خرید و دانلود فایل کامل و عالی پاورپوینت ابن قتیبه دینوری

بخشی از متن فایل کامل و عالی پاورپوینت ابن قتیبه دینوری :

محتویات

۱ زندگی‌نامه
2 تحصیل و استادان و شاگردان
3 خصوصیات علمی و اخلاقی
4 افکار و عقاید
5 آثار و تألیفات
6 پانویس
7 منابع

زندگی‌نامه

ابومحمد عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینوری مروزی، معروف به ابن قتیبه، به گفته ابن خلکان در سال ۲۱۳ قمری متولد شد. ابن ندیم و ابن انباری تصریح می‌کنند که وی در کوفه به دنیا آمده است‌،[۱] ولی خطیب بغدادی و سمعانی زادگاه او را بغداد دانسته‌اند.[۲]

چون پدرش اهل مَرو بود، به وی مروزی گفته‌اند، و به علت این که جدش قتیبه است، ابن قتیبه نیز به او گفته شده، و بدان‌جهت که مدتی در دینور به عنوان قاضی سکونت داشت، به دینوری هم شهرت یافته است.

تصدی منصب قضا:

آنچه در شرح احوال ابن قتیبه مسلم می‌ماند، همانا قاضی بودنش در شهر دینور است که اکثر منابع بر آن تصریح کرده‌اند.[۳] او مورد توجه خاص عبیدالله بن یحیی خاقانی‌، وزیر متوکل بوده و کتاب «ادب الکاتب‌» خویش را که یکی از نخستین آثار اوست‌، به ابن وزیر تقدیم داشته است‌.[۴] بنابراین بعید نیست که وزیر، وی را به رغم جوانی‌، به منصب قضای دینور گماشته باشد.

اقامت او در دینور طولانی شد و او در همین دوره بیشتر آثارش را تألیف کرد، زیرا به تأیید اکثر منابع‌،[۵] وی در بغداد بیش‌تر به تدریس آثار خود اشتغال داشته تا به تألیف‌، اما تعیین تاریخ انتقال از دینور به بغداد، آسان نیست‌. در حاشیه یکی از نسخ خطی کتاب «معارف‌» اشاره شده است که موفق عباسی او را به بغداد فراخواند و در ۲۶۶ ق‌. در همان شهر مستقر ساخت و خود کتاب «معارف‌» را نزدش خواند.[۶]

وفات:

سال مرگ ابن قتیبه هم در منابع دقیق نیست‌؛ برخی سال ۲۷۰ ق‌. نوشته‌اند و ابن خلکان ۲۷۰ یا ۲۷۱ ق‌. آورده است و دیگران ۲۷۶ ق‌. ذکر کرده‌اند، ولی عموم منابع جدیدتر که از روایات گوناگون آگاه بوده‌اند، رجب ۲۷۶ ق. را ترجیح داده‌اند.

محل وفات او نیز مبهم است‌. از آن‌جا که وی پیوسته در بغداد می‌زیسته است‌، دلیلی وجود ندارد که محل وفاتش را جای دیگری غیر از بغداد بدانیم‌،[۷] جز اینکه همه منابع با این نظر موافق نیستند.
عبدالرحمان بن جوزی -که تاریخ مرگش را ۲۷۰ ق‌. دانسته‌- می‌نویسد: وی در کوفه درگذشت و او را کنار قبر ابوحازم قاضی دفن کردند.[۸]
در چگونگی مرگ او نیز از قول شاگردش ابن صائغ آورده‌اند که‌: وی پس از خوردن قدری هریسه (حلیم) حالش دگرگون شد و مدتی بی‌هوش گردید. آن‌گاه اندک زمانی آرامش یافت و تا سحر همواره مشغول ذکر خدا بود تا اینکه در سال ۲۷۰ یا ۲۷۶ ق. درگذشت.[۹]

تحصیل و استادان و شاگردان

ابن قتیبه به گفته خودش در عنفوان شباب دوست داشته از هر علمی خوشه‌ای برچیند و به همین جهت در مجالس متکلمان هم حاضر می‌شده است. او خود در مقدمه عیون به صراحت اشاره می‌کند که از نوجوانی تا پیری از همه کس دانش اخذ کرد و کتاب‌ها و تواریخ «اعاجم‌» را هم خوانده است‌.
ابن قتیبه در بغداد مشغول تحصیل شد و حدیث و لغت و نحو را از استادانی فرا گرفت. از آن‌جا که شهر بصره در ابتدای سده ۳ ق‌. از پررونق‌ترین مراکز علمی بود و مشهورترین دانشمندان در آن گرد آمده بودند، برخی اطمینان یافته‌اند که وی پس از آنکه در کوفه نشو و نما یافت‌، به بصره روی آورد.[۱۰]

استادان:

مهم‌ترین استادان ابن قتیبه عبارتند از:

ابوحاتم سجستانی (د ۲۴۸ق‌)، لغت‌شناس بزرگ که نزد بزرگانی چون اصمعی و ابوعبیده درس خوانده و شاگردانی چون مبرد و ابن درید داشته است‌. ابن قتیبه بیش از همه از او نقل قول کرده است‌.
عباس بن فرج ریاشی (د ۲۵۷ق‌)، از استادان بزرگ لغت‌، شاگرد اصمعی و ابوعبیده و استاد مبرد و ثعلب و ابن درید. انبوه روایاتی که ابن قتیبه از او نقل کرده‌، احتمالاً دلیل بر پیوند استوار میانه آن دو است‌.
اسحاق ابن راهویه (د ۲۳۸ق‌) که در علم حدیث همطراز شافعی و احمد بن حنبل به شمار می‌آید. از آن‌جا که وی با اهل رأی سخت مخالف بود و در فقه نیز روش خاص خود را داشت‌، بسیار مورد توجه ابن قتیبه قرار گرفت‌.
ابوعثمان جاحظ؛ ابن قتیبه اجازه روایت «البخلاء» را از جاحظ گرفته بوده‌[۱۱] و از «الحیوان‌» او بهره فراوان برده و با کتاب‌های «البیان‌» و حتی «التربیع‌» او آشنایی نزدیک داشته است‌. بنابراین جاحظ در هر حال از منابع عمده الهام و اقتباس وی بوده‌، هر چند که تأثیر او به مسائل ادبی منحصر باشد.
ابوعبدالله حمدانی (د ۲۴۹ق‌)، محدث‌؛
عبدالرحمان بن قریب‌، معروف به ابن اخی الاصمعی (متوفای اواسط سده ۳ق‌)، راوی شعر و خبر؛
یزید بن عمرو غنوی‌؛
محمد بن زیاد بن عبیدالله زیادی‌، محدث‌؛
ابوالخطاب زیاد بن یحیی (د ۲۵۴ق‌)؛
احمد بن خلیل بن شوار، محدث‌؛
دعبل خزاعی شاعر؛
ابوطالب زید بن اخزم (د ۲۵۷ق‌)؛
محمد بن خالد مهلبی‌؛
ابویعقوب اسحاق بن ابراهیم‌؛
محمد بن یحیی قطعی‌.

از فهرست این استادان‌، چنین برمی‌آید که بیشتر آنان عالم لغت و نحو اند و تنها چند تن از آنان را می‌توان در زمره علمای حدیث به شمار آورد.

شاگردان:

افرادی چون عبیدالله بن عبدالرحمان سکری، ابراهیم بن محمد بن ایوب صائغ و ابن درستویه فارسی از او روایت کرده‌اند.[۱۲] پسرش احمد، که مدتی قاضی مصر بوده، تمام کتاب‌های پدرش را از او نقل می‌کند.[۱۳]

خصوصیات علمی و اخلاقی

مورخان، ابن قتیبه را به عنوان فردی که در علوم مختلف مهارت داشت و درباره آنها کتاب‌های زیاد و ارزنده‌ای نوشت، ستوده‌اند. ابن ندیم می‌نویسد: ابن قتیبه در نقل روایت، صادق و عالم به لغت، نحو، فقه، شعر، غریب قرآن و معانی آن بود.[۱۴]
خطیب بغدادی او را فردی ثقه، متدین، فاضل و دارای مصنفات مشهور و کتاب‌های معروف به حساب می‌آورد.[۱۵] ابن خلکان تمام نوشته‌های او را مفید می‌داند.[۱۶]
ذهبی او را به عنوان علامه کبیر، ذوفنون و سرآمد در علوم مربوط به زبان عربی و تاریخ معرفی می‌کند.[۱۷]

شاگرد ابن قتیبه قاسم بن اصبغ‌، در حاشیه یکی از نسخ خطی‌ «ادب الکاتب‌» در وصف او می گوید: وی خوش لباس بود، محاسن سفید بلندی داشت‌، خوش رنگ و روی بود.

بی‌گمان زندگی او را سراپا آرامشی عالمانه فراگرفته بود و اگرچه در اظهار عقاید خود و رد نظر مخالفان تردید به خود راه نمی‌داد، این کار جز در دایره علم و کتاب صورت نمی‌پذیرفت‌.

گویی از کشمکش‌های سیاسی سخت دوری می‌گزید و ترجیح می‌داد عمر را به تألیف کتاب‌های علمی سنگین که به آسانی دستاویز این و آن نمی‌شد، بگذراند، چنانکه به شغل قضا در شهر کوچکی چون دینور قناعت کرد و از هر کار دیگری که موجب جنجال و هیاهو باشد، پرهیز کرد. شاید همین امر سبب شده باشد که نویسندگان معاصرش درباره او یا ساکت بمانند یا به اشاراتی مختصر بسنده کنند و زمانی هم که وی به یمن کتاب‌هایش‌، بیشتر مورد توجه قرار گرفت‌، دیگر از زندگی او سال‌ها گذشته و جزئیات زندگیش از خاطره‌ها رفته بود.

افکار و عقاید

ابن قتیبه از علمای اهل سنت و متمایل به مذهب حنبلی بود، و همان‌طور که جاحظ، خطیب معتزله به حساب می‌آمد، او نیز خطیب اهل سنت محسوب می‌شد. برخی او را مورد نکوهش قرار داده و متهم به کذب و متمایل به تشبیه و مذهب کرامیه نموده‌اند.[۱۸]