خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر

فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر شامل 81 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاهی به یک بیت حافظ در مساله شر :

«پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد»
چکیده
خواجه حافظ در بیت معروف خویش با زبان شعر و کنایه موضع خود را در مساله شر ابراز می کند که موجب پیدایش تفاسیر مختلف و متضادی از بیت فوق شده است، نویسنده بعد از اشاره به انگیزه انشاد بیت، با گزارش آرای مختلف قدما و معاصران به تحلیل آنها می پردازد. برای وثوق بیشتر و مستند بودن آرا سعی شده عین عبارت شارحان آورده شود. نکته آخر اینکه در این نوشتار خواننده محقق علاوه بر اطلاع از تفاسیر مختلف بیت، از نظریات متفکران اسلامی در مقوله «خدا و مساله شر» – که در تفسیر و شرح بیت مزبور ارایه نمودند – هم آشنا می شود.
اشاره
مساله شر و بدی در دایره امکان ذهن هر متفکر، بلکه هر انسانی را می آزارد و عالمان متاله از تمامی ادیان تمام جهد خود را در حل و تبیین چنین معمایی معطوف می کنند تا به ناسازگاری وجود شرور و کژیها از یک سو، و وجود خداوند قادر همه توان و عالم همه دان و خیر خواه محض، خاتمه داده و راه حل خردپسندی پیدا کنند. اینکه این راه حلها چیست؟ و آیا صاحبان و طراحان آن توانستند گره مشکل شر را بگشایند؟ تبیین و ایضاح آن در موضوع این مختصر نیست و نگارنده آن را در موضع دیگر به صورت مبسوط عرضه داشته است. ^(۱) به هرحال به دنبال طرح چنین مساله مهمی در عرصه های مختلف دینپژوهی اعم از عرفان و فلسفه و کلام و غیره ما شاهد طرح آن در اشعار بزرگانی چون ابوالعلاء معری شاعر نامی عرب و ناصر خسرو و خیام هستیم که هر کدام ضمن اذعان به وجود کژیها و خطاها در عالم، به گونه ای به تبیین آن پرداخته و چه بسا زبان اعتراض گشوده اند. ^(۲)
در مقابل شاعران بزرگی به دفاع از نظام احسن و عدل الهی پرداخته و به نوعی خواستند با زبان اعجاز شعر به حل معمای شر بپردازند.
یکی از این شاعران نامی و بزرگ، لسان الغیب، حافظ قرآن، خواجه شیرازی است. وی در اغلب اشعار خود بصراحت به صدور خیر محض از خداوند و عدم وجود شر و خطا در قلم صنع الهی تصریح و تاکید کرده است. با وجود آن چون زبان شعری همیشه ملازم با انواع و اقسام مجاز، کنایه، استعاره و توریه و غیره بوده است، یکی از ابیات حافظ که ناظر به مساله شر است، معرکه آرا و تفاسیر مختلف و متضادی شده است، هر شارح و مفسری می خواهد آن را مطابق میل و مبنایی که خود در مساله «شر» بدان پای بند است، حل و توجیه نماید. از این رو فاصله بعضی شرحها را از ثری تا ثریاست.
این بیت جنجالی و مهم خواجه عبارت است از:
پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد
نگارنده در تحقیقات خود در مساله شر به آرای مختلف و متضاد در تفسیر بیت فوق مواجهه بوده است که سبب تدوین این مختصر را فراهم آورده است تا با تدوین تفاسیر بیشتر برگی در حل بیت فوق تقدیم حافظ پژوهان و همچنین محققانی که بحث شر و نظام احسن را دنبال می کنند; کرده باشد. انگیزه انشاد بیت
مولانا سید محمد صادق لکهنودی در این باره می گوید:
«صنع الله نام دوستی از حضرت خواجه بود و او در کلان سالی صنعت نوشتن راهوس نمود، اگرچه صنعت نوشتن حاصل کرد، لکن خوش نیاورد، اتفاقا در مجلسی که صنع الله را نگاه کرد، از زبان برآورد که صنع الله شنیده می شود که صنعت نوشتن آموخته و این فضیلت اندوخته، باری بنما که به کجا رسانده و توجه به کدام خط رانده که بس خطره نیکو در دلت افتاد چون فعل خود همه کسی را مستحسن می نماید، کاغذ پاره برآورده پیشش نهاد و اگر چه فی الواقع خوب نبود و در املایش خطا رفته بود، لکن چون آن عزیز جانب خواجه چشم گشاد و میل خواجه بدو بیادش افتاد از بهر رعایت خاطر خواجه تحسین و خواجه در تلمیح آن معنی این بیت فرمود.» ^(۳)
ابوالحسن عبدالرحمن لاهوری
وی علت انشاد بیت فوق را دشمنی عماد الفقیه با خواجه حافظ می داند و می گوید:
«چون خواجه سراسیمه و مضطرب الحال شده، در خدمت مولانا زین الدین رسید، در اثناء عرض عداوت و بداندیشی عماد فقیه، از زبان خواجه، به واسطه کمال واسوختگی برآمد که این همه فتنه و فساد بر پا کرده عماد مادر به خطاست، مولا زین الدین از راه ارشاد فرمود که بابا این چه عبارت است، بر قلم صنع خطا نرفت، خواجه را مضمون این سؤال و جواب خوش آمد در همان مجلس به نظم کشید و اشارت به مولانا زین الدین فرمود که پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت.» ^(۴)
مرحوم لاهوری درباره مصرع دوم بیت می نویسد:
«مصراع ثانی به طریق دعا ایراد نموده می گوید که آفرین بر نظر پاک خطا پوش پیر ما باد که خطای اصل عماد را دیده و دانسته، پوشید.
در این صورت بیت دوم هم از سیاق نمی افتد و اسم پیر هم معین می شود و استغنا از تکلفات اعزه و اجله به هم می رسد.» ^(۵)
مؤید الفضلا
صاحب مدار الافاضل در گزارش نظریه وی می نویسد:
«مؤید الفضلاء در ضمن صنع الله آورده که: صنع نام پیر حافظ شیرازی بود و آن پیر استاد خط نیز بود و به تقریب آن، حل این بیت مشهود خواجه حافظ مذکور کرده، یعنی خواجه مذکور در بدو حال پیش استاد مذکور خط نوشته آورده که لایق آفرین نبود، اما آن استاد به واسطه نو آموزی او یا آنکه فعل محبوب، محبوب است، گفت که خطا در این صنعت نرفته است.» ^(۶)
در تحلیل این سه انگیزه باید گفت اگر بپذیریم که فرضا انگیزه انشاد بیت فوق (شان نزول) یکی از سه قضیه خارجیه است، لکن مورد خاص نمی تواند معنا و محتوای بیت را تخصیص بزند و آن را از معنای کلی اش منحرف سازد.
علاوه بر این در صورت تخصیص، لطافت و انواع محسنات بیت فوق از بین می رود، بلکه اصلا حمل آن بر مورد خاص با سیاق بیت نمی سازد.
صاحب مدار الافاضل بعد از نقل رای صاحب مؤید الفضلا – که پیشتر گذشت – در نقد آن می نویسد:
«بر اذکیا مخفی نماند که بر این تقدیر لطف شعر هیچ ظاهر نمی شود، اول اینجا صنع به معنی ای که مذکور شد، نیست، و بر تقدیر تسلیم، در غزل عاشقانه و محققانه این قصه چه مناسبت دارد، تزریق محض می نماید و اگر معنای بیت چنین گویند; دور نیست که پیر ما – که آفرین باد بر نظر پاک خطا پوش او – گفت که خطا در قلم صنع الهی نرفته است و او جمله دعائیه محض باشد، او را با خطای دوم هیچ تعلق نباشد، و بحث ما به آن نظر است که هر گاه خطا در قلم صنع نرفته خطا پوشش چه دخل دارد و الله اعلم.» ^(۷) تفسیر بدبینانه
تفسیر و دیدگاه نخستین تفسیر بدبینانه ای از بیت فوق است به این مضمون که کتاب تکوین الهی که مشتمل بر صفحات زرین و دل انگیزی است، گاه بی گاهی در آن صفحات کدورت و تیرگی و خطا مشاهده می شود، اما با وجود آن باید از چنین خطاهایی چشم فروبست و آنها را نادیده گرفت.
حافظ در این بیت خود به گونه ای به رای پیر و استاد خود اعتراض می کند که معتقد بود که در جهان اصلا خطا و شری رسوخ نکرده است، «پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت » اما خودش وجود کژیها و خطاها را می پذیرد، و چون پیر خود این همه خطا را ندیده یا نادیده گرفته از این رو وی را تحسین می کند، لکن با آوردن کلمه «خطاپوش » کراهت خود را از تفسیر پیر خود اظهار می کند.
صاحبان این تفسیر چه بسا در تایید استدلال خود به اشعار دیگر حافظ در این مقوله تمسک می کنند مانند این بیت:
این چه استغناست یارب وین چه قادر حکمت است کاین همه زخم نهان هست مجال آه نیست
احمد کسروی
وی بیت فوق را ایراد و زبان درازی حافظ به درگاه خداوند توصیف می کند و از این که حافظ در این غزل خود به توبیخ مقام ربوبی و تمجید از شاهان چون شاه یحیی می پردازد بکلی وی را طرد می کند و آن را دلیل بر وهن رای برخی می داند که معتقدند که حافظ از جمله حکماست.
در برابر آفریدگار بزرگ جهان گردنکشی نموده و به زبان درازیها می پردازد، می گویند:
«حافظ فیلسوف بوده، فیلسوفها نواقص کون را اظهار می کنند»، می گویم فیلسوف آن پستی را از خود نشان نمی دهد که برای چند دینار یک شاه یحیایی را بستاید.» ^(۸)
عبدالعلی دستغیب
«حافظ از کمند کیشداری و «کلام » رایج کسانی که خواسته اند تضاد جهان و وجود بدی را در جهان انکار کنند بیرون جسته است، او از مساله وجود بدی در جهان حیران است، بدی سراسر جهان را سرشار کرده است و سهم دانا همه خون جگر است، و این همه زخم نهان هست و مجال آه نیست، حافظ در برابر راز عظیم آفرینش ایستاده است.» ^(۹)
قابل ذکر است که شارح فوق که از دریچه بدبینانه ای به شعر حافظ نگاه می کند، در عین حال متوجه اشعار بلندی است که در آنها کاملا نظریه بدبینانه مطرود و محکوم است و لکن وی از این اشعار عرفانی و عرشی حافظ چشم پوشی می کند و دست به توجیهات می زند، ابتدا در صحت انتساب آن به حافظ تردید می کند، سپس بر این باور است که در صورت صحت آن باز شعر فوق مؤید نظر وی می باشد، و لکن به صرف ادعا بسنده می کند و آن را به هیچ وجه تبیین نمی کند.
بعضی دیگر از معاصران نیز بیت مزبور را شاهدی بر وجود شر در جهان، در جهان بینی حافظ می دانند. ^(۱۰) تفسیر عرفانی
برخی دیگر مقام حافظ را برتر از آن می دانند که معتقد باشد که در جهان که صنع الهی است در کنار نیکوها و خیراتش، بدیها و کژیهای واقعی تحقق داشته باشد، همانطوری که حافظ در مصرع اول این بیت و اشعار دیگرش تذکار داده است، همه هستی و عالم متلبس به جامه خیر محض است و آنچه از بدیها و کژیها رخ می نماید همه به خاطر سطحی نگری و کوته بینی ماست، حافظ در دیوان خود بارها به این نکته تصریح و تاکید کرده است.
نیست در دایره یک نقطه خلاف از کم و بیش
که من این مساله بی چون و چرا می بینم ^(۱۱)
حافظ در جای دیگر نگرش خوش یا بد بینانه خود را چنین بازگو می کند:
منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالوده ام به بد دیدن ^(۱۲)
از این رو طرفداران اندیشه خوش بینانه خواستند با الهام از اشعار دیگر حافظ به توجیه و تفسیر این بیت جنجال برانگیز حافظ که در ظاهر دو مصرع آن با هم ناسازگار است; بپردازند. اینان دو توجیه ذیل را بیان کردند.
الف – حمل “خطا” و “پوشش” به معنای خطای ظاهری و ابتدایی
ب – حمل “خطا” و “پوشش” به معنای واقعی الف) حمل خطا و پوشش به معنای ظاهری
مراد و مقصود از حمل خطا به ظاهری این است که واقعا در دایره وجود هیچ کژی و خطایی یافت نمی شود و هرآنچه خطا چهره می کند آن به ظاهر خطاست اما با بررسی تمام جوانب آن خواهیم یافت که آن نیز در واقع خیر است، پس با دید عمیق و عرفانی باید خطاها را حمل بر نیکی و خیر کرد و آنها را نادیده گرفت.
حافظ در این بیت در مقام تمجید از پیر و مراد خویش است ابتدا در مصرع اول رای پیر خود را در یک عبارت کوتاه «خطا بر قلم صنع نرفت » گزارش می کند، که وی منکر رسوخ هر گونه خطا چه واقعی و چه ظاهری در قلم صنع است.
آنگاه در مصراع دوم در مقام تحسین خواجه خود به این نکته تذکار می دهد که استاد وی حتی خطاهای ظاهری و اولیه را که در نظر نخستین خطا و شر چهره می کند; نیز منکر است و روی چنین خطاهایی را می پوشاند و با دید عرفانی آنها را کان لم یکن حساب می کند.
عبارت خود حافظ یعنی واژگان «آفرین » و «نظر پاک » این تفسیر را از بیت فوق تقویت می کند، چرا که اگر پیر حافظ واقعا معتقد به وجود خطا در عالم بود اما آنها را به نوعی توجیه و یا می پوشاند، دیگر نیازی به «آفرین » گفتن و توصیف نظر وی به «نظر پاک » نداشت.
از این دو نکته اخیر یعنی تحسین پیر و توصیف نظر وی به «نظر پاک »، رای و موضع خود حافظ نیز استنتاج می شود.
در اینجا به گزارش آراء بعضی موافقان این تفسیر می پردازیم:
محقق دوانی (۸۳۰- ۹۰۸ ه)
وی بعد از تقسیم خطا و شر به بالذات و بالعرض (واقعی و ظاهری) درباره بیت فوق می گوید:
«و چون در رضای خدای تعالی قسم اول از شر راهی ندارد و در قسم دوم ارباب باطن شر بالعرض را بر خطا حمل ننموده، خیر می دانند [حافظ] می گوید که مرشد ما فرمود که بر قلم حق تعالی خطایی واقع نشده، یعنی محض خیر و عین ثواب بود، آفرین و صد تحسین بر نظر پاک خطا پوش او باد که خطایی عارضی که موجب غوایت ساده لوحان عالم صورت است منظور نداشته، محض خیر و ثواب پنداشته والله اعلم.» ^(۱۳)
محقق دوانی آنگاه در پاسخ به ناسازگاری ظاهری بین دو مصرع می گوید:
«این که بعضی ها بین دو مصراع منافات می بینند و می گویند که از اولی چنین فهمیده می شود که خطایی نیست و از دومی چنین فهمیده می شود که خطایی هست و نظر پیر آن را پوشیده است، جوابش این است که مراد خطایی است که در نظر قاصران می نماید نه خطای واقعی، و به همین دلیل است که صفت پاک را برای نظر آورده، یعنی نظری که اشیا را چنانکه هست می بیند اگر خطا در واقع بود و نظر پیر آن را نمی دید، دیگر شایسته صفت پاک نبود.»
صاحب مدار الافاضل
«معنای بی