خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل هندسه سیاسی در اندیشه امام خمینی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل هندسه سیاسی در اندیشه امام خمینی :

بررسی موردی: دروس «ولایت فقیه » در نجف

ءاشاره :

مقاله توضیح می دهد که اندیشه سیاسی که توسط امام خمینی، مهندسی و اجراء شدبدقت در ذهن ایشان، چیده و تنظیم شده بود و از کلیه ارکان نظری و راهبردی برای یک انقلاب و تشکیل حکومت جدید و نظام دینی، برخوردار بود. سپس جهت اثبات تحقق همه اجزاء یک هندسه دقیق سیاسی، به اظهارات و مکتوبات و نیز اقدامهای امام راحل «رض »، استناد شده است.

توفیق عظیم امام خمینی در رهبری یک انقلاب بزرگ از سال ۱۳۴۱ تا پیروزی آن وبراندازی یک نظام قدرت مند و سپس ریاست وهدایت یک نظام اجتماعی و سیاسی نوین طی ده سال می تواند سؤال اساسی زیر را برای اندیشمندان سیاسی مطرح نماید:

«از اندیشه های سیاسی و اجتماعی امام خمینی چه نظریه و راهبردهائی قابل استنباط است و با چه چارچوب نظری وراهبردی می توان به تحلیل اندیشه های سیاسی امام پرداخت؟»

امام خمینی، مرد علم و نظر بود. او در فقه واصول و کلام و فلسفه و عرفان به مقام استادی رسید و در تاریخ و ادبیات نیز در حد بالائی بود. ^(۱) در عین حال او مرد عمل و اقدام بودزیرا در مقام اجتهاد و مرجعیت با صدور فتوا،تکالیف عملی مؤمنین را مشخص می کرد وبه همین لحاظ با واقعیات زندگی مردم ومشکلات جامعه آشنا بود. از سال ۱۳۴۱ نیز درعین فقاهت و مرجعیت، آشکار و مستقیم واردعرصه اقدام و مبارزه سیاسی گردیده وبزرگترین و مهمترین رهبر مخالفان شاه شد.در تبعید پانزده ساله نیز به تعلیمات و تبلیغات انقلابی دست زد و کادرسازی و سازماندهی نمود. با چنین دستمایه و سابقه ای ازسال ۱۳۵۶ بعنوان رهبربلامنازع انقلاب اسلامی با بسیج مردمی، نظام شاهنشاهی را براندازی کردو از سال ۱۳۵۷ تا هنگام رحلت، رئیس نظام جمهوری اسلامی بود. در طول تاریخ ایران و جهان و در طی قرون اخیر شاید بی نظیر و یا لااقل کم نظیر است که مردی در اوج زهد و عرفان و علم،دست به یک انقلاب خونین مکتبی و مردمی زده باشد و یک قدرت بزرگ منطقه ای و مورد حمایت همه ابرقدرت ها را ساقط نموده و سپس دهسال نیز در عین مرجعیت، نقش رهبری سیاسی وریاست دولت را نیز ایفا کرده باشد.

چنین جریان تاریخی، انقلابی و سیاسی عظیمی به رهبری امام خمینی دارای چه پشتوانه نظری و راهبردی بوده و این اندیشه دارای چه سازمان و انسجامی بود که این چنین در تحقق اهداف خود قرین تحول و توفیق شد و چنانکه امام در براندازی نظام شاهنشاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی از این اندیشه منسجم استفاده کرد، اینک در حفظ و گسترش و اصلاح و تکمیل جامعه و دولت برخاسته از انقلاب او چگونه می توان از آن استفاده کرد؟

الف) مفروضات و ارکان یک چارچوب نظری وراهبردی

نظریه و راهبردی را که می خواهیم از آرا واندیشه سیاسی امام استنباط و استخراج کرده و یابمدد آن به اندیشه های امام وارد شویم، هندسه سیاسی امام خمینی و جامعه مطلوب یا مدینه فاضله او می نامیم.

این هندسه و چارچوب شامل ۵ رکن و عنصراست: ^(۲)

۱- وضع موجود جامعه چیست؟

انسان در چارچوب روابط اجتماعی و زندگی جمعی اهداف و نیازهای خود را تعقیب و اشباع می نماید و جامعه واقعی و مفروض دارای سه رکن اساسی است:

۱ – اقتصاد و معیشت

۲ – فرهنگ و معنویت

۳ – سیاست و حکومت

جامعه، محیط زندگی انسان است و آدمی سعادت و شقاوت خود را در درون آن به خوبی حس می کند و هرکس در حد خود، از ساختار و کارکردش،استنباطی داشته و نسبت به آن دارای احساسات وموضع گیری های منفی و مثبتی است. ^(۳)

۲ – وضع مطلوب جامعه کدام است؟

آدمی موجودی است با دو بعد مادی و معنوی و دارای عقل و اراده و با توان انتخابگری وهدفگذاری. بنابر این او همواره در افق دید و ذهن خود تصویری از یک وضع مطلوب و آرمانی جامعه را دارد. ^(۴)

۳ – چه باید کرد؟ (راهبرد و خط مشی)

وجود تصویری از یک جامعه مطلوب در ذهن افراد و ذهنیت اجتماع دارای این کاربرد است که شهروندان دانسته یا ندانسته، کم و یا زیاد وضع موجود جامعه را با آن می سنجند. نتیجه این مقایسه از لحاظ کلی به صورت های زیر است:

الف – وضع موجود در راستای وضع مطلوب است.

ب – وضع موجود با وضع مطلوب تطابق ندارداما این اختلاف کم، سطحی و صوری است.

ج – وضع موجود با وضع مطلوب تطابق نداردولی عدم تطابق زیاد، اساسی و عمیق است. ^(۵)

عقل نظری و نخبگان و افکار عمومی و عقل جمعی، اگر تحقیقا به هریک از قضایای فوق برسند به تناسب خط مشی ها و راهبردهای زیر راتوصیه و تجویز می کند:

الف – وضع موجود و روش ها و راهبردهای قبلی باید حفظ شود.

ب – در وضع موجود باید رفرم و اصلاح صورت بگیرد.

ج – وضع موجود باید بصورت انقلابی و بنیادی برهم زده شود تا مدینه فاضله ایجاد شود.

۴ – وضع تاریخی جامعه چه بوده است؟

مورخین و فلاسفه و عالمان تاریخ همواره تلاش داشته اند به این پرسش، پاسخ گویند. ^(۶) این سؤال در شرایطی که نخبگان و شهروندان به این نتیجه می رسند که وضع موجود بسیار بد وناصواب است، بیشتر موضوعیت و اولویت می یابد وهمه مایلند سرمنشاء و ریشه های کژی ها وانحرافات را بشناسند و بدانند وضع موجود چرا به بن بست کشانده شده است.

۵ – جهان بینی و اصول اعتقادات آن چیست؟

مکتب های بزرگ سیاسی – اجتماعی اعم ازالهی و انسانی، هرکدام برای انسان و جامعه مطلوب شاخص هائی متفاوت ارائه کرده اند در این رابطه می توان مکاتب بزرگ معاصر یعنی مارکسیسم، لیبرالیسم و اسلام را با هم مقایسه کرد. ^(۷) دوران مارکسیزم سپری شده و قرن ۲۱،عصر تقابل و تعامل سرنوشت ساز اسلام ولیبرالیسم خواهد بود. ^(۸)

سؤال این بود که چرا شاخص های جامعه مطلوب و راهبردهای مکاتب با یکدیگر تفاوت های اساسی دارند؟ مثلا در جامعه مطلوب اسلامی، چراحکم و حاکم بنوعی باید از طرف خداوند باشند ^(۹) یا اقتصاد اسلامی بنیاد مبتنی بر کار و انفاق و ایثارو یا ^(۱۰) فرهنگ باید مبتنی بر توحید و باور به یگانگی خداوند و ضرورت بندگی انسان در مقابل او باشد؟ ^(۱۱) در حالی که در لیبرالیسم، حکم وحاکم اصالتا به نوعی منبعث از آدمیان و اساس اقتصادش، مبتنی بر سود و منفعت طلبی بوده واساس فرهنگی باور به انسان محوری و دنیا گرائی است؟ ^(۱۲) با توجه به تفاوت در شاخص و ماهیت مدینه فاضله مکاتب، طبعا خط مشی ها وراهبردشان نیز با هم متفاوت است. این دستورالعملها و راهبردها دقیقا با ویژگی های جامعه مطلوب اسلامی و جهان بینی و اصول اعتقادات اسلام تناسب داشته و منبعث از آنهاست(اصل تناسب وسیله و هدف) ^(۱۳). پس چون جهان بینی و اصول اعتقادات مکاتب تفاوت اساسی دارندبنابراین اصول مدینه فاضله آنها هم با هم تفاوت اساسی دارد.

اگر در جامعه مطلوب اسلامی حاکم و حکم باید به نوعی از سوی خدا باشند برای این است که جهان بینی و اصول اعتقادات مکتب اسلام برتوحید استوار بوده و به حاکمیت تکوینی و تشریعی خداوند باور دارد. اگر علم و عدالت ازمهمترین شرایط حاکم اسلامی است برای آن است که خداوند به عنوان حاکم علی الاطلاق کل هستی،دارای علم و عدالت مطلق است. ^(۱۴) همانطور که گردش حسنه امور کل هستی مبتنی بر علم وعدالت مطلق خداوند است، حاکم اسلامی نیز برای گردش حسنه امور جامعه و انسانها باید دارای علم و عدالت باشد یعنی حاکمیت در جامعه انسانی که بخشی از هستی و کائنات است نمی تواند جدا ازاصول حاکمیت در کل هستی یعنی حاکمیت خداوند باشد. ^(۱۵) اینک می توانیم به عرصه اندیشه سیاسی امام خمینی وارد شویم و در این میان به مجموعه درسهای ولایت فقیه که در سال ۱۳۴۸در نجف افاده شده رجوع می کنیم:

نگرش راهبردی و حکومتی

در اولین جملات درس ولایت فقیه در نجف،امام گفتار خود را از رکن سوم هندسه سیاسی یعنی چه باید کرد و راهبردها آغاز می کند و این بیانگر عملیاتی بودن فقه او است و این مهمترین ممیزه امام نسبت به بسیاری از علما و مراجع می باشد و اینکه امام در نهایت اندیشه و علم رابرای عمل و اقدام می خواهد.

«… هرکس عقاید و احکام اسلامی را حتی اجمالا دریافته باشد چون به ولایت فقیه برسد و آنرا به تصور آورد بی درنگ تصدیق خواهد کرد و آنرا ضروری و بدیهی خواهدشناخت.» ^(۱۶)

امام دغدغه اجرا و عملی شدن احکام اسلامی را دارند و نگران تعطیل ماندن احکام سیاسی واجتماعی اسلام است:

«این که امروز به ولایت فقیه چندان توجهی نمی شود و احتیاج به استدلال پیدا کرده علتش اوضاع اجتماعی مسلمانان عموما وحوزه های علمیه خصوصا می باشد اوضاع اجتماعی ما مسلمانان و وضع حوزه های علمیه ریشه های تاریخی دارد که با آنها اشاره می کنم. نهضت اسلام در آغاز گرفتار یهودشد….. بعد از آنها نوبت به طوائفی رسید که به یک معنی شیطان تر از یهودند. اینها به صورت استعمارگر از سیصد سال پیش یا بیشتر به کشورهای اسلامی راه پیدا کردند و برای رسیدن به مطامع استعماری خود لازم دیدندکه زمینه هائی فراهم سازند تا اسلام را نابودکنند». ^(۱۷)

«….. تبلیغات سوء آنها متاسفانه مؤثر واقع شده است. الان گذشته از عامه مردم طبقه تحصیل کرده چه دانشگاهی و چه بسیاری از محصلین روحانی، اسلام را درست نفهمیده اند و از آن تصور خطائی دارند همانطور که مردم افرادغریب را نمی شناسند اسلام را هم نمی شناسند….. چنانچه کسی بخواهد اسلام راآنطور که هست معرفی کند مردم باین زودی ها باورشان نمی یاید. بلکه عمال استعمار در حوزه ها هیاهو و جنجال بپامی کنند.» ^(۱۸)

وضع موجود و وضع پیشین جامعه و حوزه

امام سپس به رکن اول هندسه سیاسی و وضع موجود جامعه و حوزه ها نظر کرده و آنرا مطلقا قابل قبول نمی داند. و ریشه های تاریخی سستی و فتورامروز مسلمانان را تا عمق تاریخ پی می گیرد و ازتوطئه یهود در صدر اسلام و از تهاجم استعمار ازسه قرن قبل سخن می گوید و بخصوص از نفوذ وتاثیر آنها در حوزه ها شکوه دارد. در عین حال به تاریخ صدر اسلام اشاره می کند و از جامعه مطلوبی که پیامبر در صدر اسلام ساخته و قوانین الهی راحاکمیت بخشیده یاد می کند. و امید می دهد که می توان با همان قوانین و با قرآن و سنت، امروز هم رکن دوم هندسه سیاسی یعنی جامعه مطلوب اسلامی را برپا کرده و وضع موجود و نظام فاسدشاهنشاهی را برهم زد.

مهمترین شاخص جامعه مطلوب:

حاکمیت قانون الهی

امام می گویند:

«آن روز که در غرب هیچ خبری نبود وساکنانش در توحش بسر می بردند و آمریکاسرزمین سرخ پوستان نیمه وحشی بود، درمملکت پهناور ایران و رم محکوم استبداد واشرافیت و تبعیض و تسلط قدرتمندان بودندو اثری از حکومت مردم و قانون در آنها نبود،خدای تبارک و تعالی بوسیله رسول اکرم(ص)قوانین فرستاد که انسان از عظمت آنها به شگفت میاید. برای همه امور قانون و آداب آورده است… هیچ موضوع حیاتی نیست که اسلام تکلیفی برای آن مقرر نداشته و حکمی درباره آن نداده باشد.» ^(۱۹)

بنابراین از دید اندیشه امام مهمترین شاخص جامعه مطلوب و مدینه فاضله اسلامی (یعنی رکن دوم) رواج و حاکمیت قانون الهی و روشن بودن تکلیف مردم در همه زمینه هاست.

امام در توضیح اینکه چرا و چگونه در وضع موجود جامعه شاهنشاهی حاکمیت قانون الهی واسلامی از بین رفته، به وضع مسبوق و تاریخ یعنی رکن چهارم اشاره می کند:

«توطئه ای که دولت استعماری انگلیس درآغاز مشروطه کرد به دو منظور بود یکی که درهمان موقع ناشی شد این بود که نفوذ روسیه تزاری را در ایران از بین ببرد و دیگری همین که با آوردن قوانین غربی احکام اسلام را ازمیدان عمل و اجرا خارج کند.» ^(۲۰)

در همین راستا امام به نقد و نفی وضع موجودنظام شاهنشاهی از بعد مسائل قضائی و قانونی می پردازد:

«تحمیل قوانین بیگانه بر جامعه اسلامی مامنشاء گرفتاریها و مشکلات بسیار شده است.اشخاص مطیعی الآن در عدلیه هستند که ازقوانین دادگستری و طرز کار آن شکایتهادارند. اگر کسی گرفتار دادگستری فعلی ایران یا سایر کشورهای مشابه آن شود یک عمر بایدزحمت بکشد تا مطلبی را ثابت کند.» ^(۲۱)

مهمترین راهبرد امام: تشکیل حکومت اسلامی

امام انگیزه امام از ذکر این مقدمات در نهایت ارائه راهبرد عملی یعنی بیان ضرورت تشکیل حکومت اسلامی بر اساس ولایت فقیه است.

«…. اعتقاد به ضرورت تشکیل حکومت وبرقراری دستگاه اجراء و اداره جزئی از ولایت است. چنانکه مبارزه و کوشش برای آن ازاعتقاد به ولایت است.» ^(۲۲)

«مبارزه در راه تشکیل حکومت اسلامی لازمه اعتقاد به ولایت است…. توجه داشته باشید که شما وظیفه دارید حکومت اسلامی تاسیس کنید.» ^(۲۳)

«دلیل دیگر به لزوم تشکیل حکومت، ماهیت و کیفیت قوانین اسلام – احکام شرع است ماهیت و کیفیت این قوانین می رساند که برای تکوین یک دولت و برای اداره سیاسی واقتصادی و فرهنگی جامعه تشریح گشته است. اولا احکام شرع حاوی قوانین و مقررات متنوعی است که یک نظام کلی اجتماعی رامیسازد. در این نظام حقوقی، هرچه بشر نیازدارد فراهم آمده است. از طرز معاشرت باهمسایه و اولاد و عشیره و قوم و خویش وهمشهری و امور خصوصی و زندگی زناشوئی گرفته تا مقررات مربوط به جنگ و صلح ومراوده با سایر ملل، از قوانین جزائی تا حقوق تجارت و صنعت و کشاورزی…. معلوم است که اسلام تا چه حد به حکومت و روابط سیاسی واقتصادی جامعه اهتمام می ورزد تا همه شرایط به خدمت را بیت انسان مهذب و بافضیلت درآید .قرآن مجید و سنت شامل همه دستورات و احکامی است که بشر برای سعادت و کمال خود احتیاجی دارد.» ^(۲۴)

انقلاب: مهمترین راهبرد عملیاتی

مهمترین فراز و راهبرد دروسی ولایت فقیه که در سال ۴۸ تبلیغ شد و در سال ۵۷ تحقق یافت،تجویز و ضرورت انقلاب است. امام این عمل رامقدمه لازم و ضروری تشکیل حکومت اسلامی،برهم زدن وضع موجود شاهنشاهی و استقرار وضع مطلوب اسلامی تلقی می کند. امام چون این تجویز را از متن آموزه های اسلامی استخراج واستنباط کرده بنابر این اطلاق «انقلاب اسلامی » براین واقعه صحیح و با مسمی است:

«شرع و حق حکم می کند که باید نگذاریم وضع حکومتها به همین صورت ضد اسلامی یا غیر اسلامی ادامه پیدا کند. دلائل این کارواضح است. چون برقراری نظام سیاسی غیراسلامی به معنی بی اجرا ماندن نظام سیاسی اسلام است. همچنین به این دلیل که هر نظام سیاسی غیر اسلامی، نظام شرک آمیز است -چون حاکمش طاغوت است و ما موظفیم آثارشرک را از جامعه مسلمانان و از حیات آنان دور کنیم و از بین ببریم و باز به این دلیل که ماموظفیم شرایط اجتماعی مساعدی برای تربیت افراد مؤمن و با فضیلت فراهم سازیم واین شرائط درست ضد شرایط حاکمیت طاغوت و قدرتهای نارواست. شرایط اجتماعی که ناشی از حاکمیت طاغوت و نظام شرک آمیز است لازمه اش همین فسادی است که می بینید این همان «فساد فی الارض » است که بیاد از بین برود و مسبین آن بسزای اعمال خود برسند.

«….. ما چاره ای نداریم جزاین که دستگاه های حکومتی فاسد و فاسد کننده را از بین ببریم وهیئت های حاکمه خائن و فاسد و ظالم و جائررا سرنگون کنیم. این وظیفه ای است که همه مسلمانان در یک یک کشورهای اسلامی بایدانجام بدهند و انقلاب سیاسی اسلامی را به پیروزی برسانند» ^(۲۵)

در این جملات ارکان ۱ و ۲ و ۳ هندسه سیاسی در یک رابطه هماهنگ و نهادی با یکدیگرطرح شده اند در رکن ۱ یعنی بیان وضع موجودشاهنشاهی امام آنرا فاسد و فاسد کننده تشخیص می دهد و همانند یک طب