خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رابطه دو سویه زبان فارسی- زبان عربی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رابطه دو سویه زبان فارسی- زبان عربی :

بحث تعامل زبان ها با یکدیگر و تأثیر هر یک در دیگری، بحث اساسی فرهنگی و موضوع محققانه ای در زبان شناسی و تاریخ زبان است

.

از مواردی که بررسی های علمی و گاهی جدل های اجتماعی مختلفی را در ایران برانگیخته، موضوع زبان فارسی و عربی است. نویسنده در مقاله ای که پیش رو دارید، به ارتباط این دو زبان و برخی خصوصیات آنها، پرداخته است

.

رابطه دو سویه

زبان فارسی- زبان عربی

زبان عربی و فارسی با وجود آن که از دو اصل متفاوت نشأت گرفته اند، در طول دوران های تاریخی به علت ارتباط مستمر دو قوم ایرانی و عرب با یکدیگر، تعامل بسیار نزدیکی داشته اند و در این مسیر، تأثیر و تأثر دو زبان، آثاری را از هر یک بر دیگری باقی گذاشته است، که شاید در هیچ دو زبان دیگری مشاهده نشود. در ابتدا، مختصری از سرگذشت دو زبان بیان می شود

.

زبان فارسی: زبان های زنده در جهان کنونی زیر گروه چند خانواده زبانی هستند، که یکی از آنها، خانواده بزرگ زبان های هند و اروپایی است. این زبان ها به چند خانواده کوچکتر تقسیم می شوند، که یکی از آنها، زبان های هندو ایرانی است. این شاخه، شامل زبان های هندی و ایرانی است

.

زبان های ایرانی در دوره های مختلف، تحولات و دگرگونی هایی را پشت سر گذاشته است. مثلاً همه این زبان ها در دوره باستان ترکیبی بوده اند ولی به تدریج تحول یافته و صورت تحلیلی به خود گرفته اند

.

«

در زبان های ترکیبی، اسم و صفت و ضمیر در جمله در هفت یا هشت حالت نحوی صرف می شده است. این سه جزء کلام دارای سه شماره مفرد، تثنیه و جمع و سه جنس مذکر، مؤنث و خنثی بوده است. در زبان های تحلیلی صرف اسم، صفت و ضمیر کاملاً یا به میزان مهمی از میان رفته و روابط اجزاء جمله به وسیله حرف ربط و اضافه یا به حکم ترتیب واژه ها در جمله بیان می شود. زبان های ایرانی دوره باستان تماماً ترکیبی بوده اند. در دوره میانه، برخی از این زبان ها حالت ترکیبی خود را از دست داده، به صورت تحلیلی درآمدند و در دوره جدید، آنچه از زبان های ایرانی موجود است کمابیش تماماً تحلیلی به شمار می روند.»(صفوی، ۱۳۶۷، ۱۹

)

پس از فتح ایران توسط مسلمانان، ایرانیان با دو خط نسخ و کوفی که با خط آنان هم ریشه بود، (خط فارسی میانه یا پهلوی) آشنا شدند. از آنجا که خط فارسی میانه، نارسائی های متعدد داشت و خط عربی نسبت به خط فارسی میانه، آسان تر بود، خط عربی را مناسب تشخیص دادند. پذیرش کامل خط عربی از سوی ایرانیان، از قرن سوم بوده است و ایرانیان تا قرن هفتم هجری در این خط، تغییرات بسیاری داده و از آن پس، به نام خط فارسی مشهور شد و تاکنون مورد استفاده ایرانیان قرار دارد

.

زبان عربی: زبان عربی از خانواده زبان های سامی است. این گروه از زبان ها را در ابتدا، تحت عنوان عام زبان های شرقی می شناختند. اولین بار، آگوست لودویک اشلوزر، نام سامی را به این زبان ها اطلاق کرد. این نام، منسوب به سام پسر نوح است که اشلوزر اعتقاد دارد اقوام ساکن بین النهرین تا عربستان و مدیترانه تا فرات از فرزندان سام هستند. (عبدالتواب، ۱۳۶۷، ۳۳

)

در مورد خاستگاه اصلی اقوام سامی، اختلاف وجود دارد ولی اکثر محققان، سرزمین اصلی آنان را عربستان و ربع الخالی می دانند، زیرا عربی بیشتر از سایر زبان ها، خصایص اصلی و مشترک لهجه های سامی را در خود حفظ کرده است

.

از ویژگی های مهم و مشترک زبان های سامی، سه حرفی بودن اصل کلمات است. اعراب حتی کلمات معرب را نیز از سه حرف می ساختند. در این زبان ها، صامت ها ثابت هستند و معنای کلمات به مصوت ها ارتباط دارد

:

مثلاً: فَعَلَ

فُعِلَ

فَعَّلَ

فِعْلْ

یک دسته اوزان مزید نیز وجود دارد، که هر یک بر معنای خاصی از فعل دلالت می کند و این مسأله، در زبان های دیگر دیده نمی شود

.

واژه ها در این زبان ها با یکدیگر ترکیب نمی شوند. مثلاً

:

عربی

فارسی

انگلیسی

وصف = توصیف کرد

descibe

در این زبان ها، هیچگاه مصوت ها با هم ترکیب نمی شوند، برخلاف زبان های هند و اروپایی، که این دسته کلمات در آنها یافت می شود، مثل کلمه

(eau)

در فرانسه یعنی آب (صفوی، ۱۳۶۷ ، ۵۹

)

زبان های سامی به گروههایی تقسیم می شوند که با هم تفاوت هایی نیز دارند. زبان آرامی، یکی از این زبان ها است، که در شمال عربستان تا نواحی شمال بین النهرین، مورد استفاده قوم بیابانگرد آرامی بوده است. همچنین در زبان های بابلی، آشوری، کنعانی، عبری و فینیفی و

…

ساختمان اصلی فعل به یک صورت است. تقسیم زمانی فعل، تکامل نیافته و فقط به ماضی و مضارع تقسیم می شود. در این زبان ها، تنها مذکر و مؤنث وجود دارد و از خنثی، که در برخی زبان ها کهن هند و اروپایی به چشم می خورد، اثری نیست. عربی فصیح، که همان «العربیه الباقیه» در مقابل «العربیه البائده» است را، با مقداری تسامح همان لهجه قریش و حجاز دانسته اند. به دلیل این که، قالب الفاظ قرآن و اشعار جاهلی را، آن لهجه می دانند و نیز اعتقاد دارند که این لهجه، غنی ترین، پرمایه ترین و لطیف ترین لهجه های عربستان است. عربی فصیح زبانی است، که

:

«

نضجی نسبتا کامل یافته و از شمال جزیره العرب تا جنوب در جوار هزاران لهجه دیگر مورد استعمال بوده است و علی رغم مطالعات فراوان هنوز باید چون پدیده ای شگفت آور به آن نگریست.» (آذرنوش، ۱۳۵۴، ۱۵۰

)

نمودار شماره (۱-۱) جایگاه زبان عربی

زبان عربی در حال حاضر، زبان رسمی تعداد زیادی از کشورهای مسلمان با جمعیتی بیش از ۲۰۰ میلیون نفر است و یکی از شش زبان رسمی سازمان ملل است (فارسی جزء این ۶ زبان نیست) و تمامی مذاکرات رسمی این سازمان و سازمان های وابسته به آن، مثل: فائو، یونیسف، یونسکو و… شش زبان، از جمله عربی است و در بسیاری از دانشگاه های معتبر آمریکا واروپا به عنوان یک زبان زنده تدریس می شود

.

تاثیر زبان فارسی بر زبان عربی: با نگاهی به کتب تاریخی اعم از تاریخ زبان ها، تاریخ ادبیات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دو ملت ایرانی و عرب، مشاهده می شود که این دو قوم در تمامی دوره های تاریخی، تعاملی گاه بسیار نزدیک و تنگاتنگ داشته اند

.

سرزمین بین النهرین، زمانی مسکن قوم غیرسامی بزرگی یعنی سومریان بوده و پس از مدتی، آکدیان در آنجا فرود آمدند و یکی از بزرگترین تمدن های سامی در بین النهرین شکل گرفت و آمیزشی شدید بین آنها ایجاد شد. در دوران هخامنشی، این حکومت، تمامی سرزمین های سامیان را تصرف کرد. در این زمان، تعداد زیادی از کلمات فارسی به ادبیات تلمودی راه یافتند و از راه ادبیات و دین یهود به سایر زبان های سامی نفوذ کرده است (مثل سریانی و مندایی

).

روابط ایرانی ها با سامی ها، تقریبا در همه دوره ها وجود داشته و گروه عظیمی از کلمات در دوره های بعدی از راه پارسی باستان و پهلوی یا فارسی دری به زبان های آرامی راه یافته اند و برخی نیز از راه زبان های آرامی، به عربی راه یافته اند. در این رابطه لغت نامه ای وجود دارد که توسط تلگدی تنظیم شده است. وی با مطالعه ادبیات تلمودی، واژه های فارسی آن را استخراج کرده وعلاوه بر آن، به وجود کلمه فارسی در سایر زبان های سامی نیز اشاره کرده است. بعضی از این لغات در اینجا ذکر می شود: (آذرنوش، ۱۳۵۴، ۱۲۷-۱۱۵

)

جدول شماره (۲-۱) کلمات فارسی در زبان های سامی

تاثیر زبان فارسی بر زبان عربی جاهلی را، در اشعار جاهلی و کلمات فارسی به کار رفته در آنها و همچنین در امور اجتماعی و فرهنگی می توان مشاهده کرد. در زمینه امور کشاورزی، کلمات: بستان، کرده، مالق (وسیله مسطح کردن زمین)، سرقین (کود)، بیدر و انبار و

…

در زمینه تجارت: قیروان (کاروان)، داتق (دانگ

).

در اسامی مربوط به وسایل فلزی: فولاد، زرد (زره)، کوره، سندان

.

در انواع پارچه و لباس: دیباج، قبا شوذر، کتان

موسیقی: صنج، بربط، سرنای، نای، زیر و بم

.

تاثیر ایرانیان منحصر به این امور نبوده و در امور فرهنگی، اجتماعی، تجاری و نظامی و نیز در دربار پادشاهان عرب، نشانه هایی از تاثیر فرهنگ و زبان ایرانی مشاهده می شود. البته مرکز این تاثیر و ارتباط، حیره بوده ولی منحصر به آنجا نبوده است

.

آداب مربوط به دربار شاهان ایرانی در دربار شاهان و ملوک حیره نیز جریان داشت و الفاظ مربوط به این امور نیز انتقال یافته بود، مثل : تاج، درابنه (دربان و حاجب) و قهرمان

.

در امور نظامی، اسامی سپاه و نیز اسم هایی مثل دو سر وجود داشته است

.

دیگر الفاظ و اسامی مثل: صولجان (چوگان)، دست (یک دور بازی نرد و شطرنج) قابوس (کاووس)، بسطام، دختنوس (دخت نوش)، مجوس، زندقه (زیدان، ۱۹۹۲

).

این موضع تقریبا درهمه زمان ها وجود داشته و بسیاری براین عقیده اند که عرب از زبان فارسی بیشتر لغت گرفته است تا از سایر ملل، به همین دلیل، ائمه لغت عرب، هرگاه در اصل لغتی تردید کنند که از کجاست، آن را از لغات فارسی دانند. (بهار، ۱۳۷۲، ۲۳۲

)

جرجی زیدان نیز همین عقیده را ابراز می کند و به عنوان مثال کلمات: مسک، عنبر، نرجس، بنفش، قرنفل، سمور، سنجاب، دیباج، خز، سندس و… را فارسی می داند. (زیدان، ۱۹۹۲، ۳۸

)

کتاب های زیادی از زبان فارسی به عربی ترجمه شده است، مثل: حکایت بهرام جور، شاهنامه فردوسی، قصه رستم و اسفندیار، وصیت اردشیر و کتاب درسیره انوشیروان (شکیب انصاری، ۱۳۷۹، ۱۲۶

)

درحال حاضر نیز کلمات فارسی بسیاری درعربی استفاده می شود. از آن جمله: البخت، بخت، البازرکان، بازرگان، البقشیش: بخشش و انعام، البوتقه: بوته، الشاکوش: چکش، الشاروف: جارو، العصرونیه: عصرانه، النیروز: نوروز، البیمارستان. بیمارستان (خاقانی، ۱۳۷۷، ۲۵۹-۲۴۶

)

در زمینه ترجمه نیز درعصر حاضر، کتاب های بسیاری از فارسی به عربی ترجمه شده است. مانند: گلستان سعدی، رباعیات خیام، قابوسنامه، دیوان حافظ، بهارستان جامی، غزلیات شهریار، قابوسنامه، سیاستنامه و… (شکیب انصاری، ۱۳۷۹، ۱۲۸-۱۲۷

)

بنابر یکی از خصوصیات زبان عربی، که تعریب یعنی

عربی کردن لغات غیرعربی است، ازبعضی از کلمات فارسی، فعل نیز ساخته شده است. مثل: تکوسج از کوسه فارسی و مک از مکیدن فارسی و … کلمات فارسی وارد شده در زبان عربی درمجموعه هایی گردآوری شده است که بیشترین حجم این واژه ها در یکی از این کتاب ها، بالغ بر سه هزار واژه فارسی راه یافته در زبان عربی است.(امام شوشتری، محمدعلی، فرهنگ واژه های فارسی در زبان عربی، تهران ۱۳۴۷

)

تأثیر زبان عربی برفارسی: زبان فارسی پس از زبان عربی، دومین زبان عالم اسلام است و بیشترین پیوند را درطول تاریخ با زبان عربی داشته است. قبل از اسلام، ایرانیان با اعراب، ارتباط سیاسی، فرهنگی، تجاری و حتی دینی داشتند و از این راه، بر فرهنگ و زبان عربی تأثیرات شگرفی به جا گذاشتند. اما پس از اسلام و ورود اسلام به ایران، ایرانیان با پذیرش دین جدید، زبان این دین رانیز پذیرفتند

.

کتابهای تاریخی گویاست که ایرانیان نه تنها درمقابل این زبان، مقاومت نکردند بلکه برای آن، زبان دین اسلام و قرآن بود، برای آن قداستی قائل بودند و آن را یاد گرفته و رواج دادند. همین مسأله درمورد زبان فارسی در هند و آسیای صغیر در مورد زبان فارسی مشاهده می شود. مردم هند که پس از حمله سلطان محمود غزنوی توسط دانشمندان و علمای ایرانی مسلمان شدند برای فهم و آموختن زبان فارسی، فرهنگهایی را تألیف کردند. از جمله: «شرفنامه معیری» تألیف ابراهیم قوام معیری تألیف شده درسال

های ۸۴۹-۸۳۲ ق و دارای نه هزار واژه فارسی است

.

بهارعجم: تألیف رای تیک چند، متخلص به بهار: این کتاب همراه با شواهد شعری است و به سال ۱۱۵۲ هجری تألیف شده است. همچنین مردم آسیای صغیر (ترکیه فعلی) نیز پس از حمله مغول به ایران و مهاجرت علمای ایرانی و دانشمندان دین به این بلاد، مسلمان شدند و به زبان فارسی نیز علاقه مندشده و واژه نامه هایی از زبان فارسی به ترکی، تدوین کردند. ازجمله

:

«

صحاح العجم» تألیف هندوشاه پسر سنجر نخجوانی به سال ۷۳۰ ق. لسان العجم یا نوال الفضلا» معروف به فرهنگ شعوری به سال ۱۰۷۵ه.ق تألیف شده است (چراغی، ۱۳۷۱، ۳۹

)

زبان عربی درابعاد مختلف درفارسی تأثیر گذاشته است. بسیاری ازشاعران مشهور عرب دراصل، ایرانی و فارسی زبان بوده اند و در سرودن شعر عربی به پایه شاعران عرب رسیده اند. ازجمله آنها زیادبن جابربن عمر،

معروف به زیاد اعجم است که به دلیل این که عربی را به لهجه فارسی صحبت می کرد، او را به این نام خوانده اند، وی در زمان امویان می زیسته و با فرزدق، مهاجات داشته است

.

اسماعیل بن یسار نسایی، که شاعر خاندان زبیر بود، به عبدالملک مرو