خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل عدل چیست؟

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عدل چیست؟ :

اولین مسأله ای که باید روشن شود این است که عدل چیست ؟ ظلم چیست ؟  تا مفهوم اصلی و دقیق عدل روشن نشود هر کوششی بیهوده است و از اشتباهات  مصون نخواهیم ماند . مجموعا چهار معنی و یا چهار مورد استعمال برای این  کلمه هست :
 

الف . موزون بودن :

اگر مجموعه ای را در نظر بگیریم که در آن ، اجزاء و ابعاض مختلفی بکار  رفته است و هدف خاصی از آن منظور است ، باید شرائط معینی در آن از  حیث مقدار لازم هر جزء و از لحاظ کیفیت ارتباط اجزاء با یکدیگر رعایت  شود ، و تنها در این صورت است که آن مجموعه می تواند باقی بماند و اثر  مطلوب خود را بدهد و نقش منظور را ایفا نماید . مثلا یک اجتماع اگر  بخواهد باقی و برقرار بماند باید متعادل باشد ، یعنی هر چیزی در آن به  قدر لازم ( نه به قدر مساوی ) وجود داشته باشد . یک اجتماع متعادل ، به  کارهای فراوان اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی ، قضائی ، تربیتی احتیاج دارد و  این کارها باید میان افراد تقسیم می شود و برای هر کدام از آن کارها به آن   اندازه که لازم و ضروری است افراد گماشته شوند . از جهت تعادل اجتماعی ،  آنچه ضروری است این است که میزان احتیاجات در نظر گرفته شود و متناسب   با آن  احتیاجات ، بودجه و نیرو مصرف گردد . اینجاست که پای ” مصلحت ” به  میان می آید ، یعنی مصلحت کل ، مصلحتی که در آن ، بقاء و دوام ” کل ” و  هدفهایی که از کل منظور است در نظر گرفته می شود . از این نظر ، ” جزء
” فقط وسیله است ، حسابی مستقل و برای خود ندارد .  
همچنین است تعادل فیزیکی ، یعنی مثلا یک ماشین که برای منظوری ساخته  می شود و انواع نیازمندیها برای ساختمان این ماشین هست ، اگر بخواهد یک  مصنوع متعادل باشد باید از هر ماده ای به قدری که لازم و ضروری است و  احتیاج ایجاب می کند در آن بکار برده شود .
تعادل شیمیائی نیز چنین است ، هر مرکب شیمیائی فرمول خاصی دارد و  نسبت خاصی میان عناصر ترکیب کننده آن هست ، تنها با رعایت آن فرمول و  آن نسبتها که متفاوت است تعادل برقرار می شود و آن مرکب بوجود می آید .
جهان ، موزون و متعادل است ، اگر موزون و متعادل نبود برپا نبود ، نظم  و حساب و جریان معین و مشخصی نبود . در قرآن کریم آمده است :
« و السماء رفعها و وضع المیزان »( ۱ ) .
همانطور که مفسران گفته اند مقصود این است که در ساختمان جهان ، رعایت  تعادل شده است ، در هر چیز ، از هر ماده ای به قدر لازم استفاده شده است  ، فاصله ها اندازه گیری شده است . در حدیث نبوی آمده است :
« بالعدل قامت السموات و الارض » ( ۲ ) .
” همانا آسمان و زمین به موجب عدل برپاست ” .
نقطه مقابل عدل به این معنی ، بی تناسبی است نه ظلم . لهذا عدل به این  معنی از موضوع بحث ما خارج است .
بسیاری از کسانی که خواسته اند به اشکالات مربوط به عدل الهی از نظر  تبعیضها ، تفاوتها و بدیها جواب بدهند ، به جای آنکه مسأله را از نظر  عدل و ظلم طرح کنند از نظر تناسب و عدم تناسب طرح کرده اند و به این  جهت قناعت کرده اند که همه این تبعیضها و تفاوتها و بدیها از نظر نظام کلی عالم لازم و ضروری است .
شک نیست که از نظر نظام عالم ، و از نظر تناسب ضروری در مجموعه  ساختمان جهان ، وجود آنچه هست ضروری است ، ولی این مطلب جواب شبهه  ظلم را نمی دهد .
بحث عدل به معنی تناسب ، در مقابل بی تناسبی ، از نظر کل و مجموع  نظام عالم است ، ولی بحث عدل در مقابل ظلم ، از نظر هر فرد و هر جزء  مجزا از اجزاء دیگر است . در عدل به مفهوم اول ، ” مصلحت ” کل مطرح  است و در عدل به مفهوم دوم ، مسأله حق فرد مطرح است . لهذا اشکال کننده  بر می گردد و می گوید : من منکر اصل تناسب در کل جهان نیستم ، ولی می گویم  رعایت این تناسب ، خواه نا خواه مستلزم برخی تبعیضها می گردد ، آن  تبعیضها از نظر کل ، روا است و از نظر جزء ، ناروا است .
عدل به معنی تناسب و توازن ، از شؤون حکیم بودن و علیم بودن خداوند  است . خداوند علیم و حکیم به مقتضای علم شامل و حکمت عام خود می داند که  برای ساختمان هر چیزی ، از هر چیزی چه اندازه لازم و ضروری است و همان  اندازه در آن قرار می دهد .
ب . معنی دوم عدل ، تساوی و نفی هرگونه تبعیض است

گاهی که می گویند : فلانی عادل است ، منظور این است که هیچگونه تفاوتی  میان افراد قائل نمی شود . بنابراین ، عدل یعنی مساوات .
این تعریف نیازمند به توضیح است . اگر مقصود این باشد که عدالت  ایجاب می کند که هیچگونه استحقاقی رعایت نگردد و با همه چیز و همه کس  به یک چشم نظر شود ، این عدالت عین ظلم است . اگر اعطاء بالسویه ، عدل  باشد ، منع بالسویه هم عدل خواهد بود . جمله عامیانه معروف : ” ظلم  بالسویه عدل است ” از چنین نظری پیدا شده است .
و اما اگر مقصود این باشد که عدالت یعنی رعایت تساوی در زمینه  استحقاقهای متساوی ، البته معنی درستی است ، عدل ، ایجاب می کند اینچنین  مساواتی را ، و اینچنین مساوات از لوازم عدل است ، ولی در این صورت  بازگشت این معنی به معنی سومی است که ذکر خواهد شد .
 

ج . رعایت حقوق افراد و عطا کردن به هر ذی حق ، حق او را

و ظلم عبارت است از پامال کردن حقوق و تجاوز و تصرف در حقوق دیگران  . معنی حقیقتی عدالت اجتماعی بشری ، یعنی عدالتی که در قانون بشری باید  رعایت شود و افراد بشر باید آن را محترم بشمارند همین معنی است . این  عدالت متکی بر دو چیز است :

یکی حقوق و اولویتها ، یعنی افراد بشر نسبت به یکدیگر و در مقایسه با  یکدیگر ، نوعی حقوق و اولویت پیدا می کنند . مثلا کسی که با کار خود ، محصولی تولید  می کند ، طبعا نوعی اولویت نسبت به آن محصول پیدا می کند و منشأ این  اولویت ، کار و فعالیت اوست . همچنین کودکی که از مادر متولد می شود ،  نسبت به شیر مادر حق و اولویت پیدا می کند و منشأ این اولویت ، دستگاه  هدفدار خلقت است که آن شیر را برای کودک بوجود آورده است .
یکی دیگر خصوصیت ذاتی بشر است که طوری آفریده شده است که در کارهای  خود الزاما نوعی اندیشه ها که آنها را اندیشه اعتباری می نامیم استخدام  می کند و با استفاده از آن اندیشه های اعتباری به عنوان ” آلت فعل ” به  مقاصد طبیعی خود نائل می آید . آن اندیشه ها یک سلسله اندیشه های ” انشائی  ” است که با ” باید ” ها مشخص می شود . از آن جمله این است که برای  اینکه افراد جامعه بهتر به سعادت خود برسند ” با ید ” حقوق و اولویتها  رعایت شود . و این است مفهوم عدالت بشری که وجدان هر فرد آن را تأیید  می کند و نقطه مقابلش را که ظلم نامیده می شود محکوم می سازد .
مولوی در اشعار معروف خود می گوید :
 

عدل چبود ؟ وضع اندر موضعش

ظلم چبود ؟ وضع در ناموضعش

عدل چبود ؟ آب ده اشجار را

ظلم چبود ؟ آب دادن خار را

موضع رخ ، شه نهی ، ویرانی است

موضع شه ؟ پیل هم نادانی است

این معنی از عدل و ظلم ، به حکم اینکه از یک طرف ، بر اساس اصل  اولویتها است و از طرف دیگر از یک خصوصیت ذاتی بشر ناشی می شود که  ناچار است یک سلسله اندیشه های اعتباری استخدام نماید و ” باید ” ها  و ” نباید ” ها بسازد و ” حسن و قبح ” انتزاع کند ، از مختصات بشری  است و در ساحت کبریائی راه ندارد ، زیرا همچنانکه قبلا اشاره شد او  مالک علی الاطلاق است و هیچ موجودی نسبت به هیچ چیزی در مقایسه با او  اولویت ندارد . او همچنانکه مالک علی اطلاق است ” اولی ” ی علی الاطلاق  است . او در هر چه هرگونه تصرف کند ، در چیزی تصرف کرده که به تمام  هستی به او تعلق دارد و ملک طلق او است . از اینرو ظلم به این معنی ،  یعنی به معنی تجاوز به اولویت دیگری و تصرف در حق دیگری و پا گذاشتن در  حریم دیگری ، درباره او محال است ، و از آن جهت محال است که مورد و  مصداق نمی تواند پیدا کند .
 

د . رعایت استحقاقها در افاضه وجود و امتناع نکردن از افاضه و رحمت  به آنچه امکان وجود یا کمال وجود دارد  بعدا خواهیم گفت که موجودات در نظام هستی از نظر قابلیتها و امکان  فیض گیری از مبدأ هستی با یکدیگر متفاوتند ، هر موجودی در هر مرتبه ای  هست از نظر قابلیت استفاضه ، استحقاقی خاص به خود دارد . ذات مقدس  حق که کمال مطلق و خیر مطلق و فیاض علی الاطلاق است ، به هر موجودی آنچه  را که برای او ممکن است از وجود و کمال وجود ، اعطا می کند و امساک  نمی نماید . عدل الهی در نظام تکوین ، طبق این نظریه ، یعنی هر موجودی ،  هر درجه از وجود و کمال وجود که استحقاق و امکان آن را دارد دریافت  می کند . ظلم یعنی منع فیض و امساک وجود از وجودی که استحقاق دارد .
از نظر حکمای الهی ، صفت عدل آنچنانکه لایق ذات پروردگار است و  بعنوان یک صفت کمال برای ذات احدیت اثبات می شود به این معنی است ،  وصفت ظلم که نقص است و از او سلب می گردد نیز به همین معنی است که  اشاره شد .
حکما معتقدند که هیچ موجودی ” بر خدا ” حقی پیدا نمی کند که دادن آن  حق ” انجام وظیفه ” و ” اداء دین ” شمرده شود و خداوند از آن جهت  عادل شمرده شود که بدقت تمام ، وظائف خود را در برابر دیگران انجام  می دهد . عدل خداوند عین فضل و عین وجود او است ، یعنی عدل خداوند عبارت  است از اینکه خداوند فضلش را از هیچ موجودی در هر حدی که امکان تفضل  برای آن موجود باشد ، دریغ نمی دارد . و این است معنی سخن علی علیه السلام  در خطبه ۲۱۴ نهج البلاغه که می فرماید :
” حق یکطرفی نیست . هر کسی که بر عهده دیگری حقی پیدا می کند ، دیگری  هم بر عهده او حقی پیدا می کند . تنها ذات احدیت است که بر موجودات حق  پیدا می کند . و موجودات در برابر او وظیفه و مسؤولیت پیدا می کنند اما  هیچ موجودی ” بر او ” حق پیدا نمی کند ” .
” اگر با این مقیاس که تنها مقیاس صحیح است بخواهیم بررسی کنیم ،  باید ببینیم در میان همه آن چیزهایی که ” شر ” ، ” تبعیض ” ، ” ظلم  ” و غیره پنداشته شده است ، آیا واقعا موجودی از موجودات ، امکان وجود  در نظام کل هستی داشته و وجود نیافته است ؟ و یا امکان یک کمال وجودی  در نظام کلی داشته و از او دریغ شده است ؟ آیا به یک موجودی ، چیزی  داده شده که ” نبایست ” داده شود ؟ یعنی آیا از ناحیه ذات حق بجای  آنکه خیر و رحمت افاضه شود چیزی داده شده که نه خیر و رحمت بلکه شر و  نقمت است ، و نه کمال بلکه عین نقص است ؟
صدر المتألهین در جلد دوم ” اسفار ” ضمن بحث از ” صور نوعیه ”  فصلی دارد تحت عنوان ” نحوه وجود کائنات ( موجودات حادثه به حدوث زمانی ) چه  نحو وجود است ؟ ” . وی در آن فصل به مفهوم و معنی عدل الهی مطابق مذاق  حکما اشاره می کند . می گوید :
” در گذشته دانستی که ماده و صورت ، دو سبب نزدیک امور طبیعی هستند  ، و از بحث در تلازم آنها نتیجه گیری شد که یک سبب فاعلی مافوق مادی  نیز در کار است . بعدا در بحث حرکات کلیه ، اثبات خواهیم کرد که  حرکات ، غایات نهائی مافوق مادی دارند . فاعل مافوق مادی و غایت مافوق  مادی ، دو سبب دور موجودات مادی می باشند . اگر آن دو علت دور در  پیدایش امور مادی کافی می بود موجودات مادی برای همیشه باقی بودند و فنا  و نیستی را در آنها راه نبود و از اول ، همه کمالات شایسته خود را دارا  بودند و اولشان عین آخرشان بود . اما در آن دو علت دور کافی نیست ، دو  علت نزدیک ( ماده و صورت ) نیز مؤثرند . و از طرفی میان صور ، تضاد  برقرار است و کیفیات اولیه ، فساد می پذیرند و هر ماده ای قابلیت صور  متضاد را دارد . از اینرو هر موجودی دو نوع شایستگی متضاد پیدا می کند و  دو نوع اقتضای متضاد در آن پیدا می شود ، یکی از ناحیه صورت و یک از  ناحیه ماده . صورت ، اقتضاء دارد که باقی بماند و وضع موجود