خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن :

نگارنده ضمن بررسی «ماهیت جامعه » از دیدگاه جامعه شناسان و متفکران معاصر اسلامی معتقد است جامعه به لحاظ ماهوی فی الجمله اصالت دارد، یعنی گرچه متفکران اسلامی اصالت به مفهوم «دورکیمی » را قبول ندارند ولی در مورد جبرهای اجتماعی به مفهوم «گورویچی » اتفاق نظر دارند .

با فرض پذیرش اصالت، جامعه قانونمندی های ویژه ای خواهد داشت که منحصر به فرد و جدای از قانونمندی های افراد است . این قانونمندی ها از دیدگاه قرآن قابل شناخت است; قرآن دو روش «تطبیقی » و «تحلیلی » را برای شناخت جامعه راهنمایی می کند که در واقع به شیوه جامعه شناختی مهر صحت می گذارد .

روش تحلیلی مبتنی بر روش تطبیقی است . با مقایسه جوامع می توان عناصر سازنده و مخرب را شناخت و با مدل های به دست آمده از روش تطبیقی، می توان به جامعه خاص پرداخت . سه الگوی روش تطبیقی، همزمان، در زمان و ترکیبی، نمونه هایی در قرآن دارند که سومی به وضوح در سوره شعرا منعکس است . سرگذشت قوم سبا نیز الگوی مناسبی از روش تحلیلی در قرآن می باشد .

مقدمه

درآغاز لازم است مفاهیم کلیدی را بررسی کنیم . مفهوم «جامعه » از مهم ترین مفاهیمی است که بحث از موضوع مقاله مستلزم تبیین این مفهوم است; از این رو برای تحلیل فایل پاورپوینت کامل مبانی جامعه شناسی در قرآن، با این سؤال مواجه می شویم که جامعه چیست؟ آیا از دیدگاه قرآن، جامعه ماهیت استقلالی دارد؟ اگر پاسخ به این سؤال منفی باشد (یعنی بدون ثبوت موضوع)، آیا بحث از شناخت عبث نخواهد بود؟ در صورت ثبوت ماهیت استقلالی جامعه (احراز موضوع)، با این سؤال مواجه می شویم که جامعه را چگونه می توان شناخت؟ بدین ترتیب تبیین عدل دوم مفهوم ترکیبی «جامعه شناسی » وظیفه دیگر این مقاله است، به چه روشی می توان جامعه را شناخت؟ آیا اصولا شناخت جامعه و درک قانونمندی های آن ممکن است؟ قرآن به عنوان کتاب راهنما ^(۲) چه راهکارهایی را پیش پای رهپویانش قرار می دهد؟ از سویی، عمده ترین دغدغه بنیان گذاران جامعه شناسی پاسخ به دو سؤال فوق به صورت مطلق بود که این مقاله پاسخ به سؤالات مذکور را از دیدگاه قرآن پی گیری می کند; از این رو با دورکیم (۱۸۵۸- ۱۹۱۷م) و زیمل (۱۸۵۸- ۱۹۱۸م) هم صدا می شویم که استقلال هر علمی، به دارا بودن «موضوع مشخص » و «روشمند بودن » مطالعه آن است . به تعبیر زیمل، هرگاه یک گروه دو نفره با اضافه شدن فرد سومی به گروه سه نفره تبدیل می شود، تحول جامعه شناختی تعیین کننده ای رخ می دهد و امکانات اجتماعی تازه ای – همانند نقش میانجی، داوری، همدستی – پدیدار می شود که در گروه دو نفره نمی تواند به وجود آید . این قضیه، همان پیدایش ساختارها و جدا شدن آنها از افراد و آغاز تسلط بر آنهاست که مبین ماهیت مجزای گروه اجتماعی و به تعبیر عام تر «جامعه » است . ^(۳)

زیمل عقیده داشت که برای یک رشته، داشتن موضوعی متمایز مستلزم تمرکز تحلیلی متمایزی نیز است . سایر رشته های علوم اجتماعی گرایش دارند حول یک علاقه و توجه به حیطه معینی از حیات اجتماعی سازمان یابند . مساله آنها این است که وقتی افراد با انگیزه کسب و کار (علم اقتصاد) یا یادگیری (آموزش و پرورش) یا قدرت (علم سیاست) به فعالیت می پردازند چه پدیده ای رخ می دهد . زیمل دریافت اگر جامعه شناسی بخواهد قلمرو خاص خود را داشته باشد باید با تمرکز تحلیلی جدیدی سازگار شود، تحلیلی که متضمن تجرید از سپهرهای متفاوت محتوایی است که برای صور ارتباطی از قبیل قرار داد، سلطه اقتدارگرا یا عشق مشترک است . ^(۴)

گرچه دورکیم در تاکید بر سطح تحلیل و مشخص کردن موضوع مجزا ^(۵) برای جامعه شناسی از شهرت به سزایی برخوردار است، لیکن ایده نه چندان مشهور زیمل را استخدام کردیم، چون ایشان برخلاف دورکیم با تاکید بر ساختارهای جمعی نقش کنش های فردی را نادیده نگرفته بلکه معتقد است ساختارهای جمعی الزام آور در طی فرآیند کنش های متقابل جمعی شکل گرفته و ماهیت متمایزی پیدا می کنند .

زیمل هم با نظریه کل نگرانه که بر اساس آن جامعه یک موجودیت فراسازه واره ای (سوپر ارگانیک)، دارای هستی یا خواص اخلاقی مستقل است، هم با نظریه ذره گرایانه که فقط به واقعیت فرد قائل است و وجود هرگونه قواعد فراتر از سطح فرد را رد می کند مخالف است . به جای این دو، وی چنین عنوان می کند که «جامعه » از بر همکنش های (تعامل های) الگوداری که افراد به هنگام پیوند با یکدیگر، به منظور دست یابی به هدف های گوناگون می آفرینند، تشکیل شده است . ^(۶)

به زعم نگارنده، قرآن کریم با نسبت دادن برخی از کنش ها، کارکردها و نگرش ها به گروه های قومی و جوامع جغرافیایی (قریه ها)، برای جوامع هویت استقلالی قائل است، ولی برخلاف دیدگاه دورکیمی، نقش افراد را نیز نادیده نمی گیرد; از این رو خداوند فرد را مامور تغییر نظام اجتماعی می کند که داستان پیامبران در سیره قرآنی از این گونه است; بنابراین ایده نظری زیمل برای توصیف الگوی قرآنی شناخت جوامع مناسبت تر به نظر می رسد .

با توجه به مطالب بالا، ابتدا ماهیت جامعه از دیدگاه قرآن را بررسی کرده، سپس به شیوه های شناخت جامعه از منظر قرآنی می پردازیم .

ماهیت جامعه

اصالت جامعه و استقلال ماهوی از مباحث دامنه داری است که کاوش در این زمینه مقاله جداگانه ای را می طلبد، از این رو برای تبیین مساله، به سبک مقدمه بندی آیه الله مطهری ^(۷) می پردازیم:

۱ . ترکیب اعتباری: ترکیب جامعه از افراد، ترکیب اعتباری است; پس جامعه وجود اصیل و عینی ندارد، بلکه وجودش اعتباری و انتزاعی است، در چنین برداشتی، افراد استقلال اثر و نیز استقلال ماهوی خویش را حفظ می کنند .

۲ . ترکیب صناعی: مرکب صناعی نوعی مرکب حقیقی است هر چند مرکب طبیعی (شیمیایی) نیست . مرکب صناعی مانند یک ماشین است که دستگاهی مرتبط الاجزاست، که اجزا هویت خود را از دست نمی دهند، ولی استقلال اثر خود را از دست می دهند .

۳ . ترکیب حقیقی (روح ها و اندیشه ها) : جامعه مرکب حقیقی است از نوع مرکبات طبیعی، ولی ترکیب روح ها و اندیشه ها و عاطفه ها و خواست ها و اراده ها و بالاخره ترکیب فرهنگی نه ترکیب تن ها و اندام ها . این ترکیب، از آن جهت که اجزا در یکدیگر تاثیر و تاثر عینی دارند و موجب تغییر یکدیگرند و اجزا هویت جدیدی می یابند، ترکیب طبیعی و عینی است، اما از آن جهت که «کل » و مرکب به عنوان یک «واحد واقعی » وجود ندارد با سایر مرکبات طبیعی فرق دارد .

۴ . ترکیب حقیقی: جامعه مرکب حقیقی است، بالاتر از مرکبات طبیعی . در مرکبات طبیعی، اجزا قبل از ترکیب، از خود هویتی و آثاری دارند که در اثر تاثیر و تاثر در یکدیگر و از یکدیگر، زمینه پدیده جدیدی پیدا می شود; اما انسان در مرحله قبل از وجود اجتماعی، هیچ هویت انسانی ندارد و تمایلات، گرایش ها و عواطفی که به انسانیت مربوط است در پرتو روح جمعی پیدا می شود . مطابق این نظریه، هر چه هست روح جمعی و وجدان جمعی است . شعور و وجدان فردی مظهری از شعور و وجدان جمعی است و فرد در جامعه نه استقلال اثر دارد و نه استقلال هویت .

شهید مطهری ضمن ارزیابی نظریه های مذکور، در تفسیر نظریه سوم می گوید نظریه سوم هم فرد را اصیل می داند و هم جامعه را، از این نظر که وجود اجزای جامعه (افراد) را در وجود جامعه حل شده نمی داند و برای جامعه وجودی یگانه مانند مرکبات شیمیایی قائل نیست، اصالت فردی است، اما از آن جهت که نوع ترکیب افراد را از نظر مسائل روحی و فکری و عاطفی از نوع ترکیب شیمیایی می داند و معتقد است افراد در جامعه هویت جدیدی می یابند که همان هویت جامعه است اصالت اجتماعی است .

بنابراین نظریه «در اثر تاثیر و تاثر اجزا، واقعیت جدید و زنده ای پدید آمده است، روح جدید و شعور و وجدان و اراده و خواست جدیدی پدید آمده است که علاوه بر شعور و وجدان و اراده و اندیشه افراد است و بر شعور وجدان افراد غلبه دارد» . ^(۸)

، فهم و شعور ^(۱۱) ، عمل، طاعت و عصیان قائل است . بدیهی است اگر «امت » وجود عینی نداشته باشد، سرنوشت، فهم، شعور، طاعت و عصیان معنا ندارد . اینها دلیل است که قرآن برای جامعه به نوعی حیات قائل است که حیات جمعی و اجتماعی است; پس آیات کریمه قرآن، نظریه سوم را تایید می کند .

استاد مصباح با انتشار کتاب جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن به عنوان متفکر طرفدار اصالت فرد مشهور شده است، لیکن با تامل در این کتاب، در می یابیم که ایشان نیز به لحاظ جامعه شناختی، در سطح تحلیلی که ما بدان نیاز داریم، برای جامعه اصالت قائلند و برخلاف شهرت شفاهی که کتاب ایشان را در برابر کتاب جامعه و تاریخ شهید مطهری ارزیابی می کند، به نظر می رسد هر دو متفکر، اصالت جامعه شناختی به مفهوم «گورویچی » را فی الجمله می پذیرند; استاد مصباح می گویند:

در اصل این مساله که محیط اجتماعی در تکون شخصیت هر یک از افراد انسانی تاثیر و نفوذ دارد و این تاثیر و نفوذ در مورد اکثریت عظیمی از انسان ها بسیار عمیق و همه جانبه است جای انکار نیست . بدون شک، در بسیاری از اوقات اراده فرد تابع و محکوم اراده جامعه می گردد، یعنی شخص نمی تواند دست به کاری بزند که خلاف مقتضای آداب و رسوم اجتماعی است . ^(۱۲)

آنچه استاد مصباح در صدد رد آن بر می آید، عاملیت انحصاری جامعه، سلب اختیار از فرد کنشگر و اصالت فلسفی جامعه است ^(۱۳) که با اصالت جامعه شناختی جامعه منافاتی ندارد، زیرا عاملیت ساختارها و جبرهای اجتماعی در بین الاذهان جامعه شناسی به مفهوم گورویچی است که چنان سیال است که با اراده فردی منافات ندارد ^(۱۴) و اصولا اگر چنین نباشد «پویایی اجتماعی » به خطر می افتد; بدین ترتیب اصالت جامعه شناختی در اندیشه زیمل، گورویچ و گیدنز، بیش از آن که به ایده دورکیم نزدیک باشد با دیدگاه آیه الله مطهری (نظریه سوم) تقارن دارد .

بر فرض انکار اصالت جامعه، استاد مصباح منافاتی میان رد اصالت جامعه و پذیرش قانونمندی آن – آنچه در این مقاله در پی کشف مبانی آن هستیم – نمی بیند . به زعم ایشان «حقیقت این است که می توان به وجود حقیقی جامعه باور نداشت و در عین حال، به قوانین اجتماعی، به معنای قوانین حاکم بر ارتباطات متقابل گروه ها و قشرهای مختلف جامعه قائل بود» . ^(۱۵)

گر چه در بادی نظر، بحث بر سر این که آیا ساختارهای اجتماعی بر افراد سیطره داشته و تقدم دارند یا این که کنشگران آگاه جامعه را می سازند و جامعه مفهومی اعتباری است، بغرنج به نظر می رسد، ولی با تامل می توان با گیدنز هم عقیده شد که «انتخاب بین این دو، آن گونه که در ابتدا ممکن است به نظر برسد، دشوار نیست و مساله واقعی این است که چگونه بین این دو جنبه زندگی اجتماعی با همدیگر رابطه بر قرار کنیم . . . راه پیشرفت برای از میان برداشتن شکاف بین رویکردهای ساختی و کنشی، شناخت این واقعیت است که ما در جریان فعالیت های هر روزه خود ساخت اجتماعی را فعالانه می سازیم » . ^(۱۶)

از این رو رفتار کنشگران آگاه طی فرآیند بر همکنش های اجتماعی، ساختارهایی به خود می گیرند که ضمن پاس داشتن اراده فردی، این ساختارها به لحاظ جامعه شناختی قواعد مخصوص به خود را دارا هستند که با رویکرد جامعه شناختی قابل مطالعه است .

روش شناسی قرآنی

قرآن کریم برای شناخت جوامع دو نوع الگو ارائه داده است که – به نظر می رسد – با الگوهای جامعه شناسان معاصر همخوانی دارد: اولی، شناخت جامعه ویژه به عنوان نظام واحد با هدف درک عناصر ضرور برای پیدایش و بقا آن نظام است که در این جا این شیوه، تحت عنوان «روش تحلیلی » بررسی می شود; الگوی دوم، مقایسه چند جامعه به عنوان نظام های مجزا جهت کشف قانونمندی های آنهاست که تحت عنوان «روش تطبیقی » بررسی می شود .

روش تحلیلی

قرآن کریم از جامعه «سبا» یاد می کند و عناصر سازنده اش را به ایجاز بیان می کند که امروزه از چنین جامعه ای تحت عنوان جامعه توسعه یافته نام می برند . قرآن در مورد این قوم، واژه «آیه » را به کار می برد که مبین کمال رشد و توسعه این قوم است . محورهای اساسی توسعه این شهر به طور مجزا به شرح زیر است:

۱- رشد اقتصادی: به لحاظ اقتصادی چنان رشد داشت که قرآن روزی جامعه «سبا» را با واژه «رغد» یعنی فراوان وصف می کند و این در آمد فراوان نه منقطع بلکه مستدام بود، چون واژه «یاتیها» به صورت مضارع به این مطلب اشاره دارد; همچنان که برگشت ضمیر «ها» به مرجع «سبا» می رساند که درآمد ملی ^(۱۷) (GNP) این کشور زیاد بود:

ضرب الله مثلا قریه کانت آمنه مطمئنه یاتیها رزقها رغدا من کل مکان; ^(۱۸) خدا بر شما مثل آورد شهری را که در آن امنیت کامل حکمفرما بود و اهلش در آسایش و اطمینان زندگی می کردند، و از هر جانب روزی فراوان به آنها می رسید:

طبیعی است جامعه سبا با توجه به تناسب زمانی عمدتا بر کشاورزی استوار بود که باغ های اطراف شهر را خداوند با تعبیر «نشانه الهی » می ستاید .

لقد کان لسبا فی مسکنهم آیه جنتان عن یمین و شمال کلوا من رزق ربکم و اشکروا له; ^(۱۹) و به تحقیق برای سبا در مسکنشان نشانه خدا بود، دو باغ در طرف راست و شمال بخورید از روزی پروردگارتان و خدا را شکر کنید .

اما شاید بتوان از تعبیر قرآنی «یاتیها رزقها من کل مکان » چنین استنباط کرد که در آمد ایشان منحصر به کشاورزی نبود و آنها از همه مکان ها بهره وری داشتند، از جمله معادن، چون طبق شواهد تاریخی آنها توانستند با استفاده ازمس کداخته، سد «مارب » را استوار سازند . ^(۲۰)

۲- عدالت اجتماعی: علاوه بر رشد اقتصادی و بالا بودن درآمد ملی، عدالت توزیعی نیز برقرار بود، از این رو اهالی سبا در امنیت و آرامش به سر می بردند، ولی مترفین این وضعیت را بر نتابیدند که خداوند با جمله «ربنا باعد بین اسفارنا; ^(۲۱) خدایا میان سفرهای ما فاصله بیندازد» به این قضیه اشاره می کند، چون عده ای از اشراف از این که همه مردم بتوانند مثل آنها مسافرت کرده و از معیشت عمومی برخوردار باشند رنجور بوده و خواستار نظام سلسله مراتبی و فاصله طبقاتی بودند که بتوانند خوی اشراف گری خویش را به نمایش بگذارند . این امر در جامعه توسعه یافته و با رونق اقتصادی سازگار نبود، از این رو از ته دل خواستار دوری راه ها و انحصار سفرها به طبقه خویش بودند که همین امر سبب شکست جامعه سبا شد .

۳- امنیت: در جامعه سبا، امنیت تمام عیار برقرار بود . علاوه بر امنیت اقتصادی و سیاسی، امنیت روانی نیز به طور کامل تامین می شد; افراد از آینده نگرانی نداشتند، زیرا حد متعارف معیشت برای همگان تامین می شد . قرآن با تعبیر «آمنه مطمئنه » ^(۲۲) به هر دو نوع امنیت ظاهری و روانی اشاره می کند . خداوند در بیان حال این قوم می فرماید: «سیروا فیها لیالی و ایاما آمنین; ^(۲۳) بروید در آن دهکده ها، شب ها و روزها، در حالی که ایمن باشید» ، یعنی امنیت در حدی بود که گردش شبانه با گردش روزانه تفاوتی نداشت .

۴- بهداشت محیطی: جامعه سبا در پرتو ثروت های حاصله از کشاورزی و صنعت (معادن)، توانسته بود شهرهای شکوفایی (قری ظاهره) را بنا کند که از استواری و اتقاق (بارکنا) کافی برخوردار و از نعمت راه های مواصلاتی به اندازه (قدرنا فیها السیر) بهره مند باشند:

و جعلنا بینهم و بین القری التی بارکنا فیها قری ظاهره و قدرنا فیها السیر; ^(۲۴) قرار دادیم میان دهکده های مردم سبا و میان دهکده ها که برکت داده بودیم در آن دهکده هایی پدیدار و اندازه گرفتیم در آن دهکده ها راه پیمودن را .

شهرهای مذکور، علاوه بر ساختمان های بلند و سهولت ارتباط، در سایه فضای سبز اطراف شهر از آب و هوای تمیز و فرح افزایی برخوردار بودند: «بلده طیبه و رب غفور» ^(۲۵) در این باره در تفسیر نمونه آمده است:

این جمله کوتاه مجموعه نعمت های مادی و معنوی را به زیباترین وجهی منعکس ساخته، از نظر نعمت های مادی سرزمین پاک و پاکیزه داشتند، پاک از نظر آلودگی های گوناگون، دزدان و ظالمان، از آفات و بلاها، از خشکسالی و قحطی، از ناامنی و وحشت و حتی گفته می شود از حشرات موذی نیز پاک بود هوایی پاک و نسیمی فرح افزا داشت . ^(۲۶)

۵- توسعه سیاسی: از میان اقوام و مللی که قرآن از آنها یاد می کند، سبا تنها جامعه ای است که بر اساس «شیوه حکومتی مشورتی » اداره می شده و «زن » به عالی ترین منصب حکومتی دست می یازید . هر دو ویژگی فوق، در قرون گذشته خارق العاده و استثنایی است، چرا که پارادایم حاکم بر حکومت های پیشین، حکومت استبدادی و مرد سالاری بود; از این رو در سرتاسر قرآن شیوه حکومتی «سبا» به لحاظ شکل و محتوا استثناست .

قرآن در سوره نمل داستان «بلقیس » ملکه سبا را بدون تصریح به نامش ذکر می کند که ذکر ترجمه برخی از آیات مفید خواهد بود:

هدهد به سلیمان گفت: چیزی دیده ام که تو ندیده ای و برای تو از سبا خبر درست آورده ام . من زنی را یافتم که بر آن فرمانروایی می کرد و از هر نعمتی برخوردار است و تختی بزرگ دارد . سلیمان گفت: خواهیم دید آیا راست می گوید یا از دروغگویانی . این نامه مرا ببر و نزد ایشان بیفکن، سپس برگرد ببین چه می گویند . ملکه ^(۲۷) گفت: ای بزرگان، مرا در کارم نظر دهید که من بدون حضور شما هیچ کاری را فیصله نتوانم داد . گفتند: ما نیرومند و جنگاورانی سخت کوش هستیم، ولی کار به اراده تو بستگی دارد، ببینی چه فرمان می دهی تا اطاعت کنیم . گفت: پادشاهان وقتی به شهر و کشوری وارد شوند تباهش کنند و عزیزانش را ذلیل سازند کارشان همواره چنین بوده . من هدیه ای به سوی آنها می فرستم، ببینم فرستادگان چه خبر می آورند . و چون (فرستادگان ملکه) نزد سلیمان آمدند، سلیمان گفت: آیا به مال مدد می دهید؟ آنچه خدا به من داده بهتر از این است که به شما داده است . شمایید که این هدیه در نظرتان ارج دارد و از آن خوشحالید .

قبل از آن که ملکه سبا نزد سلیمان بیاید تخت او با قدرت ماورایی نزد سلیمان حاضر شد .

سلیمان گفت: تختش را برای او وارونه کنید ببینم آیا آن را می شناسد یا نه؟ و چون بیامد بدو گفتند: آیا تخت تو چنین است؟ گفت: گویی همین است . از این پیش ما از این سلطنت خبر داشتیم و تسلیم هم بودیم . ^(۲۸)

محمد مهدی شمس الدین از این داستان که قرآن کریم به آن رنگ ابدیت بخشیده، مطالب ذیل را برداشت و تلخیص کرده است:

۱- ملکه بزرگان را جمع کرد و مشورت نمود و مستبدانه عمل نکرد;

۲- در آیات فوق، نقد و توبیخی از حاکم بودن «بلقیس » و همچنین از تبعیت قوم سبا از وی نشده است;

۳- اطرافیان ملکه نظر دادند که ما صاحب قدرت هستیم، و عقیده به جنگ و دفاع داشتند، در حالی که ملکه «رویه سیاسی » را در پیش گرفت و با هوشیاری از محتوای نامه فهمید این رسالت است که با سلطنت فرق دارد و دعوت سلیمان با هدف استیلا و تسلط و به بندگی گرفتن نیست، از این رو ایمان آورد . ^(۲۹)

۶- ارتباطات: سهولت ارتباط و گردش سرمایه و نیروی انسانی در جوامع انسانی از عمده ترین شاخص های توسعه به شمار می رود . در جامعه سبا، مسافرت بین شهرها به سهولت صورت می پذیرفت و امنیت راه ها برای زن و مرد در حد عالی تامین می شد . به عبارت استعاری قرآن، شهرها به هم نزدیک بودند و شب و روز تفاوتی نداشت و به تعبیر علامه طباطبایی، «خداوند نعمت های خویش را با نزدیکی منازل و امنیت راه ها و فراوانی نعمت ها به کمال رساند» . ^(۳۰)

۷- انحرافات اجتماعی: در پرتو رونق اقتصادی، عدالت اجتماعی و حاکمیت مدبرانه انحرافات اجتماعی به حداقل ممکن کاهش یافته مردمان از گزند دزدان، متجاوزان و هر منحرفی در امنیت کامل به سر می بردند . ^(۳۱)

روش تطبیقی

روش تطبیقی که با هدف کشف قانونمندی های حاکم بر جوامع صورت می پذیرد، سطح پیشرفت جوامع را به عنوان نظام همبسته و نیز عوامل پیدایش، بقا و سقوط آنها را قابل مقایسه می سازد . این روش از شیوه های مرسوم قرآنی جهت پند گرفتن از سرنوشت جوامع پیشین است . قرآن کریم در سوره های قصص، هود و نحل در این زمینه الگوهایی ارائه کرده است، لیکن الگوی ارائه شده سوره شعراء از صراحت بیشتری برخوردار است; از این رو الگوی مذکور در سوره شعرا به اختصار بیان می شود . قبل از پرداختن به این موضوع، لازم است چند اصل قرآنی تذکر داده شود:

۱- اصل «نظایر» و مقایسه پذیری: خداوند تاکید می کند که همه پدیده ها در جهان دارای نظیر هستند و هیچ پدیده ای منحصر به فرد نیست، منته