خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فهرست موضوعات سیاسی در تفاسیر قرآن کریم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فهرست موضوعات سیاسی در تفاسیر قرآن کریم :

(دانش آموخته حوزه علمیه قم و پژوهشگر پژوهشکده اندیشه سیاسی اسلام)

تفاسیر قرآن کریم از منابع مهم اما غیرمستقیم اندیشه سیاسی در گذشته و حال به شمار می رود . بسیاری از اندیشمندان به علل متفاوت ترجیح داده اند اندیشه سیاسی خود را در خلال تفسیری که از قرآن ارائه داده اند، اظهار کنند; اما متاسفانه همواره از این منبع غنی در تفسیر اندیشه سیاسی مسلمانان غفلت شده است; همان طور که از سایر منابع غیرمستقیم اندیشه سیاسی نیز تا کنون غفلت شده است به ویژه منابعی مانند: ۱ . شروح احادیث; ۲ . کتاب های اصول فقه به خصوص مباحث حسن و قبح، استحسان، مصالح مرسله، سد ذرایع و . . . ; ۳ . دائره المعارف ها، کتب مربوط به ملل و نحل، فرهنگ های لغت و معاجم; ۴ . کتب تاریخی به ویژه تاریخ سیاسی .

البته از ابواب سیاسی کتب فقهی و کلامی استفاده هایی، هر چند اندک، شده است .

ناشناخته بودن، خطی بودن، کمیاب بودن و در خصوص عده ای جهل مرکب، دلایلی است که سبب غفلت و عدم استفاده از این منابع شده است . با وجود اینها اظهار نظرهای قاطع و نظریه پردازی هایی همچون «افول اندیشه سیاسی » و «در کام اقتدار بودن دین و دانش » همواره با جسارت تمام صورت گرفته است و تکرار می شود .

به هر حال هدف این مقاله صرفا نشان دادن این نکته است که اندیشه سیاسی مسلمانان منحصر به کتب کلاسیک و متعارف فارابی، غزالی، نظام الملک، محقق سبزواری و مانند اینها نیست، حتی کتاب های تفسیری که در بادی نظر اثری از اندیشه سیاسی در آنها دیده نمی شود، حاوی مباحث اساسی در اندیشه سیاسی است و چه بسا به قول اشتراوس اندیشه های سیاسی محوری اندیشمندان در آثاری از این دست نهفته باشد . در این مقاله، مباحث حکومت، امامت، عدالت و شوری در نوزده کتاب تفسیر در مقاطع مختلف تاریخ به ترتیب مجلدات آنها، فهرست شده است . تفاسیر نوزده گانه مذکور به ترتیب حروف الفبا عبارتند از:

۱ . تفسیر القرآن العظیم: (ابن کثیر) ابوالفداء الحافظ ابن کثیر الدمشقی (۷۷۴ ق)، چهار جلد، دارالکتب العلمیه، بیروت ۱۴۰۸ ق .

۲ . احسن الحدیث: سیدعلی اکبرقرشی، دوازده جلد، بنیاد بعثت، تهران ۱۳۶۶ .

۳ . پرتوی از قرآن: سیدمحمود طالقانی، شش جلد، شرکت سهامی انتشار، تهران، ۱۳۶۰ .

۴ . التبیان فی تفسیر القرآن: ابوجعفر محمد بن حسن طوسی (۴۶۰ ق)، ده جلد، احیاء التراث العربی، بیروت، بی تا .

۵ . التحریر و التنویر: محمد طاهر بن عاشور، سی جلد، الدارالتونسیه، تونس، ۱۹۸۴ م .

۶ . الجدید فی تفسیر القرآن المجید: محمد سبزواری، هفت جلد، دارالتعارف، بیروت، ۱۴۰۲ ق .

۷ . حجه التفاسیر و بلاغ الاکسیر (من لایحضره المفسر التفسیر) : سید عبدالحجه بلاغی، ده جلد، دارالکتب العلمیه، قم ۱۳۴۵ .

۸ . فتح القدیر: محمد بن علی بن محمد شوکانی، پنج جلد، احیاء التراث العربی، بیروت، بی تا .

۹ . الکاشف: محمد جواد مغنیه (۱۴۰۰ ق)، هفت جلد، دارالعلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۱ م .

۱۰ . التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب) : امام فخرالدین رازی (۶۰۶ ق)، ۳۲ جلد، مطبعه البهیه المصریه، مصر، بی تا .

۱۱ . الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل: محمود بن عمر زمخشری (۵۳۸ ق)، چهار جلد، ادب الحوزه، قم، بی تا .

۱۲ . کشف الاسرار و عده الابرار: ابوالفضل رشید الدین میبدی (۴۸۱ ق)، ده جلد، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۱ .

۱۳ . مجمع البیان فی تفسیر القرآن: ابوعلی فضل بن حسن طبرسی (۵۶۱ ق)، ده جلد، انتشارات ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ .

۱۴ . تفسیر المراغی: احمد مصطفی مراغی (۱۳۷۱ ق)، سی جلد، احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۹۸۵ م .

۱۵ . تفسیر القرآن الکریم: (ملاصدرا) محمد بن ابراهیم شیرازی (۱۰۵۰ ق)، هفت جلد، انتشارات بیدار، قم ۱۴۱۱ ق .

۱۶ . المنار (تفسیرالقرآن الحکیم) : انشاء محمد عبده، املاء محمد رشید رضا (۱۳۵۴ ق)، دوازده جلد، دارالمعرفه، بیروت، بی تا .

۱۷- المنیر (التفسیر المنیر) : وهبه الزحیلی، ۳۲ جلد، دارالفکر المعاصر، بیروت ۱۴۱۱ ق .

۱۸ . المیزان فی تفسیر القرآن: سیدمحمدحسین طباطبائی، بیست جلد، جامعه مدرسین، قم، بی تا .

۱۹ . تفسیر نمونه: آیه الله ناصر مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان، ۲۷ جلد، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۲ .

در این جا به ارائه این فهرست می پردازیم .

۱ . تفسیر ابن کثیر

جلد اول: خلافت انسان در زمین، ص ۱۰۸، آیه ۳۰ بقره; نقل قول شافعی در باب حکم اطاعت از حاکم، ص ۱۱۰، آیه ۳۰ بقره; کیفیت تعیین امام، ص ۱۱۰، آیه ۳۰ بقره; کرامیه و حکم وجود همزمان دو امام، ص ۱۱۱، آیه ۳۰ بقره; حدود اطاعت از اولوالامر، ص ۷۸۳، آیه ۵۹ نساء . جلد دوم: ولایت امام علی علیه السلام بر مؤمنان، ص ۱۱۳، آیه ۵۵ مائده . جلد سوم: طهارت اهل بیت علیهم السلام، ص ۷۶۹، آیه ۳۳ احزاب . جلد چهارم: دوستی اهل بیت، ص ۱۷۰، آیه ۲۳ شوری .

۲ . تفسیر احسن الحدیث

جلد اول: مراد از امامت ابراهیم، ص ۲۳۶، آیه ۱۲۴ بقره . جلد دوم: نقش خدا در حکومت حکام، ص ۴۷، آیه ۲۶ آل عمران; اقسام ولایت اولیاء الله، ص ۸۳، آیه ۴۹ آل عمران; فضائل اهل بیت، ص ۹۴، آیه ۶۱ آل عمران . جلد سوم: دلایل ولایت حضرت علی علیه السلام، ص ۹۳، آیه ۵۵ مائده; غدیر خم و ولایت حضرت علی علیه السلام، ص ۱۰۹، آیه ۶۷ مائده . جلد ششم: رهبران حق و باطل، ص ۱۱۶، آیه ۷۱ اسراء . جلد هفتم: دلایل ولایت امام علی، ص ۴۲۲، آیه ۲۲۴ شعراء . جلد هشتم: منظور از اولویت پیامبر صلی الله علیه و آله بر مؤمنان، ص ۳۱۱، آیه ۶ احزاب . جلد نهم: اهمیت شوری در اسلام، ص ۴۹۸، آیه ۳۸ شوری; منظور از اولویت پیامبر صلی الله علیه و آله بر مؤمنان، ص ۳۱۱، آیه ۶ احزاب . جلد نهم: اهمیت شوری در اسلام، ص ۴۹۸، آیه ۳۸ شوری . جلد دهم: اختیارات امام در قبال اسیران، ص ۱۷۹، آیه ۴ محمد صلی الله علیه و آله; ولایت مطلقه پیامبر صلی الله علیه و آله، ص ۲۰۹، آیه ۳۳ محمد صلی الله علیه و آله . جلد دوازدهم: خلافت امام علی علیه السلام، ص ۲۷۴، آیه ۷ حشر .

۳ . پرتوی از قرآن

جلد اول: حقیقت عدالت، ص ۵۴، آیه ۲ بقره; خلافت انسان، ص ۱۱۸، آیه ۳۱ بقره; شرایط امامت، ص ۲۹۲، آیه ۱۲۴ بقره; منشا نیاز انسان به امام، ص ۲۳۹، آیه ۱۲۴ بقره . جلد دوم: نقش سودگران در پیدایش طبقه حاکم، ص ۷۶، آیه ۱۸۸ بقره . جلد چهارم: دلایل امامت، ص ۲۰۰، آیه ۴ آل عمران . جلد پنجم: تفاوت عدل و قسط، ص ۵۱، آیه ۱۸ آل عمران; فضیلت اهل بیت علیهم السلام، ص ۱۷۴، آیه ۶۱ آل عمران; ویژگی های کارگزاران حکومتی، ص ۳۰۳، آیه ۱۸۸ آل عمران; ویژگی رهبران الهی، ص ۳۵۵، ۱۴۰ آل عمران; اهمیت شوری، ص ۳۹۵ و ۳۹۷، آیه ۱۵۹ عمران .

۴ . تفسیر التبیان

جلد اول: امامیه و نص بر امامت ائمه علیهم السلام، ص ۱۴، مقدمه کتاب; منظور از خلافت آدم، ص ۱۳۱، آیه ۳۰ بقره; ملایکه و خلافت آدم علیه السلام، ص ۱۳۲، آیه ۳۰ بقره; مفهوم عدل، ص ۲۱۵، آیه ۴۸ بقره; امامیه و رابطه مقام امامت و نبوت، ص ۴۴۹، آیه ۱۲۴ بقره . جلد دوم: وراثت در امامت، ص ۲۹۱، آیه ۲۴۷ بقره . جلد سوم: مفهوم ولایت، ص ۱۸۶، آیه ۳۳ نساء; منظور از اولوالامر، ص ۲۳۶، آیه ۵۹ نساء و ص ۲۷۳، آیه ۸۳ نساء; دلایل امامت علی، ص ۵۵۹، آیه ۵۵ مائده . جلد چهارم: تعدد نبی و امام در یک زمان، ص ۵۰۷، آیه ۱۲۲ اعراف . جلد پنجم: نص بر امامت ائمه علیهم السلام، ص ۴۸، آیه ۱۸۷ اعراف . جلد هفتم: نقل نظر جبایی درباره امامت خلفای راشدین، ص ۴۵۶، آیه ۵۵ نور; امامت خلفای راشدین، ص ۴۵۶، آیه ۵۵ نور . جلد هشتم: فضایل اهل بیت، ص ۳۳۹، آیه ۳۳ احزاب; امامیه و عصمت اهل بیت، ص ۳۴۰، آیه ۳۳ احزاب . جلد نهم: عفو حدود توسط امام، ص ۱۶۸، آیه ۳۷ شوری; خلافت ابوبکر و عمر، ص ۳۲۴، آیه ۱۶ فتح; امامت علی، ص ۳۲۶، آیه ۱۶ فتح . جلد دهم: فضایل اهل بیت، ص ۲۱۱، آیه ۱۰ انسان .

۵ . تفسیر التحریر

جلداول: اسماعیلیان و امامت مسلمانان، ص ۳۳، مقدمه; منظور از خلافت آدم علیه السلام، ص ۳۹۸، آیه ۳۰ بقره; علت خلافت آدم علیه السلام، ص ۴۱۸، آیه ۳۳ بقره; منظور از امامت ابراهیم علیه السلام، ۷۰۳، آیه ۱۲۴ بقره; شرایط امامت، ص ۷۰۷، آیه ۱۲۴ بقره; حکم امام فاسق از نظر خوارج و معتزله، ص ۷۰۷، آیه ۱۲۴ بقره . جلد چهارم: اهمیت مشورت، ص ۱۴۷، آیه ۱۵۹ آل عمران; احکام مشورت و نظر مالکیه و شافعی، ص ۱۴۸، آیه ۱۵۹ آل عمران; قلمرو مشورت، ص ۱۴۹، آیه ۱۵۹ آل عمران; ارزش مشاوره، ص ۱۵۰، آیه ۱۵۹ آل عمران . جلد پنجم: مفهوم عدل، ص ۹۴، آیه ۵۸ نساء; منظور از اولوالامر، ص ۹۷، آیه ۵۹ نساء; مخالفت با احکام اولوالامر، ص ۱۱۱، آیه ۶۵ نساء . جلد هشتم: قلمرو لزوم رعایت عدالت، ص ۱۶۶، آیه ۱۵۲ انعام . جلد دوازدهم: اختیارات رهبری، ص ۱۹۴، آیه ۱۲۲ هود . جلد چهاردهم: ارزش عدالت، ص ۲۵۴، آیه ۹۰ نمل . جلد بیست و یکم: حدود ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله، ص ۲۶۷، آیه ۶، احزاب . جلد بیست و ششم: وظیفه حاکم درباره اسیران مشرک از دید مالک و شافعی و اوزاعی، ص ۸۰، آیه ۴ محمد . جلد بیست و هشتم: اختیارات اولوالامر در اجرای احکام، ص ۱۵۶، آیه ۱۰ ممتحنه; عدالت صحابه، ص ۲۳۰، آیه ۶ حجرات: جلد سی ام: شرایط رهبری، ص ۱۸۰، آیه ۱۲ انفطار .

۶ . تفسیر الحدید

جلد اول: شرایط آزادی عقیده، ص ۳۲۶، آیه ۲۵۶ بقره . جلد دوم: دلایل خلافت امام علی، ص ۷۵، آیه ۶۱ آل عمران; فضیلت اهل بیت علیه السلام، ص ۷۶، آیه ۶۱ آل عمران; دلایل ولایت امام علی علیه السلام، ص ۴۸۲، آیه ۵۵ مائده; اهمیت ولایت، ص ۴۹۸، آیه ۶۷ مائده . جلد چهارم: قبول ولایت از جانب ظالم، ص ۵۲، آیه ۵۵ یوسف . جلد پنجم: جانشینی سلیمان و داود علیهم السلام، ص ۲۲۴، آیه ۱۶ نمل; نقش مردم در تعیین امام، ص ۳۰۰، آیه ۶۸ قصص; ولایت ائمه علیهم السلام، ص ۴۲۱، آیه ۱۶ احزاب . جلد ششم: اهمیت گواهی بر ولایت ائمه، ص ۴۹۳، آیه ۲۶ فتح .

۷- تفسیر حجه التفاسیر

جلد اول: خلافت آدم علیه السلام، ص ۳۳، آیه ۳۰ بقره . جلد دوم: برخورد اهل سنت با ولایت ائمه، ص ۱۶۱، آیه ۶۷ مائده . جلد سوم: واگذاری اراضی خراجیه از طرف خلفا، ص ۵، آیه ۱ انفال .

۸ . تفسیر فتح القدیر

جلد پنجم: وظیفه امام درباره اسیران مشرکان، ص ۳۱، آیه ۴ محمد; نظر ابوحنیفه و شافعی و اوزعی و مالک درباره امام و اسیران مشرکان، ص ۳۱، آیه ۴ محمد .

۹ . تفسیر الکاشف

جلد اول: شیعه و جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله، ص ۲۳، مقدمه; قلمرو آزادی، ص ۳۴، آیه ۵ فاتحه; آزادی بیان، ص ۸۱، آیه ۳۰ بقره; نظر محی الدین عربی در باب عصمت و برکت اهل بیت، ص ۸۸، آیه ۳۵ بقره; مفهوم امام، ص ۱۹۶، آیه ۱۲۴ بقره; صفات امام، ص ۱۹۷، آیه ۱۲۴ بقره; امامیه و نصب الهی امام، ص ۱۹۷، آیه ۱۲۴ بقره; امامت امام علی علیه السلام، ص ۱۹۸، آیه ۱۲۴ بقره; عصمت اهل بیت علیه السلام همان; علت مخالفت اشراف قریش با پیامبر صلی الله علیه و آله، ص ۲۱۴، آیه ۱۳۹ بقره . جلد دوم: فضایل اهل بیت، ص ۴۸، آیه ۳۳ آل عمران; وظیفه حاکم در امتناع شوهر از دادن نفقه، ص ۳۱۶، آیه ۳۴ نساء; نظر مالک و شافعی در مساله قبل، همان; مسؤولیت حاکم، ص ۳۵۷، آیه ۵۸ نساء; منظور از اولوالامر، ص ۳۵۸، آیه ۵۹ نساء; شیعه و عصمت اولوالامر، ص ۳۵۹، آیه ۵۹ نساء; منظور از اولوالامر از دید شیعه و سنی، ص ۳۶۱، آیه ۵۹ نساء; عدالت صحابه، ص ۳۸۸، آیه ۸۱ نساء; حقیقت عدالت، ص ۴۶۰، آیه ۱۳۵ نساء; ولایت غیرمسلمانان بر مسلمان، ص ۴۶۶، آیه ۱۴۱ نساء . جلد سوم: شیعه و اختیار حاکم در قضاوت بین اهل ذمه، ص ۵۹، آیه ۴۲ مائده; ولایت امام علی و ابلاغ آن توسط پیامبر صلی الله علیه و آله، ص ۹۷- ۹۸، آیه ۶۷ مائده; آزادی اندیشه، ص ۱۶۱، آیه انعام . جلد پنجم: آزادی بیان، ص ۲۴، آیه ۹ اسراء; حکومت امام مهدی (عج) و صالحان روی زمین، ص ۳۰۲، آیه ۱۰۵ نساء; شرایط بهره مندی حاکمان از نصرت خدا، ص ۳۳۴، آیه ۴۰ حج . جلد ششم: ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله بر مؤمنان، ص ۱۹۳، آیه ۶ احزاب; امامیه و عصمت اهل بیت، ص ۲۱۶، آیه ۳۳ احزاب; ابن عربی و مودت اهل بیت، ص ۲۷، آیه ۳۳ احزاب; شافعی و فضیلت اهل بیت، ص ۲۳۷، آیه ۵۶ احزاب; منظور از خلافت انسان، ص ۳۷۵، آیه ۲۶ ص ; ابن عربی و خیانت به اهل بیت، ص ۵۲۲، آیه ۲۳ شوری; منزلت اهل بیت، همان . جلد هفتم: سیاست جنگی اسلام، ص ۷۸، آیه ۳۵ محمد .

۱۰ . تفسیر کبیر

جلد اول: دلایل خلافت ابوبکر، ص ۲۶۰، آیه ۷ فاتحه . جلد دوم: مفهوم خلافت انسان، ص ۱۶۵، آیه ۳۰ بقره . جلد چهارم: مفهوم امامت ابراهیم علیه السلام، ص ۴۲، آیه ۱۲۴ بقره; راه های نصب و تعیین امام، ص ۴۴، آیه ۱۲۴ بقره; شیعه و خلافت ابوبکر و عمر، ص ۴۵، آیه ۱۲۴ بقره; امامت فاسق، ص ۴۶، آیه ۱۲۴ بقره; شیعه و ابوحنیفه و لزوم عصمت امام، ص ۴۷، آیه ۱۲۴ بقره; ابوحنیفه و حکم قضاوت در حکومت جائر، همان . جلد ششم: وراثت در امامت، ص ۱۸۵، آیه ۲۴۷ بقره; نقش علم و قدرت در رهبری، ص ۱۸۶، آیه ۲۴۷ بقره . جلد هشتم: ملاک اعطای حکومت از جانب خدا از نظر معتزله و جبایی و کعبی، ص ۶، آیه ۲۶ آل عمران . جلد دهم: مفهوم عصمت اولوالامر، ص ۱۴۴، آیه ۵۹ نساء . جلد یازدهم: اشاعره و نص بر امامت علی، ص ۱۳۹، آیه ۳ مائده; دلایل وجوب نصب حاکم، ص ۲۲۸، آیه ۳۸ مائده; شافعی و مسؤولیت حاکم در قضاوت میان اهل ذمه، ص ۲۳۵، آیه ۴۲ مائده . جلد دوازدهم: شیعه و حکم عقیده به خلافت ابوبکر، ص ۲۰، آیه ۵۴ مائده; دلایل صحت خلافت ابوبکر، ص ۲۲، آیه ۵۴ مائده; شیعه و دلایل امامت علی، ص ۲۶، آیه ۵۵ مائده . جلد سیزدهم: ولایت خدا بر بندگان، ص ۱۷، آیه ۶۲ انعام; اقسام حکام، ص ۶۷، آیه ۸۹ انعام; ضرورت حکومت، ص ۱۹۴، آیه ۱۲۹ انعام . جلدپانزدهم: وظیفه امام مسلمانان در برابر عهد شکنان، ص ۱۸۳، آیه ۵۸ انفال; دلایل امامت علی، ص ۲۱۳، آیه ۷۵ انفال . جلد شانزدهم: دلایل امامت ابوبکر، ص ۱۶۹، آیه ۱۰۰ توبه; شافعی و حکم دعای امام برای زکات دهندگان، ص ۱۸۰، آیه ۱۰۳ توبه . جلد بیستم: مفهوم عدل و اهمیت رعایت آن، ص ۱۰۱ و ۱۰۲ آیه ۹۰ نحل . جلد بیست و یکم: امام مردم در قیامت، ص ۱۷، آیه ۷۱ اسراء; آگاهی ولی خدا از ولایت خود، ص ۹۶، آیه ۱۲ کهف . جلد بیست و سوم: امامت خلفای راشدین، ص ۴۱، آیه