خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل آیاتی که از آنها به عنوان مثل بهره می گیرند

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آیاتی که از آنها به عنوان مثل بهره می گیرند :

مثل های زیبای قرآن(۶)

مثل های قرآن به قدری جالب و زیبا است که فصحای عرب، با الهام از آنها مثل هایی را به بیان خود پدید آورده و رواج داده اند.

آماری از امثال قرآن

در گذشته یادآور شدیم که حقیقت مثل این است که سخنی در رابطه با پدیده ای گفته شود و به مرور زمان در موارد مشابه، از آن بهره گیری گردد. و این نوع بهره گیری به قدری مستمر باشد که سخن حالت «ضرب المثل » به خود بگیرد.

گروهی از آیات که حامل پیامهای حکیمانه یا بیانگر سنت های الهی می باشند، در طول زمان از آنها در کلمات خطیبان و نویسندگان به عنوان شاهد بهره گیری شده و به تدریج حالت مثل به خود گرفته اند. تا آنجا که جامعه اسلامی این نوع آیات را به عنوان مثل در موارد مشابه به کار می برد.

جعفر بن محمد شمس معروف به «افضلی »(متوفای ۶۲۲) در کتاب خود به نام «الآداب » برای این نوع از آیات بابی گشوده و آیاتی را در این زمینه یادآور شده است، و عبدالرحمان سیوطی(۸۴۸ – ۹۱۱) در کتاب «الاتقان » ^(۱) نمونه های سه گانه ای از این کتاب نقل کرده هر چند در کتاب خود مؤلف، شصت و نه آیه مطرح شده است.

شهاب الدین محمد بن احمد (۷۹۰ – ۸۵۰) مؤلف کتاب «المستطرف فی کل فن مستظرف » بیشترین آیاتی را که در کتاب الآداب » وارد شده، آورده است ^(۲) . وی از آیات یادشده در زیر به عنوان مثل های جاری در لسان مردم یادآور می شود:

۱ . «لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون ».

۲ . «الآن حصحص الحق ».

۳ . «قضی الامر الذی فیه تستفتیان ».

علی اصغر حکمت (۱۳۱۰ – ۱۳۹۶) مؤلف کتاب «امثال قرآن » با تتبع شایان تقدیر از ۲۴۵ آیه یاد می کند که به مرور زمان در میان مردم حالت مثلی به خود گرفته است ^(۳) . دکتر محمد حسین صغیر با تتبع فراوان توانسته است بر ۴۹۵ آیه دست یابد که به مرور زمان در میان مردم عنوان مثل به خود گرفته و همگان از آن بهره می برند ^(۴) .

امثال قرآنی بر محور تشبیه و استعاره

همان طوری که در گذشته یادآور شدیم، هدف ما در این مقاله پی گیری این نوع آیات نیست که به خاطر اتقان مضمون و بلاغت فزون از حد، حالت مثل به خود گرفته است و پیوسته گویندگان و نویسندگان بر این آیات، مانند دیگر مثل ها تکیه می کنند، بلکه بحث ما در این مقالات مثلهایی است که بر محور تشبیه و استعاره می چرخد و مسائل غیر محسوس را در قالب محسوس می ریزد. و از این طریق به مقاصد خود از بهترین راه دست می یابد، ولی برای این که مقاله حاضر خالی از نمونه های قسم نخست نباشد، به برخی از آیاتی که در طول زمان به خاطر کثرت استعمال حالت مثلی به خود گرفته است، اشاره می کنیم. و برای احاطه بر این آیات به دو کتاب یادشده در فوق مراجعه فرمایید:

۱. «…کلوا و اشربوا و لاتسرفوا….» ^(۵) . «بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید».

۲. «…هذا فراق بینی و بینک…» ^(۶) . «این لحظه جدایی میان من و توست ».

۳. «…نور علی نور…» ^(۷) «نوری است بر فراز نور».

۴. «…و ما علی الرسول الا البلاغ…» ^(۸) . «بر پیامبر وظیفه ای جز ابلاغ پیام نیست ».

۵. «یخرج الحی من المیت و یخرج المیت من الحی…» ^(۹) . «زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون می آورد».

۶. «…هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون…» ^(۱۰) . «آیا عالمان و غیر عالمان برابر می باشند؟».

۷. «…ید الله فوق ایدیهم…» ^(۱۱) . «دست خدا بالای دست آنها است ».

۸. «هل جزاء الاحسان الا الاحسان » ^(۱۲) . «پاداش نیکی جز نیکی نیست ».

۹. «…لم تقولون ما لا تفعلون » ^(۱۳) . «چرا آنچه را می گویید به آن عمل نمی کنید؟».

۱۰. «لکم دینکم و لی دین » ^(۱۴) . «آیین شما برای خودتان و آیین من برای خودم ».

این آیات ده گانه نمودار آیات زیادی است که به خاطر عمق و محتوا در کلمات خطیبان و دانشمندان حالت مثل به خود گرفته و در مناسبت های مختلف از این آیات به عنوان ضرب المثل بهره می گیرند.

مثلهای معادل امثال قرآنی

شیخ بهاءالدین عاملی (۹۵۳ – ۱۰۳۰) در کتاب «مخلاه » در فصلی آیاتی را آورده که قبلا در زبان عرب برای آنها معادل بوده است ولی از تقابل آیه های قرآنی با آن کلمات، عظمت قرآن از نظر بلاغت و لطافت مطلب روشن می گردد ما در این مورد به دو نمونه بسنده می کنیم:

۱. عرب آنگاه که حقیقت آشکار شود و پرده ابهام بالا می رود به عنوان مثل می گوید:

«قد وضح الصبح لذی عینین » «صبح برای انسان دو چشمی آشکار گشت ».

ولی قرآن در این زمینه می فرماید:

«الآن حصحص الحق ». «اکنون حق آشکار گشت ».

۲. عرب به هنگام بیان تاثیر مجازات چنین می گوید:

«القتل انفی للقتل » «قتل مانع از قتل های دیگر است ».

ولی قرآن در این مورد می فرماید:

«و لکم فی القصاص حیاه یا اولی الالباب ».

«برای شما در قصاص حیات و زندگی است ای صاحبان خرد».

مثل های برگرفته از قرآن

همچنین بهاء الدین عاملی در همان کتاب از مثل هایی یاد می کند که برگرفته از قرآن و در حقیقت قرآن الهام بخش این نوع مثلها بوده است، اینک در این مورد نیز آیاتی را یادآور می شویم:

قرآن می گوید:

«…من یعمل سوء یجز به…» ^(۱۵) . «هرکس عمل بدی انجام دهد، در برابر آن کیفر داده می شود».

در زبان عرب می گویند:

«ما تزرع تحسد». «هرچه کشت کیند، آن را درو می کنید».

۲. «…و فیکم سماعون لهم…» ^(۱۶) . «در میان شما جاسوسانی برای آنها است ».