خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مردم سالاری دینی در مقابل یکه سالاری قرار می گیرد; نه دین سالاری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مردم سالاری دینی در مقابل یکه سالاری قرار می گیرد; نه دین سالاری :

طبرستان سبز، ش ۱۵

چکیده: در این مقاله، ضمن بیان مبانی دموکراسی و نیز دو رویکرد در میان متفکران اسلامی در خصوص اندیشه سیاسی، بر این نکته تاکید شده است که مردم سالاری اسلامی یا دموکراسی اسلامی با رویکرد دوم کاملا سازگار است .

شناخت مردم سالاری اسلامی در گرو دو دسته ضابطه است: ۱ . مبانی و ضوابط عام دموکراسی; ۲ . مختصات دموکراسی اسلامی . واضح است که بدون رعایت این مبانی و ضوابط عام، مردم سالاری محقق نمی شود تا به آن بتوان پسوند اسلامی یا دینی یا غیر آن را اضافه کرد .

در پاسخ به این که در جامعه چه کسانی حکومت می کنند و تدبیر در حوزه عمومی به عهده چه کسانی است و چه کسانی تصمیم گیری می کنند، می توان سه پاسخ داد:

۱ . یک نفر تصمیم می گیرد; کسی که بهتر از دیگران می فهمد و یا بیشتر از بقیه زور و زیرکی دارد . بر این اساس یکه سالاری ^(۱) شکل می گیرد . در یکه سالاری، یک نفر در بالاترین مرتبه اداره جامعه برتری آشکاری دارد و نظر او به تمامی ارکان نظام مشروعیت می دهد و عملا هیچ یک از نهادهای دنیوی بر عملکرد او نظارت ندارند و از قدرتی نامحدود و مطلقه در زمام داری و تدبیر جامعه برخوردار است .

۲ . یک صنف یا گروه تصمیم می گیرد; کسانی که از دیگران به کمال انسانی نزدیک ترند; یا به لحاظ نژاد یا نسب و خانواده و یا به واسطه تحصیل علومی از قبیل فقه یا فلسفه و یا به دلیل برخورداری از ثروت . بر این اساس حکومت نخبگان یا اشراف ^(۲) شکل می گیرد . این طبقه در مقابل دیگران مسؤول نمی باشند و تحت نظارت دنیوی آنها قرار ندارند .

۳ . همه مردم در حوزه عمومی تصمیم می گیرند . با تصمیم گیری و دخالت مستقیم مردم، دموکراسی مستقیم شکل می گیرد و اگر مردم نمایندگانی انتخاب کردند تا به وکالت و نمایندگی از جانب ایشان جامعه را اداره نمایند، دموکراسی غیر مستقیم و یا نمایندگی ^(۳) محقق می شود .

به نظر می رسد هیچ حکومتی خارج از این سه نوع حکومت یافت نشود . چه بسا ادعا شود که نوع چهارمی از حکومت نیز ممکن است و آن، خداسالاری یا دین سالاری یا مثلا فقه سالاری است . اما از آنجا که خود خداوند هیچ گاه قدرت سیاسی را به دست نمی گیرد، به ناچار باید فرد یا افرادی به نمایندگی از جانب خدا زمام داری را بر عهده گیرند . در این صورت اگر ادعا شود خداوند تدبیر زمین را در هر زمان بر عهده یک نفر نهاده است تا آن مرجع روحانی از جانب خداوند سیاست را به عهده گیرد، نوعی حکومت یکه سالارانه محقق شده است که به آن می توان theo – autocracy ] » اطلاق کرد و اگر ادعا شود که خداوند تدبیر زمین را به عهده یک صنف خاص از عالمان دینی نهاده است، نوعی حکومت اشراف سالارانه دینی محقق شده است که به آن می توان theo – aristocracy ] » اطلاق کرد و اگر احیانا ادعا شود که دست خدا از آستین مردم بیرون می آید و حق تعیین سرنوشت سیاسی آدمیان را به خودشان سپرده است، نوعی دموکراسی محقق شده است که می توان آن را theo – democracy ] » نامید . بنابراین، تئوکراسی از این سه نوع حکومت خارج نیست و نمی توان مردم سالاری را در مقابل دین سالاری و خداسالاری قرار داد; بلکه مردم سالاری در مقابل یکه سالاری و اشراف سالاری قرار دارد . البته هر یک از این اقسام سه گانه حکومت می تواند دینی و غیر دینی باشد . مردم سالاری یا دموکراسی مبانی خود را دارد که مهم ترین اصول و مبانی آن را می توان این گونه برشمرد:

۱ . اصل برابری انسان ها به معنای برابری مدنی به لحاظ حقوقی و سیاسی است; افراد، گروه ها و طبقات مردم نسبت به یکدیگر از لحاظ حق حکومت کردن و دخالت کردن در امور عمومی برتری و امتیازی ندارند . حق حکومت به هیچ فرد یا گروهی واگذار نشده است; ۲ . اصل حاکمیت مردم که بر اساس آن، تنها منبع مشروعیت قدرت، اراده مردم است; ۳ . اصل مشارکت و رضایت عمومی; ۴ . اصل قانون گرایی; ۵ . اصل حقوق بشر . با توجه به این مبانی می توان گفت عناصر تشکیل دهنده یک نظام دموکراتیک عبارت است از: برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه، وجود دولت شفاف و پاسخ گو، رعایت حقوق مدنی و سیاسی و تحقق جامعه مدنی .

اکنون پرسیدنی است که مراد از مردم سالاری دینی، یا به زبان دقیق تر مردم سالاری اسلامی یا دموکراسی اسلامی چیست؟

در مواجهه با مردم سالاری به عنوان روش زندگی سیاسی انسان مدرن، دو رویکرد اسلامی کاملا متفاوت به چشم می خورد:

بنا بر رویکرد اول، اسلام یعنی خداسالاری و تسلیم تعالیم الهی بودن و دموکراسی یعنی هوس سالاری و تسلیم هوای نفس اکثریتی که «لا یعقلون » صفت قرآنی آنان است و جامعه دینی باید بر اساس ضوابط الهی اداره شود . این رویکرد را می توان در نکات ذیل تلخیص کرد:

۱ . انسان موجودی غیر قابل اعتماد است که به سادگی تحت القائات شیاطین یا وسوسه های نفس قرار می گیرد و برای نیل به سعادت همواره نیازمند سرپرست است .

۲ . اسلام دین کاملی است که تمامی نیازهای انسان را، چه در حوزه فردی و چه در حوزه اجتماعی، از گهواره تا گور در نظر گرفته است .

۳ . راه حل های دینی برای تمامی ابعاد مشکلات جوامع بشری که در متن دین مضمر است، توسط عالمان دین، یعنی فقهای عظام، از کتاب و سنت استنباط می شود .

۴ . اسلام در هیچ زمانی جامعه را به حال خود رها نکرده; بلکه همواره تکلیف سرپرستی جوامع انسانی را شرعا مشخص کرده است که در عصر غیبت امام زمان علیه السلام، فقیهان عادل از سوی شارع مقدس به ولایت و زمام داری جامعه منصوب شده اند .

۵ . آحاد مردم شرعا برابر نیستند . از جمله مسلمان با غیر مسلمان، مؤمن با غیر مؤمن، مرد با زن، عالم با جاهل (عوام با فقها) مساوی نیستند . برابری (حقوقی و سیاسی) آحاد جامعه نفی یک ضرورت فقهی است .

۶ . احکام شرعی، اعم از الزامیات و غیره را نمی توان با رای اکثریت و رضایت عمومی تعیین کرد . احکام ثابت توسط فقها استنباط می شود و احکام متغیر نیز توسط ولی فقیه به عنوان حکم حکومتی صادر می شود . بنابراین هیچ حوزه ای، حتی مباحات، فارغ از احکام شرعی باقی نمی ماند تا بتوان در آن به رای مردم مراجعه کرد .

۷ . در حوزه عمومی، میزان رای ولی امر است و مردم متدین موظفند با تبعیت از وی رضایت خاطر وی را فراهم آورند .

این رویکرد، تلقی رایج بنیادگرایان مسلمان در مصر، الجزایر، افغانستان و ایران است . آنان هر نوع حاکمیت مردمی را غصب حاکمیت خداوند می دانند . به عنوان شاخص ترین چهره های این رویکرد می توان از سید قطب و شیخ فضل الله نوری نام برد . این رویکرد را می توان از تریبون های رسمی ایران، از جمله نماز جمعه تهران شنید .

اما ویژگی های اسلام به کاررفته در دموکراسی اسلامی و مردم سالاری دینی به قرار زیر است:

۱ . انسان از دیدگاه اسلام، واجد کرامت و حامل روح الهی و عقل به عنوان رسول باطنی خداوند و در نتیجه شایسته مقام خلیفه اللهی است . لذا انسان قابل اعتماد است .

۲ . کمال دین به معنای کمال در هدایت گری است . اموری که فراتر از درک عقل انسان است یا غالب انسان ها در دست یابی به آنها خطا می کنند یا وصول به آنها زمان درازی می طلبد، از جانب دین در اختیار آدمیان قرار می گیرد . اما نباید اموری را که با عقل جمعی و با تجربه بشری قابل دست رسی است از دین انتظار داشت . دین حداکثر در این حوزه ها احکامی ارشادی ارائه می کند و بس .

۳ . از متن دین، شریعت و فقه، اموری قابل استنباط است که دین در مقام بیان آنها بوده است و ارائه طریق در آنها را وظیفه خود می دانسته است .

۴ . سیاست، یعنی تدبیر حوزه عمومی، کاری است عقلایی و از تجربه بشری بهره می برد و امری ثابت، تعبدی و تاسیسی نیست .

۵ . اسلام الگوی خاص و ثابتی برای قیمومیت و نظام سیاسی ارائه نکرده است .

۶ . احکام ثابت، بخشی از احکام شرعی هستند . بخش دیگر این احکام که از آن به «احکام متغیر» تعبیر می شود، به شرط عدم منافات با احکام ثابت و دنبال کردن اهداف عالیه دین، توسط عقل جمعی مسلمانان وضع می شود . اکثراحکام مورد نیاز سیاست از این قبیلند .

بر این اساس، مردم سالاری اسلامی، شیوه زندگی سیاسی مسلمانان در جهان مدرن است . دموکراسی دستاورد تجربه بشری در طول قرون و اعصار است . مراد از مردم سالاری دینی این نیست که این شیوه از کتاب و سنت استنباط شده است; بلکه مراد آن است که اولا این شیوه عقلایی منافاتی با تلقی یادشده از اسلام ندارد; ثانیا مسلمانان زندگی سیاسی خود را با این شیوه سامان می بخشند و ثالثا اندیشه اسلامی مبانی فلسفی مردم سالاری را تامین می کند .

از دو رویکردی که بیان شد، رویکرد اول تنها با حکومت اتوکراتیک و یا اریستوکراتیک سازگار است و برعکس، رویکرد دوم تنها با مردم سالاری دینی سازگار است . دینی بودن این حکومت ها در واقع به مبنای مشروعیت آنها بازمی گردد و تفاوت این دو رویکرد نیز در همان مشروعیت است . مطابق رویکرد اول، مشروعیت حکومت، مشروعیت الهی بلاواسطه است; یعنی خداوند مشروعیت را بدون وساطت مردم به فقیهان واگذار کرده است . اما بنا بر رویکرد دوم، خداوند تدبیر سیاسی مردم را به خود ایشان تفویض کرده ا