خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن :

تاریخ دریافت: ۱۱/ ۱۱/ ۸۳ تاریخ تأیید: ۲۵/ ۱۱/ ۸۳
جهانی شدن از مفاهیم و نشانه های جدید و تأثیر گذار در زندگی سیاسی است. در مورد ماهیت این مسأله مناظرات گسترده و جدی وجود دارد؛ برخی آن را پروسه طبیعی و عده ای پروژه و طرحواره ای غربی می دانند. در این مقاله، جهانی شدن نه یک وضعیت جدید که گفتمانی جدید تلقی می شود؛ فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن آن را به عنوان گفتمان مسلط، هرچند اجتناب پذیر و غیر دایمی، تلقی می کند. جهانی شدن به عنوان گفتمان به صورتبندی جدیدی از سیاست هویت و سیاست زندگی می انجامد. این صورتبندی با ارجاع به نشانه مرکزی نئولیبرالیسم، دال های سیاسی را معنا می بخشد. در تحلیل گفتمانی، جهانی شدن با دال مرکزی نئولیبرالیسم گفتمان مسلط جهانی است که موقتا دال های سیاسی را در معنای لیبرالیستی به تثبیت رسانده است. هرچند همواره در معرض بی قراری و تزلزل قرار دارد.

واژه های کلیدی: گفتمان، تحلیل گفتمانی، جهانی شدن، نئولیبرالیسم

با توجه به ماهیت تحلیل گفتمانی، تلقی گفتمانی جهانی شدن چگونه صورت می گیرد؟ پاسخ این پرسش حداقل از منظر نظریه پردازان گفتمان مثبت و ساده است، زیرا هیچ امر خارج از گفتمان وجود ندارد؛ هیچ تمایز ذاتی میان وانموده های ذهنی و امور واقع قابل درک نیست. در این تلقی تمام موضوعات (ابژه ها) و رفتارها امر گفتمانی است. براساس تلقی طرفداران نظریه گفتمان معانی نشانه ها و رفتارها جز در درون گفتمان ها قابل فهم نیست۱ بنابراین جهانی شدن، همچنان که کاستلز به خوبی توضیح می دهد، بیانگر جامعه نو و اطلاعات محور است و با ظهور آن شاهد دگرگونی ساختاری در روابط قدرت، روابط تولید و روابط تجربه (عمل) هستیم. این دگرگونی ها با تغییر بنیادین در شکل های اجتماعی مکان / زمان به ظهور فرهنگ جدید منجر می شود.۲
فرکلاف خود از گفتمان جهانی شدن یاد می کند. استدلال وی آن است که کاربست جدید قدرت ما را با جهانی شدن گفتمان روبه رو می کند، این امر بدان معنا نیست که گفتمان به سادگی در مقیاس جهانی به همگون سازی می رسد، بلکه بدین معنا است که آنچه در یک مکان اتفاق می افتد در افق جهانی انعکاس می یابد. فرکلاف معتقد است اگر جهانی شدن گفتمان وجود دارد، گفتمان جهانی شدن نیز مطرح خواهد بود.۳
فرکلاف نزاع بر سر جهانی شدن گفتمان ها یا گفتمانی بودن جهانی شدن را به پرسش دیگری ارجاع می دهد و می گوید در این بررسی مهم این سؤال طرح می شود که آیا جهانی شدن یک فرآیند واقعی / عینی است یا صرفا بخشی از یک گفتمان جدید؟ وی در پاسخ با اطمینان شق دوم را بر می گزیند و می گوید مطمئنا جهانی شدن بخشی از گفتمان است، زیرا زمانی که انسان درباره ماهیت جهان معاصر و تحولات آن می اندیشد و سخن می گوید از این مفهوم استفاده می کند.۴
ژان بودریار با بیان دیگر به توضیح گفتمانی بودن جهانی شدن می پردازد. وی معتقد است جهانی شدن فرآیندی ناتمام و در حال شکل گیری است که عده ای از آن منتفع می گردند. این دسته به منظور بازنمایی جهانی شدن به عنوان واقعیت اجتناب ناپذیر زندگی، گفتمان جهانی شدن را به کار می بندند.۵ در این تلقی جهانی شدن از طریق کنار گذاشتن معنای قدیمی و پیشین نشانه ها به صورتبندی جدیدی از حیات اجتماعی پرداخته و معانی خاصی را به نشانه ها تزریق می کند. منازعه هویت و معنادهی همچنان در درون مسأله جهانی شدن در حد مسأله مرکزی ارتقا می یابد و جهانی شدن به هویت و معانی جدیدی از انسان، جامعه و تعامل اجتماعی دست می یازد. گفتمان جهانی شدن از طریق مفصل بندی جدید نشانه ها و معنادهی تازه ای به مفاهیم به عادی سازی و طبیعی سازی این مسأله همت می گمارد و تلاش می کند تا آن را به عنوان حقیقت و عینیت زندگی بازنمایی کند.
فرکلاف گفتمان جهانی شدن را از وضعیت جهانی شدن تفکیک می کند. مرزبندی او میان دوگونه مزبور با هژمونی گفتمان لیبرالیسم به سامان می رسد. او می گوید: «من به گفتمان جهانی شدن اشاره کردم، اما آنچه واقعا جریان دارد، گفتمان ویژه ای از جهانی شدن در میان شقوق مختلف و محتمل می باشد». فرکلاف هر چند تلقی جهانی شدن را به عنوان یک گفتمان ممکن و قابل استدلال می داند، اما بر این نکته وقوف دارد که گفتمان جهانی شدن عمدتا ناظر به گفتمان برتر و مسلط جهانی است و از این رو در عین متحمل بودن جهانی شدن دیگر گفتمان ها، آنچه به مثابه گفتمان برخوردار از قابلیت استناد در دسترس است، تصویر خاصی از جهانی شدن است که گفتمان نئولیبرال مطرح می کند.
بازنمایی لاکلا و موف از جهانی شدن نیز در این بحث حایز اهمیت است. آنان در مقدمه چاپ دوم کتاب هژمونی و استراتژی سوسیالیستی می گویند:
توجیه رایج برای ادعای فقدان بدیل برای نئولیبرال، جهانی شدن است و استدلالی که غالبا علیه سیاست های سوسیال دمکراتیک باز توزیعی مطرح می شود آن است که محدودیت های مالی شدید در برابر حکومت ها تنها گزینه واقع بینانه در جهانی است که بازارهای جهانی هیچ گونه انحراف از اصل نئولیبرال را اجازه نمی دهد. چنین استدلالی سیطره چندین ساله نئولیبرال را زمینه ایدئولوژیک داده و آنچه را به گونه ای اتفاقی رخ داده به عنوان یک ضرورت تاریخی اخذ می کند. بازنمایی جهانی شدن به مثابه نتیجه انقلاب اطلاعاتی، بارهای معنایی جهانی شدن را از ابعاد سیاسی آن منتزع نموده و آن را [جهانی شدن [به عنوان وضعیتی که همگی، بایستی به آن تسلیم شویم مطرح می کند. در نتیجه به ما گفته می شود که دیگر هیچ گونه سیاست اقتصادی چپ یا راست وجود ندارد، بلکه آنچه هست سیاست های خوب یا بد هستند.
اما اگر بخواهیم براساس روابط هژمونیک بیندیشیم، می بایست از چنین مغالطه هایی فاصله بگیریم. در واقع کالبدشکافی دنیای به اصطلاح جهانی شدن از طریق مقوله هژمونی که در این کتاب بسط یافته، می تواند ما را به فهم این نکته قادر سازد که وضعیت فعلی، فراتر از تنها نظم اجتماعی ممکن و طبیعی بودن، تجلی صورتبندی خاص روابط قدرت می باشد. این وضعیت محصول تحرکات نیروهای خاص سیاسی است و قادر به ایجاد تغییرات عمیق در روابط میان شرکت های سرمایه داری و دولت ملت هاست. چنین سیطره ای چالش پذیر است. جریان چپ می بایستی به جای تلاش صرف برای برخورد مهرآمیزتر با آن، سعی نماید بدیل معتبر برای نظام نئولیبرال ارایه کند. این امر مستلزم طراحی مرزهای جدید و اذعان به این نکته است که سیاست رادیکال نمی تواند بدون تعریف غیریت و تخاصم وجود داشته باشد؛ یعنی این امر مستلزم پذیرش حذف ناپذیر روابط تخاصم و غیریت سازی است.۶
بیان لاکلا و موف، آن گونه که به خوبی از عبارت طولانی بالا استفاده می شود، همدلی بیشتری با فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن دارد، زیرا در این تلقی جهانی شدن لیبرال به مثابه محصول تکنولوژی اطلاعات که این پدیده را به عنوان ضرورت تاریخی و اجتناب ناپذیر و غیر قابل زوال مطرح می کند مورد انکار قرار می گیرد. در چارچوب گفتمانی و با استناد به مفهوم هژمونی، سیطره نئولیبرال دارای بار ایدئولوژیک بوده و بار معنایی آن را نمی توان از ابعاد سیاسی و روابط قدرت منتزع ساخت. لاکلا و موف در چارچوب نظریه گفتمان صورتبندی های سیاسی و اجتماعی و مفصل بندی گفتمانی را امر غیر ضروری تلقی می کند و بر این اساس ضروری بودن جریان جهانی شدن را انکار می کنند. از سوی دیگر، در توصیف لاکلا و موف برای فهم و معرفی جهانی شدن، بر نوعی صورتبندی خاص مفاهیم که در درون روابط قدرت صورت می گیرد تأکید می شود. تأکید بر زوال پذیر بودن سیطره نئولیبرال که به تدریج در فرآیند جهانی شدن به عنوان گفتمان برتر سازنده جهانی شدن تبدیل گردیده، حکایت از محتمل بودن صورتبندی گفتمان جهانی شدن و تثبیت جزئی و موقت آن در مدلول خاص (جهان بودگی نئولیبرال) دارد. توصیه و تجویز نویسنده به نگرش چپ جهت طراحی استراتژی کارآمد نیز حکایت از تلقی گفتمانی آنان از جهانی شدن دارد.۷
با الهام از ایده لاکلا و موف می توان گفت، فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن به ما کمک می کند تا این مقوله را در مناسبات و روابط قدرت جست و جو کنیم. از سوی دیگر، تحلیل گفتمانی ما را از دعوای نسبتا رایج پروسه بودن یا پروژه بودن جهانی شدن دور کرده و آن را به عنوان یک گفتمان مطرح می کند؛ گفتمانی که دال مرکزی آن جهانی بودگی نئولیبرال است و دیگر نشانه ها بر محوریت این مفهوم مفصل بندی می شوند. در تلقی گفتمانی جهانی شدن، هژمونی نئولیبرال جهان بودگی این الگو را با عنوان جهانی شدن عادی و طبیعی جلوه داده و دیگر گفتمان ها را در معرض خود قرار می دهد. توجه و تأکید همزمان بر بار معنایی جهانی شدن و وجه سیاسی آن تحلیل نسبتا جامع و بالنده ای را مطرح می کند که در چارچوب تحلیل گفتمانی قابل توضیح می باشد. جهانی شدن مرزهای هویتی خاصی را برای سیاست هویت مطرح نموده و الگوی مشخصی از تخاصم و غیریت را مطرح می کند. توجیه لاکلا و موف به بلوک ضد هژمونی نیز صورتبندی جدید از نشانه ها و علایم و مفصل بندی تازه ای از هویت و غیریت سازی است.
مارک راپرت^(۲) نیز در مقدمه کتاب ایدئولوژی های جهانی شدن، جهانی شدن را از حد وضعیت شرایط خاص اجتماعی فراتر برده و در حد گفتمان ارتقا می بخشد. وی هرچند به صراحت از گفتمان جهانی شدن یاد نمی کند، اما چارچوب تحلیلی او و تلقی وی از مفهوم و مدلول جهانی شدن، با تحلیل گفتمانی همدلی بیشتری دارد. ۸
راپرت در جای دیگر با وضوح بیشتر تلقی خود از جهانی شدن را بیان می کند و اظهار می دارد: من به جهانی شدن به عنوان محصول تاریخی موقعیت کارگزاران اجتماعی نظر دارم که مقاومت بر سر بدیل های ممکن جهان در آن جریان دارد.
هرچند رویکرد راپرت به جهانی شدن عمدتا رویکرد اقتصادی است، اما تمرکز اصلی وی بر ایدئولوژی به مثابه ابزار هژمونی اقتصاد لیبرال است. بنابراین اثر وی از این منظر که هژمونی گفتمان مسلط را، آن گونه که لاکلا و موف در ویژگی های گفتمان توضیح می دهند، نه امر قطعی و اجتناب پذیر می داند و نه همراه با تثبیت دایمی و پایدار، می تواند حایز اهمیت باشد. او می گوید:
هدف من این است که گریز ناپذیر بودن جهانی شدن لیبرال را به مناظره بکشم و از جانب دیگر عدم قطعیت و ضرورت تاریخی آن را نشان دهم؛ امری که در درون جامعه آمریکا از سوی جهان وطنی گرایان (cosmopolitan) و چپ متمایل به دموکراسی (democratically – oriented Left)دنبال می شود.۹
ایدئولوژی جهانی شدن از طریق تصویرسازی دوگانه جهان به خط کشی جزمی، انعطاف پذیر و برگشت ناپذیری می انجامد که براساس آن هویت سازی خود و دیگری صورت می گیرد. به گفته راپرت «ما» و «آنان» بر مبنای صورتبندی ایدئولوژی لیبرال تعریف می شود و براساس آن «ما» اعضای جامعه بزرگ نظام سرمایه داری و «آنان» جوامع خارج از این مرزبندی است.
تحلیل کت نش از ماهیت جهانی شدن و آثار آن بر نظریه پردازی در حوزه جامعه شناسی تمایل به تحلیل گفتمانی دارد.۱۰
کت نش در تبیین ماهیت جهانی شدن و توضیح فرهنگ غربی تمایل بیشتری به تحلیل گفتمانی از جهانی شدن دارد. وی معتقد است جهانی شدن نسبیّت فرهنگ غرب را موجب گردید که دیگر بر اساس آن نمی توان به سادگی از جهان شمولی همه جایی و در همه زمانی ارزش های غربی صحبت کرد، بلکه خود فرهنگ غربی با تکثر و تنوع رو به ور است و ویژگی هر زمان / همه جایی آن به هم اکنون / این جا تغییر یافته است. در حقیقت به گونه موجه می توان استدلال کرد که هرگز یک غرب همگون وجود نداشته و چنین ایده ای تنها می توانسته از طریق مواجه با غیرها^(۳) که به طور بنیادی متفاوت تلقی شده اند، ساخته شود. بنابراین درک ماهیت جهانی شدن به عنوان یک گفتمان صورتبندی به ظاهر پارادوکسیکال از امر جهانی و محلی است. پدیده ای که رابرتسون از آن به عنوان «جهانی – محلی شدن» یاد می کند. جهانی شدن همواره در چارچوب محلی به وقوع می پیوندد؛ در حالی که در همین حال خود چارچوب محلی از طریق گفتمان های جهانی شدن به عنوان یک مکان خاص ایجاد می شود.۱۱
کت نش جهانی – محلی شدن را ناشی از ناهمگونی فرهنگ جهانی می داند و آن را بر مبنای غیریت سازی وبر محوریت هویت سازی تحلیل می کند. به عقیده وی تا زمانی که فرهنگ جهانی به عنوان فرهنگ غربی تلقی شودبه گونه های گوناگون چارچوب محلی در درون آن تولید می گردد.به گفته نش، این امر در جایی مصداق دارد که اقلیت های قومی در غرب با فرهنگ های اصلی خودشان هویت یابی می کنند و در بعضی از موارد مانند بنیادگرایی اسلامی امتناع از غربی شدن را در بر می گیرد. هویت سازی بر مبنای غیریت سازی، پدیده محلی را وجه جهانی می بخشد، زیرا آنچه غیر جهانی شدن تلقی می شود سازننده خود و امر محلی است؛ از این رو هم قومیت های مقابل و هم بنیادگرایی مذهبی هر چند بدون شک از بعضی جهات محلی هستند، اما اغلب جهانی نیز می باشند، نه فقط به این دلیل که در فرایندهای جهانی ایجاد شده اند، بلکه همچنین به این دلیل که کسانی که در آنها درگیرند اعضای جماعت های خیالی هستند که به وسیله نظام های ارتباطی خارج از کنترل دولت ایجاد گشته اند.
تبیین ماهیت ناهمگون فرهنگ جهانی در مقاله آر. جان آپادورای «گسست و تفاوت در اقتصاد فرهنگی جهانی» با تحلیل گفتمانی هم زبانی بیشتری دارد. به عقیده وی اقتصاد فرهنگی جهانی نظمی پیچیده، مختلط، هم پوشاننده و گسست آفرین است. وی بدین منظور نظریه ای با عنوان چشم اندازها ارائه می کند که در بردارنده پنج بعد جریان فرهنگی جهانی است: چشم اندازهای تکنولوژیک، چشم اندازهای رسانه ای، چشم اندازهای مالی، چشم اندازهای قومی و چشم اندازهای ایدئولوژیک.۱۲
بنا بر گزارش کت نش، نظریه چشم اندازهای آپادورای به جریان های فرهنگی گسست زا باز می گردد و فرایندهای تاریخی را ذاتا غیر قابل پیش بینی می سازد؛ اما به این امر کمک می کند که چگونه توسعه ناهموار و مخاطره آمیز جهانی شدن می تواند قاعده مند گردد. موضوع ارزشمند در این مورد آن است که نشان می دهد چگونه واقعیت اجتماعی ماهیتی مبتنی بر زاویه دید به خود می گیرد؛ یعنی می پذیرد که واقعیت اجتماعی از زاویه دیدهای گوناگون به شیوه های گوناگونی دیده می شود. چشم اندازهای آپادورای بازنمایی تصاویری را برای جهان بینی محتمل می داند که صورتبندی دقیق و مشخص آن از مسیر سیاست فرهنگی بازیگران و منازعه گفتمانی ترسیم می گردد.
بر اساس آموزه لاکلا و موف، گفتمان از طریق سلطه به طبیعی سازی و عادی سازی یک صورتبندی خاص از هویت می پردازد. چشم اندازهای قومی آپادورای محدوده های قومی را از نظر تاریخی برساخته و سیال تلقی می کند و به نفع افق هایی استدلال می کند که پنداشت طبیعی بودن از آنها زدوده شده و بدین طریق هویت های قومی را سیال و شناور می بیند. چشم اندازهای ایدئولوژیک آپادورای در بحث حاضر جالب و قابل توجه است. آپادورای چشم اندازهای ایدئولوژیک برخوردار از افق وسیع جهانی را دموکراسی می داند، زیرا هیچ رژیمی در پایان قرن بیستم در جهان وجود ندارد که در صدد مشروع جلوه دادن خود با استناد به نشانه دموکراسی بر نیاید. اما معنادهی به این دال به شدت مورد مناقشه و نزاع است. گفتمان های مختلف برسر معنادهی به این دال تهی باهم به منازعه می پردازند. چشم اندازهای ایدئولوژیکی که درون آنها دموکراسی یک اصطلاح کلیدی است در سراسر جهان بسیار متفاوتند؛ برای مثال در کشورهای کمونیست سابق دموکراسی به گونه ای تنگاتنگ با آزاد سازی اقتصادی مرتبط است، در حالی که در دموکراسی های لیبرال غربی جنبش های اجتماعی نقش مهمی در به چالش کشانیدن دموکراسی های کنونی ایفا می کنند. این بحث حاوی پرسش های جدی و مهمی است؛ که چه نوع دموکراسی واقعا دموکراسی تلقی می شود؟ چه نهادهایی برای ایجاد آن لازم است؟ حقوق شهروندی چه نقشی در آن دارد؟ چگونه می توان از آن محافظت کرد؟ و… چشم اندازهای ایدئولوژیک دموکراتیک قبل از هر چیزی مسأله دموکراسی جهانی را می سازند. جهانی شدن به عنوان یک گفتمان دال دموکراسی را بر محوریت جهانی بودگی لیبرالیسم معنا می بخشد. اما این تنها یک تصویر از میان تصاویر ممکن و محتملی است که برای دموکراسی وجود دارد. هژمونی گفتمان لیبرالیسم به تثبیت موقت دال دموکراسی در مفهوم و معنای دموکراسی لیبرال می انجامد. جهانی شدن به عنوان گفتمان مسلط این معنای نشانه دموکراسی را در حد معنای عام و قابل پذیرش برای همه جوامع مطرح می کند. اما این کار از طریق تقلیل چندگانگی معنایی دال دموکراسی صورت می گیرد و بنا بر این امر محتمل و غیر قطعی است.همواره امکان بی ثباتی در معنای تثبیت شده از طریق معنادهی مجدد نشانه دموکراسی در گفتمان های رقیب وجود دارد. این منازعه برسر معنابخشی به نشانه ها به گونه بی پایان ادامه دارد.
هرچند در بیان لاکلا و موف، آپادورای، کت نش و راپرت و بنابر تلقی گفتمانی از جهانی شدن، بر جهانی شدن گفتمان خاص و نوع خاصی از جهانی شدن می رسیم، اما در برخی تفاسیر از گفتمان واحد جهانی شدن یاد می شود. محمدرضا تاجیک می گوید:
از منظر دیگر می توان گفت که جهانی شدن فراگفتمان و یا فرا – روایت عصر ماست. همچون هر گفتمان دیگری، فرا گفتمان جهانی شدن نیز ترکیبی است از قدرت، مقاومت، معرفت، متن، حاشیه، خودی، دیگر، درون، برون، گزاره های جدی، بازی های زبانی، زبان های بازی، واقعیت، وانموده، اسطوره و… .۱۳
گفتمان جهانی شدن به عنوان گفتمان پست مدرن در بیان سید عبدالعلی قوام نیز مورد توجه قرار می گیرد.۱۴
در بررسی و مطالعه ادبیات موجود جهانی شدن، هر چند بحث مبسوطی از منظر نوشتار حاضر قابل ردیابی نیست و تنها فرکلاف – همچنان که اشاره شد – به اجمال از طریق ایجاد ملازمه میان جهانی شدن گفتمان ها و گفتمان جهانی نشدن، از گفتمان جهانی شدن یاد می کند، اما تلقی اندیشمندان دیگر از مسأله جهانی شدن، برداشت گفتمانی از جهانی شدن را نفی نمی کند. گیدنز، (۱۹۹۰) رابرتسون (۱۳۸۰)، یان کلارک (۱۹۹۶) و یان شولت (۱۳۸۲) جهانی شدن را از منظر یک نظریه جدید سیاسی و اجتماعی به بحث می گذارند. در این تلقی می توان جهانی شدن را به عنوان یک گفتمان مورد مطالعه قرار داد.
دونالد رابرتسون، نظریه پرداز برجسته و مهم جهانی شدن، هدف خود از پژوهش در زمینه جهانی شدن را ضرورت بازنگری در نظریه های علوم اجتماعی، به ویژه نظریه های جامعه شناختی و سیاسی عنوان می کند.
جهانی شدن یک چارچوب مفهومی و یک مدخل مفهومی برای موضوع نظم جهانی در کلی ترین معناست؛ چارچوبی که به هر حال بدون بحث درباره مسائل تاریخی و تطبیقی از وجه معرفتی مطلوبی برخوردار نیست. جهانی شدن پدیده ای است که در عین حال مستلزم رویکردی است که عموما رویکرد بین رشته ای نامیده می شود.۱۵
فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن در پی فهم معنای جهان بودگی است که در نظریه رابرتسون به عنوان نقطه عزیمت در نظریه پردازی علوم اجتماعی و سیاسی مورد توجه است. تلقی جهانی شدن به عنوان یک گفتمان، نزاع گفتمان ها را بر سر معنادهی به دال های شناور جهانی بودگی دانسته و در پی توضیح این دقیقه است که چگونه گفتمان خاص مفاهیم و دقایق خود را به عنوان مفاهیم جهانی و عام مطرح می کند؟
همچنان که رابرتسون به درستی اشاره می کند، گیدنز عنوان مدرنیته رادیکال را در مورد جهانی شدن به کار می گیرد، اما نمی تواند به خوبی توضیح دهد که آیا جهانی شدن به تبع مدرنیته یک پروسه غربی است یا خیر؟
هر چند وی به صراحت به این سؤال پاسخ منفی می دهد، اما نمی تواند بر این پاسخ باقی ماند. در جای دیگر می گوید اگر جهانی شدن از نظر ماهیتْ فراگیر شدن مدرنیته است و اگر نقش مدرنیته بر جهانی شدن به دلیل دانش باز اندیشانه ای آن است و از این رو تمایل به جهانی کردن دارد، می توان با احتیاط به پرسش مزبور پاسخ مثبت داد.
به نظر می رسد، گیدنز آن جا که رویه سخت افزاری جهانی شدن را مطرح می کند به پرسش مزبور پاسخ منفی می دهد، با این استدلال که جهانی شدن صورت های تازه ای از هم وابستگی جهانی را به بار می آورد که در این صورت ها دیگران نیز وجود دارند. در این جا سخن از صورت ها و نه ظهور درهم تنیدگی جهانی و آگاهی سیاره ای است. اما آن جا که سخن از رویه نرم افزاری جهانی شدن پیش کشیده می شود، نمی تواند نقش سازندگی غرب را در مورد این پدیده که از طریق معنادهی نشانه ها صورت می گیرد، از نظر دور دارد.
تحلیل گفتمانی به گیدنز کمک می کند تا به پرسش مزبور پاسخ یکدست و روشنی بدهد. در تحلیل گفتمان جهانی شدن، شرایط جدید و فرصت های پیش آمده (جهانی شدن) حوزه ای است که در درون آن گفتمان های مختلف، اعم از غربی و غیر غربی، برای معنادهی به نشانه ها و هژمونیک شدن باهم در رقابت اند (از نظر رویه سخت افزاری) اما از جانب دیگر آنچه در ادبیات موجود به عنوان جهانی شدن از آن یاد می شود، حداقل از منظر عام سازی فرهنگی، گفتمانی است که غرب آن را مفصل بندی نموده است (رویه نرم افزاری).
یان شولت جهانی شدن را در چارچوب قلمروزدایی تعریف نموده و آن را دگرگونی جغرافیای اجتماعی از رهگذر گسترش فضاهای مجازی و فوق قلمروی می داند.۱۶
به اعتقاد شولت، جهانی شدن در عرصه جامعه و فرهنگ از طریق تماس گسترده میان فرهنگی به افزایش هویت های دو رگه می انجامد. وی از منظر اجتماعی گسترش فوق قلمروگرایی را با تجدید جهت گیری سرمایه داری، تقویت ظهور چارچوب های هویت جمعی غیر ملی، افزایش علایق جهانی وطنی و رشد هویت های دو رگه و جوامع متداخل^(۴) در عرصه سیاست، ارتباط می دهد. در این جا تحلیل شولت از جهانی شدن با تحلیل گفتمانی همخوانی بیشتری پیدا می کند، زیرا به اعتقاد وی در این حالت معمولاً جوامع از طریق حذف دیگران به خود هویت می بخشند.
شولت در فصل هشتم کتاب خود به بررسی رابطه جهانی شدن و دانش می پردازد. ایده اصلی وی در این فصل تأثیر جهانی شدن بر هستی شناسی، روش شناسی و زیبایی شناسی است. می گوید جهانی شدن هرچند همچنان گرایش به گسترش عقل گرایی داشته و مفاهیم مدرن را در هسته مرکزی خود جای می دهد، اما از سوی دیگر زمینه رشد حضور دانش های غیر عقل گرا نظیر مسائل زیست محیطی و اندیشه پسا مدرن را فراهم کرده است.۱۷ اما همچنان که شولت خود نیز توضیح می دهد، مقصود از عقل گرایی، عقل گرایی بازتابی^(۵) است. این عقل گرایی با آموزه های پسا مدرن همپوشی بیشتری دارد، زیرا همانند پست مدرنیزم دانش را بی ثبات و مشروط تلقی می کند.
عقل گرایی بازتابی، بازتابی بودن عنصر اعتقاد را کنار می گذارد و مسلم انگاشتن صحت و حقیقت دانش جدید را نفی می کند. اما نقطه تمایز اینان از پست مدرن ها در اصلاح ناپذیری و اصلاح پذیری عقل گرایی نهفته است که پست مدرن ها بر تلقی نخست و اینان بر تلقی دوم تأکید می کند. به هر ترتیب اگر ظهور عقل گرایی بازتابی را حکایت دگرگونی درونی ساختار دانش تلقی کنیم، تحلیل گفتمانی از مسأله ای که در ایجاد این تحول و وانمودگی آن مؤثر افتاده، موجه جلوه می کند.
شولت درباره رابطه جهانی شدن و تحول در هستی شناسی نیز بحث می کند که آیا جهانی شدن موجب دگرگونی در هستی شناسی گردیده؟ تحول فضا / زمان که در محور تعریف شولت قرار دارد به این پرسش پاسخ مثبت می دهد. از نظر روش شناسی نیز تأثیرات شگرف جهانی شدن را نمی توان از نظر دور داشت؛ برای مثال جهانی شدن از رهگذر طرح ضرورت صورتبندی جدید نظریه های اجتماعی و سیاسی و تأکید بر نظام وارگی این نظریات و جهان بودگی موضوعات مورد پژوهش، روش های پیشین را نیز تحت تأثیر قرار داد.۱۸
یان کلارک در مورد جهانی شدن ضمن اذعان بر تشویش آفرین بودن فرایند جهانی شدن، تأثیرات آن بر نظریه های روابط بین الملل را بررسی می کند.۱۹ از این منظر نویسنده تلاش می کند تا تأثیرات نظری جهانی شدن بر نظریه های روابط بین الملل (واقع گرایی، ساختارگرایی و کثرت گرایی) را مورد مطالعه قرار دهد. به نظر کلارک جهانی شدن در مورد نظریه واقع گرایی، متضمن دگرگونی فرایندهای روابط بین الملل با کاهش پیوسته ابعاد قدرت و امنیت است.
از منظر کثرت گرایی جهانی شدن با تشدید چالش کثرت گرایانه همراه است و بالأخره جهانی شدن می تواند به عنوان بخشی از یک چارچوب فکری باز تعریف شده ساختار گرایانه مورد بحث قرار گیرد».۲۰
به نظر می رسد کلارک بیش از دیگران با تلقی جهانی شدن به عنوان یک نظریه یا چارچوب نظری برای تحلیل مسائل بین المللی همدلی نشان می دهد. وی با طرح این پرسش که آیا مطالعه جهانی شدن به خودی خود رویکرد متفاوت را برای ما پیشنهاد می کند که قابل کاربرد در سایر جوانب نظریه روابط بین الملل باشد؟ بحث را بر چالش های تئوریک روابط بین الملل متأثر از جهانی شدن و تلقی جهانی شدن به عنوان یک چارچوب تحلیلی تمرکز می کند. به نظر کلارک جهانی شدن صورتبندی جدید و مفهوم سازی دوباره در نظریه های روابط بین الملل را ضروری می سازد. استدلال عمده کلارک از این نقطه آغاز می شود که نظریه های روابط بین الملل بر دوگانه اندیشی حوزه سیاسی با مرزبندی میان داخل و خارج استوار است، و جهانی شدن این دوگانگی را فرو می ریزد و در نتیجه بازنگری نظریه های کلاسیک و دوگانه انگار را موجب می گردد. کلارک معتقد است «بین جهانی شدن و دولت» رابطه متقابل قوام بخش استوار است که در قالب آن دگرگونی در عرصه جهانی و دولت به طور همزمان رخ می دهد و بر همدیگر تأثیر می گذارد.
این تفسیر از مرزبندی تاریخی جهانی شدن، چارچوب نظری و تحلیلی رضایت بخشی را در اختیار می گذارد. کلارک براساس یک تعریف از جهانی شدن، آن را فرایندی می داند که به موجب آن، قدرت در تأسیسات جامعه جهانی قرار گرفته و بیشتر از طریق شبکه های جهانی عرضه می شود تا از طریق دولت های مبتنی بر سرزمین.۲۱
کلارک با استناد به نظریه پردازان علوم اجتماعی، تحول نظری و رفتاری ناشی از جهانی شدن را مطرح می کند. از نظر رفتاری، جهانی شدن چرخش مهم در شکل فضایی فعالیت و سازماندهی اجتماعی انسانی است. از این رو گفته می شود که یک نظام اجتماعی جهانی در حال ظهور است که در آن دیگر هیچ مرزی بین داخلی و خارجی وجود ندارد. از نظر تئوریک نیز جهانی شدن مفروضات علوم اجتماعی و سیاسی را به عقب می راند و به گفته «اسکات» علوم اجتماعی باید خود را از مفروضات سرزمینی رها سازد.۲۲
فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن، حداقل این سودمندی را دارد که می تواند مقاومت و تضاد ناشی از هژمونیک شدن جهانی شدن خاص را تبیین کند، زیرا ایجاد تعارض و تشدید مقاومت یکی از پیامدهای جهانی شدن است. از همین رو گفته می شود جهانی شدن موجب بروز جنبش های ضد جهانی گرایی و واکنش نیروهایی است که بیشترین ضرر را از جهانی شدن متحمل گشته اند.
بررسی رابطه جهانی شدن و ایدئولوژی بیش از دیگر محورها ما را به فایل پاورپوینت کامل تحلیل گفتمانی جهانی شدن نزدیک می کند. جهانی شدن تأثیری معنادار بر ایدئولوژی ها دارد.^(۶) و این تأثیرات از می رسد. ایجاد طریق ایجاد روابط فراملی میان جوامع و ایدئولوژی ها به انجام فضای مجازی،^(۷) ایدئولوژی های خاص را در سطح عام می کشاند و از جانب دیگر تعامل میان آنان را تشدید می کند. جهانی شدن، ایدئولوژی های جزم گرا و حقیقت محور را به انعطاف وا می دارد. عدم قطعیت و بی ثباتی معنا، ایدئولوژی های ارتدکس را به حاشیه می راند، اما آیا جهانی شدن خود یک ایدئولوژی نیست؟ به سادگی و اطمینان نمی توان به این پرسش پاسخ منفی داد. حداقل از یک منظر جهانی شدن با تسرّی برون مرزی ایده نئولیبرال گره می خورد. در این تلقی، جهانی شدن پایان تاریخ و پایان ایدئولوژی است هرچند خود حاوی بار ایدئولوژیک می باشد.۲۳
تحلیل دوگانه از جهانی شدن در بیان پیتر مارکوس نیز مشاهده می شود. دو بُعد متفاوت در توسعه روابط سرمایه داری که اغلب در کنار هم قرار دارد به عنوان چهره اصلی جهانی شدن مطرح است: توسعه تکنولوژیک و توسعه تمرکز قدرت. تشخیص و تفکیک میان این نمودها از نظر تحلیلی حایز اهمیت است. براساس این تفکیک می توان جهانی شدن را از آمریکا سازی تفکیک کرد.

مفصل بندی گفتمان جهانی شدن و اسلام سیاسی

دال ها و نشان های مربوط به حوزه سیاست، فرهنگ و اقتصاد در حوزه گفتمانگونگی گفتمان های مدعی جهان شمولی قرار دارد.۲۴ گفتمان جهانی شدن و اسلام سیاسی بر سر معنادهی به دال های شناور حوزه های یاد شده باهم به منازعه و رقابت می پردازند. در حوزه سیاست، ماهیت سیاست از منظر ارتباط یا عدم ارتباط با مذهب و امور معنوی، دال دموکراسی، صلح، حقوق شهروندی و حقوق بشر محور منازعه گفتمانی به منظور معنادهی به این نشانه ها محسوب می شود. در حوزه اقتصاد، سخن از کارآمدی، سودمندی و توانمندی این یا آن الگوی اقتصادی کانون گفت و گوست. هر دو گفتمان تلاش می کنند تا نقایص و کاستی های گفتمان رقیب را برجسته نموده و ضعف های خود را کتمان کنند. دال های شناور حوزه فرهنگ به مسأله ارزش ها، باورها و هنجارهای اجتماعی اشاره دارد که گفتمان جهانی شدن آن را بر محور دال مرکزی نئولیبرالیسم مفصل بندی می کند و در گفتمان اسلام سیاسی بر محوریت کلمه اسلام معنا داده می شود.
با توجه به مسایل و موضوعات رایج در سیاست جهانی، نشانه های سیاست (در معنای خاص)، دموکراسی، حقوق بشر، صلح و امنیت، اقتصاد جهانی، عدالت، آزادی، روش زندگی و ارزش های فرهنگی، مفاهیم سیال و شناوری است که در حوزه گفتمانگونگی قرار دارد. بودن این مفاهیم در حوزه گفتمانگونگی بدین معنا است که گفتمان های مختلف می توانند با قرار دادن این مفاهیم در مفصل بندی خود به آن استغنای معنایی ببخشند. بی قراری معانی این نشانه ها، بر محوریت دال مرکزی گفتمان مسلط به قرار و ثبات موقت می رسد، هرچند همواره احتمال تخلیه معنایی و قرار گرفتن در مفصل بندی دیگر وجود دارد. شناور بودن این دال ها و نشانه ها به معنای فقدان مدلول محصّل نیست، زیرا در این حال نمی توان آن را به کار بست، سیالیت و بی ثباتی یاد شده با هژمونیک شدن گفتمان به انجماد موقت^(۸) می رسد.
در سیاست جهانی، همواره نشانه ها و مفاهیم یاد شده را به کار می بریم، امّا معانی آن نه ذاتی و نه الزاما به وسیله ما ایجاد شده است. دموکراسی، صلح، عدالت، حقوق بشر، الگوی اقتصادی و روش زندگی^(۹) معنای ثابت و ذاتی ندارد؛ ما این مفاهیم را آن گونه که بازنمایی می شود می فهمیم و به کار می بندیم.
لیبرالیسم عمومیت بخش^(۱۰) هنوز هم فرهنگ جهانی نظام جهانی مدرن است؛ یعنی چارچوب فرهنگی که سرمایه داری جهان گیر در درون آن به حیات خود ادامه می دهد. فرهنگ به شکل شی ء گونه به منطقه ای استراتژیک تر برای مقابله با نابرابری های نظام جهانی مدرن تبدیل شده است، امّا هنوز هم از لحاظ