خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رویکردی اسلامی به آزادی و حقوق بشر (۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رویکردی اسلامی به آزادی و حقوق بشر (۱) :

در آغاز بحث لازم است نکاتی را یادآور شوم:

۱. تاثیر عنوان حقوق بشر و آزادی در جامعه: در گستره گیتی عنوان و گفتار دل انگیز حقوق بشر و آزادی ها مطابق موازینی که دارد بین جوامع ستاره وار می درخشد و تلالؤ جان بخش آن زوایای آفرینش را زینت خاص می بخشد و جهانیان دربند و مظلوم و ستمدیده را امیدوار کرده و آرامش می بخشد، زیرا حقوق و احقاق آن برای بشر، هماهنگی، زندگی مسالمت آمیز، رفاه و آسایش کامل را نوید می دهد .

۲. برخورداری همگان از مزایای اجتماعی: تردیدی نیست انسان ها در هر کجای دنیا که زندگی کنند و دارای هر دین و مذهبی و قوم و نژاد و ملتی که باشند باید مطابق موازین از حقوق انسانی و همه مزایای جهان هستی برخوردار گردند، زیرا همه آفریده خدای واحد و رحیم هستند و او به همه آنان کرامت بخشیده است; همان طور که می فرماید:

لقد کرمنا بنی آدم و حملنا هم فی البر والبحر و رزقناهم من الطیبات و فضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا . ^(۲)

فطرت الهی بشر بر گرایش به حفظ این پدیده و رعایت کامل آن برای همگان استوار است و عقل آدمی نیز به همین گرایش حکم کرده است . مشرب های عرفانی، فلسفی، اخلاقی رعایت حقوق بشر و آزادی ها را در جهان هستی جزئی تفکیک ناپذیر از طریقه خویش قرار داده اند و رعایت نکردن و یا نادیده گرفتن آن را سبب از هم پاشیدگی و نابودی جوامع بشری دانسته اند .

در ادیان الهی نیز رعایت حقوق بشر و عدم تجاوز به حقوق یکدیگر از اهداف اصلی به شمار می رود و به این مساله بیش از هر موضوعی پرداخته اند .

۳. تاکید انبیا و اوصیای آنان بر حفظ حقوق بشر: در طول تاریخ بشر، انبیا و اوصیای عظام که حلقه ارتباط میان خلق و خالقند، تلاش بسیاری در تثبیت این پدیده در جوامع بشری کرده و در همه تعالیم دینی، اجتماعی، اخلاقی و اقتصادی جهانیان را به آن دعوت کرده اند و بر حفظش تاکید داشته اند تا رعایت حقوق انسان ها را در جامعه بشری نهادینه سازند، برای نمونه می توان به فرمان حضرت علی علیه السلام به مالک اشتر که یک منشور اساسی برای حقوق انسان ها در دین است و رساله الحقوق امام سجاد علیه السلام اشاره کرد .

۴. تاکید بیشتر پیامبراسلام علیه السلام درباره آزادی: در امتداد تلاش انبیای عظام، پیامبراسلام برنامه کامل تری در این زمینه برای رهایی انسان در گذر از فراز و نشیب های زندگی به جامعه بشری ارائه داد و با تاکید بر کرامت همه انسان ها صرف نظر از جهت، جنس، رنگ، نژاد و . . . راه رشد و تکامل را برای افراد جامعه مشخص کرد . قرآن یکی از فلسفه های بعثت پیامبران را آزادی انسان ها و رهایی آنان از قید اسارت ها می داند: «و یضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم » ^(۳) و امامان علیهم السلام نیز همواره بر جایگاه و ارزش آزادی در زندگی فردی و اجتماعی بشر تاکید کرده اند . پس اعتقاد بنیادین به اصل آزادی های قانونی اسلامی یکی از آرمان های اصیل اسلامی است .

۵. تلاش عالمان در پدیدار ساختن آزادی: عالمان و اندیشمندان دینی در راه تحقق بخشیدن و رعایت حقوق بشر در تمام ابعاد زندگی تلاش و سعی بسیاری کرده اند و در طول زندگی، پیام آزادی و هدایت را در دست و سلاح ایمان به حق و رعایت حقوق انسان ها و آزادی ها و هماهنگی بشر را در قلب و آوای بلند آن را بر لب داشته اند و جهانیان را بر حفظ حقوق بشر فراخوانده اند .

در این قرن پس از آن همه تلاش مصلحان و راهنمایان در طول تاریخ برای تحقق و نهادینه ساختن حقوق بشر در بین جوامع بشری، متاسفانه بدبینی ها، دشمنی ها، تهمت ها، ستم ها، نگرانی ها، آشوب ها، جنگ ها، برادرکشی ها، اشغال سرزمین ها، آوارگی ها، محرومیت ها و . . . در دامنه وسیع تر و گسترده تر وجود دارد، از این رو باید قرن حاضر را قرن جاهلیت جدید و قرن گمنامی واژه هایی چون حقوق، هماهنگی، یکرنگی، همسویی، همدلی، محبت، مهربانی، عفو، صداقت، راستی، رحم، انصاف، کمک و ایثار و . . . نامید .

۶. تعریف آزادی: واژه آزادی در طول تاریخ دارای تعاریف مختلف و گوناگونی شد و سبب آن، تحولاتی است که در زندگی بشر از نظر توسعه و گسترش توانایی هایش در استیلای بر نیروهای طبیعی و نیز رشد و تکامل درک و اندیشه او از حقایق و واقعیات پدید آمده است و به موازات این تحولات، معنای آزادی نیز دچار تحول شده است .

۷. معنای لغوی و اصطلاحی واژه آزادی: آزادی در لغت به معنای نبود مانع و قید و بند است . در اعلامیه حقوق بشر آمده است: آزادی یعنی توانایی انجام دادن هر عملی که زیانی را متوجه دیگری نکند . بعضی نیز گفته اند آزادی آن وضع روانی است که بیان کننده قدرت گزینش یکی از راه هایی است که در پیش روی انسان قرار دارد . با این حساب، آزادی در حقیقت یک پدیده مثبت است که حق انتخاب راهی را دارد که شخص آزاد در پیش می گیرد .

در اسلام آزادی برای انسان به این معناست که هر کاری را بخواهد می تواند انجام دهد، ولی تا جایی که ابزاری جهت رسیدن به کمال و مقامات والای انسانی و زندگی سالم در بعد فردی و اجتماعی باشد . انسان بدون آزادی ممکن نیست که به کمال برسد .

پیشینه طرح بحث حقوق و آزادی

درباره تاریخ مطرح شدن حقوق بشر و از جمله آزادی، میان اندیشمندان جهان اختلاف نظر است:

گروهی معتقدند این موضوع در حدود سه قرن پیش مطرح شد و در این باره به گفته های فیلسوفان آن دوران استناد می کنند، ولی در دینی بودن و نبودنش اختلاف نظر دارند .

ایمانوئل کانت (۱۷۲۴- ۱۷۷۴م) فیلسوف نقاد و اخلاق گرای آلمانی، از جمله اندیشمندانی است که معتقد است حقوق و آزادی جزء نهاد ذاتی وجدان بشری است و بدین جهت فرمان الهی به طور ابدی بر آن تعلق گرفته است . وی بر این اعتقاد است که هر امر فطری، فرمان الهی است و این اعتقاد خلاف نظر ارسطو است، زیرا ارسطو معتقد بود برخی از افراد بشر، تکوینی آزادند و برخی دیگر برده آفریده شده اند .

ولی حس گراها، تجربه گراها، و قائلان به اصالت سود حقوق و آزادی را جزء نهاد ذاتی انسان و فطری او نمی دانند، ولی در دینی بودن آن دیدگاه های مختلفی دارند .

این نظریه بعضی از ناآگاهان عصر ما را تحت تاثیر قرار داد و بر این باور شدند که نباید آزادی را مطرح کرد، زیرا با طرح آن در جامعه بشری، دین در معرض خطر و نابودی قرار می گیرد، چون گمان کرده اند آزادی اندیشه ای غیر دینی و در تقابل با دین است .

گروه دیگری از آنان بر این باورند که حق آزادی اجتماعی علاوه بر این که فطری است، دینی نیز هست، بلکه دست کم در چهارده قرن پیش در عناصر و مواد و مبانی اصلی اسلام به آن تصریح شده و به طور رسمی مطرح شده است و نه به صورت استحضار اهل نظر از متون و به عنوان تئوری و نظری استنباط شده از اصول و قوانین کلی اسلام .

به دیگر سخن، در فرهنگ اجتماعی و سیاسی، آزادی به عنوان حق انسانی ریشه دینی دارد و در عناصر اصلی دین از مهم ترین اندیشه ها به شمار می آید، از این رو طرفداران نظریه دوم بر این اعتقاد شدند که باید آن را مطرح کرد، زیرا از راه آن افکار رشد و تکامل می یابند و استعدادها شکوفا می شوند; آنان بر این باورند که دین و آزادی هر دو فطری و از مواهب الهی محسوب می شوند و هیچ گاه با هم تنافی نداشته و نخواهند داشت، پس نباید به نام آزادی، دین نفی شود و یا به نام دین، آزادی نفی گردد .

در مبانی اسلامی از انسان های آزاداندیش بسیار تجلیل شده است: «لیس للاحرار جزاء الا الاکرام; ^(۴) برای آزادگان پاداشی نیست جز اکرام و احترام » ، «الحر حر و ان مسه الضر; ^(۵) انسان آزاد، آزاده است اگر چه گرفتار سختی و دشواری و بدی حال شود» . در فضایل انسان آزاده آمده: «حسن البشر شیمه کل حر; ^(۶) خوشرویی خصلت هر آزاده است » .

آزادی حق است یا امر فطری

درباره این که آزادی برای انسان حق است یا امری فطری و الهی، دیدگاه های مختلفی است: بعضی از اندیشمندان غربی با ارائه ریشه فلسفی، آن را از مقوله حق همانند هر حق مدنی دیگر برای انسان دانسته اند و بعضی دیگر آن را امر فطری گفته اند، اما مبانی دینی بر خلاف نظریه اول، این امر را ناشی از فطرت الهی برای انسان دانسته اند که خداوند او را بر این فطرت آفریده است; پس آزادی برای انسان همانند حق حیات، نفس کشیدن و زندگی است و از او امکان سلب نیست . این توصیه حضرت علی علیه السلام به امام حسن علیه السلام گویای این مدعاست: «ولا تکن عبد غیرک و قد جعلک الله حرا; ^(۷) بنده دیگری نباش، در حالی که خداوند تو را آزاد قرار داد» .

آن حضرت در خطابی به مردم می فرمود:

ایها الناس ان آدم لم یلد عبدا ولاامه و ان الناس کلهم احرار و لکن الله حول بعضهم علی بعض; ^(۸) ای مردم، آدمی بنده و کنیز نزائیده است و یقینا همه مردم آزادند، لکن خداوند تدبیر بعضی از شما را به بعضی دیگر سپرده است .

این کلام امام صادق علیه السلام نیز ادعای ما را اثبات می کند:

الناس کلهم احرار الا من اقر علی نفسه بالعبودیه; ^(۹) همه مردمان آزادند مگر آن که خود بنده بودن را بر گزیند .

در آیه ۲۹ سوره کهف خداوند به پیامبر می فرماید:

قل الحق من ربکم فمن شاء فلیؤمن و من شاء فلیکفر; تو حق را بگو، هر که خواهد ایمان آورد و هر که خواهد کفر را برگزیند .

این آیه نیز گویای نظر ماست . همچنین در آیه سوم سوره انسان آمده است:

انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا; ما راه را برای او ارائه می دهیم یا شکرگزار می شود و یا کفران می کند .

اگر انسان در گزینش چیزی آزاد نبود و درباره آن مجبور آفریده شده بود، پرسش و بازخواست از او معنا نداشت; پس انسان نه تنها در گزینش اعمال و کارها آزاد است، بلکه درباره مسائل عقایدی نیز آزاد است و اکراهی نیست و بر مبنای همین است که خداوند در آیه ۹۹ سوره یونس به پیامبر می فرماید:

افانت تکره الناس حتی یکونوا مؤمنین; آیا تو می خواهی مردم را با اکراه و اجبار در حریم ایمان قرار دهی .

این چیزی است که اراده خداوند هرگز به آن تعلق نگرفته است و بر همین پایه است که خداوند در آیه ۹۹ سوره یونس فرمود:

ولوشاء ربک لآمن من فی الارض کلهم جمیعا; هر گاه خداوند می خواست همه مردم روی زمین ایمان می آورند .

در آیه ۲۱ و ۲۲ سوره غاشیه نیز خداوند به پیامبرش صلی الله علیه و آله می فرماید:

فذکر انما انت مذکر لست علیهم بمصیطر; تو به مردم تذکر بده، زیرا تو تذکر دهنده ای و برآنان سیطره نداری .

این بدین جهت است که سلطه و سیطره بر انسان ها با آزادی که خداوند در سرنوشت آنان قرار داده است سازگار نیست; البته این در آزادی تکوینی است که خداوند بر آن تاکید کرده است و اما از نظر تشریعی، آنچه مورد رضایت اوست ایمان است نه کفر، زیرا در آیه هفتم سوره زمر می فرماید: «و لایرضی لعباده الکفر; پس نمی توان آزادی در شؤون زندگی سیاسی و اجتماعی و اقتصادی را از انسان سلب کرد» ; از این رو پدیده آزادی برای انسان ها از نظر عقل مورد تایید کامل و تحسین و ستایش است، زیرا به وسیله آن اندیشه ها رشد و استعدادها شکوفا می گردد .

اسلام آزادی را اولین شعار خود قرار داد و با شعار نفی طاغوت ها و آزادشدن بشر از قید بندها و آزادی از هرگونه بندگی غیر خدا، تبلیغ خود را آغاز کرد . آزادی آدمیان یکی از آرمان های اصیل آن و از مواهب الهی به شمار می آید; از این رو سلب آزادی از بشر با جوهر و ماهیت انسان منافات دارد، بدین جهت در قانون اساسی جمهوری اسلامی بر آن تاکید فراوان شده است تا مردم بتوانند آزادانه افکار و اندیشه هایشان را تبیین کنند و در اثر تضارب آنها با یکدیگر و مقایسه اندیشه ای با اندیشه دیگر از رشد و آگاهی بیشتر برخوردار شوند . درک بهتر حقایق و اصلاح اندیشه ها از راه بیان آرای گوناگون و تضارب آنها با یکدیگر و تبادل نظرها میسر است; از این ر