خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲)

فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲)؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نبذه فی تاریخ علم الفلسفه و الحکمه و دور الایرانیین فیه (۲) :

الطبقه الثامنه:
هذه الطبقه هم من تلامذه تلامذه ابن سینا، أعم من أن یکونوا من تلامذه تلامذته أومعاصرین لهم، و هم: ۱ أبو العباس فضل بن محمد اللوکری المروی، کان فیلسوفا و أدبیا، و قد یعبّر عنه بالادیب أبی العباس اللوکری، کان من تلامذه بهمنیار، له کتاب معروف باسم«باین الحق بضمان الصدق»لم یطبع بعد و ان کانت نسخه متوافره، و کان موضع عنایه الفلاسفه بعده، و جاء ذکره فی قسم الالهیات من کتاب الاسفار، عرف بتربیه طبقه من التلامیذ، و قال البیهقی فی«تتمه صوان الحکمه»: «انتشرت الفلسفه علی یدیه فی خراسان».
428

یقول الاستاذ محمود الخضیرط من استاتذه الجامع الأزهر فی مقال له طبع بمناسبهالذکری الألفیه لابن سینا فی بغداد فی«الکتاب الذهبی للمهرجان الألفی لابن سینا ص ۵۵»: «عمّر أبو العباس طویلا، و لم أجد تاریخ وفاته إلاّ أظن أنه توفی أواخر القرن الخامس الهجری».
و الاستاذ عبد الرحمن البدوی فی مقدمه کتاب«التعلقیات لابن سینا ص ۸»ینقل عن بروکلمن أنه ذکر وفاه اللوکری فی عام ۵۱۷، أی أوائل القرن السادس الهجری، و یقول الاستاذ البدوی : لا أدری من أین أخذ بورکلمن.
۲ أبو الحسن سعید بن هبه اللّه بن الحسین، یقول ابن أبی اصیبعه: کان ممتازا فی الطب و فاضلا فی الحکمه، کان من تلامذه أبی الفضل کثیفات و عبدان الکتاب[۱] و همامن تلامذه أبی الفرج ابن الطیب السابق الذکر[۲] و کان لا یسمح للمسحیین و الیهود أن یدخلوا فی زمره تلامذته و یحضروا درسه، و کان ابو البرکات الیهودی البغدادی صاب الکتاب المعروف ب«المعتبر»یحتال للاستفاده من درسه فیجلس عند عتبه الباب یصغی الی أبی الحسن سنه کامله، فلما اطلع علی ذلک أبو الحسن بعد عام ترحم علیه و سمح له بالحضور.
یقول ابن أبی اصیبعه: قرأ أبو البرکات کتاب«التخلیص النظامی»من تألیف الشیخ عنده، و لا أدری هل هو فی الطب أم الفلسفه، مات سعید سنه ۴۹۵ ه۳ حجه الحق أبو الفتح عمر بن ابراهیم الخیامی النیسابوری المعروف بالخیّام، الفیلسوف و الریاضی الکبیر و یحتمل أن یکون شاعرا أیضا، و له شهره عالمیه، إلاّ أن شهرته مع الأسف بالشعر المنسوب الیه لا بالفلسفه و الریاضیات اللتین هما فضله الحقیقی، ان هذا الشعر المنسوب الیه و الذی أکثره لیس منه علی الأقل قد صوره بصورهمختلفه عن صورته الواقعیه، صوره انسان مشکک فارغ یغتنم الفرص للشهوات و لا یحس بأیه مسؤولیه، و ان ترجمه الشاعر الانجلیزی فیترجوالد لرباعیات الخیّام (و مع
429

تغییر و تحریف کما یقول تقی زاده) بلغه فصیحه هی التی سببت هذه الشهره الکاذبه.
أثرت عن الخیّام رسائل فلسفیه توضّح لنا اسلوبه الفکری الفلسفی، احداها رسالهبعنوان«لکون و التکلیف»فی جواب سؤال أبی نصر محمد بن عبد الرحیم النسوی قاضی نواحی فارس، کان قد سأله عن حکمه الخلقه و الغرض منها و فلسفه العبادات، و کان قدمدحه بأبیات من الشعر بالعربیه لم یبق منها سوی هذه الأبیات الأربعه: ان کنت ترعین یا ریح الصبا ذممی*فارقی السلام علی العلاّمه الخیمی بموسی لدیه تراب الأرض خاضعه*خضوع من یجتدی جدوی من الحکم فهو الحکیم الذی تسقی سحائبه*ماء الحیاه رفات الأعظم الرمم عن حکمه الکون و التکلیف یأت بما*تغنی براهینه عن أن یقال: لم و قد أجاب الخیّام عن هذا السؤال أجابه حکیم علی مبانی شیخه ابن سینا (او شیخ شیخه) و کل من یحیط علما بالمبانی الفلسفیه لابن سینا یعرف مدی احاطه الخیّامبها، و یذکره الخیّام بعنوان«المعلم»و أجاب أیضا عن«سر التضاد فی العالم»و«مسألهالشرور»کفیلسوف قطعی و یقول: «لقد حققت أنا و شیخی ابن سینا و قد اقتنعنا بوجههالنظر هذه تماما، و قد یحمل هذا الآخرون علی ضعف نفوسنا، إلاّ أنها بنظرنا مقنعه تماما».
و قط طبعت هذه الرساله مع رسائل اخری فی روسیه، و طبعت قبل ذلک فی مصرضمن مجموعه باسم«جامع البدائع»، و قد ادعی الناشر الروسی ان الناشر المصری أخطأاذ جعل رساله«التضاد»رساله مستقله فی حین هی تکمله رساله الکون و التکلیف و جزء منها.
و ما یبدیه الخیّام فی هذه الرساله بصوره جزمیه، هو مضمون ما نسب الیه من الأبیات التی تبدی التحیر و التردد فی فلسفه الکون و التکلیف، و لهذا فقد نفی بعض الباحثین الایرانیین و الاوربیین صحه نسبه هذه الأبیات الیه، و قد رأی بعظهم بالاستناد الی بعض القرائن ان هناک شخصین معاصرین أو متقاربین، احدهما شاعر و الآخر حکیم فیلسوف، کان الشاعر یلّقب بالخیّام، و کان الحکیم و الریاضی یلّقب بالخیّامی، و رأی بعض آخر [۳]
430

ان الشاعر هو علی الخیّام و الحکیم الریاضی عمر الخیامی.
و لا یصح ما ادّعاه بعضهم أن الخیامی هو اللفظ العربی للخیام النیسابوری[۴] اذ یقول هو فی مقدمه رسالته الفارسیه فی الوجود: «هکذا یقول أبو الفتح عمر ابراهیم الخیامی»[۵] و لعل من المسلّم به، أنه کان یمازح و یزاحم المتعبدین القشریین بکلماته تلک، و هذاالامر هو الذی أحدث له هذه الضجه و الزحمه، مع کمال ایمانه و اعتقاده بمبانی الدین کمایظهر ذلک من جمیع کتبه، حتی نوروزنامه المنسوب الیه، شأنه فی ذلک شأنأثکر العلماءمثله.
کتب البیهقی بشأنه أنه کان یتلو تلو ابن سینا فی العلم، إلاّ انه کان فی خلقه ضیق، و له ضنه فی التعلیم و التصنیف. . دخل یوما الی حضره شهاب الاسلام الزیر عبد الرزاق بن الفقیه، و کان عنده امام القراء ابو الحسین الغزالی، فتباحثوا حول اختلاف القرآن فی آیه، فلما حضر الامام (الخیّام) قال شهاب الاسلام: علی الخبیر سقطنا. . فبین الخیّام وجوه اختلاف القراء و ذکر لکل وجه عله و سببا، فقال الامام أبو الفخر: کثر اللّه مثلک فی العلماء[۶] لا یعرف تاریخ ولادته، و قیل ان تاریخ وفاته عام ۵۱۷ أو ۵۲۶ و المؤکد أنه عاش طویلا، یقرب من تسعین عاما[۷] و لکنه بعید أن یکون قد ادرک دروس ابن سینا، فلو عبّرالخیّام عن ابن سینا بالمعلم، فانما هو بلحاظ أنه من تلامذه مدرسته لانفسه، و الظاهر أنه کان قد درس علی تلامذه الشیخ.
۴ أبو حامد محمد بن محمد بن محمد بن أحمد، الغزالی الطوسی، و ان کان عدّه فی عداد الفلاسفه بالمعنی المصطلح لیس صحیحا، فهو لا یعد نفسه فیلسوفا، بل یخالف
431

الفلسفه و الفلاسفه، و لا سیما ابن سینا، و لم یدرس الفلسفه علی شیخ، بل تفرغ لقرءهالفلسفه ثلاث سنین ثم کتب کتابه الشهیر«مقاصد الفلاسفه»، و بعده کتابه الآخر«تهافت الفلاسفه»الذی یعدّ من الکتب المهمه فی العصر الاسلامی.
کان الذین ضد الفلسفه کثیرین فی العالم الاسلامی، إلاّ انه لم یکن أحدهم من القدرهالعلمیه ما کان للغزالی، و لو لم یظهر بعده بقلیل، علماء فلاسفه کالسهروردی و الخواجهنصیر الدین الطوسی للف الغزالی الفلسفه بستار الاهمال و النسیان و الضیاع[۸] و لکن بما أن نظریاته السلبیه و الایجابیه احیانا، کان لها دور کبیر فی تطور الفلسفهلذلک ذکرناه فی عداد الفلاسفه.
أشهر کتاب له کتاب«احیاء علوم الدین) و هو من جمله الکتب المعدوده التی اثرت فی المسلمین .
ولد الغزالی عام ۴۵۰ و توفی فی ۵۰۵ ه له تاریخ معروف.
و ینبغی ان یذکر فی هذه الطبقه محمد الشهرستانی و ابو حاتم مظفر الاسفرازی و میمون بن نجیب الواسطی، إلاّ أن الأول متکلم اکثر من کونه فیلسوفا و الثانی و الثالث کان ریاضیین أکثر من کونهما فیلسوفین.
الطبقه التاسعه:
۱ شرف الدین محمد الایلاقی، تلمیذ أبی العباس اللوکری و عمر الخیّام، کان فیلسوفاطبیبا، قیل انه قتل فی حرب قطوان فی سنه ۵۳۶ ^[۹]و قد عدّه بعضهم تلمیذ بهمنیار، و بالنظر الی تاریخ وفاتهما یتضح فساد هذه النظریه، و هو استاذ القاضی زین الدین عمربن سهلان الساوجی صاحب کتاب«البصائر النصیریه»مات الایلاقی عام ۵۳۶ ه
۲ أبو البرکات هبه اللّه بن علی (أو یعلی) ملکا البغدادی، کان یهودیا فأسلم، و
432

اختلفوا فی سبب اسلامه، و قد ذکرنا تتلمذه علی هبه اللّه بن سعید، کتابه المعروف«المعتبر»و حقا انه من الکتب المعتبره فی الفلسفه، کان أبو البرکات فیلسوفا صحاب نظر، و کان امثال صدر المتألهین یعتنون بکتابه، کان مخالفا فی فلسفته لمدرسه ابن سینا، تصل سلسله اساتذته الی الفارابی مباشره، اذ هو تلمیذ سعید بن هبه اللّه و هو تلمیذ أبی الفضل کثیفات و عبدان الکاتب و هما تلمیذا أبی الفرج ابن الطیب، و هو تلمیذ أبی الخیر حسن بن سوار و هو تلمیذ یحیی بن عدی المنطقی و هو تلمیذ أبی نصر الفارابی، أکثر آحاد سلسلهاساتذته غیر مسلمین.
قیل: قیل للحکیم عمر الخیّام: ان أبا البرکات البغدادی یرد ابن سینا قال: انه لافهم ما یقول ابن سینا فضلا عن أن یرده[۱۰] کان شیخ والد عبد اللطیف البغدادی صاحب الاشاعه الشهیره بشأن احراق المسلمین الفاتحین لمکتبه الاسکندریه و ابن الفضلان و ابن الدهان المنجم و مهذب الدین النقاش، و قد عمی فی آخر عمره، فکان یملی علی تلامذته هؤلاء.[۱۱]
۳ محمد بن أبی طاهر الطبسی المروزی تلمیذ اللوکری، کانت أمه من أهل خوارزم و أبوه من حکام بعض اقسام مرو، مات فی سرخس بعد مرض الفالج عام ۵۳۹ ه[۱۲] ۴ أفضل الدین الغیلانی عمر بن غیلان، کان من تلامذه اللوکرط، لیس بایدیناترجمه صحیحه له، إلاّ أن من المعلوم أنه کان من تلامذه اللوکری، و هو شیخ صدر الدین السرخسط، وفقا لما نقله محمود محمد الخضیری، و قد ذکره الامام فخر الدین الرازی المتوفی فی ۶۰۶ فی کتاب (المحصل) و ترحم علیه[۱۳] ، قیل ان افکاره کانت تخالف أفکار ابن سینا، کتب رساله فی حدوث العالم، و کان عام ۵۲۳ مشتغلا بالتحصیل فی المدرسه النظامیه فی مرو.
۵ أبو بکر محمد بن یحیی بن الصائغ الاندلسی المعروف بابن باجه، کان من أعاظم
433

الفلاسفه، ألف کتابا کثیره فی الفلسفه، و قد طبعت أخیرا رساله فی«النفس»بعسی الدکتور محمد صغیر حسن معصومی استاذ جامعه داکا (فی باکستان الشرقیه) مات عام ۵۳۳، کان شیخ ابن رشد الفیلسوف الاندلسی المعروف ^[۱۴] ۶ أبو الحکم المغربی الاندلسی، کان شاعرا حکیما طبیبا، إلاّ أنه کان شاعرا أکثر من کونه فیلسوفا و طبیبا، و کان هازلا أکثر من کونه جادا، کان عربیا باهلیا، انتقل من المغرب الی الشرق، فعاش فی حدود مصر و الشام، و مات عام ۵۴۹، کان شیخ ابن الصلاح، و هوشیخ استاذ شهاد الدین السهروردی.
الطبقه العاشره:
۱ صدر الدین بو علی محمد بن علی بن الحارثان السرخسی، کان تلمیذ أفضل الدین الغیلانی و استاذ فرید الدین داماد، و شیخ استاذ الخواجه نصیر الدین الطوسی، لیس لدینا اطلاع واسع عنه، جاء ذکره مختصرا فی تتمه صوان الحکمه، و قد نقل محمودمحمد الخضیری عن صاحب«خریده القصر»أنه ألف کتبا فی الفلسفه و المساحهو الحساب، و کان مقیما مده فی بغداد و لاقاه أبو منصور الجوالیقی المتوفی ۵۳۹ رجع من بغداد الی سرخس، و توفی فی عام ۵۴۵ و لعله کان شابا[۱۵] ۲ أبو بکر محمد بن عبد الملک بن طفل الاندلسی، من حکماء الاندلس المعروفین کان تلمیذ ابن الصائغ (حسب الظاهر) أکثر شهرته بکتابه المعروف«حی بن یقظان»الذی اقتبسه من رساله (حی بن یقظان) لابن سینا، إلاّ ان کتاب ابن طفیل أکمل و أشمل، ترجم هذا الکتاب المرحوم بدیع الزمان فروزان فر، و طبعه و نشر (بنگاه ترجمه و نشر کتاب) عمّر طویلا و مات عام ۵۸۱ ه.
۳ القاضی أبو الولید محمد بن أحمد بن محمد بن رشد الاندلسی، کان فیلسوفاو طبیبا و فقیها، و له کتب متعدده فی جمیع هذه الفروع المختلفه، کتابه المعروف هو شرح کتبه علی کتاب«ما بعد الطبیعه»لارسطو، و هو مطبوع، و هو مطبوع، و کتابه الفقهی المعروف هو«بدایه
434

المجتهد»مطبوع أیضا، و قد طبعت مجموعه رسائله الفلسفیه فی بمبی، یتعرف له الاوربیون بمکانه الفلسفه فی درجه ابن سینا، بینما لا قیمه لآرائه بین الفلاسفه المسلمین، أحد کتبه المعروفه«تهافت التهافت»ردّ فیه علی تهافت الفلاسفه للغزالی، و هو کتاب لا قیمه له، یتعصب لارسطو کثیرا و هو لذلک یخالف ابن سینا الذی لا یتعصب لارسطوکثیرا، بل یدلی بآرائه امام آراء ابن سینا، و قد کتب الفیلسوف الفرنسط المعروف ارنست رونان الذی کان معارضا المرحوم السید جمال الدین الاسدآبادی، اعمالا کثیره بصددالتعریف بابن رشد، مات ابن رشد عام ۵۹۵ ه
۴ مجد الدین الجیلی، لیست بایدینا معلومات کثیره عن، إلاّ أنا نعلمأنه کان یدرس فی مراغه، و أن من جمله الذین درسوا عنده هو الامام فخر الدین الرازی[۱۶] و کذلک درس عنده الشیخ شهاب الدین السهروردی فی مراغه أو عمره[۱۷] ، کان حکیما متکلما و فقیهااصولیا، یصفه یاقوت الحموی فی«معجم الأدباء ضمن ترجمه الشیخ السهروردی، بالفقیه و الاصولی المتکلم[۱۸] ۵ القاضی زین الدین عمر بن سهلان الساوجی المعروف بابن سهلان، ولد فی ساوه، و کان یعیش فی نیسابور عن طریق استنساخ الکتب للناس، عبّر عنه«صفوان الحکمه»أنه«نظّم الحکمه و الشریعه فی عقد واحد»کان تلمیذ شرف الدین الایلاقی المذکور آنفا[۱۹] قیل انه کتب شرحا علی رساله«الطیر»لابن سینا[۲۰] ، کتابه المعروف«البصائر النصیریه»الذی طبع قسم المنطق منه فی مصر، و هو من أحسن کتب المنطق، احترقت جمیع کتبه ماعدا کتابه«البصائر»فی حریق کما جاء فی«تتمه صوان الحکمه»ان ابن سهلان من اولئک النفر الذین یتمتعون بذکر نابض فی الفلسفه الاسلامیه، فقد ذکر آراءه فیها[۲۱]،
435

و لا یعرف تاریخ وفاته.
۶ أبو الفتح نجم الدین أحمد بن محمد السری المعروف بابن الصلاح، قیل: ان اصله من همدان (المدینه الایرانیه) و قیل هو عراقی من أهل سمیساط (فی حدود حلوان قرب الفرات) هاجر الی بغداد و درس عند أبی الحکم المغربی السابق الذکر، و توفی فی سنه۵۴۸ أی قبل عام من وفاه شیخه[۲۲] و لا یعرف له تاریخ ولاده، و یمکن أن یعد من الطبقهالتاسعه، کان شیخه أبو الحکم المغربی یعترف بفضله علیه، قیل انه شرح الشفاء لابن سیناو الفوز الاصغر لابن مسکویه[۲۳] ۷ محمد بن عبد السلام الانصارط الماردی (الماردینی) کان یعد وحید زمانه فی علوم الحکمه بل علاّمه أوحیدیا[۲۴] ولد فی فلسطین أو القدس منه بالذات و آباؤه کانوایعیشون بها، و الظاهر أن جده الأعلی کان من الانصار، کان شیخه فی الفلسفه ابن الصلاح المذکور آنفا، شرح القصیده العینیه المعروفه لاب سینا[۲۵] و درس عنده الشیخ شهاب الدین السهروردی شیئا من الفلسفه[۲۶] کان متعبدا متشرعا للغایه، مات بروح دینیه بل روحانیه خاصه عن عمر یناهز الثمانین عاما سنه ۵۹۴ [۲۷]
الطبقه الحادیه عشره:
۱ فخر الدین محمد بن عمر بن الحسین الرازی المعروف بالامام فخر الدین الرازی، کان فقیها متکلما فیلسوفا مفسرا خطیبا طبیبا، و کان ذا ذهنیه وقاده، قلیل النظر فی تبحره فی مختلف الفنون و العلوم، اسلوب تفکیره کلامی أکثر منه فلسفی، مع علمه بالفلسفه و تألیفه الکتب القیمه فیها، بل له حملات علی الفلاسفه و تشکیک حتی فی
436

مسلّمات المسائل الفلسفیه، کان حسن السلیقه فی تنظیم و تبویت و تقریر المسائل، افادمنه المولی صدر الدین الشیرازی کثیرا، أهم کتبه الفلسفه«المباحث المشرقیه»و أکثرشهرته بکتابه«مفاتیح الغیب»فی تفسیر القرآن الکریم الذی اعطاه مقاما لائقا بین کتب التفسیر، لا نعرف له شیخا فی الفلسفه سوی الشیخ مجد الدین الجیلی المذکور آنفا، و لعله اطلع علی أکثر مسائل الفلسفه مطالعه لا دراسه، له تلامذه کثیرون، ابرزهم شمس الدین الخسروشاهی و قطب الدین المصری و زین الدین الکشی و شمس الدین الخوئی، و شهاب الدین النیسابوری.
ولد الفخر الرازی فی سنه ۵۳۴ و مات عام ۶۰۶ ه[۲۸] ۲ الشیخ شهاب الدین یحیی بن حبش بن میرک السهروردی الزنجانی المعروف بشیخ الاشراق، لا ریب انه کان من أعاجیب زمانه، له ذهنیه وقاده مبتکره، ان الاتجاه الی الاشراق فی الفلسفه کان موجودا قبله حتی لدی الفارابی و ابن سینا، إلاّ أن هذا الرجل العظیم هو الذی أسس مدرسه الاشراق و أبان طرقها فی کثیر من المسائل و وضّح الفرق بینها و بین مدرسه المشائین، ان جمیع المسائل الفلسفیه تقریبا التی تعرف الیوم بعنوان أنها من نظریات الاشراقیین فی قبال المشائین التی یظن بعضهم أنها من مسائل الخلاف بین افلاطون و ارسطو، انها من نتائج أفکار السهروردی نفسه، جاء یقابل بهاأفکار المشائین و لا سیما المسلمین منهم، تتلمذ لدی مجد الدین الجیلی فی (مراغه) و ظهیر الدین القاری (فی اصفهان ظاهرا) و فخر الدین الماردینی (فی العراق) و لازمه مده، و کان الماردینی یقول: لم أرّ مثله فی الذهن و الذکاء و حدّه النظر و أخفاف علیه من ذلک[۲۹] ، و قیل انه انه درس (البصائر النصیریه) لابن سهلان لدی ظهیر الدین القاری.
إنّ السهروردی کان نابغه فی سائر العلوم أیضا، و منها فی الفقه، رحل الی حلب والشام و شارک فی دروس الفقه فی المدرسه الحلاویه بحلب لدی الشیخ افتخار الدین، فبان تفوقه و اصبح مقرّبا لدی شیخ، و قربته شهرته من الملک الظاهر بن صلاح الدین
437

الأیوبی، و کان یناظر الفقهاء و المتکلمین فیغلبهم، فحسده ناس وسعوا فیه الی صالح الدین فأمر ابنه بقتله، فقتله عام ۵۸۶ أو ۵۸۷ و له سته و ثلاثون[۳۰] أو ثمانیه و ثلاثون عاما[۳۱] قالوا أنه کان معاصرا لفخر الدین الرازی، بل مشترکا معه فی کثیر من دروسه، و لماأعطی فخر الدین بعد موته نسخه من کتابه (التلویحات) قبّله و اسبل دمعه لذکری أیام مشارکته إیّاه فی درسه[۳۲] لم یکن السهروردی یمتنع أو یتحفظ من مناظره الفقهاء و المتکلمین بل کان حتی فی اسرار الحکمه لا یعمل بما أوصی به ابن سینا فی آخر (الاشارات) من التحفظ و عدم اظهارها للجمیع، و لعل ذلک لشبابه، و من هنا کان الواعون یظنون أنه سیلاقی حتفه، و لمابلغ نعیه الی شیخه فخر الدین الماردینی قال: وقع ما کنت أخافه علیه، و لهذا کان یقال فیه: ان علم شهاب الدین أکثر من عقله!.
۳ أفضل الدین المرقی الکاشانی المعروف بلقب (بابا أفضل) له شخصیه بارزه و لکنه لیس بایدینا تاریخ واضح عنه، له کتب کثیره بالفارسیه و العربیه طبع لها فهرس[۳۳] و قیل أنه کان خال الخواجه نصیر الدین الطوسی، و لکنه بعیدا جدا.
جاء فی (دائره المعارف) الفارسیه من منشورات فرانکلین «بابا أفضل، شهرته أفضل الدین، محمد بن حسین الکاشانی، الشاعر و العارف الایرانی، قیل انه ولد فی حدود ۵۸۲ ه أو ۵۹۲ ه فی قریه (مرق) من قری کاشان و توفی بعد عام ۶۵۴ أو ۶۶۴و قیل فی أوائل القرن السابع، کان من أصحاب نصر الدین المقربین»و جاء فی (لغت نامه) و کذلک فی (عزالی نامه)[۳۴] أن وفاته کانت عام ۷۰۷ و قیل بل کانت عام ۶۰۶ و قیل بل کانت فی سنه ۶۶۷ ه
438

و قد نقل الاستاذ محمود الخضیری فی مقال له فی کتاب (دعوه التقریب) بعنوان«أفضل الدین الکاشانی فیلسوف مغمور»عن نسخه مخطوطه من کتاب«مختصر فی ذکرالحکماء الیونانیین و المللیّین»من مکتبه اسکوریال اسبانیا: أن وفاه بابا أفضل کانت فی سنه ۶۱۰ ه[۳۵] و قد استدل فی کتاب (فلاسفه ایرانی) بترحم الخواجه فی (شرح اشارات) الشیخ الرئیس ابن سینا علیه، بقوله«رحمه اللّه»حیث أن تألیف (شرح الاشارات) کان فیما بین أعوام ۶۲۴ الی ۶۴۴ ه[۳۶] علی أن وفاه أفضل الدین کانت قبل ۶۶۷ ه و مع الاستفادهلذلک جاء فی مقال الخضیری و مقدمه الاستاذ المرحوم النفیسی.
و قد نقل الاستاذ محمد المدرسی الزنجانی فی کتابه عن حیاه الخواجه نصیر الدین الطوسی[۳۷] عن کتاب الخواجه فی السیر و السلوک الی اللّه أنه کتب یقول«ان أبی کان یرغبنی فی تحصیل فنون العلم و الاستماع الی کلام أرباب المذاهب و المقالات، حتی صادف ان مرّ بدیارنا رجل من تلامذه أفضل الدین الکاشانی رحمه اللّه تعالی، یقتل له کمال الدین محمد الحاسب، و کان له تقدم فی أنواع الحکمه و لا سیما الریاضات، و کان له صداقه سابقه و معرفه مع والدی، فأشار علیّ والدی بالاستفاده منه و التردد علیه و الحضور بخدمته، فدرست علیه فی فنون الریاضیات».
و یتضح من هذا المقال أن الخاجه نصیر الدین کان تلمیذ افضل الدین، و أنه لم یکن أفضل الدین من أصحاب الخواجه نصیر الدین، کما جاء فی دائره المعارف الفارسیه، بل کان فی طبقه اساتذه اساتذه الخواجه، و علی هذا فلو حسبنا أن وفاه افضل الدین کانت فی سنه ۶۰۶ أو ۶۱۰ ه«أو قریبا منها کان أقرب احتمالا مما جاء فی (لغت نامه) أو (غزالی نامه) و أن میلاده لم یکن فی أواخر القرن السادس کما جاء فی مقدمه الاستاذسعید النفیسی لرباعیات بابا أفضل، و فی (تاریخأدبیات ایران) للدکتور ذبیح اللّه صفا، بل
439

کان فی أواسط هذا القرن.
و قد نقلوا عن الخواجه نصیر الدین بیتین فی مدح أفضل الدین بالفارسیه معناهما: لوعرض الفلک إلاّ علی فضل الفضلاء، و فضل أفضل الدین، لترک الملائکه تسبیحهم و نادوا: ان أفضل الدین هو الأفضل!.
الطبقه الثانیه عشره:
۱ فرید الدین داماد النیسابوری، لیس بایدینا تاریخ واضح عن هذا الرجل إلاّ أنانعلم انه کان من شیوخ الخواج نصیر الدین الطوسی، و ان الخواجه درس الاشارات علی هذا الرجل[۳۸] و کان فرید الدین من تلامذه صدر الدین السرخسی المذکور آنفا، و الخواجه یتصل من طریق فرید الدین فی سلسله أساتذته بابن سینا، هکذا: الخواجهلدی فرید الدین لدی فرید الدین لدی أفضل الدین الغیلانی لدی أبی العباس اللوکری لدی بهمنیار لدی شیخه ابن سینا، و لا نعرف عام وفاته.
۲ شمس الدین عبد الحمی بن عیسی خسروشاهی المعروف بلقبه، لشمس الدین الخسروشاهی، یذکره ابن أبی اصیبعه بعنوان: امام العلماء سید الحکماء قدوه الأنام شرف الاسلام[۳۹] کان بارزا فی الطب و الفلسفه و العلوم الشرعیه، و کان من ابرز تلامذه فخرالدین الرازی، لخص (کتاب الشفاء) إلاّ أن شهرته فی مجال الفلسفه انما هی بعد أجوبهفلسفیه سألها منه الخواجه نصیر الدین الطوسی وردت فی کتب الفلسفه[۴۰] ۳ قطب الدین ابراهیم بن علی بن محمد السلمی المعروف بقطب الدین المصری، کان هذا أیضا من التلامذه البارزین لفخر الدین الرازی، یقول ابن أبی اصیبعه: إن أصله کان من بلاد المغرب و انتقل الی مصر و اقام مده بها ثم سافر الی ایران فدرس لدی فخر
440

الدین الرازی، کان یفضل شیخه فخر الدین علی ابن سینا فی الفلسفه و ابا سهل المسیحی علی ابن سینا فی الطب، قتل فی نیسابور فی حمله المغول[۴۱] و کان هذا من شیوخ الخواجه أیضا[۴۲] و علی هذا یکون الخواجه تلمیذ تلمیذ فخر الدین الرازی.
۴ کمال الدین یونس (أو ابن یونس) الموصلی المعروف بابن منعه، عبر عنه معاصره ابن أبی اصیبعه بقوله: قدوه العلماء و سید الحکماء[۴۳] اشتغل فی مدرسه الموصل بتدریس علوم الفلسفه و له فیها تلامذه، و قد درس لدیه الخواجه أیضا کما جاء فی (ریحانه الأدب)[۴۴] فقد قال فیه: «هو من أکابر الحکماء من علماء العامه، کان وحید عصره فی النحو و الصرف و الفقه و الحدیث و التفسیر و الطب و التاریخ و الموسیقی و الهندسه و الحکمه و الهیئه، اشتهر شهره فائقه فی فتره قصیره، و اصبح مرجعا للفضلاء، فقد کانوا یحضرون درسه فی البلدان البعیده. . توفی عام ۶۳۹ ه».
الطبقه الثالثه عشره:
۱ الخواجه نصیر الدین محمد بن الحسن الطوسی، لقبوه: استاذ البشر، و لا حاجه الی التعریف به، ان تثمین أعماله الفلسفیه و دوره فی تحول الفلسفه بحاجه الی کتاب خاص، یعدّ فی الریاضیات من القله المعدودین فی تاریخ العالم، شکک فی أساس الهیئهالبطلیوسیه و أعدّ أفکارا للهیئه الجدیده، فقد ذکر تقی زاده أن ملاحظات الخواجه فی کتابه (التذکره) علی هیئه بطلیموس کان مقدمه لاقتراحات کوبرنیک فی الهیئه الجدیدهللعالم[۴۵]
441

کان للخواجه حایه صاخبه کابن سینا، و قد أبدی شکواه من حیاته فی آخر اشاراته بصوره مؤلمه، و مع ذلک: فقد ألّف عددا کبیرا من الآثار و ربّی عددا کبیرا من التلامذه، ولدعام ۵۹۷ و مات عام ۶۷۲ ه
۲ أثیر الدین مفضل بن عمر الأبهری، کتابه المعروف (الهدایه) فی الطبیعیات والإلهیات فقد فتح لنفسه مجالا لائقا، و قد شرحه القاضی حسین المیبدی و صدرالمتألهین الشیرازی، و هذا الشرح الأخیر أثر کثیرا فی التعریف بالکتاب و مؤلفه.
قال العلاّمه الحلی فی کتابه (الجوهر النضید) ص ۷۸ فی باب العکوس فی عکس السالبه الجزئیه التی یتفق المنطقیون علی ان لا عکس لها، یقول العلاّمه: باستثناء القضیهالمشروطه الخاصه و العرفیه الخاصه، ثم یقول: هذا مما وقف علیه أثیر الدین مفضل بن عمر الأبهری.
۳ نجم الدین علی بن عمر الکاتبی القزوینی المعروف بلقب: دبیران، کان من أکابرالحکماء و المنطقین و الریاضیین، کتابه المعروف (حکمه العین) الذی کتبت له شروح عدیده و کتابه المعروف فی المنطق: (الشمسیه) کتبه باسم الخواجه شمس الدین صاحب الدیوان الجوینی، و شرحه قطب الدین الرازی، و أصبح الکتاب مع شرحه من الکتب الدراسیه المتداوله بین طلاب العلوم الدینیه الی هذه الاواخر، کان الکاتبی القزوینی من استاذه العلاّمه الحلی و قطب الدین الشیرازی، و مصاحبا معاصرا للخواجه نصیر الدین الطوسی فی بناء رصد مراغه، مات ۶۷۵ ه
الطبقه الرابعه عشره:
تتشکل هذه الطبقه من تلامذه الخواجه نصیر الدین الطوسی: ۱ الحسن بن یوسف بن المطهر الحلی المعروف بالعلاّمه الحلی و ان کانت شهرته فی الفقه إلاّ أنه رجل جامع و له فی المنطق و الفلسفه مهاره کامله و مؤلفات قیمه، ذکرناه فی طبقات الفقهاء، و أنه من نوابغ رجال الاسلام، کان عربیا من تلامذه الخواجه
442

و الکاتبی، ولد عام ۶۴۸ و توفی فی سنه .۷۱۱
۲ کمال الدین میثم بن میثم البحرانی المعروف بابن میثم البحرانی، کان أدیبا فقیهافیلسوفا، درس الفلسفه لدی الخواجه نصیر الدین، قیل: الخواجه أیضا درس لدیه الفقه[۴۶] ، شرح نهج البلاغه و قد عدّ شرحه أحسن الشروح من حیث المباحث الفلسفیه، طبع فی خمسه مجلّدات، توفی فی ۶۷۸ أو ۶۷۹ أو ۶۹۹ کما حقق ذلک صاحب الذریعه[۴۷] ۳ قطب الدین محمود بن مسعود بن مصلح الشیرازی المعروف بقطب الدین الشیرازی، کان فی المنطق تلمیذ الکاتبی القزوینی و فی الحکمه و الطب تلمیذ الخواجهنصیر الدین الطوسی، شرح کتاب (القانون) لابن سینا و (حکمه الاشراق) للسهروردی، و کتب بالفارسیه کتابا فی أنواع الحکمه طبع باسم (دره التاج) و کل کتبه الثلاثه قیمهثمینه، إلاّ أن أکثر شهرته فی الفلسفه جاءت من شرحه حکمه الاشراق، کان مساعداللخواجه فی بناء رصد مراغه، توفی فی عام ۷۱۰ أو ۷۱۶ ^[۴۸] ۴ الحسن بن محمد بن شرف شاه العلوط الحسینی الاسترآبادی، المعروف بابن شرفشاه، ادرک محضر الخواجه فی مراغه و درس لدیه و لازمه، و بعد وفاه الخواجه رحل الی الموصل و اشتغل بتدریس الحکمه (فی المدرسه النوریه) علق علی (تجریدالاعتقاد) للخواجه و شرح (قواعد العقائد) له و توفی فی سنه ۷۱۵ أو ۷۱۷ أو .۷۱۸ [۴۹]
الطبقه الخامسه عشره:
۱ قطب الدین محمد بن محمد بن أبی جعفر المعروف بقطب الدین الرازی، من مشاهیر علماء الاسلام، کا حکیما منطقیا و فقیها، درس لدی العلاّمه الحلی و أجازه للحدیث، لاقاه الشهید ا