خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن

فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن، محتوای خود را در قالب 116 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل در طریق استنباط از قرآن :

استادیار دانشگاه قم

چکیده

قرآن مهمترین منبع استنباط احکام به شمار می رود و احکام موضوعات جدید با بهره گیری از عمومات و اطلاقات آیات قابل

استنباط است و احادیث مربوط، مصادیقی از آنها را ذکر کرده اند و آنها را تخصیص نزده و مقید نساخته اند . استنباط صحیح

موضوعات جدید از قرآن در گرو امور ذیل است: نگرش همه جانبه به موضوعات، ملاحظه شرایط زمان و مکان، تفکیک مسائل

فردی از مسائل اجتماعی، عدم تخطی فروع از اصول، تتبع کامل ادله و بالاخره کشف ملاکات احکام در خصوص موضوعات

غیرعبادی . این مقاله موضوعات مذکور را بررسی کرده است

.

کلید واژه ها: استنباط، موضوعات جدید، ملاکات احکام، زمان و مکان، اصول و فروع، ادله احکام، عمومات و اطلاقات، روایات

.

۱)

مقدمه

قرآن مهمترین منبع برای استنباط احکام شرعی به شمار می رود و برای هر موضوعی حتی موضوعات جدید حکمی دارد . لکن

روش استنباط از قرآن در چنین موضوعاتی دشوار می نماید . در این مقاله سعی می شود تا اندازه ای چگونگی استنباط صحیح از

قرآن در اینگونه موضوعات تبیین گردد

.

۲)

جایگاه قرآن در استنباط

بی هیچ تردید قرآن در میان منابع اسلامی نقش نخست را دارد . الفاظ و معانی قرآن وحی الهی است و مصون از تحریف بجا مانده

است و معتبرترین منبع به شمار می آید

.

جهت تبیین لزوم توجه به قرآن در بیان احکام و معارف اسلامی، توجه به نکات زیر ضروری می نماید

.

الف – خداوند قرآن را بیانگر همه چیز و هدایت گر بشر به سوی بهترین و استوارترین طریق و هدف معرفی می کند; آنجا که

می فرماید

:

– «

و نزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شی ء» [نحل ۸۹] (و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم تا [حکم] هر چه را [که مورد نیاز بشر است

]

روش کند

).

– «

هدی للناس و بینات من الهدی والفرقان » [بقره ۱۸۵] [(قرآن] برای مردم هدایت و دلایل روشنی از راهنمایی و جداسازی حق

از باطل است

).

– «

ان هذاالقرآن یهدی للتی هی اقوم » [اسراء ۹] (براستی این قرآن به راست ترین و درست ترین راه راهنمایی می کند

).

– «

و انزلنا الیکم نورا مبینا» [نساء ۱۷۴] (و نوری تابان بر شما نازل کردیم

).

ب – پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله وسلم فراوان سفارش کرده اند که در مواجهه با فتنه های گمراه کننده به قرآن روی کنید

;

چنانکه فرمود

:

– «

فاذا التبست علیکم الفتن کقطع اللیل المظلم فعلیکم بالقرآن فانه شافع مشفع و ما حل مصدق . من جعله امامه قاده الی الجنه

و من جعله خلفه ساقه الی النار و هوالدلیل یدل علی خیر سبیل . و هو کتاب تفصیل و بیان و تحصیل . . . فلیرع رجل بصره

. . .

ینجو من عطب و یخلص من نشب، فان التفکر حیاه قلب البصیر، کما یمشی المستنیر فی الظلمات بالنور، یحسن التخلص و یقل

التربص » [۱] (وقتی فتنه ها چون پاره های شبی تاریک راه خدا و راه نجات را بر شما مشتبه کردند، در آن هنگام بر شما باد به قرآن،

که او شفاعت کننده ای است که شفاعت و وساطتش امضاء شده و آن بسان شکوه گری از نقائص بشر است که خدا او را تصدیق کرده،

و هر کس آن را بعنوان کارنامه پیش روی خود بگذارد، تا بدان عمل کند، او وی را بسوی بهشت می کشاند، و هر کس آن را

شت سر اندازد، و به برنامه هایی دیگر عمل کند، همان وی را بسوی آتش می راند، قرآن دلیلی است که بسوی بهترین طریق هدایت

می کند و آن کتاب جداسازی حق از باطل است و کتاب بیان است . . . بنابراین بر هر کسی لازم است که با دقت در آن نگریسته تا

دچار هلاکت نشود، و از خلیدن خار به چشمش رهائی یابد، چرا که تفکر مایه حیات قلب بیناست، چنین کسی مانند چراغ بدستی

می ماند که در تاریکی های شب، نور دارد . او بسهولت می تواند از خطرهایی که تاریکی می آفریند رهایی یابد; علاوه بر اینکه در

مسیر خود توقفی ندارد

).

مسلما یکی از فتنه های حاضر، مشکلات فرهنگی و اقتصادی است که بسیاری از افراد جامعه را به خود سرگرم ساخته است; لذا

ضروری است با تمسک به احکام نورانی قرآن کریم ، مردم را در این خصوص راهنمایی کرد

.

۳-

ائمه علیه السلام که برترین مفسران قرآن اند ، به یاران خود می فرمودند که هرچه ما می گوییم، از قرآن است و شما میتوانید

درباره هر چه به شما می گوییم، دلیل آن را از قرآن بپرسید، امام باقر علیه السلام فرمود: «اذا حدثتکم بشی ء فاسالونی من کتاب

الله » [۲] (هرگاه درباره چیزی با شما سخن گفتم، [در مورد شاهد آن] در قرآن از من سؤال کنید [تا شاهد آن را از قرآن برای شما

بازگو کنم

)].

در مواردی نیز پیشوایان دین به بعضی از پیروان خود می فرمودند که چرا برخی از مسائل را از ما سؤال می کنید، در حالی که

می توانید خود جواب آنها را از قرآن بگیرید . امام صادق علیه السلام درباره کسی که ناخن پایش آسیب دیده و روی آن پارچه ای

گذاشته و نمی توانست روی پا مسح کشد، فرمودند: باید روی پارچه ای که زخم را با آن بسته، مسح بکشد و سپس اضافه فرمودند

که این مسئله و امثال آن را از کتاب خدا می توان استنباط کرد . حکم مسح را می توان از آیه «ما جعل علیکم فی الدین من حرج

» ^(۱) [

حج ۷۸] بدست آورد . این در حالی است که شناخت حکم مسئله مورد پرسش بسادگی از آیه کریمه ممکن نیست و تنها کسی

می تواند آن را بدست آورد که اهل تامل و دقت باشد [۳

].

نتیجه اینکه بسیاری از احکام که بظاهر از آیات قرآن قابل استنباط نیستند، با تامل و دقت و نظر، شناخته خواهند شد و این

محققین هستند که باید همیشه در حال کند و کاو مسائل در قرآن بوده تا چشمه های احکام و معارف حق از آیاتش جوشیده و

بسوی نسل های تشنه هدایت قرآنی جاری گردد . باید توجه داشت که اطلاقات و عمومات و اصول اساسی که قرآن کریم در هر

زمینه ای مطرح کرده است، همواره می تواند راهگشای بسیاری از مسائل باشد

.

۳)

جایگاه احادیث در فرآیند استنباط از قرآن

در مورد جزئیات احکام عبادی که راهی برای دخالت عقل در آن وجود ندارد، تنها نصوص و ظواهر روایات ملاک عمل است و بس

و همینطور در مورد جزئیات عالم غیب و اسماء حسنی و صفات علیای حق – جل و علا – و نیز جزئیات مربوط به معاد و قیامت که

راهی جز نصوص و ظواهر کلام مرتبطین به وحی، برای شناخت آنها وجود ندارد . اما در بسیاری از مسائل دیگر از جمله مسائل

اجتماعی و اقتصادی نباید بسادگی از اطلاقات و عمومات و اصول قرآنی گذشت و با استناد قراردادن یک یا چند روایت آنها را

تخصیص یا تقیید زد; زیرا بسیاری از احادیث که در تفسیر آیات قرآن وارد شده، سیاق آنها نشان میدهد که از باب تطبیق و تعیین

مصداق برای آیات قرآن است; نه تقیید و تخصیص آیات اینک نمونه ای را در این مورد متذکر میشویم

.

در بیان مراد خداوند از باطل در آیه «لاتاکلوا اموالکم بینکم بالباطل

» ^(۲) [

نساء۲۹ روایاتی وارد شده است . در یکی از این روایات از

قول اسباطبن سالم آمده است: نزد حضرت صادق علیه السلام بودم . مردی آمد و از آیه «یا ایهاالذین آمنوا لاتاکلوا اموالکم بینکم

بالباطل » سؤال کرد حضرت فرمود: مقصود قمار است . در روایات دیگر باطل به ربا، سوگند باطل و ظلم نیز تفسیر شده است [۴

].

علامه طباطبائی پس از نقل این اقوال می نویسد: “این آیه در مصرف مال به باطل عمومیت دارد و ذکر قمار یا امثال آن در روایات

از باب ذکر مصداق است” و سپس در تفسیر معنی “باطل” می افزاید: “عمل باطل آن است که هیچ غرض صحیح عقلانی در آن

نباشد، و قید “بالباطل” نهی از معاملاتی می کند که نه فقط باعث سعادت جامعه نیست، بلکه زیان بخش بوده، منجر به هلاکت و

فساد آن می گردد; مانند: معاملات باطل از نظر دین (مثل ربا و قمار) و معاملات غرری (مثل فروش جنس با شن و هسته و

) . . .

که سابقا معمول بوده است » [۵

].

روشن است که این تفسیر می تواند راهگشای بسیاری از مسائل باشد و با توجه به آن می توان بسیاری از فعالیتهای اقتصادی را که

مایه سعادت جامعه نبوده، بلکه منجر به هلاکت و فساد جامعه می گردد، مصداق “باطل” دانسته و تصرف در اموال بدست آمده از

آنها را مصداق “اکل مال به باطل” و حرام دانست، با وجود اینکه در این خصوص روایاتی که دال بر نهی این نوع فعالیت ها باشد

وجود ندارد

.

در همین زمینه بعضی از فقهاء می گویند که زکات منحصر به موارد نه گانه مندرج در روایات نمی باشد; بلکه حکم آیه شریفه قرآن

کریم که می فرماید: «خذ من اموالهم صدقه

» ^(۳) [

توبه ۱۰۳

]

کلی است و می توان از همه اموال زکات گرفت، بویژه که کلمه اموال،

جمع بوده و به ضمیر اضافه شده است که مفید استغراق است [۶

].

نتیجه اینکه، عمومات و اطلاقات آیات قرآنی به ظاهر خود باقی هستند، تا زمانی که دلیلی بر تقیید یا تخصیص آنها اقامه گردد و

صرف وجود روایاتی که حکم آیات را در موارد خاص بیان داشته، کافی نیست تا حکم آیه ای را مقید نماید . بسیاری از اخبار از باب

ذکر مصداق یا مصادیق است; چنانچه امام خمینی قدس سره در تفسیر آیه کریمه «یا ایها الذین آمنوا اتقوالله ولتنظر نفس ما

قدمت لغد واتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون » [حشر ۱۸] بعد از ذکر احتمالاتی می نویسد: “جامع ترین احتمالات آن است که هر

لفظی چون “آمنوا” و “اتقوا” و “انظروا” و “ماقدمت” و هکذا، به معنی مطلقشان حمل شود و همه، مراتب آن حقایق هستند که الفاظ،

عناوین موضوعند برای معانی بی قید و مطلق از حد و حدود، و احتمالات دیگری هم اگر باشد در این احتمال مندرج و از مراتب

همین است; بنابراین هر گروه و طایفه ای از مؤمنان را به معنی حقیقی شامل می شود و مصادیق عنوان مطلق هستند و این مطلب

راه گشای فهم بسیاری از اخبار است که تطبیق آیاتی را بر یک گروه یا یک شخص نموده اند که توهم می شود اختصاص را، و این

گونه نیست بلکه ذکر مصداق یا مصادیق است [۷

].

۴)

شروط استنباط صحیح از قرآن

در استنباط صحیح از آیات قرآن امور چندی مدخلیت دارند که اینک به مهمترین آنها پرداخته می شود

.

۱- ۴)

جامع نگری در خصوص موضوعات

پدیده ها را نباید به طور سطحی به قرآن عرضه کرد، بلکه باید همه جوانب و آثار و عواقب آن را در نظر گرفت . مثلا ممکن است

کسی یا گروه اندکی کالایی مهم و استراتژیک برای یک جامعه را با سرمایه ای که در اختیار دارند; به انحصار خود درآورند و بعد

چون کسی در بازار با آنها رقابت نمی کند و مردم نیز شدیدا به آن کالا احتیاج دارند، به بهایی دلخواه به مردم بفروشند . در اینجا

ممکن است کسی بگوید: بر کار این افراد هیچ اشکال شرعی وارد نیست; برای اینکه اطلاق «احل الله البیع

» ^(۴) [

بقره ۲۷۵] آن را

شامل می شود; اما باید متذکر شد که او فقط اطلاق آیه را در نظر گرفته و به اینکه او با عمل خود به مردم ظلم و اجحاف روا داشته

و ظلم و اجحاف به هیچ وجه و تحت هیچ شرایطی در اسلام پذیرفته نیست، بی توجه بوده است

.

همینطور ممکن است عواقب یک مسئله در نوع حکم آن مؤثر باشد . توجه به حدیث ذیل، این نکته را برای ما روشن می کند

.

امام صادق علیه السلام فرمودند: «لاطعام مؤمن احب الی من عتق عشر رقاب و عشر حجج قال (نصربن قابوس، راوی الحدیث

)

قلت عشر رقاب و عشر حجج!؟ قال فقال یا نصر، ان لم تطعموه مات او تذلونه فیجی ء الی ناصب فیساله والموت خیرله من مساله

ناصب یا نصر من احیا مؤمنا فکانما احیاالناس جمیعا فان لم تطعموه فقد امتموه فان اطعمتموه فقد احییتموه » [۸] (براستی

طعام دادن به یک مؤمن نزد من از آزاد نمودن ده برده و بجا آوردن ده حج محبوبتر است . نصربن قابوس، را وی حدیث، با تعجب

پرسید: از آزادی ده برده و بجا آوردن ده حج! امام علیه السلام فرمودند: ای نصر اگر او را اطعام نکنید، می میرد یا خوار می شود و

در نتیجه به افراد ناصبی (دشمن اهل بیت علیه السلام) پناهنده شده، از آنها درخواست کمک می کند . ای نصر، کسی که مؤمنی

را زنده گرداند، مانند این است که همه مردم را زنده گردانده است . پس اگر او را طعام نکنید، شما باعث مرگ او شده اید و اگر او را

طعام دهید، شما او را زنده کرده اید

).

امام علیه السلام برای توجیه حکم این مسئله استدلال می کند به این نکته که اگر نیاز یک فرد مؤمن فقیر برآورده نشود، ممکن

است او به دشمن مذهب مراجعه کند و اگر چنین نتیجه ای بر مسئله مترتب نبود، چه بسا حکم اطعام یک مؤمن نیازمند، چنین

نمی بود که امام بیان فرمود . جهت تایید مطلب بی مناسبت نیست که به قرآن کریم رجوع کرده و مسائلی که بین خضر و حضرت

موسی علیه السلام مطرح شده است، مورد توجه قرار گیرد . خضر کارهایی را انجام می دهد که مورد اعتراض شدید موسی علیه

السلام واقع می گردد; چنانچه قرآن کریم می فرماید: «فانطلقا حتی اذا رکبا فی السفینه خرقها قال اخرقتها لتفرق اهلها لقد

ئت شیئا امرا» [کهف ۷۱] (پس هر دو با هم برفتند تا وقتی در کشتی سوار شدند، آن عالم کشتی را [در میان دریا] شکست [. موسی

]

گفت: کشتی را شکستی تا اهل آن را در دریا غرق کنی؟ کار بسیار زشتی کردی) و نیز قرآن می افزاید: فانطلقا حتی لقیا غلاما

فقتله قال اقتلت نفسا زکیه بغیر نفس لقد جئت شیئا نکرا [کهف ۷۴]: (باز هم روان شدند [تا از دریا گذشته، در ساحل] به پسری

برخوردند . او پسر را بی گفتگو به قتل رسانید [. موسی] گفت . آیا نفس محترمی را که بی گناه بود، کشتی؟ کار بسیار ناپسندی

کردی

).

این دو جریان (شکستن کشتی و کشتن یکنفر انسان) از نظر موسی علیه السلام کاری ناپسند بوده که طبعا انجام دادن آن حرام

است; ولی از نظر خضرکاری پسندیده و حتی لازم و واجب بوده است و علت اختلاف نظر این دو بزرگوار این بوده است که خضر

اموری را می داند که با در نظر گرفتن آنها چنین اعمالی را جایز و بلکه تکلیف می شمارد; ولی موسی از آنها آگاهی ندارد و آنها را در

حکم دخالت نمی دهد; لذا طبعا نظری مخالف با نظر خضر پیدا می کند . هر دو نظر هم در جای خود صحیح است; چون هر یک،

موضوع حکم را بگونه ای متفاوت با دیگری می دیدند; لذا وقتی خضر برای موسی علیه السلام علت آن کارها را توضیح می دهد،

موسی قانع می گردد; یعنی موسی نیز بعد از دخالت دادن آن عناصر به همان نظر خضر گرایید . باری، خضر در توضیح عمل خود

چنین می گوید: «اما السفینه فکانت لمساکین یعملون فی البحر فاردت ان اعیبها و کان ورائهم ملک یاخذ کل سفینه غصبا، و

اماالغلام فکان ابواه مؤمنین فخشینا ان یرهقهما طغیانا و کفرا . فاردنا ان یبدلهما ربهما خیرا منه زکوه و اقرب رحما» [کهف ۸۱

– ۷۹] (

اما آن کشتی را که بشکستم، متعلق به بیچارگانی بود که در دریا کار می کردند چون کشتی های بی عیب را پادشاهی به غصب

می گرفت، خواستم آن کشتی را معیوب کنم تا برای آنان باقی بماند و آن غلام (را که به قتل رساندم کافر بود)، پدر و مادر او مؤمن

بودند از آن بیم داشتیم که او آن دو را به کفر و طغیان بکشاند . خواستیم تا خدا بجای او فرزندی صالحتر و مهربانتر به آنها بدهد

).

با توجه به مجموع این آیات در می یابیم که موضوع حکم در نظر موسی علیه السلام با موضوع حکم در نظر خضر متفاوت بوده و

هر یک با توجه به آنچه از موضوع در نظرشان بوده، حکمشان صحیح بوده است . موسی شکستن کشتی را باعث غرق شدن مردم

می دانست و مسلما غرق کردن مردم کاری ناپسند و حرام است و همچنین شکستن کشتی مردم بدون اجازه آنها، کاری حرام

است; اما خضر چون خبر داشت که کسانی در صدد غصب آن کشتی اند، آن را معیوب ساخت تا این کشتی که متعلق به عده ای از

مردم فقیر و بیچاره بود و بدین وسیله امرار معاش می نمودند، بدست پادشاه غاصب نیافتد و همین طور موسی علیه السلام آن فرد

مقتول را نفس زکیه می دانست که مسلما کشتن چنین کسی جایز نبود، اما خضر، او را فردی طاغی و کافر می دید . خلاصه اینکه،

خضر به جمیع جهات موضوع احاطه علمی داشت و بر پایه آن عمل می کرد و موسی به بعضی از جوانب آگاهی داشت . این نکته در

آیه ذیل تصریح شده است: «و کیف تصبر علی مالم تحط به خبرا» [کهف ۶۸] (چگونه صبر توانی کرد بر چیزی که از آن آگهی

نیافته ای) ؟

نکته ای که در اینجا قابل توجه می باشد، این است که برای اینکه احکام مستنبط از قرآن در مورد موضوعات جدید هر چه بیشتر

مطابق با واقع باشد، باید روی آنها از جنبه های مختلف، کارشناسی انجام گرفته و تمام جوانب آن بررسی گردد و آنگاه آنها را با

همه آثار و عواقب آن به قرآن عرضه کرده و حکم خدا را از آنها بدست آورد

.

۲- ۴)

استنباط عصری از قرآن

پدیده های مادی در طول زمان در تغییر و تحولند; برای مثال “فقر و غنا” دو پدیده ای است که عوامل و ریشه ها و نیز آثار و جوانبی

که امروزه دارد; غیر از آن چیزی است که در زمانهای گذشته داشته است . لذا روش مواجهه با این پدیده ها ثابت بوده و زمان و مکان

نمی تواند هیچگونه تغییری در آنها بوجود آورد; برای آنکه آنها اصولی هستند که عقل و فطرت انسان آنها را تایید می کند و فطرت،

خلقتی تغییرناپذیر است: «فطره الله التی فطرالناس علیها لاتبدیل لخلق الله » [روم ۳۰] (آفرینش الهی که خداوند مردم را بر آن

سرشت، هیچ دگرگونی در آن راه ندارد) بطور مثال، نظر اسلام مبنی بر لزوم ریشه کنی فقر امری تغییرناپذیر است . آنچه تغییر

می کند، این است که چگونه می توانیم فقر را از بین ببریم . مثلا ممکن است زمانی تنها وسیله از بین بردن فقر این بوده باشد که به

فقرا امکانات مادی داده می شده و آنها نیز با گرفتن آن امکانات از فقر بیرون آمده و زندگی مناسبی را برای خود تهیه می کردند

;

ولی اکنون معلوم می شود که در جهان علم و تکنولوژی یکی ازمه