خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل چرا ملی؟ چرا مذهبی؟

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چرا ملی؟ چرا مذهبی؟ :

چشم انداز ایران، ش ۲۲

چکیده: در این گفت وگو ضمن نفی عقلانیت مدرن یا ثنویت دکارتی (جدایی ذهن و عین) در باب معرفت شناسی و اثبات حقانیت «عقلانیت وحیانی » که درک حقایق هستی از طریق یگانه شدن فاعل شناسا با موضوع شناسایی است، چنین ادعا شده که مشکلات جهان مدرن در اثر همین «دوگانه بینی ذهن و عین » بوده است و برای رهایی از این مشکلات و رسیدن به حقائق جهان هستی باید به عقلانیت وحیانی رو آورد .

رابطه «عقل و وحی » مسئله ای پرسابقه است که خود مرتبط با مسئله دیگری به نام «ثنویت ذهن و عین » است . این ثنویت، گرچه قبل از دکارت هم مطرح بوده است، ولی از زمانی که دکارت تفکر جدید عقلانی را طرح کرد، به صورت واضح تری مطرح شده است . دوگانگی ذهن و عین به این معناست که همواره یک ذهن شناساگر وجود دارد که یک جهان عینی را به عنوان ابژه در برابر خود قرار می دهد و آن را از بیرون شناسایی می کند . این ذهن است که فعالانه با موضوع برخورد می کند و ابژه به صورت منفعل در اختیار ذهن قرار می گیرد . جهان، خود را به ما نمی شناساند; بلکه ذهن است که به طور مستقل و از درون خود آن را به تصویر می کشد . استقلال وجه این ذهن (سوژه) از واقعیت عینی (ابژه) مسئله ای معرفت شناختی است که علم جدید هم بر همین پایه پدید آمد . کانت هم همین تفکر را توسعه داد و این ثنویت در وجوه متعدد تفکر مدرن دیده می شود . مدت هاست که ما هم در این چارچوب می اندیشیم و بسیاری از متفکرین و نویسندگان روشن فکر ما هم این را پذیرفته اند . وقتی هم راجع به دین بحث می کنند در چارچوب همین ثنویت می اندیشند . درحالی که بعد از چندی که از رشد دانش جدید بر پایه ثنویت گذشت و آثار فکری، علمی و عملی آن آشکار شد در همان غرب تفکر انتقادی جدیدی علیه این مبنا و عقلانیت مدرن پا گرفت .

ویتگنشتاین با نقد تئوری پوزیتویستی معرفت و انکار استقلال ذهن از عین، بر این باور بود که حقیقت در درون بازی های زبانی شکل می گیرد; زیرا ما خود درون بازی های زبان قرار داریم و واقعیت را در همان جا ادراک می کنیم . فهم، زمانی حاصل می شود که ما درون شکل معینی از زندگی (عین) قرار داریم . هم متفکرین مکتب های انتقادی که در پارادایم مدرنیته فکر می کنند و هم پست مدرن هایی که اساسا بنیان های تفکر مدرن را مورد پرسش و نقد قرار داده اند، در رد ثنویت دکارتی شریک اند . از منظر ثنویت عقل و وحی، دو مقوله، کاملا متفاوت و متعلق به دو سپهر متفاوت و مستقل از هم هستند . ماورای طبیعت سپهر و دنیایی بیرون از طبیعت است و طبیعت دنیا و سپهری خالی از ماورای طبیعت می باشد و ارتباط میان این دو به وسیله واسطه هایی برقرار می گردد که گاهی از اینجا به آنجا سرک می کشند و یا از آنجا پیامی به اینجا می فرستند . بر این اساس منبع تولید معرفت دینی خارج از عقل و شعور انسان قرار دارد . معرفت از جایی بیرون از شعور انسان و مستقل از ذهن و عقل پدید می آید . آنها فکر می کنند که اعتقاد دین به این است که جدا از عقل بشر و بدون دخالت فعال و خلاق آن، منبع دیگری وجود دارد که تولید معرفت دینی می کند و بشر بی نیاز از کاربرد خرد، آن را اخذ کرده است و به کار می برد . این تحلیل از وحی و معرفت دینی متکی بر عقل خودبنیاد است که مورد نظر مدرنیسم است . اما نزد قرآن، سوژه یا ذهن شناساگر، بیرون و منفک از جهان نمی باشد و فهمی که از جهان ارائه می دهد حاصل عمل یک جانبه ذهن بر روی واقعیت ها نیست . معرفت وحیانی در جریان تعامل وجودی میان شعور انسان و شعور فراگیر هستی پدید می آید . لذا به لحاظ نقش ذهن یا نیروی خرد ثنویت، منابع معرفت وحیانی و عقلانی منتفی است . در دوران «اسکولاستیک » در غرب می گفتند: اندیشه دینی پدیده ای ماورای عقل است; اما عقل انسان صحت و حقیقی بودن آن را تایید می کند . آکوئیناس در اثبات سازگاری میان عقل و دین، کوشش مجدانه ای به عمل آورد که تا پایان قرون وسطا اعتبار آن محفوظ بود . در دنیای اسلام نیز کوشش مشابهی در این زمینه به عمل آمد: از معتزله تا مرحوم بازرگان، بسیاری از مفسران، متکلمان و فلاسفه، ضمن اذعان به دوگانگی خاستگاه دین در برابر علم و فلسفه، هر یک به نحوی عقل و علم را در تایید آموزه های دینی به کار گرفتند . بر این اساس، ذهن واقعیت را تنها از بیرون و از روی داده های مشاهده پذیر (عینی) و با گزینشی که از میان آنها بر مبنای هدف و اغراض خود انجام می دهد و ادراکی که در چارچوب پیش فرض های خود صورت می دهد، شناسایی می کند . در این نگاه، وحی خود منبع و پدیده ای مستقل است که مورد توجه خرد انسانی قرار می گیرد; اما از نگاه قرآن برای فهم جهان بیشتر از یک منبع نداریم و آن خرد است . خدا می گوید شما در فهم خود و جهان از دو منبع کمک بگیرید، یکی نیروی تعقل و دیگری خارج از آن، در ماورای طبیعت . وحی به پیامبر یا دیگر انسان ها و موجودات هم تابع همین قاعده است . وحی یک امر عام است و شعور همه موجودات، در صورتی که مقدمات آن فراهم شود در ارتباط با شعور خداوند قرار می گیرند .

ادعای قرآن این نیست که در جریان ارتباط و تعامل میان خدا و انسان، عقل بشر در پرانتز قرار می گیرد و به تعطیلی می رود . درست است که خداوند واقعیتی شعورمند و مستقل از ذهن بشر و پیش از پدید آمدن انسان در کار آفرینش بوده و هست; اما آگاهی ما درباره جهان و خدا و پیام های الاهی که به نام دین و یا معارف وحیانی شناخته می شود، بدون دخالت فعال و خلاق نیروی خرد تولید نمی شود . انسان با قرار گرفتن در درون جهان که خود تجلی شعور الاهی است و ضمن تعامل وجودی با آن خویشتن و جهان را فهم می کند . در این تعامل نمی توان آدمی یا ذهن او را از جهان منفک کرد . ما درون جهان عمل می کنیم و جهان نیز درون ما . این رابطه عینا در نسبت میان خدا و انسان برقرار است; یعنی ما درون جهانی که محاط و آمیخته با شعور الاهی است، می اندیشیم و خدا نیز در شعور ما عمل می کند; یعنی کلام الاهی در شعور آدمی (پیامبر) تولید می شود . وحی، نشانه ها و پیام هایی است از آن شعور فراگیر که توسط شعور یا ذهن ما دریافت و فهم می شود . شعور موجودات که حقیقت هستی آنهایند، تجلی آن شعور فراگیری است که درون جهان عمل می کند و در درون همه پدیده ها حضور دارد . بنابراین نشانه ها و جلوه های جهان هستی، درعین حال نشانه ها و جلوه های آن شعور فراگیرند; یعنی وقتی ما با این نشانه ها روبه رو می شویم گویی آنها از زبان نشانه ها به ما پیام می دهند . استدلال ما بر این شعور فراگیر از روی نشانه های آن است، بدین ترتیب که می بینیم با هر پدیده ای روبه رو می شویم، آن را شعورمند و حساس می یابیم . در همه جا نشانه هایی از زندگی، رشد، تعامل شعورمند، آفرینش مداوم، تلاش بی وقفه برای بقا، ماندگاری و نظایر آن مشاهده می کنیم . خدا وجود مستقلی است که واقعیت دارد; شعوری است که مستقیما با آن می توان ارتباط برقرار کرد . چون جهان و پدیده ها تجلی وجود و شعور او هستند، این دو را نمی توان از یکدیگر تفکیک نمود . در وحی، شعور آدمی با شعور فراگیر – یعنی خدا – ارتباط برقرار می کند و خداوند در این ارتباط با ارائه نشانه ها و راهنمایی، به مشاهده آنها در جهان، ویژگی خود را به ما معرفی می کند . در عقلانیت وحیانی موضوع های مورد شناسایی حتی در طبیعت نیز شعورمند محسوب می شوند و همان گونه که ما با کنش ها و واکنش ها و بروز آثار وجودی خود، جهان را از بودن خود باخبر می سازیم، پدیده های طبیعت نیز به دلیل شعورمندی، خویشتن را در درون و برون بر ما می شناسانند . معارف بشری یا عقلانیت انسانی ساحت های مختلفی دارد . در یک تقسیم بندی، یک ساحت متعلق به علم، یک ساحت متعلق به هنر یا زیبایی شناسی و یک ساحت متعلق به اخلاق و دین . این عرصه ها، عرصه های مختلف معرفت بشری اند; اما خاستگاه و بستر پرورش همه اینها عقل انسان است . عقل، استعدادی است که می تواند تجلیات مختلف داشته باشد . اگر این تفاوت ساحت ها و وجوه مختلف نیروی خرد درک شود، نسبت میان عقلانیت علمی، فلسفی یا زیبایی شناختی و اخلاق و دین روشن می شود . استدلال منطقی، یکی از تجلیات نیروی شعور است . تجلی دیگر تعقل در مشهودات و آزمون تجربی است . تجلیات خلاقه نیروی خردورزی با ر