خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل القاب و عناوین در ایران بعد از اسلام (۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل القاب و عناوین در ایران بعد از اسلام (۱) :

گروه فرهنگ و ادب اسلامی

القاب و عناوین و بطور کلی صور خطاب در ایران بعد از اسلام عبارت است از

:

۱-

القاب

2-

عناوین

3-

عناوین شهرها و مؤسسات و غیره

.

۱-

القاب

لقب (جمع: القاب) کلمه ای است عربی که در اصل به معنی کنیه پسندیده و تحسین آمیز ویا ناپسند و زشت به کار

می رفته است. استفاده از القاب در ایران تاریخی طولانی دارد،چنان که پادشاهان، سرسلسله های محلی، پادشاهان ولایتی

و ایالتی، سران قبایل، وخانواده ها با القاب و عناوین مشخص و ممتاز می گردیدند از جمله آن که برای پادشاهان

وقهرمانان اسطوره ای و افسانه ای: گرشاه، پیشداد، شید، هوشنگ، جم، ضحاک، کیخسرو،ماردوش، بیوراسب، همایون،

رستم، اسفندیار، هما، تهمتن، رویین تن، کیومرث و چهرآزاد وبرای چهره های تاریخی القاب و عناوینی نظیر: درازدست،

ذوالاکتاف، بزهکار، گور،زندیک، انوشیروان، ابرویز، شیرویه، یزدگرد اول، بهرام چهارم، قباد اول، خسرو اول،خسرو دوم،

قباد دوم و … معمول بوده است

. ^(۲)

بر طبق صورت سلسله ها و دورانهای موجود این قبیل عناوین توصیفی به شصت وپنج نفر از پادشاهان باستانی ایران

می رسد

.

به لحاظ تاریخی، موضوع القاب و عناوین در ایران بعد از اسلام را می توان به دو دوره تقسیم نمود

:

دوره اول از قرن اول تا قرن چهارم هجری

.

دوره دوم از قرن چهارم تا اوایل قرن چهاردهم هجری

.

دوره اول: در این دوره القاب تنها به پادشاهان و پیامبران و گروهی از مردان برجسته داده می شد نظیر خلیل (لقب

حضرت ابراهیم(ع))، کلیم (لقب حضرت موسی(ع))، امین ومصطفی (لقب حضرت محمد(ص

)).

امامان شیعه نیز هر یک القابی دارند از آن میان حیدر و مرتضی لقب حضرت علی(ع) ومهدی قائم لقب امام دوازدهم

است

.

همچنین اسامی و القابی شخصی به چهار خلیفه اول، به بعضی خلفای بنی امیه، به همه خلفای بنی عباس و پاره ای امرا و

وزرای آنان، به برخی اصحاب پیامبر و شخصیتهای برجسته اسلام داده شده است، لقب ابومسلم «سیف آل محمد» بود

.

القاب و اسامی بعضی از وزرا و امرا غالبا با لفظ «ذو» آغاز می شود و اسمی به دنبال آن می آید مانند: ذوالقلمین،

ذوالیمینین

.

کنیه: کنیه نیز ترکیبی است از «ابو» و «ام » که غالبا از دوره قبل از اسلام در میان عرب رایج بوده است، اما بتدریج در میان

ایرانیان نیز متداول گردید و بخصوص پادشاهان ایران(لااقل شاهان صفوی) از نام و کنیه، هردو، استفاده می کردند

.

اصطلاح لقب به معانی دیگری نیز آمده از جمله

:

۱-

عنوان اداری و رسمی، که مشخص ترین آن با ترکیب دو اسم پدید می آمد: اولی وصفی و توصیفی مانند: رکن، کنف،

شوکت، جلال و فخر، و اسم دوم نشان دهنده مقام یا کاراجتماعی یا مؤسسه ای است که دارنده عنوان، بدان وابسته است،

مانند: جنگ، نویسندگی،تجارت، دین، اجتماع و دولت

.

این القاب از قرن چهارم هجری (دهم میلادی) آغاز و تا نیمه اول قرن حاضر دوام داشت و نخست عنوانی دیوانی بود که

به فرمان خلیفه یا حاکم به افراد خاص، به نام کامل دریافت کننده می پیوست و به او امتیاز و برتری می بخشید

.

گاه نیز عناوین یکسان و همانند ازین نوع، همزمان به بیش از یک فرد اعطا و اهدامی شد، نظیر شریف العلما (دوره قاجار

) .

۲-

عنوان شغلی و حرفه ای: این نوع نیز همانند القاب رسمی به گستردگی رایج بود واغلب یک عنوان و لقب به چندین نفر

اطلاق می شد و گاه در یک عهد و دوره در انحصاریک فرد بود مانند «ملک الشعرا». گاه نیز نظیر جزء نام کامل صاحب

عنوان می گردید، همانند«شیخ الاسلام » و «امام جمعه

».

۳-

القاب و تعاریف نسبی و صور خطابی که افراد در نامه نگاری به یکدیگر می دادند.(رک: عنوان

).

۴- «

نام مستعار» و «تخلص » (رک: عنوان

).

بسیاری از مردان مشهور از قبیل شاهان، فرماندهان، رجال سیاسی، علما، شیوخ، صوفیه و عرفا، شعرا و نویسندگان به

سبب نامها و القابی که به خود می گرفتند و یا توسط محققان،مریدان، تذکره نویسان و مردم عصر خود، چه در زمان حیات

و چه بعد از فوت، به آنان داده می شد، از شهرت خاص برخوردار شده اند

.

در میان القابی که به شیوخ و مرشدان صوفیه داده می شد ترکیب پسوند «الدین » عمومی و رایج بود و القابی که به صوفیه

شیعی مذهب در این ادوار داده شده اغلب به دنبال نام اصلی کلمه «علیشاه » الحاق می گردید نظیر «صفی علیشاه

».

القاب و عناوین رسمی از دوران آل بویه تا عصر صفوی

تاریخ عناوین و القاب رسمی نیز همچون یک نهاد اجتماعی به سه دوره متمایز تقسیم می شود

:

دوره اول – پیدایش و رشد: از دوران آل بویه تا دوره سلجوقی

.

دوره دوم – رکود نسبی: از دوره ایلخانان تا عهد صفویه

.

دوره سوم – تجدید حیات، گسترش فوق العاده، و افول دوره قاجاریان

.

ممکن است ایراد گرفته شود که ظهور و گسترش القاب و عناوین از سال ۳۵۴ هجری(۹۴۵ میلادی) واقع شده است،

یعنی هنگامی که برادران بویه، خلیفه را مجبور کردند که به آنان لقب معزالدوله، رکن الدوله و عمادالدوله بدهد. اما باید

دانست پیش از آن، در همان قرن، عناوینی از همین نوع به دو وزیر و امیر داده شده بود چنان که پسر رکن الدوله

عنوان(لقب) عضدالدوله و تاج المله و پسر دیگری لقب بهاءالدوله و نظام الدین را کسب کرد که برای اولین بار کلمه «دین

»

در اجزاء عناوین مشاهده می شد

.

القاب و عناوین یاد شده از اولین نمونه های القاب ترکیبی و چند کلمه ای است. نوآوری در القاب و عناوین و حفظ و اصرار

بر آن از اوایل قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی) یعنی از دوره غزنویان پدید آمد و چه، حکام و سلاطین، خلفا را تشویق

و ترغیب می کردند که به آنان القاب و عناوینی همچون عین الدوله، امین المله و کهف الاسلام داده شود چنان که به محمود

سبکتکین

(۳)

داده شد

. ^(۴)

به طور کلی همه حکام و فرمانروایان اواخر آل بویه و دوران غزنوی هر یک عناوینی کسب نمودند و فاصله میان قرن چهارم

و قرن ششم هجری دوران گسترش هر چه بیشترالقاب و عناوین است. البته خلفا، آل بویه، غزنویان و حتی سامانیان از

دادن انحصاری عناوین و القاب خود پرهیز می کردند اما به وزرا و فرماندهان خود القاب و عناوینی باپسوند «الدوله » و

«

الملک » و «الدین » می بخشیدند

.

در عهد سلجوقیان در میان حکمرانان و فرماندهان تنها سه نفر اول عناوینی با پسوند«الدوله » از خلفا دریافت کردند، و

دیگران با لقب «الدین » خوانده می شدند. اینان و نیزخوارزمشاهیان در اهدای عناوین و القاب مشابه امرا و وزرای خود

زیاده روی می کردند وهمین زیاده روی و رواج بیجای عناوین در قرن ششم بود که خواجه نظام الملک را بر آن داشت از

آنان عیبجویی کند

. ^(۵)

در عصر ایلخانان و تیموریان اعطای القاب و عناوین تا حدودی محدود شد و به وزرا وعلمای ایرانی الاصل اختصاص یافت

.

حکام، امرا و فرماندهان مغول و ترک اساسا علاقه ای به عناوین «الدوله » و «المله » وغیره نشان نمی دادند بلکه از لقب و نام

«

خان » استفاده می کردند و حتی برخی از آنان باعناوین و القاب مغولی خود مشهور و شناخته می شدند. البته گاه

عناوینی نظیر «قتلغ سلطان » یا «قتلغ خان » به بزرگان ترک و ایرانی داده می شد

.

عنوان «الدوله » که در ادوار قبل به مردان شمشیر اعطا می گردید در عهد ایلخانان به اهل قلم داده شد و حتی وزرای

یهودی و مسیحی و علما و صوفیه را نیز در برگرفت که ازنمونه های برجسته و مشهور آن می توان وزیر یهودی ارغون خان

یعنی سعدالدوله وخویشان و بستگان وی را ذکر کرد و نیز وزیر یهودی غازان خان یعنی رشیدالدوله که پس ازمسلمان

شدن به رشیدالدین بدل گشت

.

گفتنی است که القاب همراه با پسوند «الدین » بیشتر مختص مسلمانان بود و حکمرانان،وزرا، و فرماندهان به کار بردن آن

را که از قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی) بسیار باب کرده بودند، تا نزدیک دو الی سه قرن بعد ادامه یافت اما بر اثر

استفاده زیاد و بی موردبتدریج در ردیف عناوین دیوانی و معمولی قرار گرفت و سرانجام جزء نامهای شخصی اشخاص

درآمد

.

شاهان صفوی برخلاف سلسله های پیشین چندان عناوین افتخارآمیز شخصی به خودنمی گرفتند اما به رسم عادات خود

بر اطلاق نام «کلب آستان علی » به اولاد و فرزندان شیخ صفی اصرار می ورزیدند

.

کلمه «خان » نیز همچنان لقب خاص والیان و

حکام مشهور و صاحب نام که اهل شمشیر واغلب از ترکان بودند، باقی ماند

.

«

بگ » و «سلطان » نیز عناوینی بودند که به افسران درجات پایینتر داده می شد. ازعناوین دیوانی نیز جز چندتایی که برای

مقام و مسؤولیت و یا توصیف شغلی به کار می رفت وجود نداشت. از آن جمله است: «اعتمادالدوله » برای صدراعظم و

نخست وزیر و«مستوفی الممالک » برای وزیر دارایی

.

در سراسر عصر ایلخانان، تیموریان و صفویان رسم بر این بود که در مراسلات ومکاتبات و ارتباطات پادشاهان و صاحب

منصبان عالیرتبه، عناوین و القاب و صور خطابی مناسب به کار گرفته شود. (رک: عناوین

).

عناوین و القاب رسمی در دوران قاجاریه

القاب و عناوین رسمی در عهد قاجاریه سه مرحله دارد

:

–

تجدید قدرت در سلطنت فتحعلیشاه (۵۰-۱۲۱۲ هجری /۱۸۳۴- ۱۷۹۷ میلادی

).

–

دوران نضج و ترقی در عهد سلطنت ناصرالدین شاه (۱۳۱۳-۱۲۶۴ هجری/۹۶-۱۸۴۸ میلادی

).

–

دوران انحطاط و اضمحلال در زمان سلطنت مظفرالدین شاه (۴۲-۱۳۱۳ هجری/۱۹۰۷-۱۸۹۶میلادی) و احمد شاه

(۴۲-۱۳۲۷

هجری/ ۲۴/۱۹۰۹ میلادی

).

در دوره تجدید قدرت یعنی اولین دوره فتحعلیشاه لقب دیوانی «اعتمادالدوله » را که قبل از دوره صفوی به نخست وزیر و

صدراعظم داده می شد، همرا با «السلطنه » تقریبا به پنجاه تن – به شاهزادگان سلطنتی (حدود ۱۷ نفر) و به بانوان حرم

خود و مردان برجسته اعطانمود. در عهد ناصرالدین شاه اعطای عناوین رسمی بیش از پیش بالا گرفت. عناوینی که

این شاه در چهل سال اول سلطنتش اعطا نمود