خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل شجره مبارکه زیتونه تجلیگاه نور هدایت

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شجره مبارکه زیتونه تجلیگاه نور هدایت :

گروه فرهنگ و ادب اسلامی

نور عطیه ای است گرانبها که از دیرباز بشر در اندیشه کشف ماهیت آن بوده است و بااندیشیدن و بهره جستن از خرد

خویش این هدف را دنبال کرده است. فیزیکدانان ودانشوران جوامع مختلف که با دید علمی بدین گونه امور می نگرند، با

جویایی ویژه ای به تحقیق و مطالعه و آزمایش آن مشغول بودند و سرانجام به این نتیجه رسیدند که «نور ازذرات بسیار

کوچکی تشکیل شده است که از یک منبع نورانی به بیرون می تراود و منتشرمی شود

.» ^(۱)

پس از گذشت دویست سال، در قرن نوزدهم میلادی، نظریه «موجی بودن نور بر ذره ای بودن آن غلبه کرد و فصلی تازه در

جهان دانش گشود

.» ^(۲)

بحث در این که نور ذره ای است یا موجی، و یا آن را همچون پرتوهایی بنگریم که از سرچشمه مولد

نور به خط راست انتشارمی یابند، در این مقال نمی گنجد. اما می دانیم نور، بخصوص نور خورشید که حامل انرژی

ونیرویی غیرقابل تصور است، یکی از حیاتی ترین نیازهای ما و دیگر موجودات است که به کار گرفتن آن احتیاج به وجود

دستگاههای پیچیده و دانش فیزیک ندارد و قادر است میلیونها سال ما را از «نیروی سالم و پاک و بی خطر

» ^(۳)

بهره مند

گرداند. و به دلیل آن که «انرژی نورانی قابل تبدیل به انواع دیگر انرژیها» «الکتریکی، گرمایی، شیمیایی

» ^(۴)

است و بالعکس،

ارباب نظر «باد و باران، جزر و مد دریاها، حیات موجودات زنده بری و بحری،گیاهان روی زمین، غذای ما و دیگر زندگان،

حتی فسیلی که مواد سوختی از آن تامین می گردد

» ^(۵)

همه را زاییده این چشمه نورانی می دانند، بجز اینها نور در دیدن و

تشخیص رنگ اجسام نقش اساسی دارد. درست است، که قوه بینایی وجود یک شی ء را در زمانی کوتاه احساس می کند; اما

باید توجه داشت که همین امر بظاهر ساده، پس از طی یک سلسله فعل و انفعالات حیرت آور صورت می گیرد. یعنی به

اندازه ذرات جسم ذرات نور بر آن می تابد، به همان نسبت نور منعکس شده این نور به وسیله ۱۳۲ میلیون

(۶)

سلول حساس

که هر کدام با رشته ای به عصب باصره متصلند، به مغز منتقل می شود

» ^(۷)

در چنین شرایطی است که جسم دیده می شود

.

کاربرد انرژی نورانی به آنچه یادآوری شد، منحصر نیست;بلکه هم اکنون از نتیجه پژوهشها و آزمایشهایی که در مورد

اجسام و منابع نورانی و خواص و نحوه انتشار ذرات و امواج انجام شده است، در علم و صنعت و بالاخره هنر عکاسی

وفیلمسازی و تلویزیون بهره برداری می شود

» ^(۸) .

با اشاره به پاره ای از ارزشهای نور در زندگی به این نتیجه می رسیم که چنانچه حضرت باری به منبع عظیم خورشید و نور

آن سوگند یاد می کند; «والشمس وضحیها» (شمس/۱) به سبب نقش مهم و رابطه نزدیک آن در همه شؤون زندگی بوده

است. بنابر آنچه گذشت، نورصورتی از انرژی است که در صحنه زندگی حضور زنده و فعالی دارد. و چون بررسی جنبه های

گوناگون آن مجال بیشتری می طلبد، لذا تنها یکی از ابعاد آن از نظر قرآن، تفسیر ودیگر منابع اسلامی بررسی می شود

.

کلمه نور ۴۳ بار به صورت زیر در قرآن کریم آمده است

:

النور (۲۴ بار)، نورا (۹ بار)، نورکم (۱ بار)، نورنا (۱ بار)، نوره (۴ بار)، ونورهم (۴بار)و هر یک، در آیات مربوط به

مناسبتهای گوناگون معانی ویژه ای یافته است «گاهی، از کلمه نور، پیامبران الهی مورد نظر بوده است; زمانی کتابهای

آسمانی; و پس از آنها خداوند نام شهیدان را به میان آورده است و بصراحت می فرماید که آنان در پیشگاه خدا از پاداش و

نوربهره مند هستند. [والشهداء عندربهم لهم اجرهم و نورهم (سوره حدید /۱۹)] و در(سوره صف/۸) و (سوره توبه /۳۲

)

نیز خداوند درباره آنان می فرماید: می خواهند نور خد را (با آن همه درخشندگی و عظمت) با دهنهای (کوچک) خود

خاموش کنند

!». ^(۹)

اگر قرآن بصراحت از پیامبران به نور خدا تعبیر می کند، به این دلیل است که نفوس آماده آنان، نور الهی و شعله ابدی را

به صورت وحی اقتباس کرده اند و کسانی را که در معرض تابش آن قرار می گیرند، به راه می اندازد و هدف و مسیر زندگی

را برایشان روشن می سازدو پیروان راستین را به مقام قرب و رستگاری می رساند

.

همچنین شهدا را از این جهت نور تلقی می کند که «آنان چون ذره ای نورانی به سوی خورشید صعود می کنند و به دعوت

خدا در یورش بردن بر طاغوت لبیک می گویند و سفینه نجات را بر موج سرخ شهادت خویش به سوی کمال می رانند

». ^(۱۰)

راه خدا راه نور است، راه تکامل است و برای موحدان، تنها نقطه اتکا و سرچشمه نور افشان، خداست. «الله نورالسموات

والارض مثل نوره کمشکواه فیها مصباح المصباح فی زجاجه الزجاجه کانهاکوکب دری یوقد من شجره مبارکه زیتونه

لاشرقیه ولاغربیه…» (نور/۳۵) خداست که به همه وجود معنی و روشنایی می بخشد. اگر خدا به کسی نور ندهد بی نور

خواهد ماند «ومن لم یجعل الله له نورا فماله من نور» (نور/۴۰) فقط افراد قابل و مستعدند که از نور هدایت وایمان

بهره مند می شوند. «خدا هر کس را که بخواهد به نور خود رهبری می کند» (نور /۳۵) واز آن منبع فیاض است که همه

خوبیها و هستیها نازل می شود. «و تنها در مقام قرب الهی وتعلق به نور عظمت ربانی است که انسان حقیقت خود و همه

عوالم هستی را قائم به ذات اقدس الهی مشاهده می کند

». ^(۱۱)

در آیه « الله نور السموات…» منظور از این نور، نور ظاهری و محسوس نیست که اثر آن با تغییر شرایط خاصی نقصان پیدا

کند بلکه آن رمزی از وجود حق است و موضوعی است معنوی، باطنی و معقول که خداوند برای درک عامه مردم به

محسوس مثل زده است. دردنباله آیه، سخن از مشکات زجاجه، مصباح است که هم روشن است و هم روشنگر غیر خودکه

فروغ و درخشش آنها از منبع و نیروی روشنایی بخش شجره مبارکه زیتونه است «یوقدمن شجره مبارکه زیتونه » (نور /۳۵

)

که حاوی تصاویر عینی برای تجسم مفاهیم بلندروحانی است

.

از آنجا که شجره مبارکه زیتونه موضوع اصلی این مقاله است; با ذکر گوشه ای از باورهاو اعتقادات اقوام و پیروان ادیان

مختلف به بررسی آن می پردازیم. درخت در نظر اقوام وملل مختلف جایگاهی والا دارد. بنابر اساطیر و افسانه های کهن،

آنان برای برخی، اثرات معجزه آسایی قائل بودند از جمله: درخت را وسیله شناخت زندگی و دستیابی به دانش وحیات

جاودانی و درمان همه بیماریها می دانستند و به سبب شباهت مراحل زندگی اش به انسان، آن را مظهر قدرت خداوندی

می خواندند و بالاخره در نظر ادیان مختلف درخت مظهر لطف و صفا و منشا سرور و شادی تلقی شده است بویژه در

فرهنگ اسلامی، که به کاشتن و نگهداری و بهره برداری درست از آن تاکید زیادی شده و ارزش و احترام خاصی دارد. برای

آشنایی بیشتر توجه علاقه مندان را به مطالعه مقالاتی که در این زمینه نوشته شده است، جلب می کنیم

. ^(۱۲)

اما درباره شجره مبارکه زیتونه، زبان قرآن، تفاسیر و احادیث و دیگر منابع اسلامی بدین گونه است: در قرآن کریم، از این

شجره پربرکت به صورتهای زیر یاد شده است:الزیتون (انعام /۹۹، ۱۴۱)، (نحل /۱۱)، (التین/۱)، زیتونا (عبس/۲۹)، زیتونه

(

نور/۳۵) ودر آیه (و شجره تخرج من طور سیناء تنبت بالدهن…(مؤمنون /۲۰) دهن به قرینه «طور سینا» روغن زیتون

است

.

زیتون درختی است پرثمر که برای نخستین بار در طور سینا رویید. «آن درختی است که پس از توفان نوح پدید آمد. و

کوه طور اولین کوهی است که زیتون رویانید

» ^(۱۳)

زیتون وقتی از آفتاب و سایه کافی بهره مند گردد، پرورده شده و طعمی

مطبوع می یابد. گفته اند منبت اودر شام و بیت المقدس است و هفتاد پیغامبر به او تبرک کرده اند، منهم ابراهیم -(ع

). ^(۱۴)

زیتون چون در مساله روشنایی و تغذیه سهم بسزایی دارد «و شجره تخرج من طور سیناءتنبت بالدهن و صبغ للآکلین

» (

مؤمنون/۲۰) «بسیاری ملل آن را کنایه از هوش و خردمی دانند. عمر آن به هزار سال می رسد. این درخت مانند بنای

محکم و استوار است، زن ازآن ارث می برد و از زمین زیتون دار زیانی به وی نمی رسد. چوب آن بسیار محکم و

ظریف است و در نجاریهای ظریف مورد استفاده قرار می گیرد

.» ^(۱۵)

روغن زیتون دارای خواص بسیار است «آنچه از زیتون

رسیده گیرند، زیت عذب نامند که سریع الانتشار بر سطح بدن است. چون شش سال بر او بگذرد زیت عتیق نامند که گرم

و محلل و ملین طبع و بشره است… و مانع خمود اعضا و رافع ضرر سرماست… روغن زیتون نارسیده آن معتدل وقابض

است… مانع ادرار، عرق و مفتح

سدد و قاطع عفونت و مقوی اعضاست … آنچه ازهفت سال بگذرد، بهتر از روغن بلسان

دانسته اند

». ^(۱۶)

اندامهای دیگر این درخت ویژگیهای خاصی دارد که آن را از سایر درختان متمایزساخته است. انبوهی شاخه ها، سرسبزی

و کثرت برگها، شکوفه ها و میوه ها; تناوری ومحکمی ساقه و سختی میوه و ریشه های عمیق آن بخشی از اختصاصاتش

محسوب می شود.به همین دلیل قدما ضرب المثلی دارند که: «هر که درخت زیتون بکارد، نوه اش را به ثروت می رساند

»

ساقه و برگ زیتون پیش از دوره مسیح نشانه صلح بوده است. در یونان قدیم برسر برنده مسابقات المپیک تاجی از برگ

زیتون می گذاشتند بنابر صریح آیه قرآن چون درخت مبارکی است، گفته اند: که نشاننده درخت زیتون باید پرهیزگار و

زاهد باشد تا از آن ثمره بسیار به دست آورد

». ^(۱۷)

هدف از ذکر آنچه به بعد مادی و ظاهری درخت و ثمره پربهای آن مربوط می شود،آشنایی خواننده است با برخی از

ویژگیها، ارزشها و جایگاه خاص آن در قرآن و منابع اسلامی تا ذهن وی برای دریافت حقایق و رمز و راز شگفت انگیز کلام

الهی آماده گردد و ازاشارتی به بشارتی رسد. «شجره مبارکه زیتونه ». در روایات ائمه علیهم السلام و تفاسیر،

تفسیرهای گوناگونی شده است و خواهیم دید که چگونه با مشکات، مصباح و زجاجه مرتبط است. دراین مقاله به عنوان

نمونه به مجملی از آن اکتفا می کنیم

:

صاحب تفسیر القمی در تفسیر شجره مبارکه زیتونه به استناد حدیثی از امام صادق(ع)،ابراهیم خلیل را منشا نور نبوت،

ولایت و هدایت ذکر می کند که از طریق صاحبان ولایت برقلوب کسانی که از روی صدق طینت و خلوص نیت مستعد

دریافت این نور هستند، می تابد.که «یوقد من ابراهیم علیه و علی نبینا و آله السلام » «یهدی الله للائمه من یشاء ان یدخله

فی نور ولایتهم مخلصا». و بنا به روایت «مشکات » و «مصباح المصباح » به فاطمه، بزرگ بانوی جهان اسلام و دو فرزند

ارجمندش حسن و حسین (ع) تفسیر شده است. اگرفاطمه سلام الله علیها در میان زنان روی زمین به ستاره درخشان

تفسیر شده «کانها کوکب دری

» ^(۱۸)

بجاست; زیرا وی در پیشگاه حضرت ربوبی به قدری عزیز است که بر طبق روایت،

محمد(ص) و علی(ع) بخاطر فاطمه(سلام الله علیها) آفریده شدند: «عن الله تبارک وتعالی، یا احمد: لولاک لما خلقت

الافلاک و لولاعلی لما خلقتک و لولا فاطمه لما خلقتکما

» ^(۱۹)

از آنجا که تفسیر جمله ها و عبارتها در آیه مورد بحث حول

محور فیاض حقیقی وواسطه های فیض دور می زند; ارائه تفسیر بخشی از آیه بدون توجه به بخشهای دیگر،ممکن است به

مفهوم کلی پیام خللی وارد آورد، بدین سبب تفسیر اجزای دیگر آیه بضرورت آورده می شود. از طرفی در منابع اسلامی

تفسیر مبسوط و صریحی از شجره مبارکه کمتر مشاهده می شود که نمونه ای از تفسیر القمی ذکر می شود: تفسیر آیه «الله

نورالسموات…» از حضرت رضا(ع) درخواست می شود. حضرت در پاسخ می فرمایند: «اما بعدفان محمدا کان امین الله فی

خلقه…» چون درگذشت ما اهل بیت، وارث او هستیم فنحن امناءالله فی ارضه عندنا علم المنایا و البلایا… ما نور هدایت

هستیم برای کسانی که از ما پیروی کنند «فنحن المشکوه فیها مصباح » المصباح، محمد رسول الله(ص) دنباله آیه که

شجره مبارکه زیتونه را نیز شامل است، با ذکر «لا دعیه و لامنکره » بدون تفسیر، پایان یافته است وجمله بعد را به «قرآن » و

در جمله «نور علی نور» نور را به علی (ع) تفسیر فرموده اند:«فالنور» علی (ع) «یهدی الله لولایتنا من احب

» ^(۲۰) .

در تفسیر روض الجنان و روح الجنان: اهل معانی، درخت مبارک را درخت وحی،«مصباح » را قرآن، «زجاجه » را دل مؤمن،

و «مشکات » را ذهن و زبان وی گفته اند و «مثل قرآن را در دل مؤمن همچون چراغی دانسته اند که به روشنایی او منتفع

شوند و از او چراغهاافروزند بی آن که در او نقصانی بود» همان جا اجزای آیه مورد نظر و مقصود از «مثل » بدین گونه هم

بیان شده است: «این مثلی است که خدای تعالی بزد برای رسولش، اما مشکات سنت اوست و زجاجه دل اوست و چراغ که

در اوست، نور نبوت است و درخت مبارک درخت زیتون است… و به آشکار شدن کار محمد(ص) ادامه می یابد

». ^(۲۱)

در تفسیر گازرنیز به شیوه تفسیر القمی، تاویل یا تفسیری از آن درخت نشده است، امابرطبق روایت از امام محمد باقر

(

ع) مصباح، نور علم و حکمت تفسیر شده است که از سوی حضرت باری تعالی بر قلب محمد (ص) تجلی کرده است و

زجاجه، قلب علی مرتضی(ع)،مرکز دریافت و نشر آن ودیعه الهی است و بالاخره «امامی مؤید به نور علم و حکمت بر

اثرامامی از آل محمد، تا قیامت که خدای تعالی [به این نور،] هدایت کند آن را که خواهد

». ^(۲۲)

پس سخن از نور علم و

حکمت و ایمان و هدایت است که برگزیدگان و شایستگان امت مامورنشر علم و ارشاد مردم و تنویر قلوب رهروان طریق

حق هستند و در آیه مورد نظر هدف بیان این حقیقت است و تبیین وسیله حفاظت آن، که قرآن این معنی را در چند

کلمه مشکات،مصباح زجاجه و شجره زیتونه (یک مجموعه) به صورت ملموس بیان کرده است. و ارباب لغت آنها را به گونه

زیر توضیح داده اند: مشکات (فانوس) محفظه ای است مرکب ازدیواره های شفاف که از خاموشی و انحراف نور چراغ

(

مصباح) فتیله ای درون آن جلوگیری می کند. این چراغ با کسب انرژی از منبع مولد نور (روغن و…) پیرامون خود را

منورمی سازد. می دانیم که روغن مایه فروزندگی و نورافشانی است و در واقع پایندگی آن به وجود روغن بستگی دارد

.

وقتی از فانوس و چراغ سخن به میان می آید، مراد تمام این مجموعه است زیرا اجزاء به هم وابسته است بخصوص روغن،

که منشا نور و اساسی ترین جزء آن به شمار می آید و اگر به روغن اشاره نشود، بدین معنی نیست که چراغ بدون روغن نیز

روشنایی بخش است، بلکه کلمه چراغ متضمن روغن نیز هست. بنابراین اگر در برخی ازتفاسیر، «شجره مبارکه زیتونه

»

تفسیر نشده خللی به جوهر اصلی پیام وارد نساخته است

.

تفسیر صافی ضمن روایتی از امام محمد باقر(ع) ابراهیم (ع) را اصل شجره مبارکه زیتونه دانسته است، که نور ولایت و

ایمان از باطن مطهرش به پیشوایان پس از خود افاضه شده است; به عنوان سند آیه زیر را ذکر می کند: «ان الله اصطفی

آدم و نوحا و آل ابراهیم وآل عمران علی العالمین ذریه بعضها من بعض والله سمیع علیم » (آل عمران ۳۳-۳۴) همان جابا

آوردن روایت دیگری از امام صادق(ع)، شجره مبارکه، به مؤمن تعبیر و تفسیر شده است «قال الشجره المؤمن

». ^(۲۳)

در تفسیری دیگر بنابر روایتی از امام صادق(ع) ابراهیم را مؤسس آیین و راه کمال وارزش انسانی دانسته که با

دایت خاص خود سبب برتری، صفا و روشنی نوع انسان می شود «یوقد من ابراهیم (ع)» «و آنان که درد دین دارند و با نیت

پاک بخواهند از نورفراگیر ولایت برخوردار شوند به شرط پیروی از دستورات، بهره مند می گردند

». ^(۲۴)

درروایتی دیگر از

امام صادق(ع) آمده است که: «مشکات » سینه مطهر محمد(ص) است که به نور علم (نبوت) منور می گردد و قلب علی(ع

)

با دریافت این نور صفا می یابد و «شجره مبارکه زیتونه » وجود مبارک امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) است که قلبش

با ارتباطبه منشا وحی، سرچشمه خیرات گشته آن را به ذریات شایسته خود یکی پس از دیگری منتقل می کند

». ^(۲۵)

در تفسیر برهان نیز آمده است که: جابربن عبدالله انصاری در مسجد کوفه حضورمولایش علی (ع) می رسد وی را

متبسم می بیند. سبب را جستجو می کند چنین پاسخ می شنود: «فقال عجبت لمن یقرا هذه الآیه و لم یعرفها حق

معرفتها» و آیه «الله نورالسموات و الارض…» را تلاوت می کند. پس از تفسیر مشکات به محمد مصطفی(ص) و معرفی

خودبا جمله نورانی «انا المصباح »، اجزاء دیگر آیه را به یازده فرزند ارجمندش تاویل و تفسیرمی کند بدین گونه: «فی

زجاجه » الحسن و الحسین جزء دیگر علی بن الحسین «یوقد من شجره مبارکه » محمدبن علی «زیتونه » جعفربن محمد

«

لاشرقیه » موسی بن جعفر «ولاغربیه » علی بن موسی «یکاد زیتها یضیئی » محمدبن علی و عبارتهای دیگر به همین ترتیب

ادامه می یابد تا می رسد به آخرین بخش آیه «یهدی الله لنوره من یشاء» که به القائم المهدی(ع) تفسیر می فرمایند

». ^(۲۶)

اما صاحب تفسیر مجمع البیان آن را درختی از بوستان معرفت دانسته است که ثمره پربرکت تقوی، خشنودی حق، عترت،

هدایت و ایمان… را به ارمغان می آورد. درخت پرباری که دور رکن عمده نبوت و امامت، اصل و فرع آن است، تنزیل و تاویل

شاخ و برگ آن را تشکیل می دهد و جبرئیل و میکائیل هم از آن مراقبت می کنند، این تشبیه معقول به محسوس بدین

معنی است که مقام نبوت و امامت حقایقی را که از طریق وحی و الهام دریافت کردند از راه سعادت امت و تحقق ارزشهای

بلند انسانی صرف کردند. و در نشراندیشه اسلامی و مذهبی گامهای مؤثری برداشتند که آثار آن در عصر حاضر مشهود

است.روشن است یک درخت هنگامی استوار، سرسبز و ثمربخش است که از طریق ریشه نیرومندخود، پنجه در اعماق فرو

برد و برحسب رسالتی که دارد با شرایط نامساعد دست و پنچه نرم کند و اندوخته ها و دریافتهای خود را بدون هیچ قید و

شرطی به سایر اجزا منتقل کند تا آنهانیز به صورتی دیگر ذخیره های خود را به زندگان هدیه کنند. در بخش دیگر، سخن

از ایمان استوار و ثبوت عقیده و اخلاص مؤمنان به ساحت مقدس خدای یگانه است و ذکر مقامهای:شکر، صبر، عدل و

صدق که همه این صفتها، جایگاه رفیع آنان را در جامعه بخوبی مشخص می کند: «ان اعطی شکر و ان ابتلی صبر و ان حکم

عدل و اذقال صدق فهو فی سایر الناس کالرجل الحی یمشی بین القبور

». ^(۲۷)

علامه طباطبایی درخت زیتون را مظهر درخشندگی و روشنایی مشکات که هم روشن است و هم روشنگر، ذکر کرده

است و چنین ادامه می دهد «با آن که نه شرقیست و نه غربی،شرق و

غرب جهان بدان فروزان است و بی آن که آتشی زیت

آن را برافروزد خود بخودجهانی را روشن می کند

» ^(۲۸)

خداوند خواسته است با زبانی مناسب با سطح فکر ما این حقیقت را

بیان کند; که جهان و هر چه در آن است از یک منبع، نیرو و انرژی می گیرد

.

در تفسیر نمونه «شجره مبارکه زیتونه: نور الهی، نور وحی، وحی الهی ذکر شده است.نوری که بر قلب مستعد و آماده

مؤمن آگاه به حقیقت کلام الهی می تابد و به آن نورانیت می بخشد. این نور زمانی سراسر وجود او را دربرمی گیرد که صفا و

شفافیت آن از هر گونه آلودگیها، انحرافها، تعصبها، بدعتها و خرافه ها برکنار باشد و در صورتی که این نور بادریافتهای