خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تاملی بر شاخصه های فرهنگی امنیت ملی در نشستی با کارشناسان فرهنگی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاملی بر شاخصه های فرهنگی امنیت ملی در نشستی با کارشناسان فرهنگی :

بسیاری از دانشمندان «امنیت» را در راس هرم نیازهای بشری قرار می دهند و آن را ابتدایی ترین و ضروری ترین شرط برآوردن سایر نیازهای مادی و معنوی انسان برمی شمارند. امنیت، با وجود آن که مقوله ای ذهنی و روانی و کاملا پیچیده است اما به گونه ای حضوری و فطری قابل درک می باشد و بی آن که بر سر حدّ و رسم منطقی و تعاریف علمی آن مجادله فراوانی کنیم، می توانیم به مفهوم مشترکی از آن دست یابیم؛ اما مقوله های فرهنگ و فرهنگ ملی که محل اختلاف نظرها و دیدگاه های گوناگون هستند، پیچیدگی ها و صعوبت های خود را به مقوله امنیت نیز سرایت می دهند.

در نتیجه امنیت فرهنگی به یکی از پرماجراترین حکایت ها و پرگفت وگوترین مجادله ها تبدیل شده است؛ به گونه ای که به دشواری می توان به یک نظریه جامع و تئوری عام دست یافت. اما به هر حال بازنمودن باب گفت وگو، راه پیمودن در مسیر تحقق ایده ها، و امیدداشتن به سر منزل مقصود، به ویژه در آستانه تحولات فرهنگی شگرفی همچون جهانی شد، یک بایسته قابل قدردانی و ستایش است.

مباحث مطروحه در میزگرد حلقه مطالعات فرهنگی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با موضوع «امنیت فرهنگی» را به همین نیت و به امید بهره مندی علاقه مندان عزیز، در این شماره تقدیمتان نموده ایم.

با تشکر از دوستانی که وقت خود را در اختیار زمانه قرار دادند. همان طور که می دانید، یکی از بحث های اساسی و سرنوشت ساز کشور ما، فرهنگ و موضوعات فرهنگی است. میان مباحث گوناگون فرهنگی نیز بحث امنیت فرهنگی اهمیت خاصی دارد. از این رو، موضوع بحث ما، امنیت فرهنگی و راهکارهای دستیابی به آن است. از کارشناسان محترم تقاضا می کنم؛ با تعریف این موضوع گفت وگو را آغاز کنند.

دکتر احمد کاویانی: امنیت از مقولات مهمی است، که وجود آن در تمام ابعاد زندگی بشری به نحوی ملموس و موثر، منشا تحولات و دگرگونی های فراوان شده است. به عبارت دیگر، انسان در صحنه زندگی فردی و اجتماعی خود، با توجه به نحوه نگرش به هستی و ابعاد آن، نسبت به پدیده های گوناگون، احساس امنیت یا تهدید می کند. انسان به دنبال این احساس، درصدد بهره برداری، همکاری، مشارکت و یا مبارزه برمی آید. درحقیقت، امنیت یک مفهوم چندوجهی است و به همین دلیل، درباره معنای آن اختلاف نظر زیادی وجود دارد. تعاریف مندرج در فرهنگ های لغت درباره مفهوم کلی امنیت، بر روی احساس آزادی از ترس یا احساس ایمنی که ناظر بر امنیت روانی است، تاکید دارد.

از همین جا، چند سوال توصیفی و ارزشی درباره این مفهوم حاصل می شود؛ آیا امنیت هیچ گاه قابل وصول است؟ آیا امنیت همیشه مطلوب و لازم است؟ چه نوع تغییراتی، بیشترین یا کمترین تهدید برای امنیت به شمار می روند؟ و چه کسی مسوول اصلی تغییر یا حفظ امنیت می باشد؟

دکتر احمد کاویانی: احساس ایمنی و آزادی از ترس، بیشتر، شامل قرار گرفتن در معرض کمترین تهدید است. بحث در این که چه نوع تغییری، امنیت را تهدید می کند؛ اهمیت ویژه ای دارد. هر گاه تغییر، تدریجی و تکاملی بوده و از داخل ناشی شود و به طور مستقیم متوجه بقا یا راه و روش بنیادی زندگی نباشد؛ تهدیدآمیز نیست و مشروع تلقی می شود. برعکس، موقعی که تغییر، گسترده، سریع، شدید و ناشی از خارج بوده و به طور مستقیم متوجه بقا و موجودیت یا روش زندگی باشد؛ تهدیدآمیز و غیرمشروع به نظر می رسد. به علاوه، اگر تغییر در داخل سیستم، به افزایش قدرت تبدیل شود؛ به ترمیم امنیت کمک می کند؛ اما وقتی تغییر؛ باعث از دست رفتن کنترل بر سیستم می شود؛ به ناامنی می انجامد. با توجه به این که ارزیابی از تغییر، ریشه در الگوهای روان شناختی و فرهنگی جامعه دارد؛ نمی توان به طور دقیق روشن نمود؛ که چه نوع تغییری، به کمک امنیت می آید و یا به آن ضربه می زند. امنیت، یک پدیده ادراکی و احساسی است، یعنی باید در ذهن مردم و تصمیم گیران، این اطمینان به وجود بیاید؛ که برای ادامه زندگی بدون دغدغه، امنیت لازم است. مفهوم امنیت، به دلیل داشتن ویژگی های ذهنی بودن، نسبی بودن و عدم امکان تعریف مطلق از آن، ابهام های فراوان داشته و تعاریف گوناگونی دارد.

با این وصف، آیا می توان تعریف دقیقی از امنیت فرهنگی داشت؟

دکتر احمد کاویانی: تا حدودی، البته می توان، سطوح امنیت را به امنیت فردی، گروهی، ملی و بین المللی تقسیم کرد؛ تا درباره ابعاد مختلف فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و… آن بحث نمود. از آنجا که امنیت را پدیده ای تجزیه ناپذیر تعریف می نمایند؛ نمی توان، آثار و ابعاد مختلف امنیت فرهنگی را مستقل از انواع دیگر امنیت بررسی نمود؛ اما می توان، گرایش بیشتری به یکی از ابعاد داشت؛ که گرایش مورد نظر این بحث، امنیت فرهنگی است.

ما امنیت را احساس آزادی از ترس یا احساس ایمنی از تهدید دانسته و فرهنگ را، مجموعه باورها، ارزش ها و هنجارهای موجود در اجتماع تعریف می کنیم؛ از این رو، می توانیم، وجود احساس ایمنی و درک نبودن تهدید موثر علیه باورها، ارزش ها و هنجارهای اجتماعی را امنیت فرهنگی بدانیم. با این توضیح که هیچ گاه این احساس، به صورت مطلق به وجود نخواهد آمد، که موضوعی نسبی است و تهدید فرهنگی هم باید علیه تک تک عوامل فرهنگ، یعنی باورها، ارزش ها و هنجارها و هم علیه مجموعه این عوامل و شکل ترکیبی آنها که سیستم فرهنگی جامعه نامیده می شود مورد توجه باشد.

در اولویت بندی موضوعات فرهنگی، آنچه مورد نظر مطالعات فرهنگی است، موضوع فرهنگ بومی جامعه ایران می باشد و در موضوع فرهنگ دینی نیز بخش مربوط به نظام دینی حاکم بر جامعه مورد توجه قرار خواهد گرفت.

دکتر علی عسگری: موضوع بحث امنیت فرهنگی از زاویه فرهنگ ملی نیز قابل توجه است و این که متناسب با تامین امنیت فرهنگی، فرهنگ ملی چه نقشی می تواند داشته باشد؟

پیش از شروع بحث، باید فرضیه ای را پذیرفت؛ که امنیت فرهنگی از راه تقویت و اصلاح فرهنگ ملی به دست می آید. به این معنی که پایه بحث امنیت فرهنگی، فرهنگ ملی خواهد بود.

درخصوص مفهوم فرهنگ ملی، چند دیدگاه عمده وجود دارد:

۱ از منظر یک دیدگاه فرهنگ ملی یعنی دیدگاه عام و مشترکی که بین تمام افراد جامعه وجود دارد؛ در واقع، فرهنگ ملی را مساوی با فرهنگ عمومی جامعه می داند و معتقد است، هر تحولی که در فرهنگ عمومی رخ دهد؛ در فرهنگ ملی هم تاثیر خواهد گذاشت. این دیدگاه بیان می کند؛ که فرهنگ ملی چیزی نیست، جز آنچه از فرهنگ عمومی برخاسته است؛ یعنی فرهنگ ملی را زاییده فرهنگ عمومی می داند. این دیدگاه برای فرهنگ ملی هیچ نقش نظارتی و هدایتی قائل نمی باشد. با این نگاه، فرهنگ ملی تابعی از فرهنگ عمومی است، که دیدگاه عوام آن را می سازد.

۲ دیدگاه دیگر فرهنگ ملی را جمع جبری خرده فرهنگ هایی می داند؛ که در یک حوزه جغرافیایی و در یک سرزمین خاص به یکدیگر پیوند می خورند. به عنوان نمونه، فرهنگ قوم ترک با قوم لر یا عرب یا عجم پیوند می خورند و مجموعه این فرهنگ ها، فرهنگ بزرگ تری با عنوان فرهنگ ملی می سازند. در این نگاه، فرهنگ ملی مربوط به سرزمین است و ویژگی های سرزمین بر فرهنگ ملی، به طور کامل تاثیرگذار خواهد بود. به همین نسبت، اگر مواردی مانند زبان و لباس را جزو فرهنگ ملی بدانیم؛ سرزمین، تاثیر بیشتری در آن خواهد داشت.

۳ براساس دیدگاه سوم، فرهنگ ملی فرهنگی است، که بین لایه عوام و خواص قرار دارد؛ یعنی برخلاف دیدگاه اول که معتقد بود؛ فرهنگ ملی، فرهنگ عوام است، اعتقاد دارد؛ که بخشی از فرهنگ ملی از فرهنگ خواص، و بخشی دیگر از فرهنگ عامه گرفته شده و بین این دو لایه واقع گردیده است. هم خواص و هم عوام می توانند، تاثیرگذار باشند. عوام به یک شکل می توانند؛ فرهنگ ملی را جهت دهی کنند و خواص به شکلی دیگر، مجموعه برآیند دیدگاه های عوام و خواص فرهنگ ملی را تشکیل می دهد.

۴ دیدگاه چهارم، نظام بیشتری داشته و معتقد است فرهنگ ملی، نظام فرهنگی منسجم جامعه می باشد. یعنی نظامی در جامعه پی ریزی می شود؛ که همه فعالیت های فرهنگی تابع آن خواهند بود و به آن نظام کلی دارای انسجام، فرهنگ ملی می گویند. این دیدگاه، بیشتر دیدگاهی تمرکزگرا بوده و در کشورهایی قابل تامین، و دستیابی است، که معتقد به مبانی و زیرساخت های ایدئولوژیکی فرهنگی هستند و آن را برای فرهنگ لازم می دانند.

۵ دیدگاه دیگر اعتقاد دارد؛ فرهنگ ملی، سازوکار و دستگاهی است، که در جامعه حضور و جریان دارد. در این دیدگاه، فرهنگ ملی، مجموعه ای از ورودی ها و خروجی ها است، که شامل عملیات پردازشی می شود. بخشی از افراد که به عنوان شهروند وارد جامعه می شوند؛ باید در این فرهنگ تربیت شوند؛ که در واقع، ورودی فرهنگ ملی محسوب می شود. بخش خروجی نیز وجود دارد. عملیاتی که فرهنگ ملی روی افراد جامعه انجام می دهد؛ موجب تربیت افرادی می شود؛ که متناسب با اهداف فرهنگی و در یک سازگاری پردازشی تربیت خواهند شد. در حقیقت، فردی که در جامعه وارد حوزه تعلیم و تربیت می شود؛ در دستگاه فرهنگ ملی، تربیت لازم روی او صورت می گیرد و سپس به عنوان محصول از دستگاه فرهنگ ملی خارج می شود.

فرهنگ ملی، دستگاهی است، که ورودی ها را می گیرد و به سمت خروجی های مطلوب نظام می برد. این نگاه، دیدی تربیتی به بحث فرهنگ ملی دارد.

در مرحله پردازش، باید دید چه عواملی در سازوکار دستگاه فرهنگ ملی نقش دارند ؟ ارزش ها، باورها، اعتقادات و هنجارها بر ورودی ها تاثیرگذار هستند. البته، برای تاثیرگذاری بستری لازم است، که بستر اجتماعی به نظر می رسد. بنابراین، اگر فرهنگ ملی، انسانی می خواهد؛ که با فرهنگ مشخصی تربیت گردد و به شکل محصول عرضه شود؛ باید مجموعه عوامل دیگری نیز بر روی آن موثر باشند؛ عواملی مانند اقتصاد، امنیت و سیاست. ساختار اجتماعی و عدم شکاف بین لایه های اجتماعی، یعنی ویژگی های مطلوب جامعه نیز بر آن موثر است. مجموعه عوامل باید بتوانند در فرهنگ ملی بستری مناسب فراهم آورند؛ که این سازوکار هم به سادگی امکان پذیر نمی باشد.

فرهنگ ملی چگونه امنیت فرهنگی را به وجود خواهد آورد؟

دکتر علی عسگری: فرهنگ ملی برای تامین این هدف باید پنج ویژگی داشته باشد؛ که عبارتند از:

۱ هویت آفرین باشد. در حقیقت، فرد باید بتواند در این سازوکار فرهنگی، هویت خودش را شناسایی و تعریف کند و نقش و جایگاه خود را در جامعه بشناسد.

۲ انسجام آفرین باشد. مجموعه اقدامات فرهنگی، تربیتی و اقتصادیی که در نظام انجام می گیرد؛ باید جهت فرهنگی خاصی داشته باشد. فرهنگ ملی باید بتواند، بین مولفه ها انسجام برقرار کند تا محصول نهایی تولید شود. فرهنگ ملی همواره، این سوال را به ذهن متبادر می کند؛ که چرا اقتصاد باید به این شکل پی ریزی شود و چرا سیاست باید این گونه باشد؟ جواب این است، که می خواهد این انسان خاص تربیت شود. بنابراین، هرجا سوال شود؛ چرا این سیستم ؟ جواب می دهند؛ چون می خواهیم این فرهنگ خاص شکل بگیرد.

۳ رشدآفرین باشد. یعنی افرادی که وارد این سازوکار می شوند؛ چه آنان که مربی هستند و چه کسانی که می خواهند؛ تربیت شوند؛ رشد پیدا کنند. این فرهنگ باید موجب رشد و ارتقای همگانی شود.

۴ تمدن آفرین باشد. از آنجا که در فرهنگ ملی، همه جهت گیری های مادی و معنوی جامعه به سمت یک نقطه خاص که همانا تربیت انسان مورد نظر است، می باشد؛ بنابراین پایه های تمدن بر همان اساس نیز شکل خواهند گرفت. چون تمدن علاوه بر فرهنگ، شامل وجوه مادی هم می باشد.

۵ انسان آفرین باشد. مجموع این چهار ویژگی، به یک ویژگی مهم منجر می شود؛ که اساسی ترین ویژگی فرهنگ ملی و مهمترین مولفه امنیت فرهنگی است و آن انسان آفرینی می باشد؛ که به تعبیر امام(ره)، همان تربیت الهی انسان است.

فرهنگ ملی در تعریف بین فرد و فرهنگ، یک شخصیت پایه را خلق می کند؛ که این شخصیت پایه می تواند، به عنوان محور تربیت این نظام، در نظر گرفته شود. در واقع، فرهنگ ملی باید تعریف کند؛ که انسان ها چه ویژگی هایی در جامعه داشته باشند و دست کم این ویژگی ها را تعریف کند. در حقیقت، شخصیت پایه نسبت میان فرد و فرهنگ را تعریف می کند.

نکته دیگر این که، برخی عوامل موجب ثبات و تغییر در فرهنگ ملی می شوند. عواملی که باعث ثبات و تداوم امنیت فرهنگی می شوند؛ عبارتند از: سنت ها، ارزش ها، باورها، میراث فرهنگی، تاریخ اجتماعی، زبان کتبی، ادبیات، هنر و…

آنچه مهم می باشد؛ عوامل تغییر منفی امنیت فرهنگی است، که باید در شناسایی تهدیدها به آنها توجه کرد. این عوامل عبارتند از:

۱ نیازها: اگر جامعه در شرایطی واقع شود؛ که نیازهای متعددی مانند نیازهای فرهنگی در افراد پدید آید و فرهنگ ملی نتواند، در زمان مطلوب و مناسبی به آنها پاسخ دهد؛ باعث تغییر برآیند امنیت ملی خواهد شد؛ به عنوان مثال، نیاز به ازدواج در تمام جوامع مساله اساسی است. اگر فرهنگ ملی نتواند، به این نیاز پاسخ دهد؛ افراد جامعه برای تامین نیازهای خود، دست به یک اقدام ضدفرهنگی خواهند زد. بنابراین، در یک بازه زمانی خاص فرهنگ ملی کم کم به سمت رفع نیاز پیش می رود و دیگر، در مجرای اصیل خود حرکت نمی کند.

۲ مدرنیته و تکنولوژی: اصول حاکم بر تکنولوژی، به عنوان بحثی که همراه تمدن غرب و مدرنیته متولد شده تابع ارزش های ما نیست. به همین جهت نوع استفاده ای که از آن می شود، دستاوردهایی که خواهد داشت و تاثیرهایی که بر زندگی ما می گذارد؛ باعث تغییر فرهنگ ملی ما می شود. به عنوان نمونه؛ ورود تکنولوژی اینترنت و رایانه به بعضی خانه ها، ممکن است، باعث تغییر فرهنگ شود.

۳ تهاجم فرهنگی: این بحث، به عنوان یک اصل عملی پذیرفته شده است و می تواند، مجموع محورهای فرهنگ ملی را تغییر دهد. بحثی به طور کامل جدی است، هر چند در حوزه نظری چندان مورد پذیرش قرار نگرفته، اما تاثیرگذار می باشد.

۴ مهاجرت: اکنون شاهد مهاجرت هایی هستیم که بر امنیت ملی بسیار تاثیرگذار است. بخشی از جرم ها و اعمال خلافی که در تهران صورت می گیرد؛ مربوط به خود تهران نیست، بلکه مربوط به مهاجرت هایی است، که از نواحی اطراف صورت گرفته است. به دلیل تفاوت فرهنگی، میان تهران و نواحی اطراف، این تاثیر منفی فرهنگی بر تهران گذاشته شده است. اگر خانواده ای از تهران به منطقه ای دیگر مهاجرت کند؛ آنجا را مطابق فرهنگ خودش خواهد ساخت. به عنوان مثال، در منطقه دیزین و شمشک، بخشی از مرفهین تهران، آپارتمان هایی با تجهیزات مدرن ساخته اند؛ که بر فرهنگ منطقه تاثیرگذار بوده است. بنابراین، مهاجرت ها، در نهایت ممکن است، برآیند امنیت فرهنگی را تغییر دهند.

۵ بحران های زیست محیطی: شرایط ابتدایی که انسان ها در زندگی اجتماعی خود بدان خو گرفته اند؛ می تواند از جهت زیست محیطی بر فرهنگ ملی اثرگذار باشد. به ویژه، مسائلی که مربوط به محیط زیست، سلامت انسان ها و توسعه پایدار می شود؛ نیز به شکلی می تواند، بر فرهنگ تاثیر بگذارد.

حجت الاسلام علی ذوعلم: بحث های امنیت ملی، پل زودگذری برای رسیدن به فرهنگ ملی می باشد. اگر امنیت را همان آرامش و ایمنی از نفوذ و تاثیر دشمن در عناصر فرهنگی تلقی کنیم؛ در آن صورت، این احساس آرامش، چندان هم مطلوب نخواهد بود. اگر جامعه ای احساس کند؛ که پایه ها، هنجارها، اصول، ارزش ها و در حقیقت، ریشه های فرهنگی اش مورد تهاجم نیست، دیگر، از فرهنگ خود، صیانت لازم را نخواهد کرد.

باید مشخص کرد؛ که بحث درباره احساس امنیت فرهنگی است یا حقیقت امنیت فرهنگی؟ نمی خواهم بگویم؛ که اینها از هم جدا هستند، اما با یکدیگر متفاوتند.

نکته دیگری که در این بحث باید روشن شود؛ این است، که در بحث امنیت چه محل هایی و چه سطح و لایه ای از لایه های فرهنگی اراده شده است؟ مثال خوبی که مطرح شد؛ بحث گفت وگوهای عامیانه است، که با زبان آسیب وارد می کند. زبان عنصری فرهنگی است، اما لایه فرهنگی این عنصر چطور تعریف می شود و تاثیر می گذارد؟ اگر بخواهیم بحث هنجارها، ارزش ها و باورهای فرهنگی را محل نزاع قرار دهیم؛ در آن صورت، بحث آسیب پذیری زبان چندان مهم نمی باشد. اگر زبان جامعه، از زبان فارسی به زبان اردو یا زبان ترکی و یا زبان عربی تبدیل شود؛ مهم نیست، چرا که ارزش ذاتی تلقی نمی شود. آداب و رسوم هم باید وارد این مقوله شود. اگر روزی، فرزند ما لباسی پوشید؛ که نپسندیدیم؛ اهمیتی ندارد؛ چرا که تغییر در لباس برای ما اصالتی ندارد. البته، لباس چون علامت یا مقدمه تغییر فرهنگی است، دارای اهمیت بوده اما در این مقوله وارد نمی شود. در طرح امنیت فرهنگی باید دانست کدام یک از لایه ها و سطوح و ابعاد فرهنگ، مدنظر است.

نکته دیگری که مطرح می شود؛ شاخص وحدت فرهنگی است. به این معنا که برای فرهنگ چه شاخص هایی قائل هستیم؟ برخی، تغییر فرهنگ اسلامی را به کار می برند؛ یعنی برای فرهنگ شاخصه دینی قائلند؛ مثل این که می گویند؛ فرهنگ مسیحی یا فرهنگ هندو. گاهی شاخص جغرافیایی یا سرزمینی را مد نظر قرار می دهند؛ مانند فرهنگ ایرانی، فرهنگ مصری و فرهنگ پاکستانی یا شاخص قومی به کار می برند که محبوب تر است، مثل فرهنگ کردی، بلوچی، لری یا از شاخص صنفی استفاده می کنند؛ مانند فرهنگ بازاری، دانشجویی، حوزوی یا شاخص جنسی به کار می برند مثل فرهنگ زنانه، فرهنگ مردانه یا به شاخص علمی توجه می کنند؛ مانند فرهنگ پزشکان، فرهنگ مهندسان و فرهنگ مجتهدان. بحث و تامل روی شاخص وحدت فرهنگ ملی، اهمیت بسیار دارد و در بحث امنیت صورت ممتازی پیدا می کند.

در حقیقت، باید دانست عناصر و مقدمات بحث امنیت فرهنگی چیست؟ و شاخص امنیت فرهنگی چه می باشد؟

حجت الاسلام علی ذوعلم: بله، احساس امنیت به یک شکل و تحقق عینی آن به شکل دیگر مورد بحث جدی ماست. آیا هر نوع تغییری، تهدیدکننده امنیت فرهنگی است؟ ممکن است، یک عامل بیرونی، جهش و تغییری شگرف ایجاد کند و به هیچ وجه یک مقوله ضدامنیت فرهنگی تلقی نشود. به عنوان مثال، وقتی فرهنگ انقلاب اسلامی وارد لبنان می شود؛ عاملی خارجی محسوب می گردد؛ که تغییرات بسیاری را ایجاد می کند. هویت از خودبیگانه جوان شیعه مبارز لبنانی در بیست سال گذشته ساقط می شود و این تهدیدکننده نیست، بلکه خود عنصر تقویت کننده فرهنگ تلقی می شود. بنابراین قیاس مطلق امنیت فرهنگی با امنیت سرزمینی، امنیت نظامی و امنیت اقتصادی می تواند، ما را به اشتباه بیندازد.

سوال دیگر، این که آیا امنیت فرهنگی، مقوله ای مطلوب است؟ در بحث سرزمین یا اقتصاد، آسیب پذیری و هجوم، خیلی بد است و موجودیت یک ملت را از بین می برد. آیا ما به همین محکمی می توانیم بگوییم؛ که امنیت فرهنگی مطلوب است؟ ممکن است، ما معنای خاصی از تحول فرهنگی را مدنظر داشته باشیم؛ (البته، تحول لفظ مناسبی نیست، رشد فرهنگی، تعالی فرهنگی) با امنیت فرهنگی سازگار نباشد.

ممکن است، شخصی ادعا کند؛ که اضطراب فرهنگی، چالش فرهنگی، تزاحم فرهنگی و جنگ فرهنگی خوب است، چرا که به تعبیر قرآن، تزاحم بین حق و باطل است، که انسان را رشد می دهد. در باب احساس امنیت فرهنگی و حقیقت امنیت فرهنگی می توان گفت؛ در شرایطی که تضارب، چالش، اضطراب و نگرانی وجود دارد؛ چه بسا، شرایط رشد و تعالی فرهنگی بهتری به وجود آید.

من خود این را دریافت شهودی کرده ام؛ که اگر مقوله ای به عنوان مارکسیسم و ماده گرایی، در کشور ما وارد نمی شد؛ ما به این تعالی و استحکام فرهنگی که امروز داریم؛ نمی رسیدیم.

مقام معظم رهبری، چند سال پیش، معانی مختلف امنیت را مطرح کردند. فرض ایشان این بود، که حکومت مسوول امنیت فرهنگی جامعه است و باید کاری کند؛ که جامعه از دستبرد دشمن محفوظ بماند. این، تعریفی از امنیت ملی است، که به طور خیلی ساده می تواند ما را به راهکاری مناسب برساند. وقتی از فرهنگ سخن می گوییم؛ به عنوان واقعیتی تحقق یافته از آن بحث می کنیم؛ مثل فرهنگ ایرانی و فرهنگ غربی که واقعیت دارند. این فرهنگ با فرهنگی که باید ایجاد شود، متفاوت است. فرهنگ را در بحث جامعه شناسی به عنوان هر آنچه که واقعیت داردتعریف می کنند. به همین جهت آداب و رسوم، سخن، زبان، ادبیات، عقاید، باورها، هنجارها، اخلاق ها، حتی علم و قانون نیز جزو فرهنگ هستند. البته قانونی که در جامعه تحقق یافته است، نه قانونی که در کتاب نوشته شده و در مجلس تصویب شده است، که در این صورت از مباحث حقوقی جامعه می باشد. منظور از فرهنگ آن باوری است، که در جامعه جریان دارد؛ نه آن باوری که ادعا می شود. جامعه ادعا می کند که توحیدی است، اما ممکن است شرک آمیز هم باشد. اگر فرهنگ را واقعیتی عینی و تحقق یافته، تلقی کنیم؛ دیگر نمی شود؛ در خصوص آن احکام تجویزی صادر کرد.

در بحث امنیت فرهنگی، باید دید؛ که فرهنگ ملی چه کار می کند؟ فرهنگی که به عنوان فرهنگ مطلوب تعریف می کنیم، قاعده یک امر ملی است، چارچوبی است، که می تواند برای هر ملتی الگو باشد. این چارچوب تنها به فرهنگ باز نمی گردد؛ بلکه به دین و اخلاق هم مربوط می شود. علامه جعفری(ره) با طرح فرهنگ پیشرو و فرهنگ پیرو، به این مطلب نیز پرداختند؛ که ما یک فرهنگ تحقق یافته داریم و یک فرهنگ دیگری هم داریم که در واقع، تئوری فرهنگی مان است و می گوییم؛ باید به آن برسیم. به نظر می رسد اگر معنای امنیت فرهنگی را وسیع تر بگیریم؛ بهتر باشد. این گونه نیست، که اگر صحبت از امنیت می شود؛ توطئه دشمن بیرونی در کار باشد. گاهی اوقات، ما با نوع عملکردمان، امنیت را از خود سلب می کنیم.

به نظر می رسد؛ قرارگرفتن در یک نقطه مطلوب می تواند امنیت را ایجاد کند.

حجت الاسلام علی ذوعلم: این نقطه مطلوب باید به طور دقیق تعریف شود. این که امنیت به وضعیتی آرام و باثبات تعریف شود؛ درست نیست، چرا که انسان را دچار تنبلی می کند و در حقیقت، ضدامنیت است که امنیت را هم دچار تزلزل می کند. نقطه مطلوب چیزی است، که باید نقد گردد و به چالش کشانده شود. باید خیلی از مسائل را باز گذاشت و مورد بازنگری قرار داد. باید به دیدگاه های مختلف توجه کرد و نقاط قوت آن را پذیرفت؛ که این امر موجب پویایی و بالندگی ما می شود. اینها در نقطه مطلوب، قابل تعریف هستند و باید آنچه باعث تامین منافع فرهنگی می شود را در نظر گرفت. اینها عواملی امنیت زا هستند و با وجود آنها، امنیت حاصل می شود. هر آنچه امنیت ملی ما را دچار آسیب می کند؛ ضدامنیت است و باید راجع به آن چاره جویی کرد.

تعریف شما از فرهنگ ملی و امنیت فرهنگی چیست؟

حجت الاسلام علی ذوعلم: اگر واژه های فرهنگ، امنیت و ملیت هر یک به طور جداگانه تعریف شود. و آنها را کنار هم بگذاریم، نمی توانیم به تعریف امنیت فرهنگ ملی دست پیدا کنیم؛ چرا که آن تعریف جداگانه ای دارد. ما فرهنگ های متفاوتی داریم. فرهنگ بازاری، فرهنگ دانشجویی و… که ممکن است، هیچ یک از اینها به عنوان فرهنگ ملی به حساب نیایند. باید بدانیم؛ به چه چیزی ملی می گوییم و به چه چیزی ملی نمی گوییم. شاید در مقطعی از تاریخ، چیزی در زندگی ایرانی ها گسترش پیدا کرده باشد و بیشتر ایرانی ها به آن سوق پیدا کرده باشند؛ در حا