خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تولد علم تاریخ (۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تولد علم تاریخ (۲) :

تفکیک اسطوره از واقعیت

سالها و بلکه قرن ها پیش از آن که علم «فلسفه تاریخ » به وجود آید و امثال «ویکو» ایتالیایی به آن بپردازند، ابن خلدون آن را تحریر کرده، قواعد این علم را پی ریزی نموده است، او را باید پایه گذار علم تاریخ قلمداد کرد .

در تدوین تاریخ، اسطوره با واقعیت آنچنان عجین و بهم تنیده شده است که تشخیص قضایا و تحریر «حقیقت » از لابلای آن، برای انسان متفکر، کاری بس مشکل و احیانا محال شده است .

اشتیاق انسان به افسانه و خیالپردازی، او را واداشته است که در نقل اخبار و روایات، صحیح را با سقیم بهم بیامیزد و از کاه، کوه بسازد و به اصطلاح یک کلاغ را چهل کلاغ نشان دهد . از این باب بوده است که نقل اخبار و روایات و قصص بیش از آنچه برای تحریر حقیقت و کشف قانونمندی زندگی انسان باشد، برای اصحاب قدرت، سبب مشغولیت و وقت گذرانی و ای بسا به عنوان داستانهای خواب آور تلقی شده است . چنانکه داستان هزار و یک شب و شب های بغداد برای هارون الرشید و افسانه های ایران باستان برای معاویه بن ابی سفیان از همین بابت جاذبه داشته است .

از طرف دیگر به جز اندکی از مورخان بمانند ابن مسکویه که خواسته اند از نقل اخبار تاریخی، تجربه ها ^(۱) بیاموزند و تبیین حوادث اجتماعی را نتیجه بگیرند . دیگر مورخان چندان اعتنائی به صحت و سقم افسانه و حقیقت بودن گفته های خود نداشته اند .

منطق آنها در این میدان، چنین بوده است که آشنائی و شناخت با احوال و اخبار گذشتگان و وقایع و حوادث زمان، برای کسانی که آنها را ندیده اند . بجز از طریق نقل اخبار راویان و نقل گزارش دهندگان از راه دیگر میسور نبوده است . در این زمینه عقل و اندیشه و استنباط، دخالتی ندارد و نباید احتجاج و فهم خود را در آن مسائل دخیل بدانیم، لذا نقل روایات تاریخی آنچنانکه نقل شده، (بدون داوری در صحت و درستی آنها یا امکان انطباق آن ها با واقعیات و حقایق)، روشی بوده است که مورخان مسلمان در نگارش تاریخ در پیش گرفته اند .

ابوجعفر طبری، پیشوای مورخان مسلمان و پیشکسوت این روش بوده است ^(۲) . و دیگر مورخان نیز (کم و بیش) از او تبعیت کرده و این روش را در نگارش تاریخ اسلامی نهادینه ساخته اند و از این رهگذر است که تاریخ اسلامی جنبه علمی بودن خود را از دست داده و افسانه با واقعیت آمیخته شده است .

اشکال کار این گروه از مورخان این بوده است که به سند گزارش تاریخی بها می دادند و در محتوای آن دقت نمی کردند .

به این ترتیب، اسطوره با واقعیت آمیخته می گردد و به جز اندکی از مورخان بمانند ابن مسکویه در «تجارب الامم » و رشید الدین فضل الله در «جامع التواریخ » و ابن خلدون در «تاریخ العبر» از آفت مصون نمانده اند .

معنا و مفهوم اسطوره

واژه اسطوره در زبان فارسی، وام گرفته از زبان عربی «الاسطوره » است . این واژه در زبان عرب به معنای قصه و داستانی است که اصلی ندارد .

اما شاید به ظن قوی، این واژه در عربی نیز از اصل یونانی آن

HISTORIA

به معنای استفسار، تحقیق و اطلاع و شرح و تاریخ; و از دو جزء ترکیب یافته است: یکی واژه

HISTOR

به معنای داور و دیگری پسوند

IA

به معنای دیدن خویشاوند است .

به معنای افسانه و اصطلاح میتولوژی

MYTHOLOJGQJV

به معنای علم الاساطیر است که امروزه علمی معتبر در رشته مردمشناسی و باستان شناسی است ^(۳) .

اسطوره شناسی با بررسی مجموعه های اساطیری زنده یا مرده و فرایافتن کیفیات عمومی و کلی آن، در خدمت مردمشناسی فرهنگی قرار می گیرد و همچنین می تواند به علوم سیاسی، تاریخ، جغرافیای تاریخی، باستانشناسی، دین شناسی و تاریخ فلسفه یاری رساند .

از این رهگذر است که در مطالعه تاریخ و علوم دیگر انسانی، محقق باید از اسطوره شناسی نیز بحث نماید و با تشخیص اسطوره از واقعیت، به تبیین حوادث اجتماعی پرداخته و از لابلای گزارش های تاریخی، و اساطیر و واقعیات آمیخته به آنها را کشف کند و به ضرورتهای تاریخی که بینش تاریخی محقق را تشکیل می دهد، دست یابد .

نقد تاریخی ابن خلدون

دقیقا در این مرحله مطالعاتی است که ابن خلدون به عنوان یک محقق اجتماعی و تاریخی جایگاه خاص علمی خود را باز می یابد و شایستگی آن را پیدا می کند که یکی از مهم ترین دانشمندان بشری تلقی شود که به علم بودن تاریخ تحقق بخشیده است .

تا دوران ابن خلدون، دانشمندان مسلمان تاریخ که بیشتر تاریخ را مبتنی بر علم احادیث و روایات تلقی می کردند، تنها راه و روش تمحیص روایات تاریخی را در نقد راویان و به محک زدن صحت و سقم روایت از راه گوینده آن، می دانستند بی آنکه به محتوای روایات توجهی نمایند و با عقل و اندیشه آن را ارزیابی نمایند .

مورخان تنها شرط وثاقت راویان را عدالت و ضبط (دقت حافظه) آنان را اعتبار می کردند و تنها ابوالفضل بیهقی بود که علاوه بر دو شرط یاد شده، گواهی خرد را نیز شرط می دانست تا شهادت دهد خبری درست است ^(۴) .

این مورخان، دیگر کاری نداشتند که محتوای این روایت تاریخی، با واقع و طبیعت (اجتماع) نیز موافقت دارد یا نه و یا با عقل و عقلانیت اجتماعی قابل سنجش است یا نه؟

تنها در این میان ابن خلدون بوده است که به این حقیقت علمی راه یافته و جرح و تعدیل احادیث فقهی را با «جرح و تعدیل » روایتهای تاریخی متفاوت می داند و در روایات تاریخی به نوعی به نقد تاریخی می پردازد . و عقلانیت را در محتوای واقعیات تاریخی دخالت می دهد . او می گوید:

آنچه مورخان و مفسران و پیشوایان، تاریخ را در نقل وقایع و حکایات به غلط می اندازد و پایشان را می لغزاند، اعتمادشان تنها به مجرد نقل روایت است . بی آنکه درستی و نادرستی آن را به حساب بیاورند و آنها را به اصول