خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بازتاب چند همسری در جامعه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازتاب چند همسری در جامعه :

چکیده:

چند همسری به معنای اختیار کردن بیش از یک زن در نزد شارع، مقدس منوط به شرایط خاص
و رعایت عدالت می باشد. این نوشتار ضمن تعریف چند زنی، وجود این پدیده در بین اقوام
و ادیان و نظریات و علل آن را بررسی کرده است. به اعتقاد نگارنده تجدید فراش مرد
موجب می شود که زن به آسیب هایی نظیر احساس شکست در زندگی، احساس تنهایی،
بی اعتمادی و مشکلات اقتصادی و خانوادگی گرفتار شود، البته آمارها نشان می دهد که
گرایش به چند همسری در حال کاهش است و مطابق نظر سنجی ها مخالفت با چند همسری بیش
از موافقت با آن می باشد. در پایان نیز پیشنهاداتی جهت کاهش این پدیده و اثرات آن
ارائه گردیده است.

واژگان کلیدی:

ازدواج مجدد، چند همسری، چندزنی، تک همسری، خانواده، زن.

پدیده چند همسری از جمله مباحثی است که در قرن اخیر بسیار مورد توجه
اندیشمندان اجتماعی قرار گرفته است. نکته قابل تأمل در این تبیین ها اتخاذ سرسختانه
موضع دفاع یا مخالفت با چند همسری است. از نظر برخی افراد چند همسری در زمان های
گذشته رسم بوده است و اینک در اکثر جوامع مرسوم نیست. از نظر گروه دیگر
تنها اصل تجویز آن در متون دینی، بر جواز انجام آن کفایت می کند. این پشتیبانی
مجدانه به حدی است که شائبه راجح بودن این کار را به ذهن متبادر می کند. به نظر
می رسد هنوز این مسأله جزء مسائل مورد مناقشه و سؤال است. آنچه تا کنون از سوی
موافقین و مخالفین طرح شده است، اغلب با پیش داوری، قضاوت ارزشی و تعصبات
جانبدارانه همراه بوده است. بنابراین لازم است به دور از هر گونه قضاوت به
بازکاوی جامعه شناختی این پدیده و بازتاب آن در اجتماع پرداخت.

تعریف چند همسری

اصطلاح چند همسری در مقابل تک همسری[۱] فی نفسه واژه ای عام بوده و شامل چند
شوهری[۲] و چند زنی[۳] می باشد، اما واژه مورد نظر این تحقیق چند زنی است.

این اصطلاح به معنی نوعی ازدواج است که داشتن بیش از یک زن را مجاز می شمارد.
اصطلاح چند همسری از حیث ریشه شناسی (اتیمولوژی) تعدد زوج یا زوجه را مشخص نمی کند،
اما کاربرد تاریخی آن همیشه به مفهوم زناشوئی مرد با بیش از یک زن بوده است. (Gould
and Kolb, 1964: 517-51)

بیشتر مردان در جوامعی که تعدد زوجات در آن ها رواج ندارد، تنها یک همسر دارند و حق
داشتن چند زن اغلب محدود به افرادی است که دارای منزلت والایی هستند و در این گونه
جوامع معمولاً نسبت جنسی[۴] و عوامل اقتصادی مانع از این اتفاق می شوند. (Giddens,
1993: ۳۹۳)

چند همسری در ادیان و اقوام

چند زنی در اقوام

رسم چند زنی از جمله رسم هایی است که تاریخی به قدمت تاریخ بشر دارد، تا آنجا که
بشر به یاد دارد از اقوام ابتدایی گرفته تا ملل متمدن این رسم وجود داشته است. به
عقیده ویل دورانت این رسم از اجتماعات اولیه بشری سرچشمه گرفته و بلکه «در اجتماعات
اولیه، اصل چند همسری روشی متداول و رایج بوده است» (ویل دورانت، ۱۳۷۰: ص۵۰) همچنین
رسم چند زنی در میان اقوام چینی و هندی و بابلی و آشوری و مصری قدیم (ناصح علوان،
1404: ص ۱۵) و در میان قبایل سرخپوست آمریکا رواج کامل داشته است. ویل دورانت از
قول سکولکرافت می نویسد: «در میان قبیله هندیشمردگان آمریکا اغلب مردان تا به سن
پیری برسند، زنان متعدد می گیرند و حتی فرزندان خود را نمی شناسند» و سفید پوست ها
را به خاطر اینکه تمام مدت عمر خود را با یک زن سر می کنند، مورد تمسخر قرار
می دهند. (ویل دورانت،۱۳۷۰: ص ۶۱)

در میان اعراب جاهلیت نیز تعدد زوجات حد و حصری نداشت. تعیین محدوده تعدد زوجات
توسط اسلام برای آن عده از اعراب که بیش از چهار زن داشتند، مشکل به وجود می آورد،
لذا افرادی که بیش از این تعداد زن داشتند، مجبور بودند آنها را رها کنند. (مطهری،
1357: ص ۳۴۲) در ایران باستان نیز اصل تعدد زوجات اساس خانواده به شمار می رفت و
تعداد زنانی که مرد می توانست داشته باشد، به نسبت توانایی مالی او بود و اغلب مردم
کم بضاعت نمی توانستند بیش از یک زن داشته باشند. رئیس خانواده از حق ریاست دودمان
بهره مند بود. یکی از زنان، صاحب حقوق کامله بود و پادشاه او را زن یا «زن ممتاز»
می خواند. از او پست تر زنی بود که عنوان خدمتکاری داشت و او را «زن خدمتکار» یا
«زن چگاری ها» (چاکر زن) می گفتند.» (کریستین سن، آرتور امانوئل، ۱۳۷۲: ص ۴۳۲)
«شماره زنانی که مرد می توانست بگیرد، نامحدود بود و گاهی در اسناد یونانی دیده شده
است که مردی چند صد زن داشته است». (مطهری، ۱۳۵۷: ص ۳۴۱) گوستاولوبون نیز تاکید
کرده که «قبل از اسلام هم رسم مذکور در میان اقوام شرقی از یهود، ایرانی، عرب و
غیره شایع بوده است» (گوستاولوبون، ۱۳۳۴: ص ۵۰۹)

چند زنی در ادیان

قبل از اسلام این رسم در میان تمامی ادیان الهی موجود در آن روزگار به جز
مسیحیت[۵] وجود داشت. چنانچه در کتاب مقدس (تورات) آن را به رسمیت شناخته و آورده
است که انبیاء بزرگ الهی همانند ابراهیم (کتاب مقدس، سفر پیدایش باب ۲۵: ۱-۶) و
یعقوب (سفر پیدایش، باب ۳۲ : ۲۲) و موسی(سفر خروج، باب۲ : ۱۶ تا ۲۱ و سفر اعداد،
باب ۱۲: ۱) و داود زنان متعدد داشتند و در خصوص داود کتاب مقدس اسامی ۹ نفر از زنان
او را نام می برد. (کتاب مقدس، کتاب اول تاریخ ایام، باب سوم) کتاب تلمود نیز نیز
چند زنی را مجاز دانسته است. آقای وستر مارک[۶] می گوید: در تلمود برای تعدد زوجات
حدی معین نشده، ولی سفارش کرده است در صورتی که مردی اقدام به چنین عملی کند، باید
بتواند آن ها را به درستی تأمین نماید و فرد عادی بهتر است ۴ زن و افراد عالی مقام
8 زن بگیرند، اما اذعان دارند که خداوند برای آن حدی قرار نداده است (احمد طه،
2003: ص۳۰) و در عمل نیز این کار میان یهودیان مرسوم بوده است. (السباعی، ۱۹۹۹:
صص۷۷-۷۰) و امروزه علی رغم فتوای خاخام «جرشوم» به تحریم چند زنی باز کثیری از مردم
اسرائیل (فرقه قرائیین) اقدام به چند زنی می کنند، لکن شروطی مثل وسعت مالی مرد یا
عقیمی یا دیوانه بودن زن اول و رعایت عدالت بین زنان (صابر احمد طه، ۲۰۰۳: ص ۳۱
و۳۲) را قائل می شوند، علاوه بر دین یهود در دین زرتشت و بعضی ملل دیگر این رسم و
قانون وجود داشته است. (مطهری، ۱۳۷۴: ص۳۳۷ و صص۳۴۱-۳۴۰) همچنین در میان دین
«کنفسیوس» (چینی ها) و دین «بودا» (هندی ها) چند زنی مجاز دانسته شده است و در دین
«لیکی» که در چین پیروانی دارد، تعداد زنانی که یک مرد می تواند بگیرد تا ۲۳۰ نفر
می باشد. (ناصح علوان، ۱۴۰۴: ص ۱۵)

اما همه ادیان برای تعدد زوجات شروطی قائل شده اند و یکی از شروط اساسی در این باب
شرط عدالت می باشد، چنانچه در تورات آمده است که هرگاه شخصی کنیز خود را برای پسرش
عقد نماید و سپس پسر مصمم شود که زن دیگری اختیار نماید، نبایستی از غذا و لباس زن
اول بکاهد و وظیفه زناشوئی را در مورد او تقلیل دهد یا در کتاب مذهبی مالدیو که
گرفتن سه زن را مجاز کرده است، دستور می دهد شوهر باید با آن ها به تساوی رفتار
کند. (منتسکیو، ۱۳۶۲: صص ۴۳۸-۴۳۷)

چند زنی در غرب

بعضی از مورخین معتقدند که قدمت تک همسری در اروپا به دوران باستان (قبل از مسیحی
شدن اروپا) می رسد و حتی نقل می کنند که «والانتینین، امپراطور روم، به علل و جهات
مخصوص اجازه داد تا مردان چندین زن بگیرند، ولی چون این قانون با آب و هوای اروپا
مناسب نبود، از طرف سایر امپراطوران روم مثل «تئودور» و «آکاردیوس » و «مونوریوس »
لغو گردید.» )همان، ص ۴۳۴(

منتسکیو در توجیه این امر می نویسد: از آنجایی که زنان کشورهای آسیایی و جنوب
زودتر به بلوغ جنسی می رسند، زودتر نیز پیر می شوند، بنابراین در سنین پیری به
واسطه از دست دادن زیبائی خود نمی توانند نفوذی بر شوهر خود داشته باشند، در حالی
که زنان اروپائی به جهت مختصات آب و هوا زیبائی خود را مدتی حفظ می کنند و در ایام
پیری هم در مردان نفوذ دارند. (همان، ص ۴۳۳) او همچنین دیر ازدواج کردن زنان
اروپایی و مصرف مشروبات الکلی از طرف مردان را علل دیگر این امر می داند.(همان)

چند زنی در مسیحیت

در اناجیل اربعه نصّ خاصی در مورد ممنوعیت چند زنی وجود ندارد، بلکه در رساله پولس
مطالبی است که جواز تعدد زوجات را می رساند، آنجا که پولس می گوید: لازم است اسقف
تنها یک زن بگیرد (رساله اول پولس رسول به تیموتاؤس، باب سوم: ۲ و ۱۲) و این که
اسقف را ملزم به یک زن نموده است، دلیلی بر این می باشد که برای غیر اسقف، بیش از
یک زن جایز بوده است. به لحاظ تاریخی هم ثابت شده است که بعضی از مسیحیان اولیه بیش
از یک زن می گرفتند. وستر مارک بیان می کند: با اعتراف کلیسا چند زنی تا قرن هفتم
میلادی در بین مسیحیان وجود داشته است، او همچنین اذعان کرده است که پادشاه ایرلند
«لدیار مات» و شارلمان دو زن داشتند و لوتر هم در اعتراضات خود به مسیحیت گفته که
چند زنی به امر خدا حرام نشده است. (ناصح علوان، ۱۴۰۴: صص۱۷-۱۶) (امروزه فرقه
مورمون ها قائل به چند زنی هستند و این امر در بین آن ها رواج دارد.)

این که به چه دلیل امروزه در عالم مسیحیت چند زنی ممنوع است، بسیاری از نویسندگان
معتقدند حرمت چند همسری مسیحیت از قوانین حاکم بر روم باستان ناشی شده است، چنانچه
جرجی زیدان می گوید: در متون دین مسیحیت نص صریحی دال بر ممنوعیت چند زنی وجود
ندارد، بلکه کلماتی است که می توان جواز چند زنی را از آنها بدست آورد، لکن از آنجا
که در نظر رؤسای اولیه کلیسا اکتفا به یک زن برای حفظ نظام و خانواده بهتر به نظر
رسید و از قدیم نیز در دولت روم قانون تک همسری حاکم بود، پس به خودشان زحمت بررسی
نصوص دینی مسیحیت را ندادند، تا این که به مرور زمان ازدواج با زن دوم حرام محسوب
شد. (عبد الهادی عباس، ۱۹۸۷: ص ۳۳۷)

«وستر مارک» و «ارجست فوربل» و افراد دیگری هم چون صابراحمد طه معتقدند که کلیسا
برای جلب بزرگان دولت روم به دین مسیحیت این قانون را پذیرفت و در حقیقت عملاً
[برای خوشآمد دیگران] دست به تحریف دین مسیحیت زد. (احمد طه، ۲۰۰۳: صص۶۴-۶۳)

«وستر مارک» معتقد است که چندزنی به اعتراف کلیسا تا قرن هفدهم میلادی در مسیحیت
وجود داشت. (الجمل، ۱۹۸۶: ص۲۶)

هرچند ازدواج دوم در اروپا از نظر قانونی جرم بوده است، لکن در عمل به قاعده تک
همسری مقید نبودند. چنانچه لورا بتزیگ[۷] تاریخدان داروین گرا نشان داده است که هم
در امپراطوری روم (باستان) و هم در عالم مسیحیت قرون وسطایی، اگر چه ازدواج، تک
همسری بود، اما جفت گیری اغلب چند زنی بود.

گوستاولوبون هم در این رابطه می گوید: «در مغرب با وجود این که آب و هوا و طبیعت
مقتضی وجود چنین رسمی نیست، با این حال رسم وحدت زوجه رسمی است که ما آن را فقط در
کتاب های قانون می بینیم وگرنه خیال نمی کنم بتوان این را انکار کرد که در واقعیت
ماجرا، اثری از این رسم (رسم وحدت زوجه) نیست». (گوستاولوبون، ۱۳۳۴: ص ۵۰۹)

اینکه ویل دورانت ادعا کرده است که با ظهور دین مسیحیت چند زنی حداقل در اروپا از
بین رفته و زن منحصر به فرد، صورت اساسی و رسمی ازدواج را تشکیل می داده است». (ویل
دورانت، ۱۳۷۰: صص ۵۲-۵۱) احتمالاً به جهت عدم اطلاع از قوانین روم باستان بوده است،
زیرا شکی نیست که ظهور دین مسیحیت ربطی به تک همسری در اروپا نداشته، بلکه قانون تک
همسری در اروپا از مدت ها قبل در روم باستان جاری و حاکم بوده است.[۸]

چند زنی در اسلام

در باب جواز تعدد زوجات به آیه ۳ سوره نساء استناد می شود. در شأن نزول این آیه نقل
شده است که قبل از اسلام بسیاری از مردم حجاز، دختران یتیم را به عنوان تکفل و
سرپرستی به خانه خود می بردند و بعد با آنها ازدواج کرده و اموال آنان را تملک
می کردند و مهریه آنها را کمتر از حد معمول قرار می دادند و با کمترین ناراحتی،
آنان را رها می نمودند و حاضر نبودند به شکل یک همسر معمولی با آنها رفتار نمایند.
در این هنگام آیه نازل گردید که سرپرستان ایتام در صورت ازدواج با دختران یتیم باید
عدالت را به طور کامل رعایت نمایند و در غیر این صورت از ازدواج با آنها چشم پوشی
کنند و همسران خود را از زنان دیگر انتخاب کنند. (مکارم شیرازی، ۱۳۶۶: ص۲۸۹) بسیاری
از مفسرین هم در مورد شأن نزول آیه مطالبی مشابه ذکر کرده اند. (بلاغی، ۱۳۴۵: ص۹)
(ابوالفتوج رازی، ۱۳۷۴: ص۲۳۲) (کاشانی، ۱۳۴۴: ص۴۲۸)

بنابراین این آیه برای احقاق حق زنان بوده و به نفع مردان نازل نشده است، زیرا
اولاً قبل از نزول این آیه مردان آزاد بودند تا هر تعداد که مایل بودند، ازدواج
کنند، ولی نزول این آیه بیش از چهار زن را ممنوع اعلام کرد، حتی برخی را که قبل از
تشرف به اسلام بیش از چهار زن داشتند، مجبور نمود که مابقی را رها کنند. ثانیاً قبل
از نزول این آیه در حق دختران یتیم ظلم می شد و به اسم ازدواج، ثروت آنها تصاحب
می گردید. این آیه مردم را از این کار نهی فرمود. در ادامه آیه ذکر شده است: «اگر
می ترسید بتوانید بین چند همسر به عدالت رفتار کنید، تنها یک زن بگیرید و نه
بیشتر».

علامه در ذیل تفسیر این آیه می فرماید: «این جمله، حکم مسأله را معلق به خوف کرد نه
علم و فرمود که اگر می ترسید بین چند همسر… و نفرمود اگر می دانید که نمی توانید
عدالت را برقرار کنید. علتش این است که در این امور که وسوسه های شیطانی و هواهای
نفسانی اثر روشنی در آن دارد، غالباً علم برای کسی حاصل نمی شود و قهراً اگر خدای
تعالی قید علم را آورده بود، مصلحت حکم فوت می شد. (طباطبایی، ۱۳۹۷، ص:۱۷۷)

از ظاهر آیه جواز چند همسری در نظر اسلام درک می شود، ولی قرآن در این خصوص جواز
ازدواج با چند زن را مشروط به حفظ عدالت کامل نموده است، یعنی اگر نمی توانید عدالت
را رعایت کنید به همان یک همسر اکتفا کنید تا از ظلم و ستم بر دیگران برکنار باشید.
بنابراین تعدد زوجات در اسلام موارد خاص و با شرایط سنگین و در حدود معینی مجاز
شمرده شده است.

چند زنی در جوامع فعلی

بر اساس تحقیقات مورداک[۹] چند زنی در بیش از ۷۵ درصد از جوامع فعلی یافت شده است،
علی الخصوص در کشورهای عربستان سعودی و مصر و در میان فرقه مورمون ها (شاخه ای از
مسیحیت پروتستان) در ایالات متحده آمریکا بسیار رایج است.(Browne, 1992: 213-214)
رهبر فرقه مورمون «یونج» ۲۰ زن دارد و در میان فرقه های دیگر مسیحیت همانند فرقه
«الاناتفتستس» در آلمان چند زنی رواج کامل دارد. (احمد طه، ۲۰۰۳: ص ۶۵)

همچنین مبلغین مسیحی که به تایلند و اندونزی و آفریقای مرکزی رفته اند، در آنجا با
رواج شدید چند زنی مواجه شدند، برای رواج دین مسیحیت در آنجا، اقدام به تبلیغ چند
زنی بی حد و مرز در دین مسیحیت نمودند. (احمد طه، ۲۰۰۳: ص ۶۵)

محاسبه آماری مردان چند همسر

بر اساس آخرین آمار منتشره، نسبت چند زنی در مصر ۴ درصد، در سوریه و عراق ۵ درصد و
در کشورهای خلیج ۸ درصد می باشد. (هرچند این آمار رسمی است و شامل تعدادی موارد
پنهانی نمی باشد.)

چند زنی در بعضی از کشورهای آفریقای مرکزی وصحرای آفریقا و غرب و جنوب آسیا عمومیت
دارد. اطلاعات به دست آمده از تحقیقات سال های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۸ نشان داد که نیمی از
زنان مزدوج ۱۵ تا ۴۹ ساله کشورهای بنین، (کشوری در آفریقای غربی) بورکینافاسو،
(کشوری در غرب آفریقا)، گینه و بیش از یک سوم زنان مزدوج سنین فوق در شش کشور
آفریقایی با موضوع چند زنی همسرشان مواجهند. چند زنی در میان زنانی که کار
نمی کنند، بیش تر از زنانی است که کار می کنند. چند زنی در میان زنانی که در مشاغلی
با درآمد پایین هستند، بسیار رواج دارد.

(United Nations, 2000: 28)

جدول شماره(۱): درصد چند زنی در کشورهای آفریقای شمالی و صحرای آفریقا

Source: united Nations, 2000: 28

همان طور که در نمودار فوق مشاهده می کنید آمار چند زنی در میان ۲۶ کشور، ارائه شده
است که در ۷ کشور، بالای ۴۰ درصد و در ۶ کشور بین ۳۰ تا ۴۰ درصد و در ۷ کشور بین ۲۰
تا ۳۰ درصد و در ۷ کشور نیز زیر ۲۰ درصد رواج دارد.

به عبارت دیگر چند زنی در حدود ۵۰ درصد کشورهای مورد مطالعه بالای ۳۰ درصد بوده
است.

تبیین نظری چند همسری

نظریه جمعیت شناختی

در این نظریه تکیه اصلی بر این امر است که در شرایط خاصی تعداد زنان آماده ازدواج
بیش از مردان است و این فزونی تعداد زنان، جامعه را دچار نوعی بحران می نماید، بدین
جهت بهتر است مردانی که از امکانات مالی خوبی برخوردارند، به جای یک زن با دو یا
چند زن ازدواج کنند، تا تعادل برقرار شود.

نظریه جامعه شناختی

از آنجا که مردان بیشتر درگیر مشکلات زندگی اجتماعی نظیر شرکت در جنگ و فعالیت های
مختلف خطرناک جهت کسب معاش می باشند، بیشتر در معرض مرگ و میر بوده و عمرشان
کوتاهتر از عمر زنان است. در جنگ جهانی دوم پنج میلیون نفر مرد کشته شدند، در حالی
که چند هزار نفر زن کشته شده بودند، میزان مرگ و میر مردان در کشورهای غیر پیشرفته
بیشتر است، زیرا اولاً امکانات بهداشتی در این کشورها کمتر می باشد، ثانیاً جنگ در
بین این کشورها بیشتر شیوع دارد و این مصائب اجتماعی باعث می شود که همواره تعداد
زنان بدون شوهر زیادتر باشد. (صابر احمد طه، ۲۰۰۳: ص۱۲۱)

در برخی مواقع زن به صورت ارثی عقیم است یا بعد از ازدواج به دلائلی عقیم شده یا به
مرض عصبی یا جسمی سخت و… مبتلا می گردد، در این صورت شوهر یا زنش را طلاق می دهد
و یک زن بی سرپرست به جامعه افزوده می شود یا اینکه زن دوم اختیار می کند، البته
معمولاً شق دوم انجام می شود، زیرا طلاق زن اول موجب سرگردانی و بدبختی او می شود و
کرامت نفس و جایگاه اجتماعی او را به خطر می اندازد، زیرا با این وضعیت فرصت ازدواج
نخواهد داشت. (همان، ص۱۲۲)

نظریه مردم شناختی

نتایج مطالعات مردم شناسان در میان اقوام ابتدایی نشان می دهد که چند زنی در اغلب
جوامع ابتدائی شیوع دارد و می توان ادعا کرد که اجتماعات اولیه بشری به طرف چند زنی
متمایل بوده است . یک بررسی قوم نگارانه از ۸۴۹ جامعه ابتدائی در سرتاسر جهان نشان
داده است که از این تعداد ۷۰۸ جامعه چند زنی(بیش از یک زن) و ۴ جامعه چند شوهری
(بیش از یک شوهر) و ۱۳۷ جامعه تک همسری بوده اند. از طرف دیگر شواهد روانشناختی نیز
نشان می دهد که مردان معمولاً به دنبال تنوع جنسی بوده و جذب شاخص های فیزیکی زن
نظیر جوانی، تندرستی و شادابی می شوند در حالی که ماده ها به سمت شاخص های ثروت یا
امکان کسب ثروت در مردان از جمله قدرت کشیده می شوند، ناپلئون شگنون[۱۰] انسان شناس
داروین گرا، معتقد است که مردمان یانومامو[۱۱] در جنگل آمازون یکی از معدود
قبیله هایی می باشند که شیوه زندگی نیاکان ما یعنی شکارچی ها را دارند. یانوماموها
خود را «انسان درنده» می نامند و خشونت و جنگ های مرگبار در میان آنها متداول است.
به گفته ادوارد ویلسون زیست شناس برجسته، «یک چهارم از مردان یانوماموو در نبرد
می میرند، اما جنگجویان باقیمانده اغلب در تولید مثل، بسیار موفق هستند. بنیانگذار
یکی از روستاهای یانوماموو ۴۵ فرزند و ۸ زن داشت، پسرانش نیز پر زاد و ولد بودند،
تا جایی که نزدیک به ۷۵ درصد از جمعیت نسبتاً بزرگ روستا از نسل او بودند و اصولاً
جنگیدن آن ها برای گرفتن زنان متعدد بود.

انواع اقدام به چند همسری

اقدام مخفیانه

از آنجایی که ازدواج مجدد (خصوصاً اگر برای هوسرانی و بدون عذر موجه عرفی باشد) در
کشور ما با هنجارها، انتظارات و ارزش های عموم مردم جامعه ناسازگار است، لذا
معمولاً مردانی که قصد تجدید فراش دارند، تا حد امکان، آن را از چشم همه، حتی
نزدیکترین خویشاوندان خود پنهان می کنند.[۱۲]

در مواردی هم شوهر از زندگی مخفیانه با زن دوم خسته شده و بعد از مدتی، به خیال
این که آب از آسیاب افتاده است، جریان ازدواج مجدد خود را با زن اول در میان
می گذارد یا شرایطی فراهم می کند که زن اول از جریان مطلع شود که البته در اکثر این
مواقع حوادث پیش نشده ای اتفاق می افتد. [۱۳] (روزنامه اعتماد، ۱۸/۲/۸۳.)

اقدام آشکار

در مواردی زن نقص یا بیماریی نظیر عقیمی و روان پریشی و… دارد و همسرش نمی خواهد
او را طلاق دهد، دراین صورت معمولاً به جهت آنکه عذر موجه وجود دارد، کمتر پنهان
کاری انجام می شود و معمولاً مرد بعد از اخذ مجوز از مراجع قانونی اقدام به ازدواج
مجدد خواهد نمود، زیرا این عمل او در نزد مردم و اطرافیان، عمل غیر ارزشی و ناهنجار
جلوه نخواهد کرد، بلکه خود را نزد سایرین مردی فداکار معرفی خواهد کرد که حاضر شده
است از زن معیوبی مراقبت کند.

اقدام با توافق طرفین

در جوامعی که چند زنی رواج گسترده دارد، زن اول، فرد خاصی را که به لحاظ خصوصیات
فردی (اخلاقی) با او بیشتر موافقت دارد، به عنوان عضو زندگی خود انتخاب می کند یا
در مواردی که زن دوم به عللی مثل عقیم بودن یا داشتن مشغله سیاسی- علمی، نمی تواند
از عهده خواسته های شوهر برآید، خود داوطلب انتخاب همسر برای شوهرش می شود.

علل اقدام به چند همسری

با توجه به مشکلات فرهنگی و معیشتی، فرهنگ غالب جامعه ایران، موافق چند همسری نیست،
بلکه به اعتراف بسیاری از جامعه شناسان و اندیشمندان افکار عمومی جامعه ایران در
تضاد با چند همسری نیز می باشد، به طوری که اگر فردی بدون عذر موجه، زن دوم بگیرد،
اولین کسانی که او را مورد سرزنش قرار می دهند، اقربا و نزدیکان وی همانند پدر،
مادر یا برادران و سایر نزدیکان خواهند بود و به احتمال بسیار زیاد انگشت نما و نقل
محافل خواهد شد. لذا این سوال مطرح است که به چه دلیل مرد متأهل تجدید فراش
می نماید و چه چیز یا چیزهایی می تواند انگیزه او باشند. علل ذیل به عنوان دلایل
این کار مطرح شده است:

علل فردی

عدم تهذیب نفس و خویشتنداری

معمولاً افرادی که به هیچ وجه صلاحیت اخلاقی ندارند و هوسرانند و نمی توانند
خویشتنداری داشته باشند، درگیر مسأله تجدید فراش می شوند. آنها اغلب نمی توانند
زندگی اول خود را هم خوب اداره کنند و بدترین اخلاق را در روابط با زن اول خود
دارند، چنین افرادی سریع در دام وسوسه می افتند و چندین خانواده را به فساد
می کشند. به دیگر سخن روحیه خوشگذرانی، روحیه عدم وفاداری، روحیه ناسپاسی، …
معمولاً یکی از مهمترین دلایل چند همسری مردان است.

مقابله با طلاق و جدایی

گاهی اوقات اختلافات زن و شوهر تا آستانه طلاق کشیده شده است، اما مرد به دلایلی
نمی خواهد زن خود را طلاق دهد، بلکه با ازدواج مجدد، سعی می کند زندگی با زن اول را
رها کند.

مبارزه با فساد اخلاقی

در مواردی که مرد دور از همسرش زندگی می کند و امکان انتقال وی به آن مکان وجود
ندارد، بعضی از مردان به جهت اسباب تحریک جنسی (آستانه تحریکی مردان بیش از زنان
است)، به اعمال خلاف عفت روی می آورند و بعضی که دوست ندارند آلوده به فساد شوند،
تجدید فراش می کنند.

در مواردی نیز زن به علل مختلف دچار سرد مزاجی می شود که عموماً مردان این وضعیت را
تا معالجه یا اتمام دوره تحمل می کنند، اما در مواردی هم مرد برای آلوده نشدن به
فساد اخلاقی تجدید فراش می کند.

علل خانوادگی

ازدواج ناخواسته مرد با زن اول

چنانچه ازدواج اول مرد با زن دلخواه و مورد پسندش انجام نشده باشد و این ازدواج به
صورت اجباری و ناخواسته انجام شده باشد، مرد انگیزه دارد که تجدید فراش نماید. در
این گونه موارد مرد به جای این که از زن اول جدا شود، به جهت مسائلی همچون وجود
فرزند، دنبال زن دلخواه خود می گردد.

وجود رویه چند همسری در فامیل یا اقوام

یکی دیگر از علل ازدواج مجدد، عادی بودن این رویه در نزد اقوام یا دوستان مرد
می باشد.

از کار افتادگی جنسی و جسمی زن

در مواردی که سن زن از مرد بیشتر باشد یا زن درگیر کارهای سخت باشد، معمولاً زودتر
از مرد پیر و از کار افتاده می شود، همچنین اگر زنی عقیم باشد، در این صورت برای
جبران مشکلات خود درصدد برگزیدن همسر دوم برای شوهر خود می باشد.

ازدواج موقت مرد

گاه ازدواج موقت مرد و تولد یک فرزند به واسطه این ازدواج موجب می شود که مرد ناچار
شود که این زن را به عنوان همسر دوم و دائمی خود برگزیند.

علل اجتماعی

به رخ کشیدن پایگاه اجتماعی خود به دیگران

همان طور که می دانیم در بعضی از نقاط ایران همانند مناطق جنوبی و کشورهای همسایه،
چند زنی، جزئی از عرف جامعه شده است و مردم آن را قبیح نمی دانند، در این جوامع یکی
از روش های نشان دادن پایگاه و موقعیت ممتاز اجتماعی ازدواج مجدد است. چنانچه در
افغانستان و قطر این برداشت رواج کامل دارد و بعضی از مردان ثروتمند، داشتن زن دوم
و سوم را در حکم موقعیت اجتماعی ممتاز می دانند.[۱۴] (نشریه ندا، ش ۲۴، ص۴۲)

نیاز به نیروی کار

در بیشتر جوامع روستایی- سنتی (خصوصاً روستاهایی که هنوز به صورت سنتی عمل می کنند)
چند زنی ریشه در واکنش نسبت به نیازهای اجتماعی و اقتصادی دارد، زیرا از این طریق
نیروهای انسانی مورد نیاز برای کشت زمین و مقابله با میزان بالای مرگ و میر کودکان
فراهم می شود. در اکثر جوامع روستایی- سنتی باور بر این است که فرزندان موجب افزایش
حیثیت، دارایی و منزلت اجتماعی خانواده می باشند و بنابراین همیشه به دنبال فرزندان
بیشتری هستند(Moore,1987: 99) و چندزنی در این جوامع بیشتر برای تأمین نیروی کار
کشاورزی است، زیرا زن دوم یعنی نیروی کار جدید و فرزند جدید هم به معنای نیروهای
کار اضافی در آینده است. بنابراین چند زنی در جوامع کشاورزی دارای توجیه اقتصادی
است.

کاهش رعایت چارچوب ها در روابط زن و مرد

در مواردی دیده می شود که روابط خانوادگی دوستان با یکدیگر مشکل ساز شده است. خصیصه
عمومی این نوع روابط آن است که حریم مَحرم نامَحرم رعایت نمی شود و زمینه را برای
ارتباطات بیشتر و گاه ازدواج مجدد فرد فراهم می کند.

عادی سازی چند همسری در رسانه ملی

اخیراً در سریال های تلویزیونی موضوع تجدید فراش مردان همانند یک رویه عادی و معمول
نشان داده شده است که قبح انجام این کار را در جامعه از بین می برد. در اکثر این
سریال ها مردی هوسران به واسطه عدم خویشتن داری بدون توجه به آثار این کار و بدون
اضطرار اقدام به چنین عملی نموده است و جالب آنکه با مجازات های اجتماعی هم مواجه
نمی شود.

علل ازدواج زنان با مردان متأهل

افزایش سن ازدواج دختران

نتایج نشان می دهد که بالا رفتن سن ازدواج میان دختران یکی از دلایل ازدواج آن ها
با مردان متأهل می باشد. در واقع در شرایطی که امکان ازدواج برای پسران به دلایل
مختلف کمتر وجود دارد، فرصت های انتخاب همسر برای بسیاری از دختران هم محدود می شود
و برخی دختران، امید به ازدواج با فرد مجرد را از دست می دهند، در چنین شرایطی یا
باید تا آخر عمر مجرد باقی بمانند و از نعمت مادری و همسری محروم شوند یا به عنوان
همسر دوم ازدواج کنند. در این میان برخی دختران ترجیح می دهند که به عنوان همسر دوم
انتخاب شوند، همان طور که ممکن است بسیاری ترجیح دهند تا آخر عمر مجرد باقی
بمانند.[۱۵]

رهایی از مشکل بیوه بودن

این موضوع اصلی ترین عامل ازدواج زنان با مردان متأهل است، به ویژه برای زنان بیوه
که شاغل نیستند و تهیه مایحتاج فرزندان و اداره زندگی برای آنها دشوار است. در واقع
طلاق یا فوت همسر باعث می شود که برخی به جهت شرایط کنونی خود حاضر شوند که همسر
دوم مردان متأهل گردند. (روزنامه اعتماد ۱۰/۴/۱۳۸۲)

افزایش تعداد زنان مطلقه

در سال های اخیر جامعه ما با افزایش نرخ طلاق مواجه گردیده است، به طوری که نرخ
طلاق در سال ۱۳۷۷ حدود ۹/۷ درصد بود، (سالنمای آماری کشور، ۱۳۷۸: ص۸۳) در سال ۱۳۸۰
به ۴/۹ در صد، (سالنمای آماری کشور، ۱۳۸۰، ۷۶) در سال ۱۳۸۱ این نرخ به ۳/۱۰ درصد و
در سال ۱۳۸۲ به ۶/۱۰درصد رسید.(www.nocrir.com) رشد میزان نرخ طلاق در سال های اخیر
حاکی از افزایش تعداد زنان مطلقه می باشد و طبیعی است که در کشور ایران، با توجه به
حاکم بودن ارزش های بومی خاص آن، شانس ازدواج زنان مطلقه بسیار پایین می باشد.
اصولاً در کشور ما زنان شوهر مرده، نسبت به زنان مطلقه، بیشتر شانس ازدواج مجدد
دارند.

از طرف دیگر در فرهنگ ایرانی زندگی کردن زنان به تنهایی موجب نگرانی اطرافیان است.
این گونه زنان در معرض انواع تعدی و تهمت می باشند. البته این فرض در صورتی است که
به لحاظ تأمین مادی مشکلی نداشته باشند، زیرا در غیر این صورت مشکل چندین برابر
خواهد شد؛ بنابراین طبیعی اس