خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله

با فایل فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تعدد الادیان و طریق حله :

صعید دراسه الدین وفلسفته التی استاثرت باهتمام رجال الفکر والعلماء بالدین . لهذه المساله صورتان کلیتان : التدین الداخلی والتدین الخارجی . ای ان البحث یدور احیانا علی مذاهب تقع تحت غطاء احد الادیان، وترتبط احیانا اخری بدینین او اکثر ومنفصله بعض عن بعض . لاشک فی ان الصوره الاولی تبرز جانب الوحده اکثر مما تبرزه الصوره الثانیه . وفیما یتعلق بالکثره فالامر یکون علی العکس من ذلک . وفیما یتعلق بالباحثین الدینیین، فی الماضی وقبل ظهور الفرق والمذاهب ضمن احد الادیان وتتخذ صفتها الرسمیه القاطعه، کان الحدیث عن وحده الادیان وتعددها حدیث ما بین الادیان . وبعد ظهور الفرق والمذاهب بصوره رسمیه اصبحت القضیه حدیثا بین المذاهب . ولکن عندما تسببت الحرب وعوامل اخری، کالتجاره وغیرها، وحصل التلاقی بین الثقافات والادیان، عادت الصوره الاولی الی الظهور .

ان لهذه المساله مکانه خاصه فی الثقافه الاسلامیه، فالقرآن المجید – وهو الکتاب السماوی لهذا الدین – یعقد مقارنه بین الادیان والمذاهب، وبالاضافه الی الشرک وعباده الاصنام التی یتکلم علیها القرآن ناقدا ، فانه یتحدث عن ادیان اخری کالمجوسیه، والیهودیه، والصابئیه والمسیحیه . ویجری بحثا نقدیا شدیدا عن الیهود والمسیحیین . ان هذه النظره القرآنیه، فضلا عن نشرها الاسلام فی مناطق واسعه من العالم خلال فتره قصیره والتقائه بالادیان الاخری، دعت المفکرین والمتکلمین المسلمین منذ البدایه الی القیام بالبحث المقارن بین العقائد الاسلامیه وغیر الاسلامیه . انهم، بالاستناد الی تعالیم القرآن المجید والروایات الاسلامیه، فصلوا بین امرین اثنین : الاول هو صحه الدین، والثانی هو التعایش مع اصحاب الادیان الاخری فی حیاه اجتماعیه مشترکه . ای انهم فی الوقت الذی دافعوا بصلابه عن حقانیه دینهم، مؤکدین ان الاسلام هو الدین السماوی الحق والسبیل الوحید لنجاه البشر وخلاصهم، کانوا یتعایشون بسلام مع اتباع الادیان الاخری علی وفق ما جاء فی الشریعه الاسلامیه وضمن حدود تعالیمها .

بما ان الارضیه الاجتماعیه والسیاسیه لقضیه وحده الادیان وکثرتها هی التلاقی والاتصال بین اتباع مختلف الادیان والعقائد والمذاهب، ذلک التلاقی الذی یتخذ شکلا اعمق واوسع فی عصرنا الحاضر . ومن الطبیعی ان تزداد القضیه المذکوره ایضا شده وحده مما زاد فی اهتمام فلاسفه الدین وعلماء الاجتماع الدینی والمتکلمین الدینیین . هذا التوجه الجدید بدا من الغرب المسیحی، واتخذ طریقه تدریجیا الی مناطق اخری ، بما فی ذلک مجتمعنا الذی اخذ ینظر الیه علی انه فی مصاف القضایا الفکریه والدینیه الحساسه . فی العالم الغربی طرحت وجهات نظر ثلاث :

۱ . التعددیه Pluralism

۲ . الانحصاریه Exclusivism

۳ . الشمولیه Inclusivism

سوف نبدا بتبیان وجهات النظر هذه، ثم نبین وجهه نظرنا بالاستناد الی اصول وقواعد عقلیه مستقاه من الروایات الاسلامیه، فی خمسه اصول :

التعددیه

لفظه Pluralism تعنی الکثره او التعدد، وتستعمل بمعان مختلفه فی الفلسفه والدین وفلسفه الاخلاق والحقوق والسیاسه . والحد المشترک بینها کلها هو انها تقف فی قبال الوحده .

فی الفلسفه ثمه من لا یرون ای اتجاه وحدوی فی الکائنات . ان نظریه هؤلاء تسمی «تعدد الوجود و الموجود» . النقطه المقابله لذلک هی نظریه الذین یقولون بالوحده، او ینکرون کل انواع التعددیه (وحده الوجود المتطرفه)، او انهم بقبولهم التعددیه قبلوا بالوحده ایضا، کما هو مشروح فی کتب الفلسفه .

وفی فلسفه الاخلاق ایضا هناک من راوا ان اساس الحسن والقبیح الاخلاقی ومعیارهما شی ء واحد، وآخرون قالوا بالتعددیه والتنوع فیهما، ای انهم قالوا بالتعددیه الاخلاقیه . وهناک القائلون بالنسبیه الاخلاقیه وان القیم لا یمکن ان ترجع بعض الی بعض ولا هی استدلالیه ^(۱) .

التعددیه السیاسیه تعنی نشر القدره العامه بین جماعات متعدده ومتنوعه لکی تکون مکمله بعضها لبعض، وتکتفی الحکومه باقامه التوازن الطبیعی فیما بینها، ولایکون الحکم المطلق بید الحکومه ولا بید فرد ولا مؤسسه، معتبرین ذلک واحدا من الاصول الاساس للدیمقراطیه اللیبرالیه . وهذا هو – علی ما یقول ماکس ویر العالم بالاجتماع الالمانی – المثال المطلوب للمجتمع التعددی ولعله لم یتحقق لحد الآن .

التعددیه، بلغه علم الاجتماع ، هی «المجتمع الذی یتالف من عناصر مختلفه، او من جماعات ذات اتجاهات سیاسیه ودینیه مختلفه » ^(۲) .

ما هی التعددیه الدینیه؟

ان ما هو موضوع بحثنا الآن هو التعددیه الدینیه، (Religious Pluralism) ، بمعنی ان الحقیقه والخلاص لیسا منحصرین بدین معین، فکلها تتمتع بجانب من الحقیقه المطلقه والعنایه القصوی، فتکون النتیجه ان اتباع ای منهاج منها یمکن ان یکون وسیله لنجاه الانسان وخلاصه، وبذلک یشد الخصام بین الحق والباطل بین الادیان رحاله ویغادر، وتصبح المنازعات والمخاصمات والمجادلات الدینیه لا مسوغ لها ومرفوضه .

فی العقود الاخیره طرح جون هیک (متولد فی ۱۹۲۲) موضوع التعددیه الدینیه فی العالم المسیحی، او انه روج له، وهو یقول فی هذا الشان :

فی مفهوم علم الظاهرات، اصطلاح تعدد الادیان یعنی ان تاریخ الادیان یشیر الی وجود العدید من السنن والکثره من فروع کل منها . وفی المنظور الفلسفی یعنی هذا المصطلح نظریه خاصه عن العلائق بین السنن، وفی مقابل ذلک وضمن دعاوی مختلفه، یعنی هذا المصطلح النظریه القائله بان الادیان الکبیره فی العالم تؤلف انطباعات متباینه عن حقیقه غائیه غامضه ^(۳) .

و فی موضع آخر یقول :

الادیان المختلفه هی اجراءات مختلفه لتجارب دینیه حدثت فی فترات مختلفه من تاریخ البشر حیث عثرت علی وعیها العقلی الذاتی فی جو ثقافی ^(۴) .

ثم یقول :

ان التجربه الدینیه المسیحیه لیست مجرد طرح تخیلی، بل هی نداء لبیک لله تعالی . ولما کانت الادیان الکبیره الاخری فی العالم صورا من تقریر عن تجربه الله تعالی، تبین نوعا متشابها من الثمرات الاخلاقیه والمعنویه فی حیاه الانسان، فلا مندوحه لی عن القول بانها هی ایضا تلبی نداء الله تعالی . لذلک فانی اعترف بحقیقه الهیه غائیه وراء مجموعه المفاهیم البشریه تخضع للتجربه فی صور مختلفه وتنکشف، بناءا علی ذلک، فی الحیاه فی اطار السنن الدینیه الکبری وتکون لها ردود فعل متباینه . ان الادیان کلیات ذات ابعاد متعدده علی صعد التجربه الدینیه، والاعتقادات، والنصوص المقدسه، والمناسک ، واسالیب العیش، وغیرها، ولکنها جمیعا تنسجم مع تاثیرات الذات الغائیه فی حیاه الانسان وتتشکل بموجبها ^(۵) .

کان هذا تفسیر جون هیکک السائد للتعددیه، وهو یولی اهتمامه الی قضیتی الحق والخلاص الدینیین، کما سبق القول . تری التعددیه الدینیه ان الحق امر مشترک بین جمیع الادیان، والادیان کلها قادره علی ان تکون سببا لکمال اتباعهاوتعالیهم وخلاصهم . الا ان هناک تفسیرا آخر یعنی ببعد الدین الاجتماعی والحیاه الدینیه . ای ان اتباع مختلف الادیان یمکن ان یعیشوا فی مجتمع واحد بسلام، وان یحترموا حقوق الآخرین . هذا هو التفسیر الثانی المذکور فی قاموس اکسفورد للتعددیه ^(۶) .

الا ان مؤیدی تفسیر جون هیک للتعددیه یرون ان التفسیر الاخیر لا یدخل ضمن مدلول Pluralism ، بل یرونه اقرب الی التسامح Tolerance «لیست المساله العثور علی طریقه یلتئم فیها جمع اتباع مختلف الادیان الموجوده، بشکل ما . اذا شئنا ان نبحث عن حل عملی لخلق حیاه مشترکه مسالمه، فهنالک مبدا آخر یمکن ان نستخدمه، وهو التسامح Tolerance ، وهو یختلف عن التعددیه . Pluralism فی التسامح یحترم المرء حریه الآخرین وحدودهم ، حتی ان اعتقدنا ان کل الحقیقه موجوده عنده ، ولکن التعددیه الدینیه هی ان الانسان المتدین یرید ان یکون رهین «الامر المطلق » ، وان یعتقد بان ذلک القدر من الحقیقه الذی یحسب انه یملکه لیس کل الحقیقه النهائیه، بل هو ستار ومظهر له ، ویمکن ان یملک الآخرون ستارا ومظهرا من الحقیقه ایضا» ^(۷) .

فی اعتقادی ان معنی التعددیه الدینیه المقبول هو المعنی الثانی نفسه، ای حضور اناس مسالمین یعتقد کل منهم ان الحقیقه کلها تخصه . ولکن مع وجود هذا الاعتقاد کیف یمکن بلوغ تلک الحیاه المشترکه المسالمه؟ انها مشکله التعددیه الدینیه التی یجب ان یجد لها الحل . الحل، من حیث وجهه النظر الاسلامیه، واضح جلی سوف نبینه . ولکن التعددیه الدینیه بحسب تفسیر جون هیک، لا هی قابله للدفاع عنها من الناحیه النظریه، ولا هی تملک حلا عملیا قابلا للتطبیق . ان المساعی الجاده المبذوله لتسویغها وما ذکر لها من الاسس الفلسفیه والعرفانیه والمعرفیه والکلامیه، لیس فیها ما یمکن قبوله، بحسب نقدنا المسهب الذی اوردناه فی موضع آخر ^(۸) .

صحیح ان الحقیقه الغائیه ومبدا الوجود لیسا سوی شی ء واحد ، ولکن الذی یطرح علی بساط البحث عن تعدد الادیان وتنوعها یتعلق بالمعرفه والشهود والتصور والتصدیق مما یتحقق بتلک الحقیقه الغائیه . هنا یبرز التعدد والتکثر، ویتدخل موضوع الصدق والکذب والحق والباطل، وهذا یصح عندما یکون موضوع البحث واتجاهه شیئا واحدا، مثلا، هذا یعتقد بوحدانیه الله وببساطه ذاته وصفاته . وذاک یعتقد بتعدد الاله او بترکیب ذاته وصفاته، وثالث یعتقد بالتثلیث، وآخر یری تجسید الله رکنا من ارکان الایمان، وغیره یری ذلک دلیل الشرک والکفر . هناک من یعتقد بوحده ذات الله الشخصیه، وغیره لا یؤمن باله متکبر، ویعتبر الحقیقه الغائیه غیر متکبره ، وحاله فی العالم، فکیف یمکن القول بصحه هذه المعارف والعقائد المتضاده المتناقضه معا؟

ان القول بان اصحاب هذه العقائد هم من ذوی النیات الحسنه وانهم یبحثون عن شی ء واحد وهو الحقیقه الغائیه والکمال المطلق، لا یحل مشکله الحق والباطل ، والصدق والکذب فی مرحله المعرفه والاعتقاد . نعم، ربما یکون شخص ما معذورا فی ارتکابه خطا وباطلا فی بعض الحالات والظروف الخاصه، الا ان هذه الاعذار لا تلبس الخطا لباس الصواب ولا تسبغ علی الباطل رداء الحق . لهذا فان الانبیاء الالهیین ودعاه التوحید وصفوا المشرکین وعبده الاصنام بانهم علی باطل وضلال، فحاجوهم و حاوروهم ، وبلغ بهم الامر احیانا الی الحرب والاقتتال . ابراهیم الخلیل ( علیه السلام) حذر عمه ، آزر ، من عباده الاصنام ، ویقول مؤکدا انه وقومه فی ضلال :

«اذ قال ابراهیم لابیه آزر ا تتخذ اصناما آلهه انی اراک و قومک فی ضلال مبین ».

و یقول لعبده الشمس :

«. . . یا قوم انی بری ء مما تشرکون » الانعام/۷۸ .

والامام علی « علیه السلام » یقول: «حق و باطل و لکل اهل » ^(۹) .

یصف القرآن الکریم عقیده التجسید والتثلیث بالبطلان والغلو فی الدین فیخاطب التصاری قائلا:

«یا اهل الکتاب لا تغلوا فی دینکم و لا تقولوا علی الله الا الحق انما المسیح عیسی بن مریم رسول الله و کلمته القاها الی مریم و روح منه فآمنوا بالله و رسله و لا تقولوا ثلاثه انتهوا خیرا لکم انما الله اله واحد سبحانه ان یکون له ولد . . .» (النساء/۱۷۱ .)

بالنظر الی امثال هذا التعارض وعدم الانسجام العقائدی فیما بین الادیان – دع عنک الاختلافات والتعارضات الکثیره فی الآداب والمناسک والعبادات والسنن الخاصه باسلوب الحیاه العملیه – کیف یمکن اعتبارها جمیعا حقا، والقول بان الایمان بها والعمل بها جمیعا، بدون استثناء، من اسباب سعاده البشر وخلاصهم؟ ایان باربر یقول فی ذلک :

«ان هذه الفکره (وحده الادیان) لا تاخذ بنظر الاعتبار الاختلافات الکبیره التی یصر علیها اتباع کل دین ویرونها حقا . مثلا، یمکن ان نشیر الی عقیده الادیان الغربیه القائله ان التاریخ هو میدان فعل الله ما یشاء، وهی النقطه المقابله للادیان الشرقیه ذات الحصیله غیر التاریخیه . مثال آخر هو ان ادیان العالم لا تنظر الی الازمه البشریه نظره مفتوحه . فی الدیانتین البوذیه والهندوسیه النفس هی بذاتها سبب المشاکل ، وان علی الانسان ان یتطهر من المیول والعواطف ، او ان یتخلی عن هویته وینغمس فی اللاهوت ، لیتمکن من الهروب من شر النفس . المسیحیه تری ان المشکله تکمن فی الانانیه والاهواء النفسیه، لا النفس ذاتها، وان حب الله والانسان میثاق صادق یجب علی کل امرئ ان یلتزمه .

اذا اخذنا هذه الاختلافات المهمه فی المفاهیم الاصلیه یصبح من الصعب التحدث عن وحده الادیان المطلقه ^(۱۰) .

جون هیک یقول فی الاشاره الی المشکله المذکوره:

«لعل احدث نقد یوجه الی فرضیه صحه تعدد الادیان هو انها تتعارض مع ادعاءات المطلق التی ادعاها من قبل کل من الادیان الکبیره وما زالت تدعیها ، وذلک لان القبول بمبدا تعدد الادیان یناقض القول بان لاخلاص خارج الکنیسه، او دار الاسلام، او السنگهه، او خارج حدود مختلف الجماعات البشریه، کما انها لا تنظر بعین الرضا الی الزعم بوجود ارتباط کامل ومعلوم وبین ومناسب مع الحقیقه – الحقیقه التی تحکم بین الجمیع، حتی حین یکون سطوع هذه الحقیقه نفسها ضعیفا فی القاء الضوء علیها . لذلک فان قبولا اوسع لنظریه التعدد فی حیاه الانسان الدینیه یجب ان یکون مصحوبا بالتحول والتکامل فی معرفه الذات بصوره اشمل واعم من حضور «الوجود الصادق » فی روح الانسان » ^(۱۱) .

یری جون هیک اساسا ان الادیان المختلفه ردود افعال مختلفه للانسان نحو الحضور الالهی وتجلیاته، ولا دخل للتقدیر الالهی فی هذا التعدد والتنوع، مع ان هذا لا ینسجم، فی الاقل، مع وجود الادیان والشرائع السماویه التی انزلها الله علی امتداد التاریخ . الوحی اللفظی والشریعه النازله لا اعتبار لهما فی نظر جون هیک، وهو یقول ان کل شی ء ینحصر فی التجلیات الالهیه وفی ردود الافعال البشریه وانطباعات الناس فی المجتمع والظروف الثقافیه والاقلیمیه الخاصه المختلفه . ان تفسیرا کهذا للوحی یتعارض کل التعارض مع ما ورد فی القرآن المجید فی هذا الشان .

التعدد الطولی و العرضی

یمکن تقسیم تعدد الادیان الی طولی وعرضی (القصد هو الادیان السماویه .) التعدد الطولی هو الادیان او الشرایع السماویه التی ظهرت طوال التاریخ البشری ، واختتمت بالدین الاسلامی . هذا التعدد لا هو یتعارض مع صحه هذه الادیان جمیعا، ولا هو یثیر مشکله من الناحیه العملیه، لان المفروض هو انها جمیعا الهیه وتوحیدیه ولم یاتها التحریف والتغییر . لذلک فانها جمیعا علی حق، نظریا، وان اتباعها ایضا ینالون النجاه والخلاص . ولکن لما کانت قد ظهرت فی ازمان متوالیه مختلفه، ولم یکن اتباعها یعیشون فی زمان واحد، فلا یمکن تصور وجود ایه مشکله عملیه او اجتماعیه .

اما تعدد الادیان السماویه العرضی فیکون عندما یرفض اتباع دین وشریعه سابقه ، کلهم او بعضهم، قبول دین سماوی جدید ویبقون علی دینهم القدیم . والمثال علی هذه التعددیه هو الادیان الابراهیمیه، ای الیهودیه والمسیحیه والاسلام . هنا نواجه ظاهرتین اثنتین فیما یتعلق بالدین . الاولی ظاهره الهیه والاخری ظاهره بشریه، بل شیطانیه . الظاهره الاولی هی «النسخ » ، ای عندما تاتی شریعه جدیده تنسخ عددا من احکام الشریعه السابقه ولا یکون العمل بتلک الاحکام مدعاه للسعاده والرشاد والکمال النفسی . والظاهره الثانیه هی «التحریف » و «التغییر».

کلتا الظاهرتین المذکورتین ینجم عنهما التعدد الدینی والتنافر والمواجهه، وهذا یستتبع البحث فی الحق والباطل والسعاده والشقاء بین اتباع الادیان ویمهد للبحث فی التعددیه الدینیه التی تطرح – کما سبق القول – ثلاث مسائل :

۱ . البحث نظریا وعقائدیا حول ایما دین هو الحق وایما هو الباطل ، ثم ایما یجب الایمان به ؟

۲ . فیما یتعلق بالکمال والرشد المعنوی والسعاده والنجاه فی الآخره تکون من نصیب اتباع ای دین ؟

۳ . من الناحیه الاجتماعیه والحیاه الدنیویه، کیف یستطیع اتباع ادیان مختلفه ان یعیشوا فی مجتمع واحد وحیاه مشترکه متسالمین؟

الانحصار الدینی Religious Exclusivism

یعتقد اصحاب الانحصار الدینی ان الخلاص والنجاه والکمال او ای هدف آخر من اهداف الدین ینحصر فی دین واحد معین ، او ان تلک الاهداف یمکن نیلها عن طریق دین معین . الادیان الاخری تحمل بعض الحقائق ایضا، الا ان دینا واحدا له حق الوجود ، الدین الذی یضع امامنا طریق الخلاص والنجاه . وبناء علی ذلک ، اتباع الادیان الاخری ، حتی وان کانوا متدینین کل التدین وذوی اخلاق حسنه، لا یمکن ان ینالوا الخلاص عن طریق ادیانهم . لانقاذ هؤلاء یجب ارشادهم الی طریق الخلاص الوحید .

اهم دلیل لاثبات هذه النظریه هو قولهم ان الخلاص لطف ورعایه من الله تعالی وحده، وان جهود الانسان للخلاص محکوم علیها بالاخفاق . لذلک فان لازمه الخلاص هی ان نعرف این تتجلی طاقه الخلاص الالهیه . فاذا عرفنا المکان یکون من الحماقه ان نولی وجوهنا شطر مکان آخر لنیل الخلاص .

مثلا، (کارل بارت (۱۸۶۶- ۱۹۶۸)، وهو من رجال الدین الپروتستانت) یشرح الانحصاریه المسیحیه ویضع الشریعه والتجلی فی حاله من المواجهه ویقول :

ان الشریعه هی سعی الانسان المتمرد المتکبر، وهو ضد تجلی الله وظهوره . ان الشریعه هی محاولتنا المستحیله الآثمه لمعرفه الله من وجهه نظرنا الخاصه وللتغلب علی انفصالنا عنه . ان استحاله هذا السعی ناتجه عن اننا نقیم ما صنعناه مقام الله، وهذه هی الانانیه .

بناء علی ذلک، الخلاص ینحصر فی تجلی الله تجلیا حقیقیا . انه یکشف لنا عن نفسه ویتجلی بهذه الطریقه . هنالک تجل واحد فحسب . التجلی المیثاقی، تجلی اراده الله الحقه الاساس . . . . اننا بدون عیسی المسیح وبالانفصال عنه لا نستطیع مطلقا ان نقول شیئا عن الله والانسان والعلاقه بینهما . بارت یعتقد ان المسیحیه ایضا لیست بذاتها فی ذروه الکمال بالنسبه لسایر الادیان الاخری، وانما وجود عیسی المسیح بالذات هو الذی جعل المسیحیه حامله الدین الحق . ان الله قد حصر الحقیقه بصوره خاصه فی عیسی المسیح فتجلت فیه، وهذا ما جعل من الممکن للانسان ان یتصالح مع الله ^(۱۲) .

نقد الانحصاریه المسیحیه هذه النظریه رفضها الناقدون، لان الشریعه، بمفهومها العام الذی یشمل الحکمه النظریه والحکمه العملیه، لا تقابل تجلی الله علی البشر، اذ ان التجلی الالهی یمکن ان یفسره ویحلله العقل، کما یمکن، عن طریق الوحی والتعالیم الاخلاقیه والدینیه، ان یفتح طریق عمل المؤمنین وسلوکهم . وبعباره اخری، تجلی الله لا یقع فی عرض الشریعه والعقل والوحی حتی یحدث تعارض بینها .

لذلک فلیس ثمه دلیل علی حصر تجلی الله فی المسیح ( علیه السلام)، وان رای کارل بارت الذی یراه منحصرا فی شخص المسیح ( علیه السلام) لا یوجد ما یؤیده . ان الانبیاء جمیعا هم من تجلیات الله بصفتهم یحملون وحی الله ورسالته الی البشر من اجل استثاره عقل الانسان وتجدید میثاقه الفطری مع الله، وبعثوا لهدایته الی طریق السعاده والخلاص .

الشمولیه الدینیه Religious Inclusivism

یمکن اعتبار الشمولیه الدینیه حدا وسطا بین النظرتین السابقتین . التعددیه والانحصاریه . ان القائلین بالشمولیه، مثل القائلین بالانحصاریه، یعتقدون ان لیس هناک الا طریق واحد للخلاص، وهذا الطریق یمکن العثور علیه فی دین معین واحد، وبدیهی ان الجمیع یستطیعون ان یطرقوا هذا الطریق بشرط التزامهم القواعد الخاصه بذلک الدین الحق . ومن جهه اخری، الشمولیون ، مثل التعددیین، یعتقدون ان الله ولطفه وعنایته تتجلی بصور متنوعه فی الادیان المختلفه . کل امری ء یستطیع ان ینال الخلاص حتی اذا لم یکن قد سمع شیئا عن الاصول العقائدیه لذلک الدین الحق . وبناء علی ذلک، الشمولیه تتخطی الانحصاریه، لانها علی الرغم من قبول قول الانحصاریه بان دینا واحدا هو الحق المطلق ، فانها تقول فی الوقت نفسه ان اتباع سایر الادیان الاخری یمکن ان تنال الخلاص استنادا الی ما ورد فی ذلک الدین الحق .

کارل رانر، (۱۹۸۴ -۱۹۰۴ Karl Raner) ، اللاهوتی الکاثولیکی، کان من مؤیدی هذه النظریه . انه یعتقد ان المسیحیه دین مطلق، ولا یمکن الخلاص الا عن طریق المسیحیه، وان الکلمه المقصوره علی الله قد تجسدت فی عیسی، وان المسیحیه لم تعرفنا بهذه الکلمه المحصوره فی الفرد فحسب، بل مهدت الطریق الاجتماعی اللازم لحضور عیسی المسیح بین الناس . وعلی ذلک، فقد اوجد الله الامکان للجمیع، حتی الذین لم یعیشوا فی صدر المسیحیه التاریخی، ان یتحولوا ویصالحوا الله . یقول رانر:

ان المسیحیه وان کانت قد ظهرت، تاریخیا، تحت غطاء الناصریه، الا ان لها تاریخا سابقا . جاء فی العهد الجدید من الانجیل انه فی الفتره التی سبقت ظهور المسیحیه نال کثیر من الاسرائیلیین واتباع الادیان الاخری الخلاص نتیجه ایمانهم، حسب الظاهر، او لاطاعتهم فی الواقع المسیح الموعود . وهذا الامر یمکن ان یصدق فی الوقت الحاضر ایضا علی اتباع سایر الادیان الاخری . لا یعتبر الدین المسیحی بالنسبه لکثیر من المنتمین الی ثقافات اخری، ولم یسمعوا ابدا شیئا عن التعالیم المسیحیه، قوه تاریخیه، ای انهم یعیشون فی حاله اشبه بالحاله التی عاش فیها الناس قبل ظهور المسیحیه . ولما کان الله یرید ان یخلص الناس جمیعا ، فمن المعقول ان نقول بان الله سوف یمن علیهم بلطفه وکرمه مثلما من علی اناس ما قبل المسیحیه .

رانر یطلق علی هؤلاء اسم (المسیحیون المجهولون)، (Anonymous Christians) ، و ذلک لانهم وان لم یکن لهم ایمان مسیحی واضح، فانهم فی بحث دائم عن الله و یعبدونه، ولا یخضعون لمقوله «کل شی ء او لا شی ء» . ان لطف الله ورحمته تشمل، بدرجات مختلفه، اتباع جمیع الادیان، علی الرغم من ان (العهد الجدید) هو الذی یضع الحد الفاصل بین الحق والباطل، وان الله قد تجلی منحصرا فی عیسی المسیح بصوره المنجی المخلص ^(۱۳) .

نقد نظریه الشمولیه

هنا یبرز السؤال التالی : اذا کان الناس یستطیعون نیل الخلاص من دون ان یعرفوا شیئا عن الدین المسیحی وتعالیمه، فما الداعی الی وصفهم بانهم «المسیحیون المجهولون) ؟ ما الذی یدعونا الی ان نسعی الی تغییر ادیانهم ؟ لماذا ینبغی ان لا ترغبهم فی ایجاد تحول فی حیاتهم علی وفق معلوماتهم ومعتقداتهم؟

جواب رانر عن هذا السؤال هو : ان احدی مراحل تکامل الایمان عند «المسیحی المجهول » هی ان نبین لهم ایمانهم الذی یعتقدون به ، ونشرح لهم الاسس والقواعد التی یقوم علیها، وذلک لان الذین یدرکون المسیحیه بوضوح وخلوص – فی حاله تساوی الظروف الاخری – تکون فرصتهم للخلاص اکثر من المسیحیین المجهولین .

یجیب الشمولیون الآخرون عن هذه الاسئله بقولهم : علی المؤمنین ان یتعرفوا اسس الخلاص وقواعده لان الخلاص من نتاج المعرفه . لذلک من واجبنا نحن ان نعرف المسیحیین المجهولین باسس خلاصهم وقواعده ^(۱۴) .

السؤال الآخر الذی یمکن ان یطرح هنا هو ان فی العالم ادیانا عدیده کل منها یصف نفسه بانه الدین الحق المطلق، ویمکن ان تشمله نظریه الشمولیین ، فکیف یمکن ان نعرف من اصحاب تلک الادیان صادق فیما یدعی لیکون معیارا للنجاه والخلاص؟

یری بعض جواب هذا السؤال فی القول بان علینا ان نلاحظ این یتجلی الله فی فرد بعینه بشکل ما . غیر ان هذا الجواب لا یلقی ضوءا علی السؤال ویحل المشکله، وانما هو قد رجع به خطوه الی الوراء، فمثلما یعتقد اناس مثل رانر و کارل بارت ان الله قد تجسد فی عیسی المسیح، یعتقد المسلمون ان محمدا « صلی الله علیه و آله وسلم » قد عرف الله فی کل تجل، وان قرآنه اکمل تجلیات الهدایه الالهیه .

ثمه فریق آخر یری طریق حل المشکله هو دراسه حیاه مؤسسی الادیان لکی یمکن معرفه سموهم الاخلاقی وهدایتهم، واعتبار ذلک دلیلا علی مکانه دینهم الارفع .

یقول آخرون ان دراسه تاریخ الادیان وسننها واحداثها علی اساس تعالیم مؤسسی تلک الادیان وآرائهم، تجعلنا قادرین علی الحکم علی ای الادیان هو الفائق علی غیره .

الا ان هذین الطریقین لایبدوان خیر الطرق، لان الطریق الاول یعتمد علی الحصول علی الاطلاع الکافی علی تاریخ حیاه مؤسسی الادیان المختلفه ، بید ان الاطلاع الکافی الموثق لیس میسورا دائما عن الجمیع، کما لا یمکن اعتبار جمیع الاحداث التی وقعت فی تاریخ دین من الادیان مستلهمه من تعالیم مؤسسه وآرائه . نعم فی بعض الحالات ، حیث مصدر الحوادث والوقائع الاجتماعیه یرجع الی التعالیم والمناهج الدینی