خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل پژوهش روش مند کاستی ها و موانع

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پژوهش روش مند کاستی ها و موانع :

درآمد:

عرش خدا کرسی تعلیم است و وحی خدا، مهبط تحقیق و او است داننده و پاینده و جان دهنده و دانش افزاینده که رب العالمین است و به قلم و لوح و سخن و زمان و کلام قسم خورده است.

عین القضاه میگوید: «بودن را برگزیده ایم، اما چه گونه بودن را کم تر اندیشیده ایم و چه گونه بودن مستلزم شناخت است و دریچه شناخت، پژوهیدن».

زمانی ادعا می شد که برای هر مسئله پیچیده ای، همواره راه حل ساده ای وجود دارد که گذر زمان ثابت می کند، امّا این ادعای درستی نیست. برای هر مسئله پیچیده ای، راه حل پیچیده ای هم وجود دارد که از عهده نخبگان بر می آید و در روزگار ما، یعنی پایان هزاره دوم (پایان عصر اضطراب) و آغاز هزاره سوم (آغاز عصر امواج) نخبگان همان پژوهشگران اند.

امروزه گفته می شود: باید از فضای علم برای علم بیرون رفت و به فضای علم برای کار (عمل) وارد شد. این قاعده را می توان حتی در علوم انسانی نیز صادق دانست؛ چرا که ابرام بر مبانی نظری، مقدمه کار است؛ ولی ابقا در این محدوده، نوعی در حصار شدن و درجا زدن را به دنبال می آورد. باید از قالب های نظری بیرون آمد و به سمت و سوی قواعد کاربردی گام برداشت. امروزه بحث زندگی مبتنی بر دانش و پژوهش، کاربردی است؛ پس حوزه و دانشگاه ما در معرض رسالت های جدید است و کسالت ها را برنمی تابد. شاید سخن حضرت امام خمینی (ره) کامل ترین و گویاترین دستور، در عین حال کوتاه در این زمینه باشد که گفتند: ما هیچ راهی نداریم جز خوداتکایی، خودباروی و خوداعتمادی.

هم اکنون در هزاره سوم پاگذاشته ایم. نیازها، نگاه ها، انتظارها، توقع ها و تحلیل ها کاملاً دگرگون شده است و هر تصمیمی امروزه در دنیا اتخاذ می شود، چه در حوزه صنعت یا خدمات یا روش های زندگی، بر پایه دانش و پژوهش صورت می گیرد. لازم است این دستاورد در حوزه علوم دینی به نحو شایسته مورد عنایت قرار گیرد.

امروزه در دنیای پر جنب و جوش، پژوهش را موتور محرک ملت ها(۱) به سمت و سوی آرمان ها و اهداف نام می برند. بر سردر یکی از دانشگاه های آمریکا نوشته اند:

توقف در آموزش توقف در زندگی است و توقف در پژوهش توقف در آموزش و زندگی است.(۲)

طی سه دهه اخیر، دگرگونی های فراوانی در دنیا روی داده است تا جایی که در یک مقاله عنوان می نمایند که ۳۰>1970 است؛ یعنی تحولاتی که در طول ۱۹۷۰ سال روی داده بسیار کم تر از تحولاتی است که طی این ۳۰ ساله اخیر رخ نمایانده است. دنیای ۳۳ ساله اخیر یعنی از ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۴ که در آن قرار داریم عصر روشن گری، عصر دانایی، عصر مجاز، عصر خرد، عصر پژوهش، عصر امواج و در نهایت عصر و دنیای هفت مولفه قدرت، سرعت، فرصت، ثروت، اطلاعات، ارتباطات و تغییرات سریع نامیده می شود(۳) گر چه در تاریخ های قبل از هزاره سوم به تک تک مولفه ها نیز اشاراتی شده است؛ از جمله «آدام اسمیت» که تجارت را وافی به قدرت نمی داند و از عدم کفایت اقتصاد داد سخن می دهد و صراحتاً فن آوری و تولید دانش را از دریچه پژوهش مورد تاکید قرار می دهد.(۴)

اخیراً نیز در دنیای متلاطم علمی اعلام شده که سال (۲۰۱۰)(۵) سال تراز تعیین تکلیف سپاری از ملل در مقوله دانش و تولیدات علمی و تحقیق است و کشورها به دو دسته تقسیم خواهند شد: کشورهای تند یا کشورهای کند و حد میانه ای در این بین نخواهد بود؛ یعنی یا کشوری پویایی و پژوهش خواهد داشت یا به دور از جنب و جوشی خواهد بود و در عرصه پر رقابت دانش و تحقیق تماشاگر و با نقش سایه ای در حاشیه (۶) باقی خواهد ماند.(۷)

واقعیت این است که حرکت دانش مداری و پژوهش گرایی در جهان اسلام از آغاز پیدایش آن وجود داشته و در ایران نیز حتی قبل از اسلام دانش مندان و محققان و پژوهندگان مقبول و مورد احترام بوده اند. به هر حال در طول تاریخ عوامل اجتماعی، محیطی و فرهنگی پیچیده ای پدیده پژوهش و دانش طلبی را تحت الشعاع قرار داده است و این امر از قرن ۱۶ میلادی تا قرن نوزدهم، دوره ارتقا و بالندگی خود را طی نموده است و در این میان علاوه بر فلاسفه و اندیش مندان در دنیای اسلام، سه شخصیت، نماینده و تأثیرگذار در سه بینش مختلف در پیدایش نظریه ها و پژوهش پروری و دانش مداری به معنای نوین آن در قرن نوزدهم و بیستم نقش برجسته ای دارند؛ دنیا پس از فرانسیس بیکن، ایساک نیوتون، وآدام اسمیت(۸) بود که حرکت سریع تر و شتابنده تری گرفت و اگر مک لوهان در دهه ۷۰ و ۸۰ روزی دنیا را دهکده جهانی نامید و کم تر از ۸ سال تافلر آن را خانه جهانی خواند، کم تر از آن زمان، نیل پستمن آن را دنیای همراهه(۹) و همراه نامید.

در این دنیای جدید در مدارس و دانشگاه ها و حتی در حوزه های درس دینی، آموزش و پژوهش دوش به دوش هم حرکت می کنند. و علوم پایه و اصیل با پژوهش و نوگرایی و نوآفرینی با نیازهای روز هماهنگ می شوند.

در دنیای جدید ادعا می شود، هر چیز که بوی کهنگی بدهد محکوم به فناست لذا؛

کلاس درس، پایتخت دانش است؛

مدرسه، سلف سرویس علم است؛

دانشگاه و حوزه، جمهوری علم است؛

پژوهش، میوه آموزش است؛

منابع انسانی، موتورهای فکر اند.

در دنیای جدید دانش مندی منسوخ شده است و دنیا، دنیای روش مندی و کاوش گری(۱۰) است. پژوهش در این دنیا باید به صورت یک فرهنگ درآید و این فرهنگ از بُعد فردی به ملی و سپس فراملی و بین المللی درآید.

مسئله یابی

در تحقیق، مسئله یابی بسیار مهم است و برای این مهم (تفکر سیستمی)(۱۱) لازم است در تفکّر و اندیشه سیستمی محقق مسئله یاب هفت ویژگی دارد:

۱. تفکر خلاق، نقّاد، جامع و ناب و گرایش به سمت (تفکر منطقی)(۱۲)؛

۲. آمیزش عقل و شهود؛

۳. دیدن در جزء (اصطلاحاً مشاهده جنگل در بین درختان)؛

۴. پرداختن به چراها و چه گونه ها؛

۵. طرح سؤال و برخورد پرسشی؛

۶. ژرف کاوی به جای فرانگری کم عمق؛

۷. کلان نگری و جزء کاوی.

در یک دیدگاه دیگر و در فرایند یک تحقیق ساختارمند کلاً پنج مولفه، حیاتی و مهم به شمار می روند که عبارت اند از:

۱. موضوع مسئله شناسی؛

۲. صلاحیت های علمی محقق؛

۳. نظارت بر کار تحقیق؛

۴. ارزش یابی کیفی؛

۵. کار بست تحقیق.

در موضوع مسئله یابی تحقیق، یکی از مهم ترین مشکلات و معضلات ما آشنایی با روش های مسئله شناسی و مسئله یابی است که مستلزم کارکارگاهی است؛ ریچارد پرینگ(۱۳) در گزارش سال ۲۰۰۰ خود آورده که در آمریکا: برای این مقوله و آموزش، پژوهش و مسئله یابی، سالانه بیش از یک میلیارد دلار از وجوه فدرال هزینه می شود. و در انگلستان نیز طبق این گزارش نامه ۲۸۰۱ مؤسسه علمی پژوهشی فعال ثبت شده که سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیون پوند فقط برای پژوهش و مسئله یابی استفاده می گردد.

جواز ورود به عصر جدید

اساساً ورود به دنیای جدید جواز می خواهد و جواز آن تحقیق در کنار آموزش و داشتن کارنامه و برنامه پژوهشی و تولید علم است؛ چرا که امروزه ادعا می شود دنیا مانند زمان و مد، منتظر کسی نمی ماند و این اتوبوس، اتوبوس رقابتِ دانش، پژوهش و مهارت هاست و در این عرصه، ملّتی که نمی داند به کجا می رود ۲ خطر در پیش رو دارد:

نخست این که امکان دارد هر اتوبوسی او را با خود می برد(۱۴)؛

دوم: خطر رسیدن به جاهای دیگر است (بیراهه روی ها)(۱۵).

به همین خاطر پژوهش، مقارن توسعه یافتگی شده است و این دو، الفبای حرکت اند. امروزه حتی اگر در مبانی دینی و اسلامی نیز بخواهیم حرکتی نهادینه و فرازین داشته باشیم، ناگزیر به تقویت امر پژوهش و فاصله گرفتن از نگارش و کنار زدن هدف هستیم؛ چرا که دنیای امروز دنیای (کشف و تطبیق)(۱۶) است. و در تمدن اسلامی نیز، توقف های طولانی در جاهایی که به صلاح نیست ناشی از عادت به وضع موجود و رقم نزدن وضع مطلوب است.

نگاهی به سیمای گذشته

یکی از دلایل درجا زدن و رونق نداشتن تمدن اسلامی که هشت قرن از تاریخ را پوشش داد، گرایش به سمت شاخه هایی از دانش و یا قطع و لاغر کردن و حذف برخی از شاخه های (ظواهر نقل) به جای لذت (کشف) است.

آن گاه که حاکمیت ظاهر گرایان که خودنمایی و خودستایی را در جامعه جای گزین فضل و اندیشه و علم کردند، مدنیت اسلامی به باد فراموشی سپرده شد و سپس تیمور و حکومت های پیرو سلجوقی مغول که قطعاً سبب درجا زدن و رکود پژوهش و روش مندی و لذت کشف گردید، رونق علمی جامعه دیرپای اسلامی را به خواری کشید؛ اما چه چیزی باعث چیرگی سلجوقیان گردید، که زمینه را برای حمله مغولان آماده کردند؟ چه گونه حکومت آل بویه که دوره احیای فرهنگی و انسان گرایی و (رنسانس اسلامی)(۱۷) را ایجاد کرد(۱۸) نتوانست پایه های قدرت خود را در برابر سلجوقیان استوار بدارد؟

در این بررسی ها نمی توان بُعد تاریخی و جغرافیایی را از نظر دور داشت. دشت های وسیع آسیا و اقوام بدون مدنیت اما پرتحرک آن، نشناختن ابزار نوین قدرت و ساختار جوامع بزرگ در آن دوره، راه را برای به قدرت رسیدن اقوام سلجوقی و نابودی مدنیت علمی و پژوهشی اسلامی و حتی توقف تولید علم و ظهور نماد گرایی و ظاهر گرایی اسلامی هموار می کرد.

اگر به تاریخ بیهقی مراجعه شود، اشارات فراوانی حاکی از اقتدار نمادگرایی و ظاهر گرایی در آن دوران به چشم می خورد. حاکمان ظاهر گرا راه را برای به قدرت رسیدن متکلمان نمادگرا باز می کنند. تدریس علوم و فلسفه از مدارس حذف می شود. نظامیه ها، که بزرگ ترین مدارس اسلامی هستند، راه به علوم و فلسفه نمی دهند، حتی راه به تبلیغ همه مذاهب اسلامی نمی دهند.(۱۹) «امام محمد غزالی»، دانش مند بزرگ قرن پنجم یکی از سرسخت ترین مخالفان آزاد اندیشی بود. وی تا جایی پیش رفت که «فارابی» و «ابن سینا» را فیلسوف نمایان اسلامی نامید و بخشی از سخنان آنان را که مبتنی بر پژوهش های بنیادی(۲۰) بود، تحت عنوان و واژه های الکُفر الصَریح نام برد؛ حال آن که نبوغ ذاتی و علمی «ابن سینا» در بسیاری از علوم از جمله طب و فلسفه بلامنازع بود و هم چنین نظم منطقی که «فارابی» به فلسفه التقاطی یونان داد، بعدها نیز با حکومت سلجوقیان و مغولان در اوج مدنیت اسلامی، ریشه های خردستیزی کاشته و قدرت حاکمان ظاهرگرا و کلام متکلمان نمادگرا آبیاری شد، که این به دنبال خود رکود و خواری در دنیای اسلام را به دنبال آورد، اوج این خط فکری را در دوران صفویه می بینیم.

در همان سال ها که خرد ستیزی و پژوهش محوری در جامعه اسلامی پرورش می یافت و امام محمّد غزالی یکه تاز علم کلام در جامعه اسلامی شد، فارابی و ابن سینا را به کفر متهم می کردند، تقریباً هم زمان با غزالی در فرانسه پی یرآبلار (۱۱۴۲م) نخستین روشن فکر بزرگ مدرن، برای خردگرایی ستیز می کرد و در این میان حریفی در سطح خود نداشت.(۲۱) و جالب این که خردگرایان و پژوهش مسلکان قرن دوازدهم میلادی، هم زمان با اوج گیری خرد ستیزی در دنیای اسلام، خرد گرایی را از مسلمانان آموختند. آدلار دباثی می نویسد: «من از استادان عربم آموختم که عقل را راهنمای خود قرار دهم، حال آن که شما به این خرسند هستید که مثل یک اسیر، فقط زنجیر شماری از دستورهای اخلاقی ناقص را به گردن داشته باشید.»(۲۲)

تاریخ نشان داده است، نه فعالیت برنار بلکه جنبش خود گرایی آبلار موتور پیش رفت اروپا و ظهور برنامه نیوتونی و بیکنی شد.(۲۳) اما در جهان اسلام اتفاق دیگری افتاد؛ چرا که جهان اسلام دچار توقف های طولانی گردید و این ناشی گری ناشی از نوع نگاه بعضی از اندیش مندان یک سویه نگر بوده است. چرا که تاریخ به ما نشان می دهد، مذهب اسلام مانعی برای بالندگی دانش با خود نیاورده؛ بلکه به عکس در دوران شکوفایی اش در قرن های سوم تا پنجم انسان گرایی و خودگرایی را در جامعه پشتیبانی و پرورش داده است؛ اما در نهایت نمادگرایان مورد حمایت حاکمان ضد فلسفه و تفکّر، به تاریخ جهت داده اند. پس نباید انتظار داشت که عصیانی، از نوع غرب روی می داد. هم چنین پشتوانه فرهنگی ایران اسلامی نیز چیزی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت و به عنوان یک تجربه بشری از آن درگذشت. بارور کردن این فرهنگ خصوصاً در بعد اسلامی آن با ذخیره هایی، همچون: فردوسی، مولوی، سعدی، حافظ، فارابی، ابن سینا، بیرونی، شیخ انصاری، علامه جعفری، علامه طباطبائی، امام خمینی و… به معنی بزرگ داشت بشریت و شکرگزاری خداوند، و ایجاد چشمه جوشان دیگری برای تغذیه جسم و روان جوامع بشری، در کنار دیگر تمدن های بزرگ دنیا است. و در حقیقت اینان پایه گذاران بینش و پویایی اند.

پژوهش و توسعه

همان طور که اشاره شد امروزه پژوهش، موتور توسعه است و این امر هم برای علوم تجربی و هم برای علوم انسانی و بالاخص علوم دینی نیز وجود دارد. و این امر نه در دانشگاه و نه در پایه های فرازین تحصیلات حوزوی شروع می شود، بلکه از همان آغاز و از مقدمات و ابتدا شروع می گردد. از مولفه های عمده ترویج روحیه و فرهنگ پژوهش