خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سر دلبران نهج البلاغه در کلام رجال اندیشه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سر دلبران نهج البلاغه در کلام رجال اندیشه :

در امثال و حکم عربی شهرت دارد که «کلام الملوک، ملوک الکلام » ، این سخنی به غایت حکیمانه است، نهج البلاغه مولا امیرالمؤمنین که الحق «اخ القرآن » نام گرفته نیز مصداق عالی این سخن حکمت آمیز است، زیرا از زبان و قلم بزرگ مردی تراویده که در جهان سخنوری یگانه بوده کلامش سرآمد کلام هاست از همین روی درباره این اثر جاودانه گفته اند «فوق کلام المخلوق و دون کلام الخالق » .

آری، امام مؤمنان در عرصه سخنوری گوی سبقت از همگان ربوده و توسن بلاغت را در میدان فصاحت بی مهابا تازانده و هیچ کسی یارای هماوردی با او را ندارد، و نه تنها هم کیشان امام متقین بر بی رقیبی وی اذعان دارند، بلکه سخنوران غیر مسلمان هم بر این امر گواهند، و جز این نیست که کلام امام علی (ع) مؤید از جانب حق است و از زبان و قلمی تراویده که در شهر علم نبی (ص) بوده است .

خوش تر آن باشد که سر دلبران

گفته آید در حدیث دیگران

در ابتدا جهت تیمن به ذکر بیاناتی از بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی (ره) می پردازیم:

ما مفتخریم که کتاب «نهج البلاغه » که بعد از قرآن، بزرگترین دستور زندگی مادی و معنوی و بالاترین کتاب رهایی بخش بشر است و دستورات معنوی و حکومتی آن بالاترین راه نجات است، از امام معصوم ماست » . ^(۱)

و در پیام دیگری آن را شفای دردهای فردی و اجتماعی دانسته و آن را اقیانوسی معرفی می نماید که هر دانشمندی در آن فرو رود غرق می شود . ^(۲)

سخنوران و دانشی مردان عرب به حکم همزبانی اولین کسانی اند که حلاوت این اثر ماندنی را چشیده اند:

سیدرضی که خود همت به جمع آوری این اثر سترگ گماشته و با نهج البلاغه جاودانه شده و همچون قطره ای که خود دریا شده می نویسد:

«جویندگان و سود برندگان از آن زیاد است و این به دلیل گران سنگی و قدر و منزلت این کتاب در فراهم داشتن شگفتی های سخن وری و زبان آوری اوست . ^(۳)

عبدالحمید کاتب از سخنوران بزرگ عرب در عهد مروان، چشمه جوشا مکتب ادبی خود و سبب نویسندگی اش را حفظ خطبه هایی چند از نهج البلاغه می داند .

«هفتاد خطبه از خطبه های علی (ع) را حفظ کردم و پس از آن ذهنم جوشید که جوشید» . ^(۴)

و چون از فصاحت و بلاغت سخنان او پرسیدند پاسخ می دهد که حفظ کلمات علی سبب فصاحت و بلاغت سخنانم شده است .

در همین راستا باز هم سیدرضی می نویسد:

«بعد از قرآن و بیانات پیامبر اکرم (ص) هر کلام و خطبه و مقاله ای را که خواندم و شنیدم توانستم با آن رقابت کنم و بهتر از ان یا همانندش را بگویم مگر کلمات امیرالمؤمنین علی «ع » را که هرچه کوشیدم توانایی رقابت با آن را در خود نیافتم » . ^(۵)

ابن ابی الحدید که عالم سنی مذهب منصفی است و شرح بزرگش بر نهج البلاغه شهرت جهانی دارد سخنان مولا را برتر از کلام مخلوق و کمتر از کلام الهی دانسته و می گوید اگر چه یاران پیامبر (ص) از فصیحان بودند ولی علی (ع) از همه آنها افصح بود .

همگان دو هنر خطابه و نویسندگی را از وی فرا گرفته اند، و به همین دلیل است که یک دهم بلکه یک بیستم آنچه را که مردمان از سخنان علی (ع) گردآوری کرده و حفظ کرده اند در مورد سخنان هیچ یک از صحابه رسول الله (ص) انجام نداده اند با این که در میان آنان نیز فصحای بزرگی وجود داشته اند .

و سپس کلام امام (ع) را برتر از کلام حکیمانی چون افلاطون، ارسطو و سقراط دانسته است و می گوید:

«فصاحت را بین که چگونه مهار خود را به دست علی داده و زمام خویش را به وی سپرده است . نظم شگفت الفاظ را بنگر که یکی پس از دیگری می آیند و در اختیار او قرار می گیرند . گویا چشمه ای است که خود به خود و بدون زحمت از زمین می جوشد . سبحان الله که جوانی از عرب و در شهری چون مکه می بالد و با هیچ حکیمی هم برخورد نکرده است اما کلماتش در حکمت

نظری، برتر از سخنان افلاطون و ارسطو قرار گرفته و با اهل حکمت عملی نیز آمد و شد نداشته اما از سقراط هم پیشی گرفته است » . ^(۶)

امام یحیی یمنی می گوید:

«از معانی گوارا و شیوای سخنان علی (ع) هر سخنوری سیراب شده و به سبک کلام وی هر خطیبی لباس سخنوری به تن کرده است چرا که مولا آبشخور بلاغت و زاینده آن است و ابر پر بار فصاحت می باشد به حدی که خود فرمود: ما فرمانروایان کشور سخن ایم و درخت سخنوری در وجود ما ریشه دونیده و شاخه ها آورده است » . ^(۷)

شیخ محمدحسن نانل المرصفی که از ادیبان مهم جهان عربی است نهج البلاغه را همچون قرآن کریم، نوعی معجزه می داند و می گوید:

«نهج البلاغه برهانی روشن بر این است که علی (ع) بهترین نمونه زنده روشنایی و دانش، هدایت و فصاحت و معجزه قرآنی است . در این کتاب دلائل و نشانه هایی از دانش وسیع و سیاست صحیح و موعظه هایی روشن گر امام علی (ع) به چشم می خورد که شبیه آن در آثار هیچ یک از دانشمندان بزرگ و فیلسوفان و نوابغ دیده نمی شود .

مولا در ژرفای دانش و دین و سیاست فرو رفته و در همه این موارد سربلند بیرون آمده است » . ^(۸)

شیخ ناصیف یازجی، عقیده دارد:

«کسی که می خواهد در دانش و نگارش برتر از همه قرار گیرد باید به نهج البلاغه متوسل شود و از حفظش کند» .

وی به فرزندش سفارش می کند که هرگاه خواستی در دانش و ادب و نگارش بر دیگران برتری جویی حتما قرآن و نهج البلاغه از بر کن . ^(۹)

طه حسین، ادیب بزرگ معاصر مصری که امروزه به سمبلی ادبی برای ادیبان عرب مبدل شده و وجهه مذهبی زیادی هم ندارد عقیده دارد که:

«من پس از وحی خداوندی، سخنی شیواتر و زیباتر از کلمات علی (ع) را سراغ ندارم » . ^(۱۰)

«امین نخله » می گوید:

«هر کس بخواهد روح تشنه خود را از بیانات علی (ع) سیراب سازد باید به نهج البلاغه روی آورد و آن را با دقت و صفحه به صفحه بخواند و گام نهادن در پرتو آن را فرا گیرد» . ^(۱۱)

«ابن نباته » عبدالرحیم بن محمد اسماعیل، خطبه ها و مواعظ مولا را گنجی تمام نشدنی می داند و می گوید:

«از خطابه ها گنجی از برکرده ام که هرچه از آن بردارم نمی کاهد و بلکه افزون می شود و بیشتر آنچه را که از برکرده ام حدود یکصد فصل از کلمات موعظه آمیز علی بن ابیطالب است » . ^(۱۲)

شیخ محمد عبده که در زمان خود شیخ مطلق از هر بود و افتخار شاگردی مفخر شرق «سید جمال الدین اسدآبادی » را دارد و چه بسا شرح نهج البلاغه وی نیز نشانی از تاثیر روح شیعی و حماسی سید بروی باشد و سخنان امام را پس از آیات قرآنی و کلمات رسول الله (ص) جامع ترین کلام دنیای عرب می داند . وی می گوید:

در میان تمام مردم عرب کسی نیست که معتقد نباشد سخن علی (ع) پس از قرآن و احادیث رسول خدا (ص) شریف ترین و بلیغ ترین و جامع ترین سخنان است » . ^(۱۳)

همو در فراز دیگری آن را آموزشگاه پند و حکمت دانسته و تمسک بدان را پاک کننده دل ها می داند . ^(۱۴) عبده می نویسد:

«در هنگام مطالعه نهج البلاغه هرگاه به فصلی دیگر می رسیدم حس می کردم که پرده های سخن عوض می شوند و آموزشگاههای پند و حکمت تغییر می یابند . گاهی خودم را در میان جهانی می یافتم که روح بلند معانی با زیور عبارات تابناک آن را آبادان ساخته است . این معانی، پیرامون جانهای پاک و دلهای روشن می گردد تا به آنها رستگاری و الهام کند و به مقصد عالی شان برساند و از لغزش گامهای گوناگون دورشان سازد و به شاه راه مستحکم فضیلت و کمال برساند» . ^(۱۵)

این گونه سخنان از مردی که خود هم فقیه است و هم در میدان ادبیات عرب شهره ور است بیانگر مکانت و منزلت والای نهج البلاغه می باشد .

یکی دیگر از ادبای شهیر عرب «دکتر زکی مبارک » صاحب کتاب های مهم «النثر الفنی » و «عبقریه الشریف » و تحقیقات برجسته در آرایه های ادبیات عرب است . وی در کتاب «النثر الفنی » که به بررسی زیبایی های کلام عرب پرداخته پس از توصیف نثر فنی درباره جایگاه سخن بحث می کند و چنین ادامه می دهد:

«نامه های علی بن ابی طالب و خطب و وصیت نامه و عهدنامه های او از صنعت ایجاز و تطویل بجا برخوردار است . علی وقتی که پیمان نامه می نویسد گفتار را طولانی می سازد چرا که عهدنامه، دستورهای سیاسی منطقه ای را که حاکم بدانجا اعزام می شود در بردارد اما زمانی که برای خواص یاران خود نامه می نگارد عبارت ها کوتاه است چرا که در این گونه موارد موجبی برای طولانی ساختن گفتار نیست » . ^(۱۶)

به گفته دکتر «علی الجندی » رئیس دانشکده علوم قاهره، سخنان حضرت علی (ع) به حدی زیباست که گویی شعر منثور است . وی درباره نثر امام می گوید:

«نوعی خاص از آهنگ موسیقی که بر اعماق احساسات پنجه می افکند در این بیانات هست . از نظر سجع، چنان منظوم است که می توان آن را «شعر منثور» نامید . ^(۱۷)

«ابوعثمان عمروبن جاحظ » که از ادبای بنام و طراز اول ادبیات عرب است به جمله با ارزش «قیمه کل امرئ ما یحسنه » که تراویده فکر بلند امام متقین است اشاره می کند و می گوید:

«اگر از نوشته های علی (ع) جز همین کلمه را نداشتیم آن را شافی و کافی و بی نیاز کننده می یافتیم بلکه آن را برتر از کفایت و منتهی به غایت می دانستم چرا که نیکوترنی سخن آن است که اندک آن ترا بسیار بی نیاز سازد و معنی آن در ظاهر لفظ باشد» . ^(۱۸)

گذشته از گفتارهای عرب زبانان، به مصداق «همدلی از همزبانی خوش تر است » فارسی گویان نیز افزون بر تمایلات شیعی که خود موجب اهتمام آنان به کتاب مولا شده، چون ذاتا اهل ذوق و عرفانند به سخنان زیبا و حکمت آمیز گرایش دارند . لذا نهج البلاغه در میان ایرانیان، پس از قرآن مکانت عالی را بدست آورده و همواره در کنار کتاب الهی زینت افزای کاشانه هر مسلمانی است . در این فراز بجاست به بررسی گفتارهایی از دانشوران ایران زمین پیرامون کلمات عالی شان مولا علی (ع) بپردازیم .

یکی از شارحان بزرگ فارسی نهج البلاغه مرحوم ملا صالح روغنی قزونی است که در عهد شاه عباس دوم سلیمان صفوی می زیسته و از مترجمان زبردست عصر خویش بوده و ترجمه ها و شرح های او بر کتب مهمی چون نهج البلاغه، صحیفه سجادیه و مثنوی رومی در دربار صفوی مقبولیت تام داشته است . وی از شاگردان حکیم متبحر «میرداماد» می باشد . ^(۱۹) مهم ترین اثر وی «شرح نهج البلاغه » به فارسی است که به گفته مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی از سودمندترین و مفیدترین شرح های نهج البلاغه است ^(۲۰) که البته چاپ هم شده است .

این دانشی مرد، نهج البلاغه را جامع و عدیم المثل و فوق طاقت بشری دانسته است . ^(۲۱) استاد علی دوانی که امروزه از رجال شرح حال نویس مهم به شمار می رود و تالیفات متعددی در آثار و احوال دانشمندان دارد برآنند که نهج البلاغه خود بهترین وسیله شناخت امام متقین علی (ع) است . دانشمندان معتقدند که پس از قرآن دنیای اسلام کتابی از لحاظ ابعاد و ارزشهای اسلامی همچون نهج البلاغه در اختیار ندارند . ^(۲۲)

گروهی دیگر نیز نهج البلاغه را به عنوان برگزیده سخنان مولا، بیان گر اسلام راستین و ترجمان وحی خدا و برگدان شیوایی قرآن می دانند ^(۲۳) و منشا این دفتر حکمت را