خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل ولایت فقیه در صحیحه زراره

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ولایت فقیه در صحیحه زراره :

بیش از بیست سال است که اصل ولایت فقیه رسماً و عملاً بر کشور اسلامی ایران سایه افکنده و ملت بزرگ و رشید ما را زیر بال و پر خود گرفته است و مردم هوشمند و متدین ما نیز چه به استناد عقاید مذهبی خود و چه به ملاحظه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یاد شده را گردن نهاده و حاکمیت آن را پذیرا شده اند.

لکن با اینکه در باره مسأله ولایت فقیه تحقیقات فراوان انجام گرفته، کتابها و مقالات گوناگون انتشار یافته، سخنرانی ها و کلاسها و تدریسهای متنوع و در سطحهای مختلف برگزار شده است، با این حال، هنوز مسأله به آخر نرسیده و ما همیشه شاهد پرسشهای جدید، و ابهامها، ایرادها، استفسارهای تازه ای (هر چند از نظر مبنائی و علمی چه بسا تازه نباشند) هستیم و بدیهی است که در آینده نیز چنین خواهد بود.

لهذا صاحب این قلم بر آن شد که در امتداد و ادامه خدمات علمی و اعتقادی خود پیرامون اصل ولایت فقیه، در مورد یکی از روایات معتبر مذهبی به بحث و تحقیق پرداخته و استنباط خود را از این روایت به رشته تحریر بکشد. البته دانشمندان عصر ما از این روایت کراراً به صورت اجمال یاد کرده اند اما تا آنجا که این نویسنده اطلاع دارد به صورت تحلیلی و تفصیلی اقدامی انجام داده نشده است. امید است از این رهگذر خدمتی هر چند ناچیز به محضر فرهیختگان و دلسوزان انقلاب اسلامی عرضه شود.

آنچه را که نگارنده این مقاله بدان اعتقاد و اصرار دارد آن است که ما به عنوان جامعه مسلمان می بایست عقاید و باورهای دینی خود را، بویژه آنچه که زمینه عملی داشته و اثبات آن مقدمه اجرای عینی آن در جامعه است، از مبانی اصیل اسلامی (کتاب خدا و سنت معتبره) استنباط و استکشاف نموده و با کمک عقل قطعی (و به تعبیر شیخ اعظم انصاری: العقل الخالی عن شوائب الاوهام، باور داشته و پیاده کنیم. ما غنی ترین و پربارترین منابع مطمئن را از طریق وحی و عصمت در اختیار داریم. بنابراین باید همه عقاید و تمامی اعمال مذهبی خود را بر اساس کتاب و سنت منقول از معصومین(ع) به سنجش آوریم نه بر هیچ اساس و معیار دیگر.

مسأله ولایت فقیه نیز یک نظریه سیاسی محض و جدای از اسلام نیست تا هر کس که دارای شمّ سیاسی باشد و یا برای خود علم سیاست قائل شود بتواند مسأله یاد شده را به هر گونه بخواهد تحلیل کند و یا آن را در چهارچوب سیاست به مفهوم ویژه آن ارزیابی نماید. اکنون پس از این مقدمه کوتاه به اصل مبحث می پردازیم.

* *

صحیحه زراره و ولایت و ولایت فقیه

مرحوم شیخ حرّ عاملی متوفای ۱۱۰۴ ه… کتاب ارزنده و مشهور خود «وسایل الشیعه» را با فصلی آغاز نموده که در آن ۳۱ باب قرار داده و مجموع آن را به نام «ابواب مقدمه العبادات» نامیده است و نخستین باب آن را «باب وجوب العبادات الخمس» نامگذاری نموده که مشتمل بر ۳۹ روایت است. روایت یکم تا شانزدهم را از اصول کافی، اثر جاودانه مرحوم کلینی رازی متوفای ۳۲۸ ه…، نقل نموده که روایت دوم آن بدین قرار است: محمد بن یعقوب الکلینی عن علی بن ابراهیم عن ابیه و عبدالله بن الصلت جمیعاً عن حماد بن عیسی عن حریز بن عبدالله عن زراره

عن ابی جعفر(ع) قال:

بنی الاسلام علی خمسه اشیاء علی الصلوه و الزکاه و الحج و الصوم و الولایه. قال زراره: فقلتُ: و ایّ شیی ء من ذلک افضل؟. فقال: الولایه افضل لانّها مفتاحهن و الوالی هو الدلیل علیهن. قلت: ثم الذی یلی ذلک فی الفضل؟ فقال: الصلوه. قلتُ: ثم الذی یلیها فی الفضل؟ قال: الزکوه لانّه قرنه بها و بدأ بالصلوه قبلها. قلت: فالذی یلیها فی الفضل. قال: الحج. قلتُ: ماذا یتبعه؟ قال: الصوم. الحدیث[۱]

لازم به یادآوری است که روایت یاد شده دارای اسنادی معتبر است چنانکه در پانوشت آمده است و لهذا از آن به صحیحه زراره تعبیر کردیم.[۲] و اعتبار سند و متن آن موجب گردید که از میان روایات منقول در باب وجوب العبادات، این صحیحه را برگزیدیم و گرنه مسأله ولایت در ۲۷ روایت از احادیث ۳۹ گانه باب یاد شده مطرح گردیده است و صاحب کتاب وسایل الشیعه پس از بیان روایات یاد شده و در خاتمه این باب می گوید: و الاحادیث فی ذلک کثیره جداً و قد تجاوزت حد التواتر و فیما اوردته کفایه ان شاء الله و یأتی ما یدل علی ذلک فی احادیث تکبیر الجبازه و کیفیه الوضوء و غیر ذلک. (وسایل الشیعه ج۱، ص۱۹).

به هر صورت، امام پنجم(ع) فرمود: اسلام بر پنج پایه و ستون مستحکم استوار گردیده است.

نماز، که پایه دین است و به صراحت روایات، قبول شدن دیگر اعمال مذهبی منوط به قبول شدن آن و مردود شدن آنها در اثر مردود بودن آن خواهد بود.

زکات، که خداوند آن را در آیات قرآن مقرون به نام نماز و بلافاصله پس از آن آورده است.

حج، آن موقف عظیم اجتماعی سیاسی که خداوند در قرآن کریم ترک آن را تعبیر به کفر و یا کفران نموده است.

روزه، عامل تقوا، سپر از آتش دوزخ، و ضامن سلامت روح و بدن، و زمینه حمایت از فقرا.

ولایت، رهبری و زعامت امت اسلامی که از چهار ستون یاد شده اقوی، اهم، اعظم و افضل است زیرا کلید وصول به دیگر اعمال چهارگانه پیشین بوده و والی (حاکم و رهبر) دلیل و راهنمای به سوی آنها است.

نکات ارزنده و پراهمیت چندی در این صحیحه به نظر می رسد که همانها مورد استفاده و استناد ما هستند.

نکته اول:

ما عقیده داریم ولایت شرط قبولی کلیه اعمال شرعی است (نه فقط شرط صحت) پس حتی اعمال صحیح و جامع اجزاء و شرایط، چنانچه مقرون به ولایت و در چهارچوب آن نباشد هرچند قضا و اعاده را به دنبال نداشته باشد لکن مقبول درگاه احدیت و منشأ آثار و نتایج مطلوب نخواهد بود.

حضرت باقرالعلوم(ع) در بخشی از همین صحیحه می فرماید:

ذروه الامر و سنامه و مفتاحه و باب الاشیاء و رضا الرحمن الطاعه للامام بعد معرفته، ان الله عز و جل یقول: «من یطع الرسول فقد اطاع الله و من تولی فما ارسلناک علیهم حفیظاً.»[۳] اما انه لو انّ رجلاً قام لیله و صام نهاره و تصدّق بجمیع مالِه و حجّ جمیع عمره و لم یعرف ولایه ولیّ الله فیوالیه و یکون جمیع اعماله بدلالته الیه ما کان له علی الله حق فی ثوابه.

و به همین دلیل والی در صحیحه زراره، رهبر و راهنما به سوی احکام دین معرفی گردیده و کلیددار اعمال شرعی اعلام شده است.

و به همین جهت علی علیه السلام در روایت ۳۵ باب یاد شده پس از ذکر نماز و زکات و روزه و حج و ولایت با اشاره به ولایت چنین می فرماید: و هی خاتمتها و الحافظه لجمیع الفرائض و السنن.

و به همین سبب حضرت امام راحل (قده) در دیدار با دبیر وقت شورای محترم نگهبان فرمودند: ولایت فقیه و حکم حکومتی از احکام اولیه است.[۴] و نیز در نامه خود به رییس جمهور محترم وقت (حضرت آیت الله خامنه ای) مرقوم داشتند:

حکومت که شعبه ای از ولایت مطلقه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم است یکی از احکام اولیه اسلام است و مقدم بر تمام احکام فرعیه حتی نماز و روزه و حج است.[۵]

نکته دوم:

روایات اشاره شده را از نظر مورد بحث بدین گونه جمع بندی می کنیم:

۱ در ۱۵ روایت کلمه «ولایت» یاد شده است. (ح۱ و ۲ و ۴ و ۵ و ۷ و ۱۰ و ۱۱ و ۱۲ و ۱۷ و ۱۸ و ۲۰ و ۲۱ و ۲۴ و ۳۳ و ۳۵).

۲ در یک روایت لفظ «ولایتنا» آمده است. (ح۶).

۳ در یک روایت جمله «ولایه ولیّنا و عداوه عدونا» آمده است. (ح۹).

۴ در دو روایت جمله «و الولایه لنا اهل البیت» ذکر شده است. (ح۲۴ و ۳۱).

۵ در یک روایت «اطیعوا ولاه امرکم تدخلوا جنه ربکم» آمده است. (ح۲۵).

۶ در یک روایت «یوالون اهل البیت و یبرؤن من اعدائنا» ذکر شده است. (ح۲۸).

۷ در یک روایت «ولایه امیرالمؤمنین و الائمه من ولده» آمده است. (ح۲۹).

۸ در یک روایت «و الولایه لاولیاء الله و البرائه من اعداء الله» آمده است. (ح۳۹).

۹ در یک روایت از «و الأیتمام بائمه الحق من آل محمد(ص)» سخن رفته است. (ح۳۸).

۱۰ در یک روایت پس از ذکر خداشناسی، نماز، روزه، زکات و حج می فرماید: «و فاتحه ذلک کله معرفتنا و خاتمته معرفتنا» (ح۳۴).

۱۱ و در سه روایت کلمه «طاعت» آمده است بدین گونه: «در ح۲۴: الطاعه و هو العصمه» و در ح۲۶: «الطاعه للامام» و در ح۳۲: «العصمه و هی الطاعه».

در ادامه در باره معنای ولایت و مقصود از آن سخن خواهیم گفت.

نکته سوم:

در هشت روایت از احادیث یاد شده (ح۳ و ۸ و ۱۹ و ۲۰ و ۲۲ و ۲۳ و ۳۰ و ۳۲) دو مسأله بسیار مهم جهاد و امر به معروف و نهی از منکر ذکر شده و در برخی از آنها ذکری از این دو مسأله و یا یکی از آنها مطرح نگردیده است. مرحوم شیخ حرّ عاملی مؤلف آگاه و هوشیار وسایل الشیعه در ذیل روایت ششم، پس از ذکر کلمه «ولایتنا» چنین می گوید:

اقول: الجهاد من توابع الولایه و لوازمها لما یأتی و یدخل فیه الامر بالمعروف و النهی عن المنکر.[۶]

توضیح این سخن آن است که جهاد از توابع ولایت است زیرا این صاحب مقام ولایت است که باید اذن جهاد بدهد. لذا هنگامی که اصل ولایت پذیرفته شود جهاد نیز که مستند به ولیّ امر است نیز پذیرفته شده است. چنان که موضوع امر به معروف و نهی از منکر نیز که دو فرع از فروع دین اسلام به شمار می روند جزء لوازم و توابع ولایت هستند و این حقیقت با مراجعه به اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران روشن تر می گردد که در سوای مسایل فردی، شخصی و خصوصی، در مسایل دیگر حیاتی و اجتماعی می گوید:

«در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه ای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم

نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می کند.»

پس ولایت بر این دو فرع اساسی، از آنِ حاکم اسلام و حکومت اسلامی او است که با ایجاد تشکیلات و امکانات و با جلوگیری از ایجاد هرج و مرج و اغتشاش، این دو مهم را برگزار کند و امتداد بخشد.

نکته چهارم:

گفته شد که در سه روایت به جای کلمه ولایت، عنوان زیبای عصمت و طاعت به کار رفته است. طاعت در این روایات، همان عملکرد در محور ولایت می باشد که انسان مطیع را اعتصام می بخشد، کنترل می کند و در خط مستقیم و مسیر صحیح نگه می دارد. آری اطاعت امام است که شخص پیرو و رهرو را اعتدال می بخشد، از افراط و تفریط مصون می دارد چنان آمده است: المتقدم مارق و المتأخر زاهق و اللازم لهم لاحق. و گرنه دیگر پیروان طریقه ها و مذهبها هم نماز و روزه و حج به جای می آوردند و چه بسا عبادت و تلاوت و مناسک و نیایش آنها داغ تر و بیشتر بود.

اینک پس از ذکر نکات چهارگانه، لازم است به دو موضوع حساس و پراهمیت که اصل مقاله و انتخاب صحیحه زراره را جهت تبیین آن دو موضوع مطرح نموده ایم توجه کنیم.

۱ ولایت چیست و منظور از آن چه چیز است؟

۲ ولایت چه کسی و چه کسانی مطلوب و مورد نظر است؟

اما قبل از طرح این دو موضوع می باید به یک مقدمه ضروری بذل توجه شود.

در دوران ستم شاهی و تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و حاکمیت ولایت، مردم متشرّع خود به طور محدود و نسبی و به مقدار ضرورت به مسأله ولایت (فقیه) عمل می نمودند و در پاره ای از مسایل و موارد آن را نصب العین خود قرار می دادند. از باب نمونه به اینها می توان اشاره کرد:

۱ افراد معتقد و آگاه، اگر می خواستند در یکی از کارها و یا ادارات دولتی استخدام شوند قبلاً از مرجع تقلید و یا یکی از مجتهدان جامع الشرایط برای آن اشتغال و استخدام کسب اجازه می نمودند بالاخص گمرکات، بانکها، دارایی و امثال ذلک، و معمولاً اجازه صادره از سوی مقام فقاهت و مرجعیت، اختصاص به کارها و بخشهایی داشت که با صرف نظر از سلطه و سیره دستگاه جور و ظلم، ذات آن کار مباح و حلال باشد.

۲ اگر لقطه ای (گمشده ای) می یافتند به نزد مجتهد جامع الشرایط و یا نایب او جهت تعیین تکلیف می بردند.

۳ چنانچه به مال مجهول المالک و یا ارث بلاوارث دست می یافتند به محضر مرجع تقلید جهت حل مشکل و مصرف شرعی مراجعه می کردند؛ چه در اموال منقول و یا املاک و اراضی.

۴ نصب قیّم بر کودکان، غایبان و مفقودان و ورشکستگان، طلاق زنی که شوهرش ناپدید شده، اقامه نماز بر جنازه ای که کسان او در دسترس نیستند، و ده ها نمونه دیگر از امور حسبی و غیر حسبی در موارد مختلف فقه و حقوق که شمارش آنها از آغاز فقه تا انجام آن به درازا می انجامد.

این گونه اقدامات به این جهت بود که طبق اعتقادات صحیح شیعی می باید به محضر نورانی امام عصر و صاحب مقام ولایت عظمی مراجعه شود که بر تمام نفوس و اموال و حقوق دارای ولایت و زعامت است و چون امام(ع) غایب است بناچار به خدمت نواب عام او (فقهای جامع الشرایط) می رفتند و کسب تکلیف می کردند زیرا مردم مؤمن شاهان را به رسمیت نمی شناختند و ولایت آنان را طاغوتی و غاصبانه می دانستند و فقیه جامع الشرایط قدرت تامّه و بسط ید نداشت لذا به مقدار امکان و رفع ضرورت از ولایت فقیه که نشأت گرفته از ولایت امام معصوم(ع) بود بهره می گرفتند.

این عقیده و عملکرد از دیرزمان میان افراد شیعه (مقلدان و عامه مردم) مطرح و معمول بود و کاشف از این حقیقت قطعی است که مسأله ولایت فقیه پیشینه ای بس طولانی و ریشه ای عمیق در فقه شیعه و روایات اهل بیت(ع) دارد که این خود نیازمند بحثی دامنه دار است و هم اکنون در صدد طرح آن نیستیم.

اکنون به تشریح دو موضوع یاد شده می پردازیم.

* یکم؛

معنی و مفهوم ولایت

خداوند متعال در آیات قرآن کریم می فرماید:

الله ولّی الذین آمنوا یخرجتهم من الظلمات الی النور …؛[۷]

انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا …؛[۸]

هنا لک الوَلایه لله الحق …؛[۹]

و آیات متعدد دیگر با مشتقات مشابه از ماده ولایت.

آیا ولایت به معنی دوستی و صمیمیت است و یا به معنی سرپرستی و زعامت، و ولّی یعنی محب و دوست و یا سرپرست و متصدی؟ (به جز معانی فرعی و اشتقاقی دیگری که در «موالات» و «ولی» بیان شده و اکنون مورد نظر و توجه نیست).

برخی از اهل نظر برآنند که وِلایت با کسره حرف واو به معنی دوستی و با حرف واو مفتوح به معنی سرپرستی و تصدی امور است و بعضی دیگر کاملاً بر عکس اظهار عقیده نموده اند که با مراجعه به کتب معتبر و مستند لغت این مطلب روشن خواهد شد.

خلیل بن احمد فراهیدی متوفای سال ۱۷۵ ه… که از قدیمی ترین ادباء و لغت شناسان اسلامی و معاصر با امامان معصوم شیعه بوده است در کتاب العین (جلد ۳، ستون ۱، ص۱۹۸۴) گوید: الوِلایه مصدر الموالاه و الوِلایه مصدر الوالی …

مفاد سخن یاد شده آن است که وِلایت (با کسر واو) هم به معنی دوستی و رفاقت و هم به معنی سرپرستی و متصدی بودن آمده است لکن اشاره ای به ولایت با فتح واو ننموده است.

ابوالحسین احمد بن فارس (متوفای ۳۹۵ ه…) دانشمند و لغت شناس برجسته در کتاب معجم مقاییس اللغه (ج۳، ص۱۴۱) می گوید: «کل من وَلِی امر آخر فهو ولیّه.» هر کس متصدی امور شخص دیگر شود ولّی او است (ولّی او نامیده می شود).

ابن فارس هرچند در سخن خود در ذیل کلمه «ولیّ» اشاره ای به کلمه ولایت و نحوه تلفظ آن و معانی آن ننموده است لکن می توان گفت نظر به اینکه مصدر کلمه «ولیّ» همان ولایت است که به دو گونه (با فتحه واو و کسره آن) قرائت می شود و دارای دو معنی و یا یکی از آن دو است (دوستی، سرپرستی) لذا این مصدر از دیدگاه او یا به معنی زعامت و تصدی است که در جمله یاد شده گفته است و یا این معنی و مفهوم را هم در خود دارد.

مجدالدین ابن الاثیر جزری (۵۴۴ ۶۰۶ ه…) که در کتاب «النهایه فی غریب الحدیث و الاثر» بیشترین بحث را در رابطه با این لغت آورده است چنین می گوید:

و من اسمائه عز و جل الوالی و هو مالک الاشیاء جمیعها المتصرف فیها و کانّ الوِلایه تشعر بالتدبیر و القدره و الفعل. و کل من ولی امراً او قام به فهو مولاه و ولیّه و قد تختلف مصادر هذه الاسماء فالوَلایه بالفتح فی النسب و النصره و المعتِق و الوِلایه

بالکسر فی الاماره.[۱۰]

این دانشمند بزرگ هرچند تنها ولایت (با کسر واو) را به معنی امارت و زعامت تفسیر نموده و آن را با فتحه واو در معانی دیگر به کار برده است لکن با توجه به آیه شریفه قرآنی «هنا لک الولایه لله الحق»[۱۱] که با فتحه واو به معنی آقایی و فرما