خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رهیافت های تاریخی در اندیشه امام خمینی(ره)

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رهیافت های تاریخی در اندیشه امام خمینی(ره) :

اشاره

:

در این مقاله، رویکرد امام خمینی «رض » به تاریخ و عنصر عبرت تاریخی، بررسی شده که چگونه ایشان همواره چشمی به

تاریخ اسلام، تاریخ ایران قبل و پس از اسلام و نیز تاریخ مبارزات معاصر ایران از جنبش تنباکو، مشروطیت، کودتای

رضاخان و نهضت نفت داشته اند

.

می توان گفت که علم تاریخ را تاریخی طولانی است. زیرا این پرسش که گذشته و بخصوص گذشته بشری چگونه بوده

است؟ همواره بعنوان یک سؤال بزرگ فرا روی انسان هر عصری قرار داشته است. حاکمی که می کوشید با پدید آوردن یک

سنگنوشته بر دامنه کوهی یا تهیه لوحی زرین و یا نگارش ختم نامه ای، خاطره خویش را جاودانه سازد، شبیه آنچه کسانی

چون آریا مانند و آرشام یا داریوش و اردشیر و شاهپور در تاریخ ایران باستان کرده اند، گامی در اینجهت می نهاد. همچنین

مورخ و نویسنده ای که هر چند خود در پیدایش حوادث عصرش نقش چندانی نداشت، اما با ثبت اخبار آن حوادث، در

جهت جاودانگی آن می کوشید

(۱)

.

ن.آ.یروفه یف ظهور علم تاریخ را در حدود سده های هفتم و هشتم پیش از میلاد در یونان می داند

(۲)

هرودوت (۴۲۵ – ۴۸۴

ق.م) که بعنوان پدر علم تاریخ شناخته شده است به همان عصر طلایی یونان باستان تعلق دارد. که کتاب او نیز

خوشبختانه باقی است

(۳)

.

گزنفون مورخ برجسته یونان باستان و صاحب آثاری چون «آناباسیس » و «کوروپدی » از شاگردان

سقراط بود و در کنار کسانی چون افلاطون در محضر آن استاد بزرگ فلسفه یونان تلمذ می کرد و به همین جهت در کنار

آثار فلسفی و تاریخی خویش کتاب «خاطرات سقراطی » رانیز به پاس حرمت استاد خویش نگاشت

(۴)

.

علاوه بر تمدن

یونان، در تمدنهای روم ایران باستان، مصر، چین،هند و غیره نیز علم تاریخ همواره شکوفا بوده و بزرگانی را بر سر سفره

خود داشته است

(۵)

.

مخالفت با تاریخ

معذلک کسانی حتی با علم تاریخ مخالفت کرده اند. ابن اثیر در آغاز کتاب «الکامل فی التاریخ » می گوید

:

«

من کسانی را دیده ام که خود را دانا و هوشیار می دانند و در دانش فرهیخته، اما با این وجود، تاریخ را موردتحقیر و

تمسخر قرار می دهند و از خواندن آن دوری می کنند و آن را لغو می شمارند و تصور می کنند که تنها سود تاریخ در اختیار

گذاردن مقداری قصه و خبر است و آگاه شدن به حدیث ها و افسانه ها، حد نهایی آشنایی با تاریخ است

(۶)

.»

سپس خود در صدد پاسخ گویی به این سخنان برآمده است

:

«

اما اینان که چنین می اندیشند مغز را رها کرده و به پوست چسبیده اندو گوهر را خرمهره می دانند. ولی کسی که

خداوند به او طبعی سالم داده است و به راه راست هدایت شده است، می داند که تاریخ سود بسیاردارد و منافع دنیایی و

آخرتی آن بی اندازه می باشد

(۷)

.»

بی تردید برخی از همین مخالفت ها بود که سخاوی (۹۰۲ – ۸۳۱ ه) را به تالیف کتاب «الاعلان بالتوبیخ لمن ذم اهل

التاریخ » وادار کرد

(۸)

.

تاریخ و اندیشمندان

اما از این مخالفان اندک که بگذریم شمار اندیشمندان و عالمانی که علاوه بر رشته علمی خویش به تاریخ نیز توجه

کرده اند، کم نمی باشند. تقریبا بیشتر محققان شاخه های مختلف علوم اجتماعی و انسانی به تاریخ رویکرد داشته اند

.

تعبیرات بلند مرحوم مدرس را بیاد آوریم که

:

«

تاریخ نویسان ما باید همه امکانات را داشته باشند که کوله پشتی خود را بردارند و در تمام دنیا بگردند وملل موفق و

ناموفق را مورد مطالعه و تحقیق قرار دهند. نقاط قوت و ضعف آنان را دریابند و بیاورند و باوضعیات ملت و

ملکت خودشان مقایسه کنند و بگویند و بنویسند

(۹)

.»

،

«

تاریخ اسلام مخصوصا تاریخ اسلام در ایران باید با همت علمای

مملکت ما بازنویسی شود. هزینه یک کرور یا صد کرور هم مصرف گرددمفید فایده و مؤثر است

(۱۰)

.»

،

«

تاریخ ما آورندگان

عقاید دهری و بلشویکی را از درون مرزهای شمالی ما،مجاهدین و آزادی خواهان و یاوران جان نثار مشروطه خواندند که

با دست و دلبازی خانه و زندگی شان راگذاشته و برای آزادی ملت ایران آمدند. چون از این دوره تاریخ ما کلمه های

«

تعقلون »، «تعلمون »، «تفعلون »یا «اولوالالباب » با سرانگشت به زبان زده اساتید فن پاک شده بود، نتوانستیم بفهمیم که این

دایه های دلسوزتر از مادر چه نوزاد شروری را آورده و در میان نواحی شمال و شمال غربی ما ول کرده است

(۱۱)

.»

آیت ا… مدرس حاضر شد روزانه هشت ساعت برای بازرگانی در نجف کار کند تا او در ازای آن، در ساعت کتاب «سفرنامه

شاردن » را که هنوز به فارسی و عربی ترجمه نشده بود برایش بخواند

(۱۲)

.

آن مجاهدخستگی ناپذیر که به اهمیت دانش

تاریخ در بالا بردن سطح آگاهی متفکران و عالمان پی برده بود، می کوشیدتا درس تاریخ را در ردیف دروس اصلی

حوزه های علمیه بگنجاند هر چند موفق نگردید

:

«

با این عقیده به اساتید حوزه های نجف خیلی اصرار و استدلال کردم که تاریخ را یکی از درس های حوزه های علمی در

بخش دروس خارج قرار دهند ولی قبول نکردند و اشتباه کردند

(۱۳)

.»

مرحوم دکتر شریعتی نیز که بخش بزرگ و اساسی اندیشه خود را مدیون دانش تاریخ بود و در تمامی آثارو نوشته ها از

این سرچشمه غنی سیراب می گشت. با توجه به شناخت تاریخی گسترده ای که نسبت به تاریخ تمدن غرب داشت و از

طرفی نیز آشنای با تمدن اسلامی بود، در مقام مقایسه آندو و بخصوص علل انحطاطمسلمین و بر آمدن غرب نوشته های

سودمندی دارد. او بر روش روشنفکران ترجمه ای شرق در تبعیت محض از تحولات قرون جدید مغرب زمین، وارد

می سازد

:

«

این است که مبارزه روشنفکر – در قرون ۱۶ و ۱۷ – علیه مذهب موجود و حاکم در قرون وسطی، بطورموقت و در زمان

خودش، مبارزه ای مترقی است. اما تکرار آن حرفها بوسیله روشنفکرها – از لحاظ اینکه آن عقاید با تجربه اجتماعی

محیطش وابستگی ندارد و مذهبش بی شباهت به مذهب اروپایی است وتضادهای طبقاتی و بطور کلی وضع اجتماعی

خاص خودش را دارد. نقش منفی می یابد و هیچ تحرک راستینی را ایجاد نمی کند

(۱۴)

.»

امام خمینی(ره) و رویکرد تاریخی

تاریخ در اندیشه والای امام خمینی(ره) بعنوان یک مجتهد علوم دینی و فیلسوف و عارف و از طرفی شخصیتی برجسته و

انقلابی و مصلح چه جایگاهی را دارا بوده است؟ آیا امام رویکردی به تاریخ داشته اند؟! درچه سطح و به کدامین عصر و

دوره تاریخی؟ آیا تنها به تاریخ اسلام نظر داشته است یا تاریخ ایران، جهان وکشورهای اسلامی هم مورد توجه او قرار

می گرفته است؟

علم تاریخ در اندیشه امام خمینی(ره) از جایگاه بلند مرتبه ای برخوردار بود و ایشان علیرغم اشتغالات به فقه، اصول،

فلسفه، عرفان و غیره به دانش تاریخ نیز توجه فراوانی داشته اند. درست همانگونه که چهره ادبی امام بر عموم مردم تا

رحلت ایشان پنهان بود و کسان محدودی از اشعار گرانبهای ایشان با خبر بودند، می توان گفت که تاریخ اندیشی امام نیز تا

حدود بسیاری بر همگان پوشیده مانده است

.

قبلا بایستی به این سؤال پرداخت که امام خمینی(ره) چگونه با تاریخ پیوند خورده است؟

الف – فایده و عبرت آموزی تاریخ

امام(ره) به دانش تاریخ بعنوان یک سرگرمی یا قصه و افسانه نمی نگریست بلکه تاریخ در اندیشه ایشان عامل رشد و آگاهی

است و مایه عبرت می باشد

.

«

تاریخ و آنچه که به ملتها می گذرد این باید عبرت باشد برای مردم از جمله تاریخ عصر حاضر، ببینیم که چه شد که یک

چنین قدرتی از بین رفت. دولتها ببینند که برای چه این طور منهدم شد یک چنین قدرتی و اجزاء دولتی ادارات ببینند

که چه شد قضیه و موجب عبرت همه باشد

(۱۵)

.»

امام، تاریخ را سرمشق و الگوی زندگی و مبارزه می دانست

:

«

وظیفه ماست که این مطالب را تذکر بدهیم، طرز حکومت اسلامی و روش زمامداران اسلام را در صدراسلام بیان کنیم

.

بگوییم که دارالاماره و دکه القضای او در گوشه مسجد قرار داشت و دامنه حکومتش تاانتهای ایران و مصر و حجاز و یمن

گسترش داشت. متاسفانه وقتی حکومت به طبقات بعدی رسید طرزحکومت تبدیل به سلطنت و بدتر از سلطنت شد

.

باید این مطالب را به مردم رسانید و آنان را رشد فکری وسیاسی داد

(۱۶)

.»

ب – امام و تاریخ اسلام

از جمله دوره های تاریخی که امام خمینی(ره) عنایت وافری بدان داشته اند، تاریخ اسلام و تحولاتی است که در آن عصر

پدید آمده است. امام مبنای قیام خویش را، قیام رسول اکرم(ص) و شمشیر زدن آن حضرت درراه تبلیغ پیام الهی خود و

زدودن موانع آن منتسب کرده اند. بنظر می رسد که نامه امام به گورباچف نیز بی تاثیر از نامه نگاری پیامبر(ص) به سران

دولت های بزرگ عصر خویش نبوده است

:

«

خود رسول اکرم به طوری که مکتوبشان در صحیح نجاری مضبوط است و آنطوری که تاریخ ضضبط کرده است،ایشان

چهار تا مکتوب مرقوم فرمودند به چهار تا امپراطور، یکی ایران یکی روم یکی مصر یکی حبشه

(۱۷)

.»

امام به پیدایش جریان انحراف در تاریخ اسلام و افتادن قدرت بدست امویان وقوف کامل داشت و بر آن تاسف بسیار

می خورد و در موارد متعددی به این انحراف می پرداخت و به گمان ما این سخن امام که «مباداانقلاب بدست نااهلان افتد

»

ناظر به همان انحراف در تاریخ اسلام می باشد

.

امام در رابطه با علی بن ابیطالب(ع) و علت سکوت نخستین آن حضرت پس از رحلت پیامبر و قیام بعدی ایشان جهت

تشکیل حکومت اینچنین اظهار نظر کرده اند

.

«

از اول ظهور اسلام، مسلمین حافظ دین مبین اسلام بوده اند. حتی برای حفظ دین از حق خودمی گذشتند. حضرت

امیرالمؤمنین با خلفا همکاری می کردند چون ظاهرا مطابق دستور دین عمل می نمودند و تشنجی در کار نبود تا موقعی

که معاویه روی کار آمد و از طریقه و روش خلفا منحرف گشته وخلافت را مبدل به سلطنت نمود. در این موقع حضرت

ناچار شد قیام کند زیرا روی موازین شرع و عقل نمی توانستند معاویه را یک روز بر مقام خلافت پایدار ببینند

(۱۸)

.»

امام خمینی(ره) درباره امام حسن(ع) و صلح آن حضرت با معاویه نیز فرموده اند

:

«

معاویه یک سلطانی بود در آن وقت، حضرت امام حسن بر خلافش قیام کرد. در صورتی که آنوقت همه باآن مردک

بیعت کرده و سلطانش حساب می کردند، حضرت امام حسن قیام کرد تا آن وقتی که می توانست.وقتی که یک دسته

علاف نگذاشتند که کار را انجام دهد با آن شرایط صلح کرد که مفتضح کرد معاویه را.آنقدر که حضرت امام حسن مفتضح

کرد معاویه را به همانقدر بود که سیدالشهداء یزید را مفتضح کرد

(۱۹)

.»

قیام امام حسین(ع) و حادثه عاشورا نیز بطور گسترده مورد توجه امام قرار گرفته است. اما برخلاف توجه معمول دیگر

روحانیون به این حادثه – که جهت ذکر مصیبت بدان می پردازند – امام همواره می کوشد تا از این حادثه درس گرفته و آن

را نیز مبنای درک خویش از رفتار ائمه و قیام انقلابی خود قرار دهد و در ضمن به برخی نظرات موجود درباره آن حضرت

پاسخ گوید

:

«

سیدالشهداء به حسب روایات ما و به حسب عقاید ما از آن وقتی که از مدینه حرکت کرد می دانست که چی دارد می کند

.

می دانست که شهید می شود. قبل از تولد او اطلاع داده بودند به حسب روایات ما. وقتی که آمد مکه و از مکه در آن حال

بیرون رفت یک حرکت سیاسی بزرگی بود که در یک وقتی که همه مردم دارند به مکه می روند، ایشان از مکه خارج میشود

.

این یک حرکت سیاسی بود. تمام حرکاتش حرکات سیاسی بوده اسلامی – سیاسی و این حرکت اسلامی – سیاسی بود که

بنی امیه را از بین برد

(۲۰)

.»

در جایی دیگر امام گویی خطاب به رهبران و علمایی که به سبب سستی و کوتاهی و با بهانه نبودن نیروی کافی دست از

قیام و اصلاح اجتماعی کشیده و به وظیفه خویش عمل نمی نمایند و همچنین در ترسیم دیدگاه خویش از هدف قیام

عاشورا می فرمایند

:

«

امام حسین(ع) نیروی چندانی نداشت و قیام کرد. او هم اگر نعوذبالله تنبل بود می تونست بنشیند و بگویدتکلیف

شرعی من نیست که قیام کنم. دربار اموی خیلی خوشحال می شد که سیدالشهداء بنشیند و حرف نزند و آنها بر خر مراد

سوار باشند. اما او مسلم بن عقیل را فرستاد تا مردم را دعوت کند به بیعت تا حکومت اسلامی تشکیل بدهد و این

حکومت فاسد را از بین ببرد

(۲۱)

.»

سیره و رفتار سایر ائمه معصومین نیز از نگاه تاریخی امام پنهان نمانده است

:

«

همینطور ائمه معصومین قیام کردند ولو با عده کم تا کشته شدند و اقامه فرائض نمودند و هر کدام می دیدند قیام

صلاح نیست در خانه می نشستند و ترویج می کردند

(۲۲)

.»

ج – امام و تاریخ ایران

گذشته از تاریخ اسلام، امام بعنوان یک ایرانی به تاریخ کشور خود نیز توجه داشت و تحولات آن را موردمطالعه قرار داده

بود. امام علاوه بر تایخ ایران در دوره اسلامی، به تاریخ ایران باستان نیز نظر داشتند و درکتاب کشف الاسرار خود راجع به

فرقه مزدکیه که در دوره ایران باستان و در عصر ساسانیان ظهور کرده اند وهمچنین پیرامون آتشکده ها می نویسند

:

«

مزدک در زمان قباد پدر انوشیروان ظاهر شد و قباد را به دین خود دعوت کرد. او نیز قبول کرد وانوشیروان او را کشت

.

اینها نیز آرای عجیبی داشتند. از جمله آن است که به دو اصل قدیم قائل بودند و ازاو نقل است که می گفت: خدای من در

عالم بالا بر کرسی نشسته مانند نشستن خسرو در عالم پایین و درپیشگاه او چهار قوه است: قوه تمیز، فهم، حفظ و سرور

چنانکه در پیشگاه خسرو چهار شخص است:موبدان، هربداکبر، اسپهبد و رامشگر… و طوایف مجوس آتشکده ها برپا

کردند. اول آتشکده ای که بنا شدفریدون بنا کرد در طوس پس از آن به نوبت در بخارا و سجستان و در مشرق چین و در

فارس آتشکده هایی بنا شد و اینها قبل از بروز زردشت بود. او نیز در نیشابور و غیر آن آتشکده هایی بنا نهاد

(۲۳)

.»

در زمینه تحولات ایران عصر اسلامی نیز اشاره های گسترده ای در آثار امام یافت می شود، هر چند تمرکزتاریخ اندیشی

امام بر محور تاریخ معاصر می باشد. امام در یکی از سخنان خود که به محمدرضا شاه تاخته اند،او را از چنگیز نیز بدتر

می دانند

:

«

در تاریخ هست که چنگیز با آن طبع وحشیگری و صحرایی که داشته است و با آن خونریزیهایی که کرده است، تابع یک

قانون بوده است که به آن قانون می گفتند «یاسا نامه بزرگ » و مغول، چنگیز و سایر مغول تخلف از آن قانون نمی کردند

حتی تعبیر بعضی این بوده است که احترام آن قانون پیش مغول مثل احترام قرآن در صدر اسلام پیش مسلمین بوده

است، تخلف از قانون مطابق با مرگ بوده است

(۲۴)

.»

همچنین در سخنرانی دیگری در پاریس رفتار پهلوی را به رفتار آقا محمدخان و نادرشاه در اواخر عمرتشبیه می کنند

:

«

آن طوری که من سابقا حدس زدم تا شاید دو سال، سه سال پیش از این بود که گفتم باید از اواخر عمر این دیکتاتورها

بترسیم. اواخر عمرشان دیوانه می شوند آقا محمدخان قاجار هم دیوانه شد آن آخر عمرش،نادر شاه هم دیوانه شد آن آخر

عمرش

(۲۵)

.»

د – امام و تاریخ معاصر

میزان پرداختن امام به تاریخ معاصر و ابعاد مختلف آن بگونه ای است که می توان ادعا کرد بنیاد بینش سیاسی آن حضرت

نیز بطور گسترده بر همین اندیشه تاریخ پژوهی، استوار گردیده است. امام علاوه برمطالعات وسیعی در تاریخ معاصر

ایران، خود نیز در خانواده ای سیاسی بدنیا آمد و پدر بزرگوار ایشان در بدوتولد او به شهادت رسید

(۲۶)

.

امام در پاسخ به

سؤال یک خبرنگار ایتالیایی که در سال ۵۷ از ایشان پرسید که چه عواملی موجب یک رنسانس معاصر شیعی گردیده است؟

ضمن تکیه بر یکی از خصلت های ذاتی تشیع یعنی مقاومت که خود به سبب اشراف امام بر تاریخ تشیع می باشد، به برخی

از این تحولات مهم تاریخ معاصر اشاره کرده اند

:

«

یکی از خصلتهای ذاتی تشیع از آغاز تاکنون مقاومت و قیام در برابر دیکتاتوری و ظلم است که در تمامی تاریخ تشیع به

چشم می خورد، هر چند که اوج این مبارزات در بعضی از مقطعهای زمانی بوده است. درصد سال اخیر حوادثی اتفاق

افتاده است که هر کدام در جنبش امروز ملت ایران تاثیر داشته است. انقلاب مشروطیت، جنبش تنباکو و… قابل اهمیت

فراوان است. تاسیس حوزه علمی دینی در بیش از نیم قرن اخیر در شهر قم و تاثیر این حوزه در داخل و خارج کشور ایران

و نیز تلاش روشنفکران مذهبی در داخل مراکز دانشگاهی و قیام سال ۴۲-۴۱ ملت ایران به رهبری علمای اسلامی که تا

امروز ادامه دارد، همه عواملی هستند که اسلام شیعی را در سطح جهانی مطرح می کند

(۲۷)

.»

علاوه بر نگاه کلی، هر یک از این تحولات نیز جداگانه مورد توجه امام بوده اند

:

۱-

نهضت تنباکو

نهضت تنباکو یکی از این تحولات است که امام مکرر به آن پرداخته اند

:

«

قریب صد سال سابق دیدند که یک پیرمردی در یکی از دهات عراق وقتی که ایران در معرض فشار بود،این پیرمرد که

در کنج یک ده بود، یک سطر نوشت و همه قوای خارج و داخل نتوانستند در مقابل این یک سطر مقاومت کنند. آن

مرحوم میرزای بزرگ رحمه الله که در سامره تنباکو را تحریم کرد برای اینکه ایران را تقریبا در اسارت گرفته بودند به

واسطه قرارداد تنباکو، و ایشان یک سطر نوشت که تنباکو حرام است وحتی بستگان خود آن جائر (ناصرالدین شاه) هم و

حرمسرای آن جائر هم ترتیب اثر دادند به آن فتوی و قلیانها را شکستند و در بعضی جاها تنباکوهایی که قیمت زیاد داشت

در میدان آوردند و آتش زدند و شکست دادند آن قرارداد را و لغو شد قرارداد

(۲۸)

.»

در جای دیگری امام از جهت فقهی نیز به این حکم میرزای شیرازی می نگرند

:

«

حکم مرحوم میرزای شیرازی در حرمت تنباکو چون حکم حکومتی بود برای فقیه دیگر هم واجب الاتباع بود و همه

علمای بزرگ ایران جز چند نفر از این حکم متابعت کردند. حکم قضاوتی نبود که بین چند نفر سر موضوعی اختلاف شده

باشد و ایشان روی تشخیص خودقضاوت کرده باشند. روی مصالح مسلمین و به عنوان ثانوی این حکم حکومتی را

صادرفرمودند و تا عنوان وجود داشت این حکم

نیز بود و با رفتن عنوان حکم هم برداشته شد

(۲۹)

.»

۲-

نهضت مشروطیت

با مطالعه و بررسی نوشته ها و آثار امام خمینی(ره) در می یابیم که انقلاب مشروطیت ایران نیز سخت ایشان را به خود

مشغول داشته است. بی تردید کسی که رهبری انقلابی بزرگ را دردست داشت ضروری می نمود تا حادثه ای چون انقلاب

مشروطیت را بخوبی بازشناسد. زوایای مختلف انقلاب مشروطه آنچنان به روی امام گشوده است که آدمی تصور می کند

آن حضرت خوددر آن نهضت حضوری گسترده داشته است. اما با توجه به آنکه آن انقلاب در سنین کودکی امام اتفاق

افتاده است، در می یابیم که حضرتش با مطالعه عمیق و نگرشی دقیق به درک صحیحی ازواقعه مذکور دست یازیده است

.

از نکات قابل توجه امام، نقش علما در نهضت مشروطیت است

:

«

در جنبش مشروطیت همین علما در راس بودند، اصل مشروطیت اساسش از نجف به دست علما و در ایران به دست

علما شروع شد و به پیش رفت. آنقدر که آنها می خواستند که مشروطه تحقق پیدا کند و قانون اساسی در کار باشد

(۳۰)

.»

امام انحراف مشروطیت را هم به سبب توطئه بیگانگان و استبداد و هم کوتاهی مردم و علما می دانند. درادامه همان

سخنان آمده است

:

«

لکن بعد از آنکه شد دنباله اش گرفته نشد. مردم بی طرف بودند، روحانیون هم رفتند هر کس سراغ کارخودش، از

آنطرف عمال قدرتهای خارجی بخصوص در آن وقت انگلستان در کار بودند که اینها را ازصحنه خارج کنند یا به ترور و یا

به تبلیغات گویندگان و نویسندگان آنها کوشش کردند به اینکه روحانیون را از دخالت در سیاست خارج کنند و سیاست را

به دست آنهایی که به قول آنها می توانند بدهند. یعنی فرنگ رفته ها و غربزده ها و شرق زده ها و کردند آن چه کردند. یعنی

اسم مشروطه بود و واقعیت استبداد

.»

امام به خطر تکرار تفرقه های مشروطه اشاره می کنند

:

«

باید ملت ایران بیدار باشد. نگذارید خون شهدای ما هدر برود، نگذارید خون جوانان ما پایمال شود،پایمال اغراض

شخصیه. اغراض شخصیه را به دور بریزید. دستهای خیانتکار گروههای مختلف درست نکند، گروههای مختلف اسباب

تفرقه می شود، رشد سیاسی نیست، در صدر مشروطیت هم با ایجادگروههای مختلف نگذاشتند که مشروطه به ثمر

خودش برسد. او را برخلاف مسیر خودش راندند

(۳۱)

.»

نگاه امام به مشروطه آکنده از عبرت آموزی است و از باب سرمشق گرفتن از تاریخ می باشد

:

«

ببینید چه جمعیتهایی هستند که روحانیین را می خواهند کنار بگذارند. همان طوری که در صدرمشروطه با روحانی

این کار را کردند و اینها را زدند و کشتند و ترور کردند، همان نقشه است. آن وقت ترورکردند سیدعبدالله بهبهانی را،

کشتند مرحوم نوری را و مسیر ملت را از آن راهی که بود برگرداندند به یک مسیر دیگر و همان نقشه الآن هست

(۳۲)

.»

امام هر چند خود روحانی است و مردم را به همراهی با روحانیون توصیه می کند، با این وجود ابایی ازمعرفی چهره های

فاسد روحانی ندارد و آنان را به مردم می نمایاند

:

«

شما می دانید که مرحوم شیخ فضل الله نوری را کی محاکمه کرد. یک معمم زنجانی، یک ملای زنجانی محاکمه کرد و

حکم قتل او را صادر کرد. وقتی معمم و ملا مهذب نباشد فسادش از همه کس بیشتر است

(۳۳)

.»

«

شما تاریخ انقلاب مشروطه را بخوانید و ببینید در انقلاب مشروطه چه بساطی بوده است.» «اگرروحانیو