیل داده اند مسجد حضرت ولی عصر(عج

)

واقع در جمکران قم را می توان نام برد که موجبات توسعه این ناحیه را فراهم نموده است

.

از جمله آبادیهای دیگری که بر اثر توجه و اعتقادات مذهبی مردم بنیاد نهاده شده و گسترش یافته اند شهر نجف آباد واقع