خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ

فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ شامل 95 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازمانده هایی از کتاب الزواجر و المواعظ :

یکی از نکات مورد تأکید در اصالت نهج البلاغه, این مطلب است که قبل از سید رضی, کلمات و سخنان حضرت علی(ع) توسط عالمان و دانشمندان مسلمان اعم از شیعه یا سنی تدوین شده است;

[۱]

هرچند با تأسف فراوان اغلب این آثار باقی نمانده است. بنابراین باید برای یافتن نشانه هایی از این ادعا به سراغ آثار خطی و چاپی رفته و در آنها به جستجو پرداخت و ردپای از این آثار را یافت. خوشبختانه بخشی از چنین آثاری را عالمان زیدیه که اهتمام خاصی به نقل و تدوین سخنان آن امام همام داشته اند, در آثار خود آورده اند.

[۲]

میراث زیدیه, خاصه زیدیه ایران تا قبل از قرن ششم, از جهاتی اهمیت فراوان تری نسبت به تراث زیدیه یمن تا این تاریخ دارد.

[۳]

مهم ترین دلیل در برتری علمی آثار زیدیه ایران, قرار داشتن آنها در متن فرهنگ چندگانه اسلامی بوده است و از این جهت آنها نسبت به زیدیان گوشه نشین یمنی آثار بسیار مهمی تألیف کرده اند.

[۴]

از قرن ششم به بعد, اهمیت زیدیه یمن در حفظ و نگهداری از تراث زیدیه ایران است. تا چندی پیش تنها اندکی از این میراث ارزشمند زیدیه به چاپ رسیده بود و فقر شدید یمنیان و فشارهایی که از سوی دولت بر زیدیه وارد می شد, این مجال را از آنها گرفته بود تا نسبت به چاپ آثار خود اقدام کنند. در سالیان اخیر, مؤسسه الامام زید بن علی الثقافیه با بهره گیری از امکانات جدید چاپ, به نشر بخش اعظمی از این تراث گرانبها اقدام کرده است. در این نوشتار با بهره گیری از برخی از این متون چاپ شده, نشان خواهیم داد که یکی از مهم ترین متون در تدوین کلمات حضرت علی(ع) در دست عالمان زیدی بوده و امروز به راحتی می توان, بخش اعظم یکی از کتاب هایی تدوین شده در سخنان امیرالمؤمنین را که ظاهراً موجود نیست, با بهره گیری از متون زیدیه بازسازی کرد.

شیخ صدوق (متوفی۳۸۱ه.ق) در کتاب ارزشمند معانی الاخبار, مطالب و روایاتی را به نقل از ابواحمد حسن بن عبدالله بن سعید عسکری نقل کرده است.

[۵]

در میان مطالب نقل شده, توضیحاتی از عسکری در معانی کلمات برخی از خطبه های علی(ع) جالب توجه است.

[۶]

در حالی که شیخ صدوق, این مطالب را به نقل از خود عسکری و ظاهراً شفاهی از او نقل کرده, دیگر عالم امامی, رضی الدین ابن طاووس (متوفی ۶۶۴ه.ق) همان مطالب را به نقل از نسخه ای کهن, به تاریخ ذی قعده ۴۷۳ه.ق و از کتاب عسکری با عنوان الزواجر و المواعظ نقل کرده است.

[۷]

بر این اساس می توان گفت که شیخ صدوق در حقیقت مطالبی از کتاب الزواجر و المواعظ عسکری را به نقل از همو نقل کرده است. سؤالی که مطرح است, نخست هویت عسکری و دیگری کتاب الزواجر و المواعظ وی است. ظاهراً بخش اعظمی از این کتاب در جمع و تدوین سخنان امیرالمؤمنین با توجه به آنچه که ابن طاووس و شیخ صدوق نقل کرده اند, باشد.

ابواحمد عسکری و کتاب الزواجر والمواعظ

حسن بن عبدالله بن سعید بن اسماعیل بن زید بن حکیم مشهور به ابواحمد عسکری یا ابواحمد لغوی (متوفی ۳۸۲ه.ق) از عالمان نامدار قرن چهارم است,

[۸]

دوره ای که درخشش اقتصادی سیاسی و تساهل آل بویه به رونق آن کمک فراوانی کرد و مورخان از این دوره به دوره رنسانس اسلامی یاد کرده اند.

[۹]

عسکری یکی از عالمان برجسته در ادب است که آثار مختلفی که برخی از آنها چون التصحیف با عنوان شرح مایقع فیه التصحیف والتحریف به چاپ رسیده خاصه, در گردآوری

سخنان حکمی تألیف کرده است. در شرح احوال وی غالباً از کتاب های راحه الارواح, الحکم والامثال, تصحیح الوجوه والنظائر, الزواجر والمواعظ, صناعه الشعر والمختلف والمؤتلف مما یدخل منه الوهم علی المحدثین یاد شده است. وی نزد مشایخ بغداد, بصره, اصفهان و دیگر شهرها شاگردی کرده است. از مهم ترین اساتید وی ابوالقاسم بغوی, ابوداود سجستانی بوده است. صفدی در شرح حال وی تأکید کرده است که:

وبالغ فی الکتابه وعَلَت سنه واشتهر فی الآفاق بالدین والدرایه والتحدیث والاتقان وانتهت الیه ریاسه التحدیث والاملاء للآداب والتدریس بقطر خوزستان ورحل الیه الاجلاء للأخذ عنه والقراءه علیه. وکان یملی بالعسکر وتستر ومدن ناحیه ما یختاره من عالی روایته عن اشیاخه المتقدمین ومنهم: ابومحمد عبدان الاهوازی وابوبکر بن درید ونفطویه وابوجعفر بن زهیر ونظراؤهم.

[۱۰]

شهرت عسکری بدان حد بود که وزیر دانشمند بویهی, صاحب بن عباد (متوفی ۳۸۵ه.ق) از وی می خواهد تا به ری برود; هرچند عسکری به علت کبر سن از انجام این سفر عذر خواسته بود. از این توصیفات که در حق عسکری نقل شده, می توان دریافت که وی شخصیت بسیار برجسته ای بوده است. نکته ای که در اینجا مهم است, کتاب وی با عنوان الزواجر و المواعظ است. رضی الدین ابن طاووس در کتاب المحجه لثمره المهجه

[۱۱]

به تفصیل چند سلسله سند در روایت نقل وصیت نامه بسیار مشهور حضرت امیر به فرزندش امام حسن(ع) (من والد الفان المقر لزمان…) را از کتاب الزواجر والمواعظ عسکری نقل کرده است. هرچند ابن طاووس, متن خطبه را از کتاب کافی کلینی به دلیل تفاوت در برخی کلمات روایت وی با عسکری نقل کرده است. آنچه می توان استنباط نمود, آن است که عسکری, همانند دیگر ادیبان عصر خود که به نقل کلمات حضرت امیر اهتمام فراوانی داشته اند, در کتاب الزواجر والمواعظ خود, سخنانی از حضرت امیر را نقل کرده است.

[۱۲]

بنابراین می توان محتمل دانست که با مراجعه به کتاب هایی که توسط عالمان قرن پنجم و ششم هجری تألیف شده و مؤلفان آنها به نقل کلمات حضرت امیر توجه داشته اند, بتوان در آنها روایتی از این کتاب را یافت.

عبدالسلام بن عباس الوجیه, محقق نامدار و پر تلاش معاصر زیدی, به تازگی کتابی به نام الاعتبار و سلوه العارفین از عالم زیدی, ابوعبدالله حسین بن اسماعیل بن زید بن حسن بن جعفر بن حسن بن محمد بن جعفر بن عبدالرحمن شجری بن قاسم بن حسن بن زید بن علی بن ابی طالب جرجانی در جمله انتشارات مؤسسه زید بن علی الثقافیه به چاپ رسانده که برای عرفان پژوهان, خاصه عرفان پژوهان خراسان اثر بسیار ارزشمندی است.

[۱۳]

درباره تاریخ و مکان تولد شجری در منابع شرح حال وی اطلاع دقیقی نیست; تنها می دانیم که وی از زیدیه ایران است و براساس تاریخ وفات مشایخ او, می توان تاریخ تولد وی را نیمه نخست قرن چهارم دانست. فرزند وی, یحیی بن حسین المرشد بالله (متوفی ۴۷۹ه.ق)

[۱۴]

نیز از عالمان بنام زیدیه است. از جمله مشایخ شجری می توان به اسماعیل بن عباس وراق (متوفی ۳۳۳ه.ق), ابوالحسین احمد بن حسین هارونی (متوفی ۴۱۲ه.ق),

[۱۵]

ابوطالب یحیی بن حسین هارونی (متوفی ۴۲۴ه.ق)

[۱۶]

و پدرش ابوحرب اسماعیل بن زید حسنی اشاره کرد.

[۱۷]

از وی سوای کتاب الاعتبار آثار دیگری نیز باقی مانده که مهم ترین آنها اثری در علم کلام به نام الاحاطه فی علم الکلام است.

[۱۸]

الموفق بالله در آغاز کتاب, علت تألیف کتاب را چنین یاد کرده است: (فقد سألت املاء مختصر فی المواعظ عن أشتات الناس ونبذ من فنون ما نقل عن امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و أهل البیت(ع) فأجبتک الیه متوکلاً علیه, واستمددت من فضله عون التسدید ونجح التوفیق فانه مجیب). (ص۳۹) نکته بسیار با اهمیت کتاب الاعتبار وسلوه العارفین, منابع آن است. در جمله ای که از وی نقل شد, بر این مسئله تأکید شده که خواسته شجری, بیشتر بر ذکر سخنان منقول از امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) است. از این رو شگفت نخواهد بود که در این کتاب ما مطالب زیادی را به نقل از آن امام همام بیابیم. از طرف دیگر شجری علی القاعده باید از منابع مکتوبی استفاده کرده باشد. در حقیقت تأمل در اسناد کتاب نشانگر آن است که کتاب شجری, در واقع چیزی جز تخریجی از آثار کهن به روایت مشایخ وی از مؤلفان آن آثار نیست.

[۱۹]

یکی از این منابع کتاب الزواجر والمواعظ عسکری است. در قبل اشاره کردیم که رضی الدین ابن طاووس در کشف المحجه لثمره المهجه, به نسخه ای از کتاب الزواجر والمواعظ تألیف عسکری اشاره کرده کرده و از آن سلسله سند روایت وصیت نامه مشهور امام را به فرزندش, امام حسن(ع) نقل کرده است. نکته جالب توجه در کتاب الاعتبار و سلوه العارفین در این است که شجری نیز به هنگام نقل این وصیت نامه, تمام آن طرق را به نقل از اساتید خود به عسکری آورده و وصیت نامه را به نقل از عسکری به طور کامل نقل کرده است (ص۵۶۰ ۵۷۳). تأمل در اسناد کتاب نیز مؤید این مطلب است که شجری, روایاتی از کتاب الزواجر والمواعظ عسکری را تخریج کرده است. نقل ابن طاووس تنها مؤیدی بر این گمان است. تقریباً صد نقل قول در کتاب الاعتبار و سلوه العارفین با این سلسله سند از کتاب الزواجر والمواعظ عسکری نقل شده است: (أخبرنا ابوالحسن علی بن محمد بن احمد

[۲۰]

أخبرنا الحسن بن عبدالله بن سعید (العسکری)…).

[۲۱]

این نقل قول ها را می توان استخراج کرد و آنها را به عنوان بازمانده هایی از کتاب الزواجر والمواعظ عسکری جداگانه به چاپ رساند.

پرسش دیگر این است که کتاب عسکری تا چه زمانی موجود بوده است. می دانیم که این کتاب در دست ابن طاووس بوده و همو نقل قول هایی را از آن آورده است. رافعی (متوفی۶۲۳ ه.ق) در کتاب التدوین نیز نقلی از این کتاب را نقل کرده

[۲۲]

و ابراهیم بن قاسم شهاری (متوفی ۱۱۵۲ه.ق) در شرح حال یکی از عالمان زیدیه قرن ششم نیز به روایت این کتاب توسط وی اشاره کرده است.

[۲۳]

اهمیت کتاب الاعتبار و سلوه العارفین تنها به نقل قول از کتاب الزواجر والمواعظ نیست. یکی دیگر از آثاری که در قرن چهارم با هدف تدوین برخی از کلمات حضرت امیر تألیف شده, کتاب نزهه الابصار و محاسن الآثار, تألیف عالم اشعری, ابوالحسن علی بن مهدی طبری/ مامطیری است.

[۲۴]

کتاب مامطیری از جمله مصادر ابوطالب یحیی بن حسین هارونی (متوفی ۴۲۴ه.ق) در تیسیر المطالب فی امالی ابی طالب

[۲۵]

و ابن شهرآشوب (متوفی ۵۸۳ه.ق) در مناقب آل ابی طالب بوده است.

[۲۶]

کتاب نزهه الابصار نیز مورد استفاده شجری بوده و از آن به دو طریق روایاتی را تخریج کرده است. طریق شجری به کتاب نزهه الابصار چنین است: (أخبرنا ابوجعفر محمد بن القاسم الحسنی النسابه أخبرنا ابوالحسن علی بن محمد بن مهدی الطبری; أخبرنا الشریف ابوجعفر محمد بن القاسم أخبرنا ابومحمد عبدالله بن محمد الرویانی و ابوجعفر محمد بن عبدالحمید الطبری عن ابی الحسن علی بن مهدی الطبری…).

[۲۷]

شجری از متون دیگری برای نقل کلمات حکمی و اخلاقی بهره برده است. یکی از متون حدیثی اخلاقی, کتاب الؤلؤلیات تألیف مکحول بن فضل نسفی (۳۱۸ یا ۳۱۹ه.ق) بوده است. متن این کتاب در چند نسخه خطی باقی است, اما متأسفانه تا به حال به چاپ نرسیده است.

[۲۸]

شجری از این کتاب با این سلسله سند نقل روایت کرده است: (أخبرنا ابوعلی عبدالرحمن بن محمد بن فضاله النیسابوری قال أخبرنا ابوبکر احمد بن محمد بن اسماعیل ببخاری حدثنی مکحول بن فضل النسفی…).

[۲۹]

با این حال اهمیت کتاب شجری, محدود به نکات فوق نیست. شجری در موارد متعددی, اقوالی از عارفان بنام خراسانی چون احمد بن حرب (متوفی ۲۳۶ه.ق),

[۳۰]

یحیی بن معاذ,

[۳۱]

حاتم اصم,

[۳۲]

فضیل بن عیاض

[۳۳]

و دیگران نقل کرده که گمان نمی کنم در جایی دیگر نقل شده باشند. همچنین اشعار عرفانی فراوانی در این کتاب نقل شده که خود محتاج تحقیق جداگانه ای است و مطمئناً برای عرفان پژوهان خراسان از غنائم روزگار است.

[۳۴]

شجری خود نیز حظّی از شاعری داشته و در مواردی اشعاری از خود را نقل کرده است.

[۳۵]

توجه شجری به نقل قول از اهل بیت و سادات علوی نیز جالب است. وی عبارت های فراوانی را با ذکر عبارت وفی بعض کتب اهل البیت

[۳۶]

یا و روی فی بعض مواعظ اهل البیت

[۳۷]

نقل کرده است. همچنین وی اقوال فراوانی را از امام حسن مجتبی(ع)

[۳۸]

امام زین العابدین(ع)

[۳۹]

امام باقر(ع)

[۴۰]

امام صادق(ع)

[۴۱]

امام موسی بن جعفر(ع)

[۴۲]

و امام رضا(ع)

[۴۳]

نقل کرده است. شجری سه باب جداگانه با عنوان های باب فی کلمات النبی لامیرالمؤمنین (ص۲۸۲ ۲۸۸) و باب فیما واعظ الله به عیسی بن مریم (ص۲۸۹ ۲۹۸), من حکمه و اشعاره علیه السلام (یعنی علی(ع) ص۶۰۰ ۶۱۵) نیز آورده است. توجه خاص شجری به نقل خطبه های امیرالمؤمنین با توجه به اینکه وی این خطبه ها را مسند نقل کرده, بسیار با اهمیت است.

[۴۴]

شجری همچنین برخی از اشعار امیرالمؤمنین را نقل کرده که با توجه به قدمت این اثر جالب توجه است.

[۴۵]

باید شکرگزار مصحح محترم بود که با وجود بیماری و دسترسی بسیار اندک به منابع, علاوه بر تصحیح متن, در مجلدی جداگانه با عنوان معجم رجال الاعتبار و سلوه العارفین به شرح و ذکر احوال رجال مذکور در سند کتاب پرداخته است.

[۴۶]

[۱]

برای تفصیل مطلب بنگرید به: مقالات مرحوم سید عبدالعزیز طباطبائی در تراثنا با عنوان (نهج البلاغه عبر القرون); همو, اهل البیت فی المکتبه العربیه (قم, ۱۴۱۷ق), ص ۲۵۵ ۲۵۳. برای روایت نهج البلاغه نزد زیدیه نیز بنگرید به: محمد کاظم رحمتی, (نویافته هایی درباره نهج البلاغه), کتاب ماه دین, شماره ۶۸ ۶۹ (خرداد و تیر ۱۳۸۲), ص ۸۴ ۸۸.

[۲]

برخی از آثار زیدیه همچون تفریج الکروب و تکفیر الذنوب فی مناقب امیرالمؤمنین تالیف عالم نامور زیدی, اسحاق بن یوسف بن المتوکل علی الله (متوفی ۱۱۷۲ق), دائره المعارفی درباره آن حضرت است. این کتاب هنوز به زیور طبع در نیامده است. برای شرح احوال این عالم زیدی و نسخه های کتاب تفریج الکروب بنگرید به: عبدالسلام بن عباس الوجیه, اعلام المؤلفین الزیدیه, ص ۲۲۰ ۲۲۳. تورق اجمالی که بر نسخه خطی کتاب تفریج الکروب داشتم, به مورد خاصی که وی از کتاب های مورد بحث در این مقاله نقلی کرده باشد, برنخوردم.

[۳]

یکی از مهمترین تحولات در سالیان اخیر, تألیف فهرست هایی از نسخه های زیدیه یمن است. بسیاری از نسخه های خطی زیدیه ایران و یمن را اینک در کتابخانه های مهم اروپا, چون برلین, واتیکان, آمبروزیانا و لیدن می توان یافت. نسخه های خطی مهم زیدیه که اکنون در واتیکان, برلین و آمبروزیانا وجود دارد, حاصل سفرهای جهانگردان اروپایی به کشور یمن است. ادوارد گلاسر (

E.Glaser

) آلمانی به هنگام اقامت خود در یمن (۱۸۸۲ ۱۸۸۴, ۱۸۸۵ ۱۸۸۶م), ۲۴۶ نسخه نفیس را از یمن با خود به آلمان برد و این نسخه ها را به کتابخانه پادشاهی برلین (

Berlin Koeniglische Bibliothek de

) فروخت. در فاصله ۱۹۰۳ تا ۱۹۰۶ نیز تاجری اهل میلان ایتالیا به نام گابریل کاپروتی (.

Caprotti G), 1610

نسخه یمنی را با خود به ایتالیا برد که آنها را در صنعاء خریده بود و به کتابخانه آمبروزیانا فروخت (۱۹۴۰). فهرست نویسی این نسخه ها را گریفینی آغاز کرد, ولی قبل از اتمام کار درگذشت. فهرست وی در نه شماره مجله

Revista degli Studi Orientali

در فاصله زمانی ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۹ منتشر شده است. صلاح الدین منجد, تحریر عربی این فهرست را با اصلاحاتی منتشر کرده است. ر.ک: ألبیر نصری نادر, مساهمه المستشرقین فی نشر التراث الاسلامی الخاص بعلم الکلام, الفکر لعربی, ۱۹۸۳, عدد ۳۱, السنه الخامسه, ص ۳۰۷.

E. Griffini,”Lista dei manuscritti arabi nuovo fondo della Biblioteca Am osiana di

Milano,” Revista degli Studi Orientali,3 (1910)pp.253-278, 571-594, 901-921 (1911-12)pp.87-106, 1021-1048, 6 (1914-15)pp.1283-1316, 7(1916-18)pp.51-130, 565-628, 8 (1919-20)pp.241-367

.

مهمترین فهرست هایی که در سالیان اخیر منتشر شده, عبارتند از: عبدالله محمد الحبشی, فهرست مخطوطات بعض المکتبات الخاصه فی الیمن (لندن: مؤسسه الفرقان للتراث, ۱۹۹۴); عبدالله محمد الحبشی, مصادر الفکر العربی الاسلامی فی الیمن (صنعاء: مرکز الدراسات الیمنیه, ۱۹۷۸); ایمن فؤاد سید, مصادر تاریخ الیمن فی العصر الاسلامی (قاهره: مطبوعات المعهد العلمی الفرنسی للآثار, ۱۹۷۴); احمد عبدالرزاق الرقیحی, عبدالله محمد الحبشی و علی وهاب اللآنسی, فهرست مخطوطات مکتبه الجامع الکبیر صنعاء (یمن: وزارت الاوقاف و الارشاد, ۱۹۸۴); محمد سعید الملیح و احمد محمد عیسوی, فهرست المخطوطات المکتبه الغربیه بالجامع الکبیر بصنعاء (قاهره: ۱۹۷۸); حسین بن عبدالله العمری, مصادر التراث الیمنی فی المتحف البریطانی (دمشق, ۱۴۰۰). گرچه مهمترین فهرست منتشر شده از نسخه های خطی زیدیه, بی تردید کتاب مصادر التراث فی المکتبات الخاصه فی الیمن (صنعاء: موسسه الامام زید بن علی الثقافیه, ۱۴۲۲ق) در دو جلد و به کوشش عبدالسلام بن عباس الوجیه است. همچنین برای گزارشی از تاریخ تأسیس برخی کتابخانه های یمن و اهمیت آنها بنگرید به: اسماعیل بن علی الاکوع, التراث الفکری فی غابر الیمن و حاضرها, مجله مجمع اللغه العربیه الاردنی, السنه الرابعه, العدد ۱۱, ربیع الاول رجب, ۱۴۰۱ق/ ۱۹۸۱م, ص ۷۷ ۹۱. آقای سید احمد حسینی نیز در کتاب مؤلفات الزیدیه (قم, ۱۴۱۳ق) در سه جلد, کتابشناسی از آثار و تالیفات زیدیه ارایه کرده اند.

[۴]

واقعیت این است که اساس آثار زیدی در قرن ششم به بعد را متون کهن زیدیه ایران تشکیل می دهد. برای مثالی از این دست بنگرید به: حسن انصاری, زیدیه و منابع مکتوب امامیه, علوم حدیث, شماره ۲۰ (تابستان ۱۳۸۰), ص ۱۴۹ ۱۶۱.