خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل موضوع احترام در فقه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل موضوع احترام در فقه :

احترام در فقه به معنای حرمت نگاه داشتن و ارج نهادن است.

از احترام در بیشتر ابواب فقه اعم از عبادات، عقود، ایقاعات و احکام سخن رفته است. در این نوشتار در صدد هستیم نمایی از مباحث طرح شده در کتب فقهی در این باره را ارائه نموده و در مقاله های بعدی به تفصیل مباحث طرح شده بپردازیم، پیش از شروع، یادآوری چند نکته ضروری است:

نخست: در کتاب های فقهی از این واژه با عناوینی بسان نفس محترم، عرض محترم، مال محترم، عمل محترم، دم محترم، وطی محترم،منی محترم، حیوان محترم، ید محترم، ناظر محترم، مطعوم محترم و مانند آنها یاد شده است.

دوم: در کتاب های قواعد فقهی، قاعده هایی به نام های «قاعده حرمت اهانت به محترمان»()، «قاعده احترام»()و «قاعده حرمت اهانت به شعائر و رجحان تعظیم و بزرگداشت آنها»() آمده است، لیکن به تمام موارد مطرح در فقه پرداخته نشده است. ما در این مجموعه سعی در گردآوری و دسته بندی و ارائه مطالب آمده در سراسر فقه، داریم.

سوم: در کتاب های فقهی در موارد زیادی، عناوین احترام و تعظیم و هتک حرمت به عنوان علت یا حکمت برخی از احکام ذکر شده است، مانند حرمت استقبال و استدبار قبله هنگام تخلی، وجوب ازاله نجاست از مسجد و …() که در این موارد از باب: «العله تعمم» می توان به یک قانون و قاعده کلی دست یافت.

چهارم: طلاب محترم در کتب درسی فقهی مانند شرح لمعه واژگانی همچون نفس محترم، مال محترم، عمل محترم و مانند آن را زیادشنیده اند و بیشتر آنها معنای این کلمه را کما هو حقه نمی دانند و این نوشتار کمکی برای آنان در درک معنای این کلمه است.

پنجم: مدرک قاعده احترام: بر این قاعده به ادله اربعه تمسک شده است مانند روایات زیر:

«لا یحل لمؤمن مال اخیه الا عن طیب نفس منه»().

«حرمه مال المسلم کحرمه دمه»().

«لا یصلح ذهاب حق احد»().

به طور کلی اشیای دارای احترام به چهار قسم تقسیم می شوند: انسان، حیوان، گیاه و جماد.

احترام در انسان

انسان ها از جهت احترام و عدم احترام و چگونگی آن دو دسته اند:

الف) برخی دارای احترام ذاتی و بالاصاله می باشند و آن مسلمان مؤمن است.

ب) برخی انسان ها دارای احترام عرضی می باشند، و آن شامل برخی از کافران می شود که در سایه عقد ذمه یا امان یا هدنه (آتش بس) برای آنها ثابت می شود().

در انسان های محترم چهار چیز دارای احترام است: ۱ جان، ۲ عرض (آبرو و ناموس)، ۳ مال، ۴ عمل.

مرحوم صاحب جواهر فرموده است: «الاصل احترام مال المسلم کدمه و عرضه»().

جان محترم: احترام جان در کسانی که دارای احترام ذاتی اند به این معنا است که هم رساندن آسیب به آنها حرام است و حتی واردکردن خراش بر او موجب ثبوت قصاص یا دیه می شود و هم حفظ جان او و نیز دفاع از او واجب است.

احترام جان در کسانی که احترامشان عارضی است برین معناست که قتل آنها جایز نیست و اگر به دست مسلمان کشته شوند یا جراحتی به آنها وارد آید تنها دیه ثابت می شود، لیکن حفظ آنها از خطرات و دفاع از آنها واجب نیست.() به این عبارت صاحب جواهر توجه کنید: «اذ اقصی اقتضاء محقونیه دمه (ذمی و معاهد) حرمه قتله، لا ایجاب حفظه من المهلکات.»()

نتیجه:

۱- آسیب رساندن به برخی انسان ها حرام و حفظ آنها از خطرات و دفاع از آنها واجب است و آن در کسانی است که دارای احترام ذاتی اند مانند مؤمن.

۲- آسیب رساندن به برخی انسان ها حرام است ولی حفظ و دفاع از آنها واجب نیست و آن درباره کسانی است که دارای احترام عارضی اند مانند اهل ذمه و معاهد.

۳- برخی نفوس غیر محترمند و آسیب رساندن و قتل آنها با شرایطی واجب و حفظ و دفاع از آنها حرام است، مانند کافر حربی.

۴- برخی نفوس غیر محترمند هرچند ممکن است احترام ذاتی داشته باشند ولی عدم احترام آنها عارضی است و قتل آنها جایزاست نه واجب، مانند قاتل عمد که ولی مقتول بین دیه و قصاص مخیر است().

بنابراین انسان های محترم به دو قسم واجب الحفظ و الدفاع و جایز الحفظ و الدفاع تقسیم می شوند و انسان های غیر محترم نیز به دوقسم واجب القتل و جایز القتل قابل تقسیمند.

از ویژگی های دیگر مؤمن این است که مرده او مانند زنده اش محترم است، لذا میت مؤمن احکام ویژه ای دارد، بسان وجوب غسل وکفن و دفن، حرمت نبش قبر و نقل میت مگر در موارد استثنا شده، چنان که مرحوم صاحب جواهر گفته است:

ظهر من بعض الاخباران التغسیل احترام للمیت و تکرمه له و لا یصح له الا المؤمن.()

در این زمینه به چند حکم فقهی توجه کنید:

۱- اگر نفس محترمی که حفظ او واجب است، اضطرار به طعام داشته باشد، اطعام او واجب است مگر خودش هم اضطرار داشته باشد().

۲- بیع مملوک مسلمان به کافر جایز نیست().

۳- قطع عضو محترم موجب قصاص یا دیه می شود().

۴- اگر ذمی، مرتد را بکشد، قصاص می شود، چون مرتد نسبت به ذمی محقون الدم است().

۵- سیراب کردن و غذا دادن به اسیر مستحب است اگرچه انسان قصد قتل آنها را داشته باشد().

نکته: در بین نفوس مؤمنان که حفظ آنها واجب است حفظ برخی نفوس مانند انبیا و اولیای الهی بر سایر نفوس مقدم است()، چنان که بر احترام برخی اشخاص مانند پدر و مادر، معلم، همسایه و دوست در روایات و کتب فقهی تاکید شده است. به عنوان نمونه به این حکم فقهی توجه کنید:

«اگر مکلف مقداری آب همراه خود دارد می تواند تیمم کند و آب را به رفیق خودکه تلف شدن او یا ضعف او مضر به حال او است، بدهد اگرچه محترم نباشد بسان کافر حربی.()» تفصیل این مطالب در مقاله های بعد خواهد آمد.

احترام عرض: بعد از نفس آدمی، عرض (شرف، حیثیت، آبرو و ناموس) او دارای احترام و اهمیت بسزایی است و اهمیت مال در رتبه بعد قرار دارد().

به برخی احکام فقهی در این زمینه توجه کنید:

کسی که ترس از عرض خود یا عرض انسان مؤمنی دارد، در صورت ظن غالب بر سلامت خود، دفاع بر او واجب است().

خواستگاری زن در حال عده رجعی جایز نیست، چون موجب هتک عرض محترم می شود().

در صورت نداشتن نفقه خود یا نزدیکان، درخواست از مردم در صورتی که موجب هتک عرض شود، جایز نیست، مگر سؤال، تنها راه حفظ نفس باشد().

احترام مال: () مال مؤمن دارای احترام ذاتی و بالاصاله است، ولی اموال انسان های دیگر در سایه قرارداد ذمه یا معاهده یاامان و یا صلح، احترام عرضی پیدا می کند، اگرچه از نظر ضامن بودن تلف کننده تفاوتی بین محترم ذاتی و عارضی نیست().

مال آدمی محترم است و لذا مصرف کردن آن در غیر اغراض دنیوی و اخروی جایز نیست().

مال انسان به قدری اهمیت دارد که برای حفظ آن قطع کردن نماز جایز است().

مال مسلم و معاهد محترم است و مال کافر حربی اگرچه محترم نیست و انسان می تواند به هر وسیله ای آن را به دست آورد ولی بعد ازامان دادن به آنها و همچنین در حال صلح، سرقت اموالشان جایز نیست().

تصرف در مال محترم بدون اذن صاحب آن جایز نیست و موجب ضمان است().

برخی فقیهان فرموده اند: بر کسی که بر مال خود می ترسد، در صورت ظن غالب به سلامت، دفاع از مال واجب است هرچند صاحب جواهر فرموده در این فرض نهایتا، دفاع جایز است().

در غنیمت شرط است که از مسلمان و ذمی و معاهد غصب نشده باشد().

ربا بین دو انسانی که مالشان محترم است جایز نیست ولی مؤمن می تواند از کافر حربی ربا بگیرد چون مال او محترم نیست().

یادآوری: همان طور که در بین نفوس، برخی احترام ویژه ای دارند، در بین اموال نیز ودیعه احترام خاصی دارد تا جایی که ودیعه کافرحربی و کسی که علیه او حق مقاصه وجود دارد نیز باید به او برگردانده شود().

نتیجه: در نفس، احکام محترم ذاتی با محترم عرضی تفاوت دارد ولی در مال محترم، ذاتی و عرضی تفاوتی ندارند.

احترام عمل: عمل مسلمان تا وقتی که قصد تبرع نکرده باشد محترم است، بنابراین دلال مستحق اجرت است().

و در صورت فسخ مزارعه و مساقات و مضاربه، عامل مستحق اجره المثل است.() همچنین در بیع فاسد و اجاره فاسد().

احترام حیوان

حیواناتی که انسان از آنها برای خوردن، سواری، بارکشی و نگهبانی استفاده می کند محترمند و بر صاحب خود حقوقی دارند. برخی ازحقوق مانند آب و علف دادن واجب و برخی نیز مستحب می باشند که در روایات به آنها اشاره شده است، از قبیل:

۱- نزدن سیلی به صورت حیوان،

۲- بیش از اندازه توان بار نکردن و راه نبردن،

۳- پشت حیوان را مجلس حرف زدن با دیگران قرار ندادن().

برخی فقها فرموده اند: حیوان محترم چه حلال گوشت و چه حرام گوشت عبارت است از حیوانی که اتلاف آن با غیر تذکیه جایزنیست و غیر محترم حیوانی است که اتلاف آن به غیر تذکیه جایز است، مثل خوک و سگ ولگرد().

البته از روایات استفاده می شود که نسبت به حیوانات، صرف نظر از مال بودن آنها، باید شدت رافت را به خرج داد و لذا فرقی بی