خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل المقنع نقابدار نخشب

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل المقنع نقابدار نخشب :

فرجام نبرد نهاوند، سقوط قطعی حکومت طبقاتی ساسانی را در پی داشت. از آن پس، کشورمان تا دو سده تحت نظر خلفای اموی و عباسی اداره می شد. دراین دوران طولانی، جنبش ها و قیام های پراکنده چندی در گوشه و کنار ایران صورت گرفت که از آن میان، جنبش «به آفرید» ، «سنبادگبر»، «اسحاق ترک»، «استاد سیس»، «بابک خرم دین»، «ابومسلم خراسانی» و نیز جنبش «المقنع» را می توان نام برد

.

این جنبش ها که هر یک خواست ها، گرایش ها و پایگاه های فکری و عقیدتی ویژه ای داشتند،

جملگی در سال های ۱۲۹ تا ۲۲۱ هجری به وقوع پیوستند. در این جستار، نویسنده ضمن اشاره به این جنبش ها، به بررسی جنبش هاشم بن حکیم، معروف به «المقنع» در سال ۱۶۱ هجری پرادخته، آراء و اقوال بعضی مورخان و برخی از اندیشمندان ایرانی و غیرایرانی را درباره این شخصیت شگفت انگیز نقل و تحلیل کرده است

.

المقنع

نقابدار نخشب

سال های ۱۲۹ه تا ۲۰۱ه را بایستی سال های شورش مداوم در ایران نامید. شورشی که به سال ۱۲۹ه با «به آفرید» آغاز می شود و بنابر درخواست بزرگان قوم زرتشتی، ابومسلم این جنبش را که به نوعی بدعت نیز در دین زرتشتی سنتی محسوب می شد، سرکوب می کند. قیام های بعدی توسط سنبادگبر، اسحاق ترک، استاد سیس و المقنع برپا می گردد و مؤثرترین آن، که بیست سال به درازا می انجامد توسط بابک خرمدین در ۲۰۱ ه شروع می شود

.

صرفنظر از ماهیت و شکل این جنبش ها، آنچه که در بادی امر به چشم می خورد، همانا پذیرش و اقبال آنان توسط مردم است. نکته جالب توجه دیگر در این جنبش ها آن است که بیشترینه آنان داعیه دار خونخواهی ابومسلم بوده اند

.

لازم به توضیح است که منصور- خلیفه عباسی- به سال ۱۳۷ه سنباد را، که به نحوی از پیروان ابومسلم محسوب می شد، پس از هفتاد روز جنبش و چندین نبرد در ناحیه جرجنبان- که ده بزرگی در میان ری و ساوه بوده است(۱)- شکست داد، که بعدها در جریان فرار به سوی طبرستان کشته می شود. سنباد که زیرکی و از سوی دیگر، تساهل وی سبب گردآمدن پیروان فرق و مذاهب مختلفی چون شیعه و مجوس و مزدکی در زیر بیرق وی گشته بود و بسیاری از پیروان ابومسلم نیز با وی همراه بودند؛ توانست شورش عظیمی را علیه منصور به راه بیاندازد

.

چند سال پس از وی به سال ۱۶۱ه(۲) و در عهد

مهدی مرد دیگری به نام المقنع هشام یا هاشم بن حکیم که از سرهنگان ابومسلم به شمار می رفت(۳) به مخالفت با بنی عباس می پردازد، که خوارزمی وی را جزء سیزدهمین فرقه از مذاهب مشبهه برمی شمارد و آنان را به نام«مبیضه» می خواند و می گوید که آنان پیرو هاشم بن حکم مروزی اند(۴

).

این که مؤلف «تبصره العوام» می نویسد که اخبار المقنع را حتی کودکان نیز شنیده اند که مقنع دعوی پیامبری کرد و دروغزنی بیش نبود(۵) می تواند به اشتهار المقنع و این که اخبار مقنع پس از حدود چهار سده به افواه جاری بوده است، آن چنانکه کودکان نیز آن را شنیده و می دانسته اند، دلیل باشد و همچنین بر اشتهار بیش از حد مقنع و شورش وی

.

بیرونی برای آغاز کار مقنع، تاریخی ذکر نمی کند و می نویسد که وی لشکریان مهدی را بشکسته بود و چهارده سال استیلا داشت، تا این که به سال ۱۶۹هجری محاصره شد و از شدت استیصال، خود را در تنور انداخته و بسوخت.(۶) که در این صورت بایستی سال ۱۵۵ را زمان جنگهای آغازین وی به شمار آورد. در تاریخ بخارا این سال، ۱۶۷ه ذکر می شود.(۷

)

طبری وی را حکیم مقنع می نامد از خراسان و در یکی از دهکده های مرو که معتقد به تناسخ ارواح بوده است که پس از قوت گرفتن کار خود، به ماوراءالنهر رفته است.(۸) بیرونی در «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» خود درخصوص المقنع می نویسد نام وی هاشم بن حکیم بوده، که در دهکده ای موسوم به کاوه کیمردان از روستاهای مرو ظهور کرده و از یک چشم، نابینا بوده است.(۹) نام این دهکده در تاریخ بخارا «کازه» آمده است(۱۰) در «مجمل التواریخ» نام المقنع هاشم بن حکم عنوان می شود (۱۱) و در «روضه خلد» نیز مسقط الرأس وی، گیر مردان ذکر میشود.(۱۲) ابن خلکان نیز در «وفیات الاعیان» عنوان می دارد که وی گازری از اهالی مرو بوده است.(۱۳) در «تاریخ گردیزی» نیز وی گازری از اهالی مرو، معرفی می شود.(۱۴) این امر به همین ترتیب در «تاریخ بخارا» نیز منقول است(۱۵) این که اکثر منابع در باب اشتغال، وی را گازر معرفی کرده اند، ما نمی دانیم که این انتساب از باب تحقیر بوده یا با واقعیات تاریخی وفق می دهد؟ ابن طقطقی نیز وی را مردی کوتاه قامت و اعور از اهالی مرو می داند که ادعای الوهیت کرد.(۱۶) در «البدء و التاریخ» نیز همین مطلب عنوان می شود.(۱۷) خواجه نظام الملک نیز پس از اعلام زادگاه المقنع اعلام می دارد که مقنع مروزی از بلاد ماوراء النهر بوده است.(۱۸) هندو شاه نخجوانی نیز در فصلی که در باب «خروج مقنع به خراسان» پرداخته است، معتقد است که عمده شهرت مقنع به واسطه «ماه مقنع» بوده است به زمین نخشب از بلاد ماوراءالنهر.(۱۹) قزوینی در کتاب «آثار البلاد و اخبار العباد» درخصوص مسقط الرأس المقنع آورده، که وی از شهر نخشب بوده «مدینه ای مشهور به زمین خراسان [است وقدس سره از آنجا اولیا و حکمای بسیار نشو و نما یافته اند. به آنجا منسوب است حکیم بن المقنع…»(۲۰

)

از کودکی و تحصیلات المقنع در منابع، ذکر چندانی به میان نیست و اگر گفتار مؤلف «تاریخ بخارا» را درخصوص اشتغال المقنع به «علم طلسمات»(۲۱) بپذیریم، بایستی پذیرفت که المقنع دارای علم و دانشی بوده است. نرشخی نیز در تاریخ بخارا پس از تصریح بر گازر بودن وی می نویسد که المقنع بعدها درپی کسب علم و دانش از هر دانشی مقداری می اندوزد و شعبده و علم طلسمات را نیز فرا می گیرد(۲۲

)

درخصوص پدر و مادر وی نیز در «تاریخ بخارا» ذکر می شود که پدر وی از سرهنگان امیر خراسان به

روزگار جعفر دوانیقی بوده است و خود المقنع نیز از سرهنگان زمان ابومسلم به شمار بوده است» (۲۳

)

نکته جالب دیگر، درخصوص «سپیدجامه» بودن المقنع و پیروان اوست. شاید بتوان این امر را در

تضاد آنان با عباسیان دانست که لباس سیاه بر تن و درفش سیاه داشته اند.(۲۴) شاید نیز بدینوسیله سعی در القای جسم و روان خود داشتند یا اشاراتی به شغل هاشم داشته اند که گویند در آغاز، گازری بیش نبوده است. درهرصورت، انتخاب جامه های سپید بی دلیل نمی تواند باشد. در «تاریخ بخارا» نیز مصرحاً درچندین نوبت وی و پیروانش سپیدجامه نامیده می شوند.(۲۵) شهرستانی نیز گاه آنان را اسپید جامکیه و گاه مبیضه می خواند که در ماوراءالنهر سکنی داشته اند.(۲۶) اشپولر نیز سپید جامگان را محتملاً بقایای مزدکیانی می داند که دربخارا بودند و درمقابل آنها سرخ جامگان قرارداشتند که توام با خرمیان ظاهر گشته بودند.(۲۷

)

درخصوص لقب وی «المقنع» که به معنای «نقابدار» است درمنابع گوناگون تعابیر مختلفی آمده، که گاهی یکسان و گاهی درتضاد با یکدیگر قراردارند. ابوریحان بیرونی معتقد است. چون وی از یک چشم نابینا بوده است نقابی از حریر سبز بر چهره می افکند.(۲۸)ابن خلکان در «وفیات الاعیان» وی را مردی کوتاه قد و ناقص الخلقه و الکن و یک چشم با سیمایی کریه ذکر می کند، که هرگز روی نمی گشود و نقابی زرین بر چهره افکنده بوده است. (۲۹) مؤلف «تجارب السلف» نیز وی را یک چشم و کوتاه بالا و

بی نهایت بدشکل توصیف می کند که برای رفع قبح چهره خود نقابی زرین به روی خود می بست. (۳۰

)

نرشخی وی را علاوه بر اتصاف به صفات فوق «کل» نیز می شمارد که مرتب روبندی سبزرنگ بر چهره داشت. (۳۱) اگر به مجموع اقوال فوق اکتفا کنیم، بایستی وی را فردی یک چشم و کریه المنظر و کوتاه قامت به تصور آوریم

.

در

هر صورت، پذیرفتنی تر آن است که المقنع را از یک چشم، کور بدانیم تا این که وی را الکن و به غایت بدمنظر و کوتاه قامت بپنداریم و پذیرفته نیست که کسی با این زشتی و صفات، بتواند خلق عظیمی را به سوی خود جلب و جذب نماید. ازسوی دیگر، بیرونی نظر هردو گروه را درباب نقاب وی ذکر می کند و می نویسد که پیروانش معتقد بودند که اگر وی نقاب نزند ازشدت درخشش چهره وی، قادر به دیدنش نیستند (۳۳) و ازسوی دیگر، دشمنانش نیز ذکر می کردند که وی چون بسیار بدشکل بوده است این نقاب را می زده. شاید نیز المقنع برای آن که بر ابهت خود بیفزاید، پیوسته از نقابی استفاده می کرده است. محتمل نیز هست که رواج مطالبی درخصوص نقص عضو و زشتی و قصیرالقا