خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل پاردایمهای روشنفکری دینی در ایران معاصر

مشارکت، ۶ و ۸/۲/۷۹
 
چکیده: آنچه در ذیل آمده، خلاصه دو مقاله است. نویسنده تصریح می کند که جریان روشنفکری (و از آن جمله روشنفکر دینی) معلول حضور مدرنیته در جهان اسلام است و وظیفه روشنفکران تسهیل گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن می باشد. ایشان جریان روشنفکر دینی در ایران معاصر را به سه پارادایم (یا جریان) کلی تقیسم می کند: پارادایم احیا و اصلاح فکر دینی; پارادایم انقلابی گری و پارادایم عرفی گرایی.
 
تجربه تجدد (Modernity) محور تاریخ معاصر ایران بوده است و در دویست سال گذشته بسیاری از کشاکشهای سیاسی و نظری، جزئی از تلاشهایی بوده است که جهت نفوذ یافتن، دگرگون یا تعدیل کردن یا حتی تعطیل کردن پروژه تجدد در ایران معاصر صورت گرفته است.
روشنفکران، محصول عصر تجددند; هم بشیرند و هم نذیر. آنها از یک سو با تبلیغ دیدگاه های نوگرایی (انسان نو، جهان نو و زندگی نو) گذار از جامعه سنتی به جامعه متجدد را ممکن می سازند و از سوی دیگر با شعار محوری و حکمت آمیز(Mollo) «جسارت داشتن»، «به زیر سؤال کشیدن» و «مسائل را به سادگی نپذیرفتن و در آنها تعمق کنیم» امکان رهایی انسان از صغارت و رسیدن به بلوغ را فراهم می کنند. از آغاز عصر تجدد، نقش روشنفکران به عنوان گروه پیشتاز، در تحولات و دگرگونی های جامعه آشکار شد(بویژه نقش روشنفکران در انقلاب فرانسه ۱۷۸۹ م). این خصوصیت بعدها الهام بخش حرکتها و جنبشهای نوگرایانه در جهان شد.
با ورود مؤسسات تمدنی جدید و اشکال تجدد و ایدئولوژی های غربی که به فروپاشی ساختار اقتصادی اجتماعی جامعه سنتی منجر شد، تاریخ ایران معاصر شکل می گیرد. بنای جامعه جدید ایران معاصر به طور کلی از روی تجربیات الگوی غرب ساخته و بالا برده شده است. با ورود مؤسسات تمدنی جدید، روشنفکری پیرامونی نیز در ایران شکل می گیرد. همگام با پدید آمدن روشنفکری در ایران، روشنفکران دینی نیز پا به عرصه حیات می گذارند. این گروه برای پاسخگویی به مسائل نو و انطباق با دنیای جدید، به تجدید ساختار تفکر و معرفت شیعی دست زدند. از این رو، در دوران معاصر بر مبنای رهیافت «رهایی اجتماعی»، سه پارادایم مسلط در روشنفکری ایران شکل گرفته است:
۱. پارادایم احیا و اصلاح فکر دینی (از انقلاب مشروطه تا دهه ۱۳۲۰);
۲. پارادایم انقلابی گری (از ۱۳۲۰ تا ۱۳۶۸);
۳. پارادایم عرفی گری (از ۱۳۶۸ تا کنون).
الف) پارادایم احیا و اصلاح فکر دینی: در این پارادایم روشنفکران دینی تحت تأثیر امواج انقلاب فرانسه و اندیشه های تجدد لیبرالی غرب، دست به اصلاح واحیای فکر دینی زدند و تلاش کردند بین مفاهیم و نهادهای جدید غربی با معرفت دینی شیعی سازگاری و آشتی به وجود آورند. از مهمترین نمایندگان پارادایم احیا و اصلاح فکر دینی در تاریخ معاصر ایران، می توان از سید جمال الدین اسدآبادی، علامه نایینی و مهندس بازرگان (جوان) نام برد.
در دنیای جدید، نظریه احیا یا منطق احیا در میان روشنفکران دینی، به معنای تجدید مناسبات میان عقل و دین است و می کوشند تا دین را پرتو عقل نقاد درک کنند و به عبارت روشنتر به بازسازی (Reconstruction) عقلانی معرفت دینی بپردازند. شعارهای مهم روشنفکری دینی در این پارادایم، آزادی، دموکراسی، جامعه مدنی، گسترش نهادهای تجدد، اصلاح و مهندسی اجتماعی است. آنان با این پیش فرض آغاز می کنند که جهان اسلام از جهان غرب عقب مانده است و برای رسیدن به جامعه آرمانی مطلوب، گریزی از این ندا