خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل معرفی سه اثر۱ فقهی محقّق خراسانی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفی سه اثر۱ فقهی محقّق خراسانی :

اشاره:

مجموعه حاضر که شامل سه جلد (تکمله التبصره، اللمعات النیّره فی شرح تکمله التبصره و الرسائل الفقهیه) می شود، جزء میراث فقهی آخوند خراسانی (صاحب کفایه) است که هر سه عنوان کنونی، پس از پژوهش و تحقیق توسط سید صالح مدرسی، به چاپ رسیده است. از آخوند خراسانی با عنوان «محقّق کبیر و فقیه اصولی» یاد می شود. اثر سترگ و بسیار گرانقدر وی، کفایه الاصول هنوز پس از گذشت نزدیک به یک سده از زمان نگارش، در حوزه های علمیه تدریس می شود، اما شاید چهره فقهی وی فقط با حاشیه بر رسائل شیخ انصاری مورد توجه و شناخت بوده است. نیز شهرت فوق العاده کفایه الاصول، بُعد فقهی وی را تحت تأثیر قرارداده، حتی فعالیتهای انقلابی وی در جریان مشروطه، آشناتر از آثار فقهی ایشان است که اکنون درصدد معرفی آنیم.

اللمعات النیّره فی شرح تکمله التبصره

این اثر، شرح استدلالی ممتازی بر تکمله التبصره آخوند است، اما آخوند خراسانی نتوانسته است آن را به پایان برساند؛ زیرا در اثنای کار به رحمت حق پیوست. این اثر از باب طهارت تا مقداری از مکان مصلّی (نمازگزار) است. تاریخ ختم باب طهارت، دوم شوال ۱۳۲۹ (پنج ماه قبل از درگذشت) است.۲

این اثر پیشتر پس از درگذشت محقّق خراسانی ضمن رساله های فقهی وی، در بغداد، سال ۱۳۳۱ق با عنوان شذرات به چاپ رسیده، اما باید دانست که محقّق، خود این نام را بر اثرش ننهاده است.

در این اثر، محقّق خراسانی گاه همرأی علاّمه حلّی در تبصره بوده و برخی اوقات، نظریات علاّمه را نقد و رد کرده است. گفته می شود محقّق خراسانی نخست این اثر را از آغاز باب طهارت تا پایان دیات نوشته (مانند تبصره حلّی) اما سپس که به شرح آن و آوردن دلیل و برهان دست زده، چنان که گفتیم، جز تا مقداری از باب «صلاه» نتوانسته است اثر را تکمیل کند.

این اثر، آخرین نوشته آخوند بوده و همزمان با آن، گرفتار جریانات مشروطه شده است که این نیز علّتی دیگر بوده که وی را از تکمیل اثر باز داشته است.

ویژگیهای اثر

همان گونه که گفته شد، محقّق خراسانی در نگارش (تحریر) جدید کتاب، به ذکر استدلال و دلایل اقوال و احکام پرداخته و به شهرت، اتفاق نظر و اجماع فقیهان عنایت ویژه داشته است.

ویژگی دوم، اخذ شیوه احتیاط است. شواهد بسیاری بر مدّعا آورده شده، اما به سبب خوف از مخالفت با اجماع، حکم به احتیاط داده شده است؛ چنان که در مسئله آب قلیلی که به نجاست برخورده، شاهدیم. نیز رعایت ترتیب شست وشوی سمت راست و چپ بدن به هنگام غسل که گرچه اذعان دارد به خاطر شهرت و اجماع است، اما جانب احتیاط را نگه داشته، با گفته مشهور مخالفت نمی کند.

همچنین وقتی که اَماره و نشانه ای برای تعیین قبله نباشد، نماز خواندن را به یک جهت، کافی و اقوی دانسته، اما توصیه به احتیاط می کند؛ مبادا با روایت و شهرت مخالفت شود.

ویژگی سوم، اعتقاد به جبران ضعف سند و دلالت، با شهرت میان فقهاست.

با این حال، باید گفت اعتنا و عنایت ویژه و بسیار وی به فرمایش فقیهان، باعث نشده است که مخالفتی نداشته یا رأی شاذّی نگفته باشد؛ مثلاً وی به نجاست ذاتی اهل کتاب معتقد نیست و نیز باور دارد دلیلی عقلی یا شرعی بر بطلان نماز با لباس غصبی وجود ندارد.

ویژگی چهارم، سعی برای حلّ تعارض و اختلاف احادیث، مثلاً در تعیین آب کُر است.

شاید بتوان گفت گرچه بسیاری از فتاوای وی راهگشا و بر مقلّدان، سهل است، اما ای کاش او این همه به احتیاط و عدم مخالفت با گفته فقها توجه نداشت! خواننده با بررسی بسیاری از فتاوای ایشان، از دستیابی بر راهکاری نو و فتوایی جدید شادمان می شود، اما به زودی پی می برد که محقّق خراسانی قصد ندارد با فتاوای دیگران مخالفت ورزد؛ زیرا به احتیاط و عدم مخالفت با فرمایش فقیهان توصیه می کند. چندین نمونه از این گونه فتاوا در مقدّمه مصحّح گزارش شده است؛ چنان که برخی از لغزشهای وی بیان شده است، از جمله: خلط میان روایات، خطای در نقل، اشتباه در استناد روایت، تصرّف در نقل و تلخیص روایت. علت این گونه مواردی را که توسط مصحّح محترم تذکّر داده شده است، باید اعتماد محقّق خراسانی به محفوظات، اعتماد به نقل دیگران و کمبود یا نبود فرصت مراجعه به منابع دانست.

شیوه تحقیق

تحقیق و پژوهش اثر به صورت انفرادی انجام شده و نسخه چاپی پیشین با نسخه خطی، مورد مراجعه بوده است. مقابله، تصحیح، تقطیع و تخریج مصادر توسط سید صالح مدرّسی انجام شده، اختلاف نسخه خطی و چاپی در نظر بوده است.

نیز موارد برگزیده و ترجیح به هنگام اختلاف نسخه ها آورده شده و در نقل عبارات و شیوه نوشتن محقّق خراسانی حفظ امانت شده است. مصحّح به مصادر منقول در اثر، مستقیماً مراجعه کرده، در اتقان متن سعی داشته است. چنان که گاه ادّعای اجماع و شهرت را با ذکر اجماع کنندگان آورده است.

محتوای اثر

پس از مقدّمه، آخوند خراسانی وارد باب طهارت شده، باب اوّل را به «میاه» (آبها) اختصاص داده است. در این باب آمده است: آب مطلق و مضاف، اقسام آب مطلق، احکام آبهای مطلق، تعیین وزن و اندازه آب کُر، احکام آب قلیل، آب چاه، باقی مانده (سُوءر) غذای حیوانات و… .

باب دوم در وضوست و در فصل نخست این باب آمده است: آیا طهارت امری عدمی است یا وجودی ؟

فصل دوم باب، در آداب تخلّی است و فصل سومِ باب دوم، در کیفیت وضوست.

باب سوم در غسل است که فصل نخست آن، جنابت است. سپس در فصل دوم، مسائل حیض آمده و در فصل سوم به استحاضه می پردازد و در فصل چهارم، نفاس، در فصل پنجم، غسل مردگان و در فصل ششم، غسلهای مستحبی بررسی شده است.

باب چهارم در تیمّم است و پنجمین باب در نجاسات است.

جزء دوم کتاب (کتاب الصلاه) در بردارنده یک باب باب نخست در مقدّمات نماز می باشد که مشتمل بر این فصول است:

فصل نخست، شمار نمازها؛ فصل دوم، اوقات نمازها؛ فصل سوم، قبله؛ فصل چهارم، لباس نماز گزار و پنجمین فصل، مکان نماز گزار.

در پایان اثر، فهرست آیات، احادیث، اعلام، کتب، منابع تحقیق و موضوعات آمده است.

الرسائل الفقهیه

این اثر که با شماره دو مجموعه تراث فقهی خراسانی عرضه شده، در بردارنده چندین رساله فقهی در موضوعات متفاوت است؛ همچون: کتاب وقف (ص ۵ ۱۱۵)، کتاب رضاع (ص۱۱۷۱۵۲)، کتاب دماء (ص۱۵۳۳۲۸)، کتاب فراق و طلاق (ص۳۲۹۳۴۵)، عدالت (ص۳۴۷۳۵۵)، رهن (۳۵۷۳۶۳). این عنوان پیشتر همراه اللمعات النیّره در یک جلد، با نام شذرات یا قطرات چاپ شده بود.

سه کتاب اخیر (فراق و عدالت و رَهن) ناتمام مانده، موءلّف موفق نشده است همه مسائل مربوط را مطرح کند.

ویژگیهای اثر