خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)

فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاملی بر پویایی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) :

سرنوشت سیاسی تشیع که پس از واقعه کربلا عمیقا اندوهبار شده بود در هاله ای از تقیه و تامل فرو رفت و به ویژه در عصر غیبت با هول و هراس های بسیاری درآمیخت تا آنجا که کار فلسفه و فقه سیاسی شیعه به اجمال و اهمال و مهجوریت کشید و یکی از عمیق ترین و اساسی ترین عرصه های علمی و عملی اسلام در گرداب حوادث روزگار مورد غفلت و کوتاهی قرار گرفت. حتی ظهور حکومت های شیعه مذهبی چون صفویه نیز نتوانست فقه و فلسفه سیاسی شیعه را تمام قامت بر پا دارد و ملاحظات بسیاری بر سیره سیاسی زعمای شیعه سایه گسترد. اما به هر حال ایجاد تحولات بزرگ در اندیشه سیاسی شیعه معمولا معطوف به تحقق و عمل بوده و تندی ها و کندی های شئون و مبناهای اندیشه سیاسی در بوته عمل بازشناسی و اصلاح گردیده است.

گذار از اندیشه سیاسی حضرت امام(ره) از اصلاحات به انقلابات بزرگ و اساسی و برانداختن طرحی نو برای فلسفه سیاسی اسلام معطوف به همان زمینه های علمی و واقعیت های روزگار است. در مقایسه ای تطبیقی میان اندیشه و فعل سیاسی مرحوم محقق سبزواری(ره) در تعامل با دستگاه سلطنت شاه عباس صفوی و اندیشه و روش سیاسی حضرت امام(ره) در قبال سلطنت پهلوی نکته و آموزه های فراوانی وجود دارد که محقق اندیشه سیاسی اسلام را مفید و رغبت انگیز خواهد بود. امید است با مطالعه مقاله ذیل این مقصود فراهم گردد.

تاریخ اندیشه سیاسی اسلامی از سه منظر قابل بررسی است:

الف) اندیشه سیاسی سلطه جویانه

ب) اندیشه سیاسی اصلاحی

ج) اندیشه سیاسی انقلابی

الف) اندیشه سیاسی سلطه جویانه: این اندیشه ای در صدد حفظ وضع موجود است. محور اساسی این نظریه جمله مشهور «الحقّ لمن غلب» می باشد. این اندیشه هیچ گونه توجهی به آسیب شناسی نظام سیاسی ندارد، چرا که اندیشمند، نظام سیاسی را در هر شکلی می پذیرد. کم نیستند اندیشمندانی که استبداد و سلطنت را، در عالم اسلام و جهان غیراسلام نهادینه کرده اند. برای مثال عالم بزرگ اهل سنت، فضل اللّه بن روزبهان خنجی، در کتاب مشهور خود به نام «سلوک الملوک»، در بحث حکومت های مشروع، حکومتی را که از طریق استیلا، قهر، شوکت و غلبه به وجود آمده باشد، حکومتی دینی می داند:

«و طرق انعقاد امامت چهار است: اوّل، اجماع مسلمانان بر امامت او و بیعت اهل حلّ و عقد از علما، قضات و روسا […] طریق دوم، استخلاف امام سابق، کسی را که شرایط امام در او جمع شده باشد […] سوم از طرق انعقاد امامت، شوری است […] طریق چهارم از اسباب انعقاد پادشاهی، امامت، استیلا و شوکت است. علما گفته اند که چون امام وفات کند و شخصی متصدی امامت گردد، بی بیعتی و بی آن که کسی او را خلیفه ساخته باشد و مردمان را قهر کند به شوکت و لشکر، امامت او منعقد می گردد، خواه قریشی باشد، خواه نه و خواه عرب باشد یا عجم یا ترک و خواه مستجمع شرایط باشد و خواه فاسق و جاهل و اگر چه آن مستولی بدین فعل عاصی می گردد و چون به واسطه سطوت و استیلا جای امام گرفته، او را سلطان گویند و امام و خلیفه بر او اطلاق توان کرد.»^(۱)

از نظر نویسنده «سلوک الملوک» بر حاکم فاسق، جاهل، مستجمع شرایط، عاصی و… می توان «امام» و «خلیفه» اطلاق کرد؛ زیرا شوکت و لشکر باعث قدرت و مقبولیت حاکم می شود. روشن است که اگر متفکری چنین نظریه ای را بپذیرد، هیچ گاه به آسیب شناسی نظام سیاسی و ارائه نظریات مخالف رو نمی آورد، زیرا اعتقادی به آسیب ندارد که بخواهد او را بشناسد یا بشناساند. البته حکومت های استبدادی و سلطه جویانه نیز چیزی جز تعریف و تمجید نمی خواهند.

ب) اندیشه سیاسی اصلاحی: اندیشه ای است که با توجه به شرایط زمان، مکان، امکانات و مقتضیات دیگری که از آنها به «واقعیت های موجود» تعبیر می شود، با پوششی تقیه گونه، پیشنهادهایی به منظور اصلاح و بهبود نسبی امور ارائه می دهد؛ در حالی که از اصول و ارزش های اساسی خود عقب نشینی نمی کند و اگر شرایط مساعد باشد پیشنهادهای بیشتری را مطرح می کند.

در میان عالمان شیعی شیخ مفید، شیخ طوسی، علامه حلّی، محقق کرکی، محقق سبزواری، مرحوم نراقی و علامه نائینی اندیشه های سیاسی اصلاحی دارند؛ بنابراین اقدامات علمی و عملی این متفکران براساس شرایط زمان آنها بوده است. در شیوه این دسته از علما، تقاضاهایی مبنی بر اجرای احکام در قالب بیانی که نشانگر مصالحه با سلطنت و نه مشروعیت بخشیدن به آن باشد، وجود دارد؛ شبیه آنچه علامه نائینی درخصوص سلطنت مشروطه، به کمک اصولی چون عمل به «قدر مقدر» و «دفع افسد به فاسد» مطرح نمود. بدیهی است بر این نوع اندیشه اصولی مانند ضرورت حکومت، تقدیم اهم بر مهم، عدالت اجتماعی، تکلیف، رعایت مصلحت اسلام و مسلمین، نفی سبیل و… تاثیرگذار می باشند، به ویژه اصل «اجتهاد» که در حقیقت، جهت دهنده تمامی این اصول است.

اندیشه سیاسی حضرت امام خمینی(ره) و به تبع آن اقدامات سیاسی ایشان، در مقطعی از تاریخ، اصلاحی است. فرازهایی از کتاب «کشف الاسرار»، بیانگر تحلیل ما از اندیشه سیاسی اصلاحی علمای شیعه می باشد:

«ما ذکر کردیم که هیچ فقیهی تا کنون نگفته و در کتابی هم ننوشته که ما شاه هستیم یا سلطنت حقّ ما است. آری، همان طور که ما بیان کردیم، اگر سلطنتی و حکومتی تشکیل شود، هر خردمندی تصدیق می کند که خوب است و مطابق مصالح کشور و مردم است. البته تشکیلاتی که بر اساس احکام خدا و عدل الهی تاسیس شود، بهترین تشکیلات است، لکن اکنون که آن را از آنها نمی پذیرند، اینها هم با این نیمه تشکیلات هیچ گاه مخالفت نکرده و نخواستند اساس حکومت را بر هم بزنند و اگر گاهی هم با شخص سلطانی مخالفت کردند، مخالفت با همان شخص بوده، از باب آن که بودن او را مخالف صلاح کشور تشخیص دادند، وگرنه با اصل اساس سلطنت تا کنون از این طبقه مخالفتی ابراز نشده [است]… مجتهدین همیشه خیر و صلاح کشور را بیش از همه می خواهند.»^(۲)

نکته اساسی در تفکر و اندیشه سیاسی مجتهدین همین عبارت می باشد:

«مجتهدین همیشه خیر و صلاح کشور را بیش از همه می خواهند» و طبیعی است که پیشنهاد امام(ره) باید در همین فضا درک شود وگرنه تفاسیر دیگر، در مقام «بما لایرضی صاحبه» خواهد بود.

تفسیر حضرت امام(ره) درباره رفتار و عمل سیاسی ائمه(ع) نیز مشابه تفسیر ایشان از رفتار سیاسی علما و مجتهدین است. از نظر وی همکاری ائمه(ع) با حاکمان جور، غیرمشروع و غاصب، با هدف خیر و صلاح مسلمین بوده است و این به معنای تایید حکومت های جور و نفی قیام برای برپایی حکومت حق نمی باشد. در این خصوص مطالب زیر قابل تامل است:

«اکنون اگر کسی تکذیب کند از وضع یک حکومتی که این حکومت ها، جائرانه است و کسی هم تا زمان دولت حق نمی تواند آنها را اصلاح کند، چه ربط دارد به این که حکومت عادلانه نباید تشکیل داد؟ بلکه اگر کسی جزئی اطلاع از اخبار ما داشته باشد، می بیند که همیشه امامان شیعه با آن که حکومت های زمان خود را حکومت ظالمانه می دانستند و با آنها آن طورها که می دانید سلوک می کردند، در راهنمایی برای حفظ کشور اسلامی و در کمک های فکری و عملی کوتاهی نمی کردند و در جنگ های اسلامی در زمان خلیفه جور، باز شیعیان علی(ع) پیش قدم بودند. جنگ های مهم و فتح های شایانی که نصیب لشگر اسلامی شده، مطلعین می گویند و تاریخ نشان می دهد که یا به دست شیعیان علی(ع) یا به کمک های شایان تقدیر آنها بوده. شما همه می دانید که سلطنت بنی امیه در اسلام، بدترین و ظالمانه ترین سلطنت ها بوده و دشمنی و رفتارشان را با آل پیغمبر(ص) و فرزندان علی بن ابی طالب(ع) همه می دانند و در میان همه بنی هاشم بدسلوکی و ظلمشان به علی بن الحسین زین العابدین(ع) بیشتر و بالاتر بود. به همین سلطنت وحشیانه جائرانه، ببینید علی بن الحسین(ع) چقدر اظهار علاقه می کند. در کتاب صحیفه سجادیه می گوید:

«اللهم صلّ علی محمّد و آله و حصن ثغور المسلمین بعزّتک و أیّد حماتها بقوّتک و اسبق عطایا هم من جدتک […] تا آخر این دعا که قریب هشت صفحه است.»^(۳)

اصل مهم در رفتار سیاسی ائمه(ع) و مجتهدین، حفظ کشور اسلامی است. با این وصف حضرت امام(ره) تنها به گفتمان اصلاح نمی پردازد، بلکه دست از این همکاری مصلحت اندیشانه برمی دارد و حفظ کشور اسلامی را در گرو حرکتی جدید، با عنوان انقلاب، نفی رژیم سلطنتی و تاسیس حکومت اسلامی معنا می کند. از این رو نوشتار حاضر تاکید اساسی بر اندیشه انقلابی امام(ره) و آسیب شناسی انقلابی ایشان دارد. در واقع، تحول مهم تاریخ اندیشه سیاسی شیعه انتقال از «تفکر اصلاحی» به «تفکر انقلابی» است. که امام خمینی(ره) بانی و عامل آن در دوره معاصر بودند در ادامه به چگونگی «اندیشه انقلابی» امام(ره) نیز پرداخته می شود.

ج) اندیشه سیاسی انقلابی: این نوع اندیشه درپی تغییر صددرصد اوضاع است. مبنا و هدف آن، عمل به تکلیف الهی در راستای حفظ کشور اسلامی می باشد که این ویژگی، شیعی و اسلامی است. اندیشه سیاسی انقلابی، در دوران معاصر و در صدر اسلام نیز به چشم می خورد. نخستین بار، پیامبر اسلام(ص) اندیشه سیاسی اسلام را مطرح فرمود. آن حضرت توانست با تکیه بر تعالیم اسلامی، جامعه جاهلی را به جامعه ای اسلامی تبدیل کند، در مدت زمانی کوتاه نابسامانی های مادی و معنوی را از بین برده و برکات مادی و فضایل معنوی به ارمغان بیاورد. حضرت علی(ع) در توصیف این وضعیت می فرمایند:

«انّ اللّه بعث محمدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم نذیرا للعالمین و امینا علی التنزیل و انتم معشر العرب علی التنزیل و انتم معشر العرب علی شرّ دین و فی شرّ دار منیخون بین حجاره خشن و حیّات صمّ تشربون الکدر و تاکلون الجشب و تسفکون دماءکم و تقطعون ارحامکم، الاصنام فیکم منصوبه و الاثام بکم معصوبه.

خداوند متعال محمد(ص) را تبلیغ کننده بر عالمیان و امین برای فرستادن قرآن و رسالت مبعوث کرد و در آن حال شما گروه عرب، دارای بدترین دین بودید و در بدترین جامعه زندگی می کردید. در میان سنگ های سخت و مارهای کر زندگی می کردید، آب های تیره می آشامیدید و غذای خشن می خوردید و خون یکدیگر را می ریختید و از خویشاوندان خود قطع رابطه می کردید، بت ها در میان شما (برای پرستش) نصب شده [بود] و گناهان و انحراف ها سخت به شما بسته بود.»^(۴)

اندیشه سیاسی امام(ره) از مهمترین اندیشه های انقلابی اسلامی است که در دوره معاصر مطرح شده و به انجام رسیده است. اندیشه سیاسی ایشان در راه گذر از «اندیشه اصلاحی» به «اندیشه انقلابی» به تحولی تدریجی دچار گردید و این، همان نقطه قوّتی است که به کمک شناخت دقیق اوضاع، شرایط و امکانات و با استعانت از اصل پویای تفکر شیعی، یعنی «اجتهاد» شکل گرفته است. امام(ره) با همه درک عمیقی که از اندیشه اصلاحی داشت، آن را برای وضعیت معاصر مناسب ندید. وی با شناخت آسیب ها، آفت ها و بیماری های موجود در جامعه و سیاست ایران، جهان اسلام و حتی نظام بین الملل، به ارایه راه حل ها و درمان این مجموعه پرداخت و با تشکیل جمهوری اسلامی موفق شد راه را برای آفت زدایی از مجموعه کشورهای اسلامی و نظام بین الملل باز نماید.

امام خمینی(ره) در بیشتر نوشته ها و سخنرانی های خویش، نظام های سیاسی گذشته و حال دنیا، به ویژه جهان اسلام را آسیب شناسی کرده اند. آسیب شناسی نظام سیاسی خلافت، اعم از خلفای نخستین، بنی امیه، بنی عباس و عثمانی ها، آسیب شناسی نظام سیاسی سلطنت، خاصه سلطنت صفوی، قاجار و پهلوی، آسیب شناسی نظام جمهوری اسلامی ایران، آسیب شناسی نظام های سیاسی حاکم بر دنیای امروز و آسیب شناسی نظام روابط بین الملل و اصول حاکم که بر آن قصد داریم تا در این مقاله به اندکی از مباحث مذکور بپردازیم. به منظور فراهم شدن امکان فهم اندیشه امام(ره)، آسیب شناسی نظام سیاسی سلطنتی پهلوی را بررسی خواهیم کرد و بر این اساس آسیب های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، دینی، اداری و نظامی نیز مورد تامل قرار خواهند گرفت. و در ادامه تحلیل آسیب شناسی نظام سیاسی سلطنتی صفویه از دیدگاه محقق سبزواری^(۵) به عنوان یک عالم اصلاح طلب را خواهیم داشت که مقایسه آن با دیدگاه امام(ره)، براساس تعیین نقاط اشتراک و افتراق و همچنین تحلیل علت اختلاف این دو دیدگاه، کمک شایانی به فهم اندیشه انقلابی امام(ره) خواهد کرد. از این رو، به پرسش های زیر پاسخ می دهیم.

آسیب های سیاسی، اقتصادی، دینی، اخلاقی و اداری ای که سبب سقوط سلسله صفویه شد، چه بود؟ محقق سبزواری این آسیب ها را چگونه تحلیل کرده و در تحلیل خود تا چه حد واقع بین بوده است؟ سبزواری برای جلوگیری از سقوط سلسله صفویه، چه راههایی به شاه عباس دوم پیشنهاد می کند؟ اندیشه سبزواری اصلاحی است یا انقلابی؟ آسیب های سیاسی، اقتصادی، دینی، فرهنگی، اخلاقی، نظامی و اداری ای که موجب سقوط سلسله پهلوی شد، چه بود؟ امام خمینی(ره) این آسیب ها را چگونه تحلیل کرده است؟ راه حل امام(ره) برای اصلاح آفت های رژیم پهلوی اصلاحی بود یا انقلابی؟ برای پاسخ دادن به پرسش های مذکور، فرضیات زیر را مطرح می کنیم:

۱. اندیشه سیاسی محقق سبزواری با توجه به نوع آسیب هایی که رژیم سلطنتی صفویه با آنها روبه رو بوده، اندیشه ای «اصلاحی» است.

۲. چون اندیشه سیاسی سبزواری اصلاحی می باشد بنابراین پیشنهادهای او نیز در جهت اصلاح رفتار شخص شاه، سیستم اداری مملکت، وضعیت دینی و در نتیجه اصلاح درونی سیستم است.

۳. اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، با توجه به نوع آسیب هایی که رژیم پهلوی با آنها روبه رو بوده، انقلابی است.

۴. پیشنهادهای امام(ره) نیز انقلابی است؛ یعنی برای اصلاح سیستم سیاسی، پیشنهاد تخریب آن و پایه گذاری نظام سیاسی مورد نظر خود را می دهد.

۵. تفاوت اساسی شرایط عصر سبزواری و امام خمینی(ره)، در مستقل یا وابسته بودن نظام های سیاسی حاکم بر آن و دینی یا غیردینی بودن آنهاست. چون نظام سیاسی صفویه مستقل و به ظاهر طرفدار دین و علمای دین بوده، اندیشه محقق سبزواری اصلاحی می باشد و از آن جا که رژیم پهلوی وابسته به بیگانگان و غیردینی بوده، اندیشه امام(ره) انقلابی می نماید. به نظر نگارنده «گفتمان اصلاح» در دوره های مختلف به ویژه دوره صفویه، قاجاریه و نهضت مشروطه گفتمان اندیشه حاکم بر اندیشه علمای شیعه، است. اندیشه نائینی اندیشه ای اصلاح طلبانه بوده اما اندیشه های مطرح شده در دوره پهلوی، به خصوص از اواخر دهه چهل در قالب «گفتمان انقلاب» قابل تحلیل می باشد.

منبع اصلی ما برای بررسی آرای سبزواری، «روضه الانوار عباسی» است. مشخصات نسخه های مورد استفاده عبارتند از: نسخه خطی کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی به شماره ۳۸۹۶، نسخه چاپ سنگی دارالخلافه تهران به سال ۱۳۵۸ قمری و نسخه ای که این جانب احیا و تصحیح کرده ام و در مرکز تحقیقات اسلامی، دفتر تبلیغات موجود می باشد. برای بررسی افکار امام خمینی(ره) به نوشته ها، سخنرانی ها و نامه های ایشان مراجعه شده است. در برخی موارد نیز به آثار دیگری رجوع کرده ایم که همه در پاورقی ها ذکر گردیده اند.

در پایان این مقدمه لازم به یادآوری است که این مباحث ما را به آسیب شناسی نظام جمهوری اسلامی رهنمون می کند. نخستین گام قدم انحطاط، آن است که گمان کنیم هیچ آفتی متوجه ما نیست. با این امید که طبق فرمایشات امام(ره) آسیب شناسی نظام جمهوری اسلامی مد نظر تحقیقات دیگری از این دست قرار گیرد و در خدمت بقای نظام قرار گیرد.

آسیب شناسی نظام سلطنتی صفویه از نگاه محقق سبزواری

اصلاح گری، دغدغه اصلی سبزواری به شمار می رود. هر انسان مصلحی بیش از هر چیز، به انحطاط و راههای خروج از آن می اندیشد. در این بخش به راهکارهای سبزواری برای حفظ دولت صفوی خواهیم پرداخت.

برای این منظور دو راه پیش رو داریم:

نخست: بررسی هدف اصلی از تدوین کتاب روضه الانوار عباسی

و دیگری: بررسی محتوای آن

راه اول : روضه الانوار عباسی از یک مقدمه و دو قسم تشکیل شده است. در توضیح مطالب مقدمه چنین آمده است:

«مقدمه در بیان حکمت و تدبیر الهی در وجود پادشاهان و فوایدی که بر آن مترتب می شود و ذکر آن که دوام و ثبات ملک و پادشاهی چیست و تفصیل بعضی از اسباب زوال و اختلال ملک تا مباشر امور سلطنت، اسباب بقا و ثبات دولت را ملتزم باشد و از دواعی زوال، احتراز لازم داند.»

در ابتدای قسم اول کتاب و در توضیح مطالب و محتوای آن چنین می خوانیم:

«قسم اول در آنچه بر پادشاهان جهت رستگاری و نجات آخرت و ربط به جناب احدیت لازم است تا تحصیل آن موجب ثواب و رفع درجات و نجات از عذاب و انتقام الهی بوده باشد و امور مذکوره به حسب دنیا نیز، موجب انتظام امور ملک و دوام ایّام سلطنت است و اهمال آن موجب اختلال امور ملک و دین.»

و در آغاز قسم دوم چنین آمده است:

«قسم دوم در مراعات قواعد و آدابی که پادشاه را در امور ملک و ضبط مراتب سلطنت و حفظ معاقد دولت و استحکام اساس پادشاهی و تاسیس مراسم جهانداری لازم است، سوای آنچه در قسم اول مذکور شد.»

همان گونه که ملاحظه می کنید، دغدغه اصلی سبزواری، تدوین اصولی است که در دوام و بقای پادشاهی به کار آید و از زوال آن جلوگیری کند. موارد فراوان دیگری نیز در فصل های مختلف کتاب وجود دارد که از ذکر آن صرف نظر می کنیم.

راه دوم: با بررسی مطالب کتاب و با ارائه یک طبقه بندی از آنچه با عنوان اسباب زوال، بقا و اختلال مملکت آمده، می توان این مطالب را اثبات نمود.

۱ آسیب های اقتصادی

اسباب زوال و اختلال مملکت از نظر اقتصادی عبارتند از:

الف) «بخل و خسّت پادشاه : وقتی پادشاه بخل ورزد طبع ها از او رمیده شود و دوستی او از دل ها برود و لشکریان به طوع و رغبت جهت او کوشش و جان فشانی نکنند».^(۶)

ب) «بخشش ها و خرج های بیجای پادشاه : اگر پادشاه طریقه اسراف و تبذیر پیش گیرد و درآمد به هزینه وفا نکند و این مساله سبب شود که حقوق لشکریان به موقع پرداخت نشود و… باعث شورش سپاه می گردد و بالاخره به زوال دولت منتهی می شود. و از این قبیل است هر گاه در خزانه مالی نباشد و دشمنی قوی به مملکت شاه حمله کند؛ پس بر پادشاه لازم است که خرج خود را کم کند و بذل بیجا، به جا نیاورد و در آبادانی مملکت بکوشد».^(۷)

۲ آسیب های سیاسی، اجتماعی و اخلاقی

اسباب زوال و اختلال مملکت از نظر سیاسی، اجتماعی و اخلاقی مشتمل بر این موارد است:

الف) «خرابی مملکت و بی سرانجامی و تفرّق رعیّت»^(۸)

ب) «اعظم اسباب زوال مملکت، خصومت و عداوت و منازعه میان امرا و خواص پادشاه است، که حکما گفته اند: اعظم اسباب بقای ملک توافق احبّا و تنازع اعدا است، چرا که در این صورت توان کارگزاران پادشاه مصروف حذف یکدیگر خواهد شد و نه انجام کارهای مملکتی».^(۹)

ج) «ظلم شاه»:^(۱۰)چون ظلم باعث خرابی مملکت می شود و خرابی مملکت باعث پراکندگی رعیّت می گردد و چون ملک و رعیّت خراب شود خزانه و لشکر نیز خراب می شود، در این صورت کشور در معرض تهاجم دشمنان قاهر و استیلای آنان قرار خواهد گرفت.

د) «ظلم عمال دولت»^(۱۱)

ه) «تندخویی و درشت گویی پادشاه به ویژه با امرا و خواص»:^(۱۲) تندخویی پادشاه با خواص سبب تنفر خواص از پادشاه می شود و در نتیجه ممکن است تصمیم به قتل پادشاه بگیرند.

و) «آن است که پادشاه اعمال خیر خویش را در جهت بدی تغییر دهد یا خیرات خود را قطع کند».^(۱۳)

ز) «آن است که هرگاه معاملات کلی در میان باشد و هنوز فیصل تمام نیافته باشد و اصلاح ها و مرمت ها جهت انتظام امور در کار باشد، پادشاه تدارک و اصلاح آن مهمات و اتمام امر، چنانچه باید امور را در هم گذاشته، خود از پی شهوتی از شهوت ها و یا فراغتی از فراغت ها رود… عاقل باید تا از جمیع مهمات ملکی فارغ نشود و سرانجام امور چنان که باید نکند، از پی فراغت و تحصیل شهوت و لذت نرود».^(۱۴)

ح) «بسیاری اشتغال پادشاه به شرب و لهو و لذات و غفلت از امور ملک»^(۱۵)