خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تجدید بناهای طبیعت گرایانه از دین (۱)

در فلسفه، طبیعت گرا به کسی گفته می شود که قائل است چیزی افزون بر طبیعت وجود ندارد. طبیعت گرا خود را متعهد می بیند دین سنتی را که براساس اعتقاد به ماوراء طبیعت بنا شده مردود شمارد. اما این لزوما بدان معنی نیست که دین را بماهو دین مردود شمارد. بسیاری از طبیعت گرایان برای دین سنتی جایگزینی در نظر می گیرند که کارکردهای نوعی دین را داراست; بدون اینکه مدعایی فراتر از جهان طبیعی داشته باشد. بسته به اینکه طبیعت گرایان چه چیزی را خدا محسوب دارند، یعنی چه چیزی را به عنوان متعلق پرستش برگزینند، بهتر می توان صورتهای طبیعت گرایانه از دین را رده بندی کرد. در دین سنتی از آن رو خدای انسانوار فوق طبیعی پرستش می شود که او را سمت الراس خیر و قدرت، هردو، می دانند. می توان گفت از آن رو پرستش دینی به فلان وجود اختصاص یافته که تلقی از آن وجود این است که در جریان حوادث رایی نافذ دارد. و حداقل آن قدرت را بالقوه در مسیر خیر اعمال می نماید. از این امر چنین برمی آید که برای یافتن کانونی جهت واکنشهای دینی در جهان طبیعت باید درپی یک منشا اساسا طبیعی برای ارزش باشیم. صورتهای مختلف دین طبیعت گرایانه، در اینکه این منشا در کجا قرار دارد اختلاف نظر دارند. کلا می توان گفت دستاوردهای ارزشی در زندگی انسان معلول دو نوع عامل هستند: ۱. استعدادهای طبیعی انسان به همراه اندوخته دستاوردهای گذشته او در میراث فرهنگی جامعه ۲. امور و فرایندهایی در طبیعت غیرمتعلق به انسان که انسان برای امکان موفقیتهایش و درواقع اصل زندگی اش به آن وابسته است. بیشتر طبیعت گرایان متعلق دینی خویش را بر یکی از این دو شق جای می دهند. گو اینکه برخی تلاش دارند که توازنی همسنگ میان هر دو برقرار سازند.
اومانیستهای مذهبی بیشتر بر اولین عامل پای فشرده اند. از افراد این گروه لودیک فوئر باخ و آگوست کنت در قرن نوزدهم و جان دیوئی واریک فرم در قرن بیستم هستند. پرنفوذترین اینان آگوست کنت است.
از نظر کنت فرد انسانی هرچه هست و هرچه دارد، مدیون انسانیت است. اینکه او می تواند انسان گونه زندگی کند از آن روست که وی در قابلیتهای عام روانشناختی و بیولوژیک طبیعت انسانی شریک است. و اگر افراد متعلق به فلان نسل می توانند یک زندگی کاملا انسانی را دارا باشند این را مدیون زحماتی هستند که اسلافشان در پایه ریزی میراث فرهنگی آنها متحمل گشته اند. افزون بر این، طبق رای کنت خدمت به انسانیت، به اشکال مختلفش، شریفترین آرمانی است که می توان به یک فرد پیشنهاد کرد و انسانیت، برخلاف یک خدای قادر متعال، به این خدمت نیازمند است. از اینرو کنت «مذهب انسانیت » را پیشنهاد کرد; مذهبی که در آن، متعلق پرستش، انسانی است که گرچه به حیث زمانی مکانی ازهم گسیخته است، اما به عنوان یک موجود وحدانی نگریسته می شود.
کنت برخلاف بسیاری از طبیعت گرایان در مورد مشروح کارکردهای دین پیشنهادی اش ابهام نداشت. او تحت تاثیر ساختار شعایری کاتولیسیسم رومی بود و آن را به عنوان مدل اتخاذ کرد. به عنوان مثال در مراسم پیشکش، که مماثل غسل تعمید است والدین طی یک مراسم عمومی باشکوه، فرزند خود را وقف خدمت به بشریت می کنند. مراسم جمعی باید با انجام منظم دعای فردی که کنت بیشترین تاکید را بر آن داشت تقویت مجدد شود. هر فرد مکلف است که روزانه چهارمرتبه دعا کند و هریک از این دعاها دو بخش است: بخش تذکاری و بخش تطهیرگر. در بخش اول فرد به یکی از خدمتگذاران بزرگ بشریت متوسل می شود، در اعمال او بشدت تامل می کند و بدین سان ملهم می شود که او را سرمشق قرار دهد و بدین گونه عشق فرد به انسانیت تسریع می شود. اما بخش تطهیرگر به خواسته های شریفی که بدین ترتیب برانگیخته شده اند تجلی با ابهتی می دهد و طی آن فرد خود را وقف بشریت می کند. شعائر دیگر عبارتند از سیستمی ازجشنهای دینی و تقویمی از قدیسان انسانیت، که برای دعاهایی که در هر روز از سال صورت می گیرد، مواد لازم را فراهم می آورد.
شاید بتوان برخی از ایده های مربوط به شور و اشتیاق دینی را که تامل در انسانیت آن را در کنت ایجاد نموده، از پاراگراف ذیل از کتاب کنت به نام The Generalview of positivism دریافت:
«وجودی که همه اندیشه های ما بر آن متمرکز است وجودی است که هستی اش خالی از تردید است. ما به این وجود، نه تنها در حال حاضر بلکه در گذشته و حتی در آینده، نیز معترفیم و همواره این موجود را متعلق یک قانون بنیادین می یابیم. قانونی که به کمک آن قادر شده ایم آن موجود را به عنوان یک کل درک کنیم. ما بالاترین سعادت خود را در عشق عام قرار داده و بدین سان تا آنجا که ممکن است برای دیگران زندگی می کنیم; هم در حیات جمعی و هم در حیات فردی. چراکه در دین ما این هر دو به گونه ای تنگاتنگ به هم پیوسته اند; دینی که آراسته به همه زیباییهای هنر است و در عین حال هیچ گاه با علم ناسازگار نیست. ما پس از اینکه بدین سان توانهای خود را به نهایت درجه به کار گرفتیم و به زندگی فانی خویش تقدس و جذابیت بخشیدیم، در نهایت برای همیشه در وجود اصلی مشارک می شویم. وجودی که تمام ماهیات شریفه بالضروره در حیات او مشارکند. تنها از طریق پرستش انسانیت است که ما می توانیم واقعیت باطنی و شیرین وصف ناپذیر این مشارکت را احساس کنیم. (ص ۴۴۴)
کنت در زمان حیات خویش نفوذی قابل ملاحظه داشت و برخی از بخشهای عملی مذهب انسانیت او تحقق سریع یافت، ولی دوام نداشت و در این زمان احتمالی قوی هست که احیا شود. ما که در قرن بیستم زیر ضربات دو جنگ جهانی تلوتلو می خوریم و هر ساعت انتظار داریم که ناقوس مرگ تمدن به صدا درآید راغب نیستیم نسبت به انسانیت چشم بسته رشد کنیم. اومانیستهای جدید آهنگ آن دارند که در تکریم و تقدیسهای خویش دقیقتر باشند. آخرین گرایش این است که جنبه های آرمانی تر انسان، آرمانهایی در باب حقیقت، زیبایی و خیر، را برای عبادت دینی جدا کنیم. یا تاکید از انسان، آن گونه که خارجا وجود دارد، برداشته شود و بر آرمانهایی گذاشته شود که او در لحظات بهتر تعقیب می کند. از این رو جان دیوثی در کتاب خود ذیل عنوان ایمان مشترک، (a common faith) خدا را این گونه تعریف می کند: «وحدت تمام اهداف آرمانی که ما را به میل و عمل برمی انگیزد».(ص ۴۲۰).
دیوئی برخلاف کنت، علاقه ای به بسط یک دین طبیعی نظام مند از خود نشان نمی داد. ظاهرا در ذهن او تشکیلات و مراسم دینی به گونه ای بسیار تنگاتنگ با مابعدالطبیعه ای که از نظر او مردود است قرین اند. مساله مهم برای دیوثی «کیفیت دینی » است که تجربه می تواند تحت شرایطی معین آن را متکفل گردد. هرگونه وحدت خود کلی پیرامون تعقیب یک هدف آرمانی کیفیت دینی محسوب می شود. دیوئی بر این پای می فشرد که این یک کیفیت است و نه نوعی از تجربه. هرگاه شخصی کاملا به تعقیب یک آرمان ملتزم باشد، چه آرمان علمی، چه اجتماعی، چه هنری و یا هر آرمان دیگر، تجربه او رضایت خاطری را که همواره مشخصه ارزشمندترین چیزها در دین بوده فراهم می آورد. بنا به نظر دیوئی، در دین سنتی پیرایه های بی ربط و نابجا و بویژه جزمیتهای کلامی که این یفیت برحسب آن دنبال می شده، این کیفیت را از کار انداخته و آن را از نظر پنهان ساخته است. در گذشته تمامیت خود در تعقیب آرمان را خدمت به خدا، وحدت با خدا، یا انقیاد در مقابل خواست خدا می دانسته اند. اعتقاد دیوئی بر آن است که اگر جستجو و فحص تحت این بیرق [جزمیات فوق طبیعی] صورت گیرد این کیفیت را می توان به گونه ای مؤثرتر دنبال کرد. برای انسان متامل همواره جزمی