خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تقریرات نگاری خارج اصول؛ کاستی ها و بایسته ها

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تقریرات نگاری خارج اصول؛ کاستی ها و بایسته ها :

برخی از امامان همچون امام باقر(ع) و امام صادق(ع) حوزه ها و کلا س های درسی داشتند. تلا ش بسیاری از شاگردان این کلا س ها توجه دقیق به گفته ها، ضبط و جمع آوری آنها به صورت کتاب بود. برخی از شاگردان – که از فضل بیش تری برخوردار بودند – به گفته های مربوط به یک موضوع را از سایر گفته ها جدا کرده و سرانجام با نامی مناسب به صورت کتاب در میآوردند، مانند هشام که گفته ها و قواعد مربوط به الفاظ را جمع آوری کرده و بر آن نام «کتاب الا لفاظ» نهاده بود.(۱)

در دو قرن اخیر در درس های خارج وضعیت پدید آمده است که با جلسات درس امامان(ع) مشابهت دارد. استاد القا می کند و شاگردان، اقوال استادان را تلقی، ضبط و سپس به رشته ی تحریر در میآورند. این عمل «تقریرات» نام گرفته است. مؤید مطلب این که تقریرنگاری فقط در حوزه های علمیه شیعه به چشم می خورد و در حوزه های سنی ها از آن خبری نیست. چنین الهامی اگر به واقع صورت گرفته باشد از آن نظر که به معنای بنا شدن فرهنگ حوزه ها برپایه ی گذشته است، ستودنی است، اما باید مواظب بود که در تزریق فرهنگ جلسات امامان(ع) به اوضاع بعد از آن واقعیت ها و وجود تمایزبخش غافل نمانیم. گفته های امامان(ع) سنت می باشد و منتقل کردن حرف حرف آن به تاریخ ضروری است.

تاریخ از این نظر که همه ی گفته های اهل بیت(ع) را دریافت نکرده، خسارتی بزرگ دیده است، اما آیا در تقریرات نیز حرف حرف استاد را بی هیچ نقد و ملا حظه ای باید نگاشت؟!

تقریرنگاری هرچند به یقین فرآورده های چشم گیری داشته است – چه آن که تقریرات درس ها اینک منابع گران سنگی است که درس های خارج را به حق سیراب می کند – اما در کنار توجه به این واقعیت نباید به اشکالا ت تقریرنگاری بی توجه ماند و زوایا و ابعاد این حرکت نظر از نوباید انداخت.

تقریرنگاران عمدتاً به ضبط اقوال اساتید بسنده می کنند. باید علا وه بر ضبط و ارائه ی دیدگاه های استاد به معیارهای دیگری تن در داد، تا تقریرات به پلی برای انتقال اقوال نسل گذشته به نسل آینده بدل نشود که در این صورت اشکالا ت نسل های پیشین به نسل های پسین نیز راه می یابد.

۱. رئیس پژوهشکده ی فقه و حقوق دفتر تبلیغات اسلامی

در زیر پاره ای از معیارهای لا زم در تقریرنگاری را مرور می کنیم:

۱. تهذیب و تصفیه دروس استاد از مطالب زاید

علم اصول از آغاز تکوین یا کمی بعد از آن، شاهد وضعیتی نه چندان مثبت بوده است؛ وضعیتی که هم اکنون نیز ادامه دارد. این وضعیت موجب افزایش مسایلی به علم اصول است که دخالتی در استنباط ندارند.

می توان گفت افزایش مباحث زاید به علم اصول – که در گذر تاریخ، سیری فزاینده داشته است – اخیراً به گونه ای در آمده که بخش های بسیاری از علم اصول را در بر گرفته است. ادامه یافتن این وضعیت، ممکن است دست و پای اصول را ببندد و مشکلا ت و تبعات منفی بسیاری را برجای نهد. به تعبیر دیگر، اگر این روند تا چند سال دیگر ادامه پیدا کند، معلوم نیست علم اصول به کجا خواهد رسید و سرانجام، وضعیت این علم – به رغم تمام زیبایی ها، طراوت ها، نوآوری ها و استدلا ل های قوی و متین آن – چه خواهد انجامید.

امام خمینی(ره) از جمله کسانی است که برخوردار بودن اصول از مباحث اضافی را بارها مورد گوشزد قرار داده است و نسبت به بازتاب های منفی آن با تعبیرهای گوناگون هشدار داده است. وی می گوید:

«ولولا خوف الا طاله علیک مسائل بحث عنها الا صولیون من قدیم و حدیث بحثاً مستوفاه، مع انه لا یتوقف علیه استنباط فی واحده من المسائل».

«اگر مجالی می بود و خوف اطاله ی کلا م نبود، مسایلی را که اصولی ها در گذشته و حال به بحث گذاشته اند ذکر می کردم؛ مسایلی که هیچ نقشی در استنباط مسایل بر عهده ندارند».

اگر چه برای تهذیب اصول باید کاری همه جانبه (و در برگیرنده ی ابعادی همچون نظام آموزشی، درس های خارج و…) کرد، ولی در این میان از نقش و سهم خاص تقریر نویسی نباید غافل ماند.

مقرر باید رسالت نقش و کارکرد اصول را نسبت به استنباط، درک و رعایت کند و به نیازهای نسلی که کتاب را برای آنها می نویسد پاسخی درخور بدهد . ازاین رو باید به پیرایش درس استاد از مباحث و موضوعات زاید و غیرکاربردی بپردازد و نسل نو را به مهمانی سفره ای که از اقوال متراکم و درهم شکل گرفته، نبرد.درست است که فلسفه ی تقریرنگاری، انتقال دیدگاه های استاد به دیگران است، ولی باید فلسفه ی انتقال دیدگاه های استاد را هم از یاد نبریم.این فلسفه خدمت به علم و برآوردن نیازهای استنباط است.

امام خمینی(ره) در یک مورد نسبت به مقرر درس نایینی، که بحثی

غیرکاربردی را تقریر و سپس تلا ش استاد را ستود و از او تشکر کرده است، زبان به اعتراض و نقد می گشاید و می گوید:

«والتعرض لهذه المباحث مع طولها و عدم قائدتها العملیه المتوقعه من القواعد الا صولیه لو لا غرض تشیید الا ذهان و تحصیل قوه الا جتهاد للمشتغلین و طلا ب العلوم لکان الا ستغفار منه للمتعرض لها اولی من التشکر لکثیر من المباحث المبحوث عنها فی علم الا صول»؛(۲)

«کسانی که به طرح مباحثی از این دست که دامنه های دراز دارد و از فایده ی عملی مترتب بر قواعد اصولی تهی است می پردازند، چنانچه قصد تقویت و تحکیم اذهان و تحصیل قوه ی اجتهاد را برای طلا ب نداشته باشند، باید استغفار کنند تا چه رسد به آن که بخواهند تشکر کنند. چنین مباحثی در اصول بسیارند».

از سخن فوق نباید استفاده کرد که امام(ره) طرح این مباحث را در صورتی که موجب ورزیدگی ذهن و تحصیل ملکه ی اجتهاد شود مجاز می داند، چه آن که در جای دیگر به کسانی که به بهانه ی ایجاد این ورزیدگی مباحث زاید و غیرکاربردی را مطرح می کنند، تاخته است.

مقصود امام (ره) این است که اگر طرح کنندگان این مباحث چنین غرضی داشته اند دیگر متهم به گناه کاری نمی شوند؛ ولی البته راه آنها اشتباه است.

۲. نقد کردن دیدگاه های استاد

اصول پدیداری، پایداری و پایندگی خود را مدیون نقد است. نقد اصولی یعنی تلا ش علمی که عالمان در اصول در رد یا بررسی یک دیدگاه به عمل می آورند. بخش چشم گیری از مباحث را نقد اصولی تشکیل می دهد . درباره ی هر دیدگاه مطرح در اصول، نقد یا نقدهایی شکل گرفته و گاه نقدها نیز خود، موضوع نقدهای دیگری شده اند. با توجه به ضرورت حیاتی نقد برای اصول لا زم است تقریرات درس های خارج اصول به یکی از خاستگاه اساسی نقد اصولی بدل گردد.

بر این اساس میان مقرر ناقل و مقرر ناقد باید فرق نهاد. اصول به مقررانی منتقد و نه مقلد نیازمند است. رویکرد به نقد شاگردان و مقرران را از فرو غلتیدن در ورطه ی تقلید باز می دارد. چشمه ی ابتکار در اصول از آن جهت بسیار نمی جوشد که شاگردان زبده ی درس ها مهم ترین فرصت های عمر را صرف نگاشتن دیدگاه ها می کنند، در نتیجه راه و رسم نقد را نمیآموزند و نقادی را تمرین نمی کنند. از این رو عالمان بسیاری بر نقد اقوال استاد در پاورقی تأکید ورزیده اند.

«امام خمینی(ره) دو خاطره ی زیر را در تأکید بر نقد ذکر کرده است:

– مرحوم حاج