خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران…

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران…؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران… انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران…:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران… آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران… با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران… از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران…، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آثار فرهنگی و ادبی ایران… :

آثار فرهنگی و ادبی ایران در کتابخانه ها و مراکز فرهنگی آسیای مرکزی و قفقاز

گردآورنده: ناهید حبیبی آزاد

کتابدار کتابخانه ملی ایران

۱ –

جمهوری روسیه

کتابخانه فرهنگستان علوم و انستیتو ملل آسیا «شعبه لنینگراد

»

این کتابخانه قدیم ترین کتابخانه دولتی روسیه است که در سال ۱۷۱۴م به فرمان پترکبیر (۱۶۷۲-۱۷۲۵ م) در

سن پترزبورگ تاسیس شد و بیش از پانزده میلیون جلد کتاب دارد

.

بخش کتابهای چاپی این کتابخانه نشریاتی بسیار کمیاب از نخستین ادوار چاپ سنگی به زبان فارسی دارد. قدیم ترین

کتاب چاپ سنگی فارسی این کتابخانه گلستان سعدی است که در سال ۱۱۹۹ ش در تبریز چاپ شده است

.

نسخه جالب توجه دیگر کتاب مآثر سلطانیه تالیف عبدالرزاق دنبلی (۱۱۷۶-۱۲۴۳ ه. ق) است که در سالهای ۱۲۰۴-۱۲۰۵

ش چاپ شده و مربوط به دوران سلطنت فتحعلیشاه قاجار (۱۱۸۵-۱۲۵۰ ه. ق) است و اولین کتاب چاپ حروفی سربی در

ایران محسوب می شود

.

مجموعه خطی فارسی این کتابخانه از زمان تاسیس بخش اسلامی موزه آسیایی سن پترزبورگ در طول سالها بتدریج

گردآوری شده است و بخش اعظم آن نسخه های خطی است که در اوایل قرن بیستم از بخارا به سن پترزبورگ انتقال

یافته است. بدین ترتیب که در سال ۱۹۱۵م دو دانشمند ایرانشناس روسی به نامهای ایوانف و کارل زالمان در بخارا خریدند

و به موزه آسیایی سن پترزبورگ انتقال دادند

.

از مهمترین نسخه های آن تفسیر بسیار کهن پارسی متعلق به سده های ششم و هفتم هجری و آثار متعددی از متصوفان،

بخصوص نسخه های نفیسی از دیوان مولانا جلال الدین است. دیگر نسخه های نفیس و مهم در این کتابخانه عبارتند از

:

–

نسخه نفیس و منحصر بفرد حدودالعالم من المشرق الی المغرب. این کتاب به قولی از نخستین نمونه های نثر فارسی

دوره اسلامی تاریخ ایران و مسلما اولین کتاب جغرافیا به زبان فارسی است که نویسنده آن نیز نامعلوم می باشد. (تالیف

: ۳۷۲

ق

)

–

خسرو و شیرین: داستان تاریخی – عشقی زیبایی از الیاس بن یوسف نظامی – (۵۳۰ – ۶۱۴ ه. ق) بزرگترین شاعر

داستانهای بزمی تاریخ ادبیات ایران. این نسخه در سال ۸۰۰ هجری در هرات برای بایسنغرمیرزا (۸۰۲-۸۳۷ ه. ق) از

نواده های تیمورلنگ (۷۳۶-۸۰۷ ه. ق) نوشته شده است

.

–

تاریخ الرسل والملوک: تالیف ابوعلی محمدالبلعمی وزیر سامانیان کتابت شده در سده چهارم هجری

.

–

ترجمه اصلی تاریخ طبری که به امر منصوربن نوح سامانی (۳۶۶ ه. ق) به سال ۳۵۲ هجری نوشته شده است

.

–

نسخه تاریخ گزیده از حمدالله مستوفی نویسنده معروف دوره ایلخانان مغول متوفی در۷۵۳ ه. ق. این نسخه به

سال ۸۴۷ ه. ق. در هرات نگاشته شده است. کتاب، خلاصه تاریخ عمومی عالم از بدو خلقت انسان تا زمان وزارت خواجه

رشیدالدین بن فضل الله (۶۴۵-۷۱۸ ه. ق) است

.

–

نسخه منحصربفرد و کامل عالم آرای نادری. کتابی است تاریخی از محمدکاظم وزیر نادرشاه افشار (۱۱۰۰-۱۱۶۰ ه. ق

)

پادشاه جهانگشای ایران. این کتاب در سه جلد در سده ۱۲ ه. ق کتابت شده است

.

–

هشت نسخه نفیس از تذکره الاولیاء تالیف محمدبن ابراهیم عطار نیشابوری (۵۳۷-۶۲۷ ه. ق) شاعر و عارف و

زندگینامه نویس عارفان ایران. این نسخه ها بین سده های خیلی نزدیک به زمان تالیف کتاب نگاشته شده اند

.

–

نسخه نفیس مجمع الانساب از محمدبن علی بن محمد شبانکاره ای (۶۹۷). کتاب تاریخ مستند خاندانهای حکومتگر

قرن نهم ه. ق است. از حیث امثال فارسی بسیار روان و فصیح است و از متون پرارزش به شمار می آید. این کتاب را به

تصحیح آقای هاشم محدث، مؤسسه انتشارات امیرکبیر در سال ۱۳۶۳ چاپ و منتشر کرده است

.

–

کتابی به خط حبیب بن محمدعلی قاآنی شیرازی شاعر غزلسرا و قصیده گوی اواخر قرن چهارده ه. ق

.

–

مجموعه ای خطی از آثار حسین بن عبدالله بن سینا (۳۷۰-۴۲۸ ه. ق) دانشمند، طبیب، شاعر، فیلسوف و روانشناس

بزرگ اوایل قرن پنجم هجری، من جمله نسخه نفیس از کتاب قانون در طب قدیم

.

–

یک لغتنامه مهم سده پنجم هجری به نام معیار جمالی که قبلا از میان رفته تصور می شد

.

–

نسخه ای نفیس از انیس المرادین و شمس المجالس خواجه عبدالله انصاری عارف نامی سده چهارم و پنجم ه. ق، که

قدیم ترین تفسیر به زبان فارسی بر سوره یوسف است

.

در سال ۱۸۲۹ میلادی مجموعه ای از نفیس ترین کتابهای خطی فارسی از طرف فتحعلیشاه قاجار توسط شاهزاده

خسرومیرزا به امپراتور روسیه اهدا شد که او نیز آنها را به آکادمی امپراتوری علوم سن پترزبورگ هدیه کرد و در همان

زمان فهرستی از آنها به چاپ رسید، که یک نسخه آن هم اکنون در آکادمی باواریا در مونیخ موجود است و حاوی

مشخصات کتابهای ذیل است که در کتابخانه انستیتو ملل آسیا نگاهداری می شود

:

–

شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی (۳۲۹-۴۱۶ ه. ق

).

–

کلیات مصلح الدین عبدالله سعدی شیرازی (۶۹۱ – ه. ق

).

–

دیوان حجه الحق اوحدالدین محمدبن محمد انوری شاعر بزرگ و استاد ایرانی در قرن ششم ه. ق

.

–

کلیات عبدالرحمن بن احمد جامی (۸۱۷-۸۹۸ ه. ق

).

–

دیوان علیشیر بن کیچکنه امیر علیشیرنوایی (۸۴۴-۹۰۶ ه. ق

).

–

تحفه الاحرار عبدالرحمن جامی

.

–

حدیقه حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی شاعر و عارف قرن ششم ه. ق

.

–

تاریخ حافظ ابرو تالیف شهاب الدین عبدالله بن لطف الله خوافی معروف به حافظ ابرو از کبار مورخان ایران در پایان قرن

هشتم و اوایل قرن نهم هجری

.

–

شاهنشاه نامه (تاریخ زندگی شاه اسمعیل صفوی

).

–

شیرازنامه کتابی به زبان فارسی در باب شیراز از شیخ فخرالدین ابوالعباس احمدبن ابوالخیر زرکوب شیرازی، این

نسخه در حدود سال ۱۲۲۰ ه. ق کتابت شده است

.

–

ظفرنامه تیموری در سرگذشت امیرتیمور از شرف الدین علی یزدی شاعر و مورخ قرن نهم (-۸۵۸ ه. ق

).

–

تاریخ خضرخانی

.

–

غرائب الدنیا

.

–

دیوان قبله عالم (اشعار فتحعلیشاه قاجار مکتوب در سال ۱۲۳۲ ه. ق

).

قابل ذکر است که فهرستهای مختلفی از کتابهای خطی فارسی، عربی و ترکی این کتابخانه از ۱۵۰ سال پیش تاکنون به

چاپ رسیده است. تاریخ چاپ اولین فهرست مربوط به سال ۱۸۱۷ م است

.

کتابخانه دولتی سالتیکوف شچدرین

این کتابخانه بسیار بزرگ و مجهز در سال ۱۸۱۴ م در سن پترزبورگ تاسیس شد، و بعد از کتابخانه لنین بزرگترین

کتابخانه روسیه به شمار می رود

.

کتابخانه مزبور دارای نسخه های بسیار نفیس فارسی است که بسیاری از آنها بعد از معاهده ترکمانچای از کتابخانه شیخ

صفی الدین اردبیلی به این کتابخانه انتقال یافته است و فهرست آن در کتابخانه آیت الله العظمی نجفی مرعشی موجود

است

.

برخی از این نسخه ها در نوع خود از نفیس ترین نسخ جهان محسوب می شوند، از آن جمله

:

–

نسخه خطی معروف شاهنامه فردوسی که در سال ۷۳۳ ه. ق کتابت شده و از لحاظ تاریخ کتابت پس از نسخه بریتانیا در

لندن، کهن ترین نسخه موجود شاهنامه در دنیا است

.

–

شاهنامه ای از سده دهم هجری با مقدمه بایسنغری در۸۷۷ صفحه با ۱۹۲ مینیاتور

.

–

خمسه نظامی از درویش محمدتقی، با مینیاتورهای مکتب بهزاد. کتابت شده در سال ۱۴۸۱ ه. ق در هرات

.

–

نسخه منحصر به فرد خلاصه الاشعار و زبده الافکار در تراجم احوال شعرا، با نمونه هایی از اشعار آنان تالیف تقی الدین

کاشی تذکره نویس عهد صفوی در قرن ۱۱ه. ق

.

–

نسخه نفیس روضه الصفا در تاریخ عمومی از میرخواند (۸۳۷-۹۰۳ ه. ق) که حوادث تاریخ عالم را از آغاز خلقت تا ظهور

اسلام و پس از آن تاریخ اسلام را تا عهد سلطان بایقرا ذکر می کند

.

–

نسخه نفیس مطلع السعدین به زبان فارسی از کمال الدین عبدالرزاق سمرقندی (-۸۸۷ ه. ق) مشتمل بر دو مجلد و

حاوی وقایع تاریخی ۱۷۰ سال از تولد سلطان ابوسعید ایلخانی تا وفات میرزا ابوسعید گورکانی

.

–

نسخه فردوس التواریخ تالیف ملاخسرو ابرقویی که در حدود سال ۸۰۸ ه. ق تالیف شده است

.

–

مرقع نفیس و گرانبها از مینیاتورهای کمال الدین بهزاد

.

–

نسخه نفیس از کتاب حافظ ابرو

.

–

نسخه گرانقدر تاریخ وصاف تالیف شهاب الدین عبدالله وصاف (۶۶۳ ه. ق -) شاعر و ادیب نیمه اول قرن هشتم هجری

در دوره ایلخانان مغول

.

–

نسخه نفیس جامع التواریخ رشیدی در تاریخ عمومی جهان از خواجه رشیدالدین فضل الله (۶۴۵-۷۱۸ ه. ق) از وزرا و

مستوفیان معروف زمان ایلخانیان مغول

.

–

نسخه خطی سلطانعلی مشهدی خوشنویس نامی سده دهم هجری که پیشتر متعلق به کتابخانه شیخ صفی الدین

اردبیلی در اردبیل بوده است

.

–

نسخه نفیس سلسله الذهب از عبدالرحمن جامی

.

–

نسخه نفیس لیلی و مجنون از امیرخسرو دهلوی (۶۵۱-۷۲۵ ه .ق) با مینیاتورهای کمال الدین بهزاد (۹۴۲ ه. ق

).

–

مرقعاتی با مینیاتورهای نفیس کمال الدین بهزاد و رضاعباسی (۹۹۶-۱۰۳۸ ه. ق

).

–

نسخه نفیس و گرانقدر منظومه گوی و چوگان به خط شاه طهماسب صفوی (۹۱۹-۹۸۴ ه. ق

).

–

نسخه منحصربفرد سعدالدین بیرجندی نزاری قهستانی شاعر اسماعیلی مذهب ایرانی (۷۲۰ ه. ق

).

–

کلیات دیوان قاسم انوار شاعر و عارف قرن نهم ه. ق کتاب وقف شاه عباس شده است

.

–

صفات العاشقین از بدرالدین هلالی استرآبادی جغتایی شاعر مشهور پایان عهد تیموری با کتابت محمد شیرازی

.

–

کلیات محمد اهلی شیرازی شاعر معروف قرن نهم هجری، با خط نستعلیق و کتابت شیرازی

.

کتابخانه موزه ارمیتاژ در لنینگراد

موزه ارمیتاژ بزرگترین موزه مسکو و یکی از بزرگترین موزه های جهان است و نیز یکی از مهمترین مراکز بین المللی آثار

ایرانی محسوب می شود. این موزه دارای کتابخانه ای عظیم است و مجموعه نسخه های خطی نفیس فارسی و

مینیاتورهای ایرانی آن از آثار منحصربفرد میراث فرهنگی ایران است که از جمله آنها می توان به آثار زیر اشاره کرد

:

–

نسخه های نفیس و مصور از خمسه نظامی با ۳۸ مینیاتور که محمودالحسین خوشنویس نامی هرات برای شاهرخ پسر

امیرتیمور نوشته است

.

–

نقاشیها و مینیاتورهای متعدد از رضا عباسی و افضل حسینی

.

–

لیلی و مجنون از ملا عبدالله هاتفی جامی متوفای ۹۲۷ ه. ق، با کتابت محمود نیشابوری نوشته شده در شعبان ۹۴۹ ه

.

ق

.

–

عجائب المخلوقات کتابت در سده ۱۰ هجری، تالیف عمیدالدین زکریای قزوینی دانشمند قرن هفتم هجری، این کتاب

در زمینه شگفتی مخلوقات و عجایب و غرایب خلقت بویژه نواحی و چشمه ها وکوهها و غیر آن است

.

–

شاه و گدای هلالی جغتایی و لیلی و مجنون مکتبی شیرازی از شعرای بزرگ قرن نهم هجری. این دو کتاب از سده ۱۳ ه

.

ق است

.

–

روضه الصفا از میرخواند

.

–

مثنوی مولوی کتابت درویش محمدبن علی ایوب

.

–

دیوان محمد محسن فیض کاشانی (۱۰۹۱ ه. ق

).

–

غرایب الدنیا و عجایب الاعلی از حکیم آذری طوسی اسفراینی

.

–

رباعیات حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم خیام نیشابوری فیلسوف و ریاضیدان منجم، نویسنده و شاعر بزرگ ایران در

اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم ه. ق

.

–

نزهه العاشقین از علی بن محمود الحاج

.

–

مرزبان نامه کتابی به زبان فارسی مشتمل بر حکایات و تمثیلات و افسانه های حکمت آموز، که به اسلوب کلیله و دمنه

تدوین شده است و مؤلفش اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین از شاهزادگان طبرستان است، در اوایل قرن هفتم

سعدالدین و راوینی یکی از فضلای عراق آن را از زبان طبری به زبان فارسی درآورد و اشعار و امثال فارسی و عربی بدان

افزود. این نسخه با کتابت احمدبن احمد مسلمی قزوینی است

.

و غیره

…

فهرست نسخه های خطی این کتابخانه به زبانهای روسی، فرانسه و آلمانی چاپ شده است

.

همچنین قابل ذکر است که یکی از فهرستهای منتشر شده از نسخه های خطی فارسی این کتابخانه به نام نسخه های

خطی گلستان سعدی شیرازی در کتابخانه عمومی سالتیکوف شچدرین تالیف رستم علی یف است که به سال ۱۹۵۷ م در

لنینگراد چاپ شده است

.

کتابخانه علمی ماکسیم گورکی دانشگاه دولتی لنینگراد

این کتابخانه در سال ۱۷۵۶ میلادی با نام کتابخانه مرکزی دانشگاه روسیه در سن پترزبورگ بنیاد یافت و دایره شرقی آن

در سال ۱۸۱۹ م به وجود آمد

.

این کتابخانه دارای مجموعه ای نفیس از کتابهای چاپ سنگی و مجلات شرقی و نسخه های خطی مشرق زمین است

.

از بهترین نسخه های خطی فارسی که در این کتابخانه نگاهداری می شود می توان کتابهای زیر را برشمرد

:

–

دو نسخه نفیس از شاهنامه فردوسی

;

–

دو نسخه نفیس از خمسه نظامی گنجوی

;

–

همچنین دیوان انوری

;

–

مثنوی مولانا

;

–

تذکره الشعرای دولتشاه بن بختیشاه دولتشاه سمرقندی (قرن نهم

);

–

تاریخ گزیده حمدالله مستوفی

;

–

دیوان نورالدین محمدبن محمدعوفی بخاری نویسنده ادیب و دانشمند اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری

;

–

دیوان فتحعلیشاه قاجار

–

تاریخ طبرستان از بهاءالدین محمدبن حسن بن اسفندیار کاتب از نویسندگان معروف قرن ششم و اوایل قرن هفتم

هجری، که مشتمل است بر تاریخ طبرستان از روزگار کهن

;

–

تاریخ چنگیزخان مکتوب در نیمه قرن هفتم هجری و از کتابهای خطی بسیار نادر

;

–

تاریخ بخارا تالیف ابوبکر محمدبن جعفر نرشخی (۲۸۶-۳۴۸ ه. ق) مشتمل بر تاریخ بخارا از دیرباز تا هنگام تسخیر این

شهر به دست چنگیزخان

;

–

تاریخ دهلی مربوط به قرن ششم هجری

;

–

سلسله الذهب عبدالرحمان جامی

;

–

دیوان شمس الدین محمد حافظ شیرازی (۷۹۲ ه. ق

);

–

دیوان محمد اسحاق شوکت بخاری (۱۱۰۷ ه. ق

);

–

شاهنامه فردوسی

;

و غیر آنها

…

فهرستی به نام مینیاتورهای ایرانی نسخه های خطی شاهنامه در کلکسیونهای موزه ارمیتاژ در سال ۱۹۳۵ م در مسکو و

لنینگراد توسط گوزالیان و دیاکونوف چاپ شده است

.

کتابخانه دولتی لنین – مسکو

این کتابخانه از بزرگترین کتابخانه های عمومی جهان است. بخش نسخه های خطی آن دارای چندین نسخه نفیس

پارسی از قرون هشتم تا دوازدهم است ولی تعداد این نسخه ها محدود است، و بنابر تصمیم مسؤولان اجرایی، این کتابهای

خطی اسلامی به کتابخانه لنینگراد منتقل شده است

.

در کتابخانه لنین قرآن خطی نفیس بسیار کوچکی نگاهداری می شود که ابعاد آن حدود۳×۲ سانتیمتر است

.

فهرست مستقلی از کتب خطی فارسی این کتابخانه چاپ نشده فقط شرح مختصری از آنها به سال ۱۹۶۳م در کتاب

ذخایر بزرگترین کتابخانه های اتحاد شوروی چاپ شده است

.

کتابخانه موزه دولتی هنرهای خاورزمین در مسکو

این کتابخانه در سال ۱۹۱۸ میلادی همزمان با تاسیس موزه گشایش یافت، و دارای نسخه های نفیس و منحصربه فرد

فارسی است

.

از جمله این نسخه ها می توان به کتابهای زیر اشاره کرد

:

–

نسخه مصوری از شرح حال نقاشان و خطاطان ایرانی قرون هشتم و نهم هجری به نام رساله نقاشان و خطاطان

(

گلستان هنر) تالیف قاضی احمدبن میرمنشی الحسینی

.

–

نسخه ای بسیار کهن از کلیات سعدی که در سال ۸۱۹ هجری کتابت شده است

.

–

نسخه ای نفیس از دیوان عبدالرحمن جامی نوشته شده به دست میرعلی خطاط نامی

.

–

نسخه خطی بابرنامه که دارای مینیاتورهای عالی است. این کتاب در زمینه تاریخ و خاطرات و یادداشتهای خود

ظهیرالدین محمد بابر (۹۳۷ ه. ق) مؤسس سلسله تیموری هند و مؤلف کتاب است

.

و

…

این مینیاتورها را بنگاه نشریات دولتی مسکو به صورت مجموعه به چاپ رسانیده است

.

۲ –

جمهوری اوکراین

اوکراین ثروتمندترین و پرجمعیت ترین جمهوری شوروی سابق است که در دسامبر ۱۹۹۱ میلادی به دنبال اعلام

پروسترویکا و گلاسنوست در شوروی سابق، همگام با دیگر جمهوریها، از جمله روسیه سفید و… اعلام استقلال کرد

.

مرکز این جمهوری کی یف است که مجموعه ای از آثار و هنر معماری قرون وسطی را در خود جای داده و یکی از شهرهای

زیبای اروپاست

.

فعالیت خاورشناسی در این جمهوری همزمان با روسیه شروع شد، و دانشگاه خارکف طبق فرمان دولت مرکزی

سن پترزبورگ در سال ۱۸۰۴ میلادی برای تدریس زبانهای مهم شرق در نظر گرفته شد. این دانشگاه صاحب مجموعه ای

نفیس از نسخه های خطی شرقی بود که مجموع آنها به کتابخانه عمومی دولتی اوکراین منتقل شد. همچنین کتابخانه

انستیتو تاریخ و زبانشناسی در شهر نژین و کتابخانه چرسف متعلق به کنت لیتاور خویتوویچ نیز دارای مجموعه ای از

نسخ خطی شرقی بودند که همه به کتابخانه عمومی دولتی اکراین وابسته به آکادمی علوم جمهوری اوکراین انتقال

یافتند

.

کتابخانه عمومی دولتی اوکراین

این کتابخانه در سال ۱۹۱۹ میلادی در شهر کی یف مرکز این جمهوری بنیاد یافت و دارای بیش از ۲۷۰۰۰ جلد کتاب و سند

خطی است. مهمترین و نفیس ترین کتابهای خطی فارسی این کتابخانه عبارتند از

:

–

ترجمه روسی و فارسی بوستان سعدی (هر دو خطی و بدون تاریخ

);

–

نسخه نفیس نزهه القلوب حمدالله مستوفی. این کتاب در موضوع جغرافیا است. و به سال ۷۴۰ ه ، با نثری روان

تابت شده است

;

–

دیوان شاه احمد سعید در سال ۱۳۰۷ ه. ق

;

–

هفت سند فارسی کتابت شده به سالهای ۱۳۱۱ تا ۱۳۲۴ هجری

;

–

نسخه نفیس نفحات الانس عبدالرحمن جامی. این کتاب در بیان حقایق عرفانی و ذکر احوال عارفان و در شناخت

تصوف و عرفان نوشته شده است

;

–

ترجمه های خطی اشعار حسن بن احمد عنصری (-۴۳۱ ه. ق)، سعدی، خیام

;

و

…

فهرست مشخصات نسخه های خطی فارسی این کتابخانه در سالهای ۱۸۹۱، ۱۹۰۴، ۱۹۱۰م به چاپ رسیده است

.

۳ –

جمهوری تاتارستان

سرزمین تاتارستان نیز از گذشته های دور با ایران روابط فرهنگی و هنری داشته، نام آن به کرات در ادبیات ایران برده

شده، و آثار شاعران بزرگ ایران در این سرزمین رایج بوده و ترجمه های مختلفی بخصوص از گلستان سعدی و دیوان

حافظ به تاتاری صورت گرفته است

.

دانشگاه قازان در این جمهوری کانون اصلی ایران شناسی و یکی از مراکز مهم تدریس زبان فارسی بوده است. و یک کتاب

دستور زبان فارسی نیز توسط «میرزا جعفر» در قازان به چاپ رسیده است

.

کتابخانه دانشگاه قازان

دانشگاه قازان یکی از دانشگاههای معتبر و از کهن ترین مراکز ایران شناسی در آسیاست. کتابخانه این دانشگاه از

مهمترین مراکز نسخه های خطی فارسی در این کشور است، مهمترین نسخه های خطی فارسی این کتابخانه عبارتند از

:

–

مجموعه ای از آثار ابوجعفر نصیرالدین محمد طوسی (۵۹۷-۶۷۲ ه. ق) حکیم، ریاضیدان و منجم قرن هفتم هجری

.

–

نسخه ای نفیس از قطب الدین شیرازی

.

–

تفسیر الغ بیگ میرزا (-۸۵۳ ه. ق) فرزند شاهرخ بهادرخان یکی از بزرگترین نمایندگان فرهنگ در آسیای مرکزی

.

–

نسخه های نفیس و قدیم خمسه نظامی گنجوی، تذکره الشعراء، دولتشاه سمرقندی و غیره

…

۴-

جمهوری تاجیکستان

انستیتو خاورشناسی تاجیکستان – دوشنبه

این انستیتو شعبه خاورشناسی آکادمی علوم تاجیکستان (۱۹۳۳ م) و مهمترین مرکز دستنوشته های فارسی و مرکز

اصلی مطالعات ایران شناسی در تاجیکستان محسوب می شود

.

نسخه های خطی کتابخانه های فردوسی و دانشسرای عالی دوشنبه و خجند در سال ۱۹۵۳ میلادی به این انستیتو انتقال

یافت. ریاست آن با پروفسور کمال الدین عینی دانشمند و ایران شناس معروف و فرزند زنده یاد صدرالدین عینی

(۱۸۷۸-۱۹۵۴

م) نویسنده، شاعر، ادیب و بنیانگذار ادبیات نوین تاجیک بود

.

این انستیتو به سال ۱۹۷۰ م پس از دریافت دستنوشته های یاد شده انستیتو خاورشناسی نام گرفت. اولین رئیس این

انستیتو، ایران شناس معروف زنده یاد عبدالغنی میرزایف (۱۹۰۷ -) عضو برجسته آکادمی علوم تاجیکستان بود وی اولین

محقق تاجیک است که ادبیات ایران را از قرن شانزدهم به بعد از هر جهت بررسی کرده است

.

این انستیتو در سال ۱۹۹۳ میلادی به انستیتو میراث خطی تغییر نام داد و ریاست آن به عهده جوره بیک نذری محقق

برجسته تاجیک گذارده شد. برخی از نسخه های خطی و با ارزش این انستیتو در سال ۱۹۵۹ تا۱۹۶۶ میلادی توسط هیات

اعزامی آکادمی علوم تاجیکستان از منطقه کوهستانی پامیر در ناحیه بدخشان به دست آمده است، که می توان به آثار زیر

اشاره کرد

:

–

چند دستنوشته از آثار ابومعین ناصر بن خسرو قبادیانی (۳۹۴-۴۸۱ ه. ق) شاعر و حکیم بزرگ ایران در قرن پنجم

هجری که قبلا تصور می شد بکلی از بین رفته است

.

–

نسخه منظومه شمس خاکی خراسانی شاعر قرن دهم هجری که آن نیز از بین رفته تصور می شد

.

–

نسخه نفیس شرح حال حسن صباح تالیف خودش

.

آندره یوگینویچ برتلس (۱۹۲۶ – ) فرزند یوگنی ادواردوویچ برتلس (۱۸۹۰ -۱۹۵۷ م) ایران شناس برجسته روس که

ریاست این هیات را به عهده داشت در این باره می نویسد

:

ما در دهات پامیر آثار زیادی درباره تاریخ و جغرافیای بدخشان و آثار طوسی و ناصرخسرو را که در همان جا کتابت شده

بود پیدا کردیم. در میان این دستنوشته ها آثار کهن جالب توجهی مانند ام الخطاب طوسی و آفاق نامه ناصرخسرو دیده

می شد که تا آن زمان بدانها دسترسی نبود. همچنین آثار مختلف شعرای پامیر از قبیل ضیائی، میرزا عباد شیذری،

مبارک وحانی و غیر آنها کشف شد. در بدخشان آثار دستنویس فارسی زیادی در مراکز فرهنگی و در خانواده ها نگاهداری

می شود

.

برخی از نسخه های خطی نفیس این کتابخانه عبارتند از

:

–

ترجمه تاریخ طبری از ابوعلی محمدبن ابوالفضل بلعمی (-۳۶۳ ه. ق) از وزرا و نویسندگان بزرگ قرن چهارم هجری. او

به امر ابوصالح منصور بن نوح سامانی به ترجمه تاریخ طبری تالیف محمدبن جریرالطبری (۳۱۰ – ه. ق) مبادرت کرد

.

–

نسخه نفیس التفهیم لاوائل صناعه التنجیم از محمدبن احمد ابوریحان بیرونی (۳۶۲ – ۴۴۰ ه. ق) ریاضیدان، منجم،

جغرافیدان، فیلسوف و سیاح بزرگ ایرانی، که در مقدمات هندسه و حساب و هیئت و نجوم تالیف شده است

.

–

نسخه نفیس کیمیای سعادت از حجه الاسلام امام ابوحامد محمد غزالی طوسی (۴۵۰-۵۰۵ ه. ق). این نسخه در اخلاق،

دین و تربیت، به زبان فارسی تالیف شده است

.

–

ذخیره خوارزمشاهی تالیف اسماعیل بن حسین جرجانی (۴۳۴-۵۳۱ ه. ق). این کتاب در علم طب و به زبان فارسی به

نام قطب الدین محمد خوارزمشاه نوشته شده است

.

–

دستنوشته ای از کلیات سعدی که سی سال پس از وفات وی کتابت شده است

.

–

چهار دیوان از علیشیر بن کیچکنه امیرعلیشیر نوایی (۸۴۴-۹۰۶ ه. ق

).

نسخه های فوق در سال ۸۲۶ هجری در ابرکوه (مضافات) موضع طوس الحرمین توسط خطاط محمد حافظ القمی

کتابت شده است

.

–

دو جلد دستنوشته بسیار عالی از منظومه گلشن راز تالیف محمدبن عبدالکریم شبستری (-۷۲۰ ه. ق). وی این

منظومه را در جواب پرسشهای میرسید حسین هروی خلیفه شیخ بهاءالدین ملتانی سروده و معانی تصوف را در این

منظومه شیرین در هزار بیت شرح گفته است

.

–

هفت اورنگ عبدالرحمن جامی که به دست میرزابیک بن حسن هاشم گنابادی بین سالهای ۱۰۱۹ و ۱۰۳۰ ه. ق در

اصفهان کتابت شده است

.

–

تحفه الاحرار از عبدالرحمن جامی. این نسخه در سال ۹۸۳ ه. ق کتابت شده و نقاشیهایی بسیار زیبا دارد

.

–

نسخه باارزش تحفه المؤمنین تالیف محمد مؤمن بن میر محمد زمان تنکابنی دیلمی معروف به حکیم مؤمن طبیب

مخصوص شاه سلیمان صفوی (۱۰۵۷-۱۱۰۵ ه. ق). این نسخه را به زبان فارسی و در طب قدیم و ادویه و برای شاه سلیمان

صفوی تالیف کرده است. این کتاب در سال ۱۸۱۰ در نیلی قرغان کتابت شده و دارای ۵۰۸ عدد تصویر از نباتات و… می باشد

.

–

نسخه نفیس خمسه نظامی. این اثر نظامی که به پنج گنج شهرت دارد از اهمیتی ویژه برخوردار است و همواره مورد

تقلید و اقتفای گروهی از شاعران واقع شده است. این نسخه با خط سیدالکتاب به سال ۱۶۵۱ م کتابت شده است

.

–

نسخه نفیسی از اشعار جلال الدین محمدبن محمد مولوی (۶۰۴-۶۷۲ ه. ق) یکی از شعرای برجسته ایران در قرن

هفتم هجری

.

–

جوامع الحکایات از سدیدالدین محمد عوفی (قرن ۷ ه. ق) نویسنده و دانشمند معروف ایران در اواخر قرن ششم و

اوایل قرن هفتم. این کتاب به زبان فارسی و حاوی حکایتها و روایتهای ادبی و تاریخی درباره سلسله هایی است که پیش از

مغول در ایران سلطنت کرده اند

.

–

برهان قاطع، لغتنامه ای است معروف، فارسی به فارسی از محمدبن خلف تبریزی متخلص به برهان، که آن را به سال

1062

ه. ق به نام سلطان عبدالله قطب شاه در حیدرآباد دکن تالیف کرده است و شامل بیست هزار ماده و مقدمه ای

مفید در دستور زبان فارسی است. نسخه فوق در سال ۱۱۵۳ ه. ق کتابت شده است

.

–

انیس الشعراء از عبدالکریم بن قاضی راجی غزنوی که به سال ۱۲۸۲ ه. ق کتابت شده است

.

–

وامق و عذرا از ابراهیم ظهیرالاسلام کرمانی (قرن ۱۳ ه. ق) به نثر و نظم. این کتاب به خط نستعلیق نوشته شده است

.

قابل ذکر است که فهرست قسمتی از نسخه های خطی این مجموعه به چاپ رسیده است

.

کتابخانه دولتی فردوسی – دوشنبه

کتابخانه فردوسی در اول ژانویه ۱۹۳۳ م با استفاده از ذخایر کتابی خود به نام کتابخانه شهر دوشنبه تاسیس شد و در سال

1934

م همزمان با برگزاری جشن هزاره فردوسی در شهرهای مسکو، لنینگراد، تفلیس، ایروان، باکو، تاشکند، عشق آباد و

دوشنبه به نام کتابخانه دولتی فردوسی تغییر نام داد

.

این کتابخانه یکی از مهمترین مراکز و مخازن کتاب در جمهوری تاجیکستان و در راس همه کتابخانه های این جمهوری

قرار دارد

.

شعبه دستنویسهای شرقی کتابخانه دولتی فردوسی

این شعبه بخش مستقلی از کتابخانه فردوسی را تشکیل می دهد و مهمترین قسمت کتابخانه نیز می باشد و بیش از ۲۳۰۰

دستنویس به زبانهای فارسی، عربی، ترکی، ازبکی و اردو در این شعبه نگاهداری می شود. شعبه با تابلوهای نفیسی از

مسعود خجندی، سعدی، حافظ، خیام، زیب النساء، مولوی، ابوریحان بیرون، رودکی، فردوسی، ناصرخسرو، امیرخسرو

دهلوی، عبید زاکانی، جامی، بیدل دهلوی و شیدای نسفی زینت یافته است. برخی از کتابهای نفیس این کتابخانه عبارتند

از

:

–

تاریخ گزیده از حمدالله مستوفی

–

تاریخ فیروزشاهی به فارسی، تالیف ضیاءالدین بن رجب برنی از مورخان و ادبای معروف فارسی زبان هند، و از دوستان

امیرخسرو و امیرحسین دهلوی در اواسط قرن هشتم ه. ق. مؤلف این کتاب که به عنوان ذیل طبقات ناصری در سن ۷۴

سالگی تالیف شده است، مشتمل بر تاریخ سلاطین دهلی است از سال جلوس سلطان غیاث الدین بلبن تا سال ششم

سلطنت فیروزشاه یعنی ۷۵۸ هجری

.

–

سفرنامه تیموری

.

–

تذکره الشعراء دولتشاه سمرقندی، در شرح احوال شعرا که به نام علیشیر بن کیچکنه امیرعلیشیر نوایی (۸۴۴-۹۰۶ ه

.

ق) تالیف شده است

.

–

شاهنامه فردوسی

.

–

خمسه نظامی

.

–

گلستان سعدی

.

–

بوستان سعدی

.

–

مثنوی معنوی مولوی

.

–

دیوان نفیس و گرانبهای خسروبن محمود امیر خسرو دهلوی (۶۵۱-۷۲۵ ه. ق

).

–

دیوان عبدالرحمن جامی

.

–

محبوب القلوب کتابی است به زبان عربی در تراجم احوال حکما و متالهین از قطب الدین محمدبن علی اشکوری

مشهور به محمد الاسیلمی

.

–

نسخه نفیس دیوان محمدعلی صائب تبریزی (۱۰۱۶ -۱۰۸۶ ه. ق

).

–

دیوان نفیس عبدالقادر بن عبدالخالق بیدل دهلوی (۱۰۵۴-۱۱۳۳ ه. ق

)

–

یوسف و زلیخا پنجمین مثنوی هفت اورنگ از عبدالرحمن بن احمد جامی که به سال ۸۸۸ هجری قمری به نظم آمده

است

.

–

نسخه نفیس دیوان حافظ

.

–

دیوان داعی از میرزا شمس الدین داعی بخارائی

.

–

دیوان نفیس سلمان بن محمد ساوجی (-۷۷۸ ه. ق

)

–

دیوان کمال الدین مسعود خجندی

(-۸۰۳

ه. ق

)

–

تاریخ طبری یا تاریخ الامم والملوک و یا کتاب اخبارالرسل و الملوک کتابی است به زبان عربی از محمدبن جریرطبری

(۳۱۰

ه. ق -) دانشمند و مورخ ایرانی و مشتمل است بر تاریخ امم از آغاز آفرینش تا سال ۳۰۲ ه. ق

.

–

سی فصل در نجوم از محمدنصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ ه. ق

).

–

قرآن مذهب به خط عبدالنجیب یعقوب با خط خوش

.

–

ترجمه رساله اصحویه از حسین بن عبدالله بن سینا (۳۷۰-۴۲۸ ه. ق). این رساله در قرن ۱۱ کتابت شده است (از این

رساله سه نسخه در کتابخانه های دنیا وجود دارد: بریتانیا، تاشکند، دوشنبه. نسخه کتابخانه فردوسی دوشنبه از

قدیمترین نسخه های کتاب فوق است

).

–

الهیات از حسین بن عبدالله بن سینا

.

–

رساله ای در داروشناسی تالیف حکیم محمد شریف خان پزشک هندی که فهرست همه داروهای عصر به ترتیب الفبا در

بیست و هفت فصل آن آمده است

.

–

مجموعه اشعار امیرشاه غزلسرای قرن نهم و دهم هجری، دارای تصاویر بسیار ظریف و جلد چرمی منقش و کار

استادی به نام باباخان

.

–

بدایع الوقایع کتاب مفصلی به زبان فارسی در تاریخ، از زین الدین محمودبن عبدالجلیل واصفی، و حاوی تاریخ بدخشان،

سمرقند، تاشکند، بخارا و هرات است. از نیمه دوم قرن نهم هجری تا اوایل نیمه دوم قرن دهم

.

–

چندین نسخه نفیس از کیمیای سعادت حجه الاسلام امام ابوحامد محمد غزالی (۴۵۰-۵۰۵ ه. ق). این کتاب به زبان

فارسی در اخلاق و دین تالیف شده است. با خط نستعلیق و در سده های ۸ و۹ و ۱۰ کتابت شده است

.

–

نسخه دیگری از مثنوی مولوی

.

–

مجالس العشاق تالیف شده به سال ۹۰۸ ه. ق کتابی است به زبان فارسی از کمال الدین حسین گازرگاهی طبسی

.

مشتمل است بر۷۷ مجلس و هر مجلس در ذکر احوال یک تن، از حضرت امام صادق علیه السلام تا سلطان حسین بایقرا; و

غالبا نسبت تالیف این اثر را به سلطان نامبرده داده اند

.

و غیره

…

کتابخانه دانشکده «ابن سینا

»

این کتابخانه به سال ۱۹۴۸ میلادی تاسیس شد و در آن مجموعه نفیسی از دستنوشته های پزشکی که در طول چند قرن

در ایران و آسیای میانه و کشورهای دیگر نوشته شده نگهداری می شود

.

انتشار ترجمه روسی دانشنامه ابوعلی سینا (به مناسبت هزاره ابن سینا در سال ۱۹۵۲ م) از مهمترین فعالیتهای این

کتابخانه است

.

کتابخانه انستیتو زبان و ادبیات رودکی – دوشنبه

این کتابخانه وابسته به آکادمی علوم تاجیکستان و در شهر دوشنبه واقع است و بیش از ۱۳۵۰ نسخه خطی و چاپی را در

خود جای داده است

.

تعدادی از مهمترین نسخه های خطی فارسی آن عبارتند از

:

–

ابومسلم نامه با خط نستعلیق که سال ۱۲۷۶ ه. ق کتابت شده است

.

–

تحفه الاحرار جامی به خط نستعلیق محمدطاهر که در شوال ۱۳۵۰ ه. ق کتابت شده است

.

–

تذکره الاولیاء شیخ فریدالدین عطار

.

–

حبیب السیر کتابی است به زبان فارسی در تاریخ عمومی از غیاث الدین خواند میر (۸۸۰-۹۴۲ ه. ق) مورخ ایرانی و

مشتمل است بر تاریخ انبیای سلف و ظهور اسلام، خلفا و سلاطین آن تا روی کار آمدن صفویه

.

–

دیوان های بیدل دهلوی، عبدالرحمن جامی، کمال الدین مسعود خجندی، امیر علیشیر نوایی

.

–

ذخیره خوارزمشاهی کتابی است به زبان فارسی در طب از اسماعیل جرجانی (-۵۳۱ ه. ق) که به نام قطب الدین

خوارزمشاه تالیف شده است و احتمالا نخستین دایره المعارف طبی فارسی است. این نسخه با خط نستعلیق خوش در

سال ۹۲۸ ه. ق کتابت شده است

.