خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آسیب شناسی دین در سیره علوی :

مقدمه

دین به عنوان یک واقعیت، موضوع تحقیق های گوناگون در هر یک از رشته های مختلف علوم می باشد.تلاش های علمی متکلمان، فیلسوفان، مورخان درباره دین و قلمرو آن، بیانگر این ادعاست.نوشتار حاضر با رویکرد جامعه شناختی، تلاشی اندک در راستای پاسخ به این سؤال است که «از منظر علی علیه السلام چه عوامل و متغیرهایی موجب آسیب دیدگی دین می شود؟» لازم است مقدمتا، دو مفهوم «دین » و «آسیب » های آن تعریف شوند:

دین ابعاد گوناگون و متعددی را شامل می شود که به طور خلاصه عبارتند از:

الف.نفس الامری: دین به عنوان یک واقعیت دربرگیرنده بخشی از «علم الهی » است و به همین جهت ازلی و ابدی است و هیچ گونه تغییر و تحول و یا تناقضی در مجموعه آن راه ندارد چه رسد به آن که با آسیب رو به رو گردد. ^(۱)

ب.مستند: از آنجا که خالق یکتا خواهان سعادت و کمال بشر است و «دین نفس الامری » متضمن آن است و بشر از راه های عادی نمی توانسته بدان دست یابد، خداوند انبیا و اولیا و متون مقدس آسمانی را فرستاد تا پل ارتباطی بین خدا و بندگان بوده و زمینه تعالی و کمال انسان را فراهم کند.برای آن که تفاسیر متعدد و قرائت های متناقض با دین در آن راه نیابد، معیارهای خاصی را برای تفسیر دین معرفی نموده تا مفسرین و فقیهان براساس آن معیارها، دین را برای مؤمنان معرفی کنند; چه درغیر این صورت، انسان ها به فرامین و دستورهای الهی دسترسی نخواهند داشت و در نتیجه، هر کسی به فراخور فهم خویش تفسیری از خدا و معتقدات دینی ارائه خواهد نمود که با حقیقت دین ناسازگار می افتد.

ج.عینی: لایه و سطح دیگری که می توان در نظر گرفت، دین در باور مؤمنان است که التزام های ذهنی و عملی اعضای جامعه دینی را شامل می شود.چه بسا مواردی موجب گردد که شهروندان التزام خود را نسبت به دین از دست بدهند; هر چند دین به معنای دوم آن، هم چنان دست نخورده باقی بماند.

منظور از «آسیب » های دین، عوامل و متغیرهایی است که موجب می شود دین مستند و یا عینی از اصول اولیه خود فاصله گرفته و در تفسیر و در تحقق آن، برخلاف آن حقیقت واحد گام برداشته شود.بنابراین، آسیب شناسی دین کشف عوامل و متغیرهایی است که موجب می شود دین از محتوای موردنظر و یا روش های مقبول دست یابی به آن فاصله گرفته، دچار انحراف و بی راهه گردد.

بدیهی است که «دین نفس الامری » نمی تواند آسیب پذیر باشد; زیرا هیچ تغییر و دگرگونی در آن راه ندارد.اما در سطوح دوم و سوم دین، آسیب دیدگی امکان پذیر است; زیرا ممکن است تفاسیری مخالف با آن حقیقت اولیه ارائه گردد و با برخی زمینه های نظری، سیاسی و اجتماعی، راه را برای انحراف دین مهیا سازد و یا آن که افراد جامعه به هنجارهای دینی عمل نکنند.

ناهمنوایی با دین، گویای عدم حاکمیت آن خواهد بود و این به معنای آسیب دین است; زیرا دین برای تنظیم رفتارهای بشر آمده است.

نکته قابل توجه دیگر این است که هر چند مفهوم دین در ادبیات جامعه شناختی مفهومی عام و کلی است و شامل مجموعه ای از عقاید و مناسک دربرگیرنده امور «مقدس » و «غیر مقدس » و یا «دنیوی » و «معنوی » می گردد، اما در این مقال و در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام منظور، دین اسلام با ویژگی های خاص خود است.چنان که می فرماید: «کسی که جز اسلام آیینی برگزیند زیانش مسلم، دستگیره ایمانش گسسته و سقوط او شدید خواهد بود و سرانجام غم و اندوهی طولانی و عذابی مهلک خواهد داشت » . ^(۲)

و نیز در خطبه ۱۹۸ بیان می دارند که این اسلام دین منتخب خدا می باشد. ^(۳)

اهمیت دینداری

قوام، استحکام و انسجام اجتماعی در هر جامعه ای بسته به نظام فرهنگی و مجموعه عقاید و باورها، ارزش ها و هنجارهای آن جامعه است.بدون التزام و پای بندی به آن مجموعه، نه تنها جوهره آن جامعه و تمایزش با دیگر جوامع و اجتماعات مشخص نمی شود، بلکه کنش اعضای جامعه نیز دست خوش نابسامانی و در نهایت، کشمکش و نارضایتی و…می گردد.از منظر اسلام، زندگی و حیات آدمی یک زنجیره طولانی به هم متصل است که بخشی از آن در دنیای مادی قرار دارد و بخش دیگر متعلق به ماوراء ماده است.بنابراین، نظام فرهنگی اسلام عهده دار بایدها و نبایدهای مطابق با سراسر این حیات است.اگر دین در عرصه اجتماع حضور فعال داشته باشد، روابط فردی و اجتماعی به شکل کاملا هنجاری تجلی می کند در غیر این صورت، هیچ گونه تضمینی برای پاسداری از هنجارهای دینی وجود ندارد در نتیجه، نظام کنش اعضا برهم خورده با اختلال و بحران مواجه می گردد. ^(۴)

تعریف اسلام

همان طور که گذشت، مقصود از دین در این مقال اسلام است.حال شایسته است به تعریف اسلام از منظر مولی اشاره کنیم.حضرت در تعریف اسلام می فرمایند: اسلام را چنان تفسیر می کنم که هیچ کس پیش از من آن را چنین تفسیری نکرده باشد، اسلام همان تسلیم است (تسلیم در برابر فرمان خدا) و تسلیم همان یقین است (چرا که تسلیم بدون ایمان و یقین ممکن نیست) و یقین همان تصدیق است (چرا که تا علم و تصدیق حاصل نشود، یقین حاصل نمی شود) و تصدیق همان اقرار است. (چرا که تصدیق در درون کافی نیست باید آن را افشا کرد) و اقرار همان احساس مسؤولیت است (چرا که بدون آن لفظی است بی معنا) و احساس مسؤولیت همان عمل است (چرا که نتیجه احساس مسؤولیت عمل می باشد) . ^(۵)

تعریف آسیب

آسیب و انحراف و یا کج روی مفاهیمی مشابه و معادل هستند.مفهوم مشترکی که در این دو واژه می توان یافت عبارت است از: عدم التزام به آن چه که باید باشد. بنابراین، عدم التزام عملی به هنجارهای مورد قبول جامعه، آسیب شناخته می شود. همین بیان خود در برگیرنده دو قلمرو است.هنجارهای مورد قبول جامعه خود شکل مطلوب و «باید» به خود می گیرد.بنابراین، آسیب شناسی به معنای آن است که در عمل «بایدها» چه میزان رعایت نگردیده است.

تعریف آسیب شناسی دین

در هر حوزه و قلمرویی اگر بتوان وجهی «آرمانی » و «بایدی » به تصویر کشید، عدم دست یابی بدان و یا چالش بین «هست » و «باید» به نوعی آسیب شمرده می شود.بر اساس همین الگو، دین به عنوان یک واقعیت عینی و مجموعه ای از ایده های نظری و عملی است که می بایست تمام عرصه حیات جمعی را پوشش دهد.اگر دین به هدف خود نرسد و نقش و کارکرد خود را به خوبی ایفا نکند، دچار آسیب شده است.

زمینه های پیدایش آسیب زایی

الف – فتنه

اگر به هر دلیلی «دین » حاکمیت خود را از دست دهد، با آسیب روبه رو می گردد.حال سؤال این است که چگونه می شود «دین » حاکمیت خود را در جامعه از دست بدهد.حالات مختلف جوامع، تحت تاثیر عوامل و متغیرهای مختلف اجتماعی است.از جمله این عوامل، دگرگونی های اجتماعی است که ممکن است عرصه های مختلفی را شامل شود.گاه قلمرو فرهنگ و باورهای جامعه را در برمی گیرد و گاه سایر عرصه ها را.گاه رنگ و بوی اصلاحی و بازسازی دارد و گاه در جهت تخریب عمل می کند.از جمله عوامل مخرب، فتنه ها در جامعه است.منظور از «فتنه » همان دگرگونی های اجتماعی است که با سوگیری های خاص خود همراه است. ^(۶)

اصولا در فتنه ها و دگرگونی های اجتماعی، نوعی اختلال و عدم ثبات سیاسی وجود دارد ^(۷) و جامعه فتنه زده با آشوب و اضطراب و تشویش هم راه می شود.فتنه ها اعتراضی است به نظم موجود و طرحی دربراندازی و تغییر، که جامعه را با هرج و مرج و بحران روبه رو می کند.در این گونه بحران ها همه ساخت های اجتماعی متاثر از شرایط محیطی و پیرامون با عدم نظم و ثبات مواجه شده و شرایط بی هنجاری، (
Anomy) بر جامعه حاکم می گردد.به همین دلیل است که امیرالمؤمنین علیه السلام در عرصه های مختلف و دوره های گوناگون هشدار می دهند و کارکردهای منفی فتنه ها را متذکر می گردند:

«او [پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله] را زمانی فرستاد که مردم در درون فتنه ها قرار داشتند، رشته های مذهب گسسته و ارکان ایمان و یقین متزلزل شده، راه های اساسی برای شناخت حق مختلف، و امور مردم پراکنده و متشتت، راه فرار از فتنه ها باریک و پناه گاه ناپیدا، هدایت فراموش شده و گم راهی و نابینایی همه را فراگرفته بود، خدای رحمان معصیت می شد، و شیطان یاری می گردید، ایمان بدون یاور مانده، ارکان آن فرو ریخته و نشانه هایش دگرگون شده بود» . ^(۸)

در این خطبه شرایط اجتماعی – فرهنگی جامعه عربستان به هنگام بعثت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله تبیین شده است.گسستگی در حلقه ها و بخش های مختلف دین و هرج و مرج در باورها و ایده ها به گونه ای است که دین ثبات و کارکرد خود را از دست داده و نتوانسته بود انسجام و وحدت لازم را برای جامعه ایجاد و تداوم بخشد.گاه بحران ها و هرج و مرج های اجتماعی بر اثر برخی فعالیت های نهادها و یا سازمان های اجتماعی روی می دهد و گاه برخی کنش های هدف مند در جامعه از ناحیه برخی کنشگران، این گونه بحران ها را در جامعه ایجاد می نماید و جریان انحرافی شکل می گیرد.بنابراین، ممکن است خاستگاه بحران ها عملکرد برخی اشخاص باشد که در قالب جریان های سیاسی – اجتماعی و با وجود تشکل های رسمی به وجود آید و یا این که در قالب نظریه پردازی و به طور غیر رسمی در جنبه های تئوریک و علمی.

«دو نفر در پیشگاه خداوند مبغوض ترین مردمند: ۱- کسی که خداوند او را به خود واگذار کرده است و از راه راست منحرف گشته و به سخنان ساختگی و دور از حق و حقیقت و بدعت های خویش دل بسته و به سرعت در راه گم راه ساختن مردم گام برمی دارد و برای افرادی که فریبش را بخورند فتنه است، وی از مسیر هدایت پیشینیان گم راه گشته..» . ^(۹)

در چنین شرایطی است که جابه جایی در ابزارها و وسایل موردنیاز فهم و تفسیر دین و هنجارهای دینی رخ می نمایاند و به جای مراجعه به منابع مقدس و ناب، ابزارهای غیراصلی و نابجا به کار گرفته می شود.انتخاب و ورود به موضوع های موردنظر انتخابی و گزینشی، وسایل و ادوات و منابع تحقیق جهت دار و سوگیری شده با روش های غیر متعارف، نتایجی به بار می آورد که دیگر «دین » نیست، بلکه مجموعه ای از معارف و شناخت های بشری است; زیرا آن یافته ها چیزی است که مفسر خود گزینش کرده و در ذهن خود پرورانده و خواهان آن نتایج بوده است و این نقطه شروع «فتنه » است.طبعا در چنین شرایطی، ذهنیت ها به جای حقایق و واقعیت ها می نشیند و تفاسیر معنا و محتوا و کارکرد خود را از دست می دهد.و چون در این تفسیرها رگه هایی از واقعیت نیز مشاهده می شود که با ذهنیت ها آمیخته شده، تفکیک آن ها از هم کاری بس مشکل خواهد بود و نتایجش انحراف در طراحی هنجارهای دینی و سپس کج روی مؤمنان و متدینان می شود.

«همواره آغاز پیدایش فتنه ها، پیروی از هوس های آلوده و احکام و قوانین مجعول و اختراعی است; احکامی که با کتاب خدا مخالفت دارد و جمعی بر اساس آن احکام و هوس ها و برخلاف آیین حق بر جمعی دیگر حکومت می کنند.اگر باطل از حق کاملا جدا می گردید، بر آنان که پی جوی حقیقتند پوشیده نمی ماند، و چنان چه حق از باطل خالص می شد، زبان معاندان از آن قطع می گردید، ولی قسمتی از حق و قسمتی از باطل را می گیرند و به هم می آمیزند..» . ^(۱۰)

شرایط اجتماعی پیدایش فتنه

در هر جامعه ای ابزارهایی برای پیش گیری از انحراف پیش بینی شده و در صورت وقوع انحراف، اهرم هایی برای مقابله با انحراف در نظر گرفته می شود و فتنه ها جریان های اجتماعی انحرافی هستند و رشد و فراگیری فتنه ها، نیازمند پیدایش شرایط اجتماعی مساعد است تا بتواند فعالانه در جامعه حضور پیدا کند.از سوی دیگر، همه انسان ها به طور طبیعی گرایش به آن دارند که تمایلات خود را به منصه ظهور برساند و از لذت ها کام بگیرند.نکته اساسی و اصولی در این جا نهفته است که کام جویی از لذت ها و خوشی ها هر چند طبیعی است، اما لذت ها و خوشی ها اموری هستند بیرون از خصوصیات فردی.این خصوصیت و ویژگی جوامع انسانی بهترین وسیله و مساعدترین شرایط برای پیدایش و رشد فتنه ها را فراهم می کند; چه آن که وقتی موانعی بر سر راه فعالیت نهادهای مرتبط با این نیاز و ضرورت اجتماعی وجود داشته باشد، علی الاصول این خلا و نیاز توسط اشخاص و دستگاه های دیگر و غیر مرتبط با آن نیاز تامین می شود.و چون بعضا سود و پاداش هایی هم به دنبال خواهد داشت، رفته رفته فراگیر شده و در مقابل باورها و ارزش ها و هنجارهای واقعی، ایستاده و آن ها را به انزوامی کشانند. ^(۱۱)

از جمله موانع فعالیت نهادها، می توان ازحضور رهبران سنتی که به نحوی از اقتدار سنتی برخوردارند نام برد.آنها براساس سنت های پیشین خود که از جایگاه خاصی در نظام اجتماعی برخوردارند بهره جسته و سلسله ای از باورهای حافظ منافع خود را در سطح جامعه پراکنده نموده و یا از سنت های جاری حمایت و پشتیبانی می کنند تا بدین وسیله از احترام و پایگاه اجتماعی خود برای ادامه آن سنت ها بهره ببرند.همین امر به نوبه خود باعث اقتدار بیش تر آن ها شده و بدان رونق و استمرار می بخشد.حضرت در همین زمینه می فرمایند: «زنهار، زنهار از پیروی و طاعت بزرگ ترها و رؤسایتان برحذر باشید; همان ها که به واسطه موقعیت خود تکبر می فروشند، همان ها که خویشتن را بالاتر از نسب خود می شمارند و کارهای نادرست را به خدا نسبت می دهند و به انکار نعمت های خدا برخاستند تا با قضایش ستیز کنند و نعمت هایش را نادیده گیرند، آن ها پی و بنیان تعصب و ستون و ارکان فتنه و فساد و شمشیرهای تفاخر جاهلیتند» . ^(۱۲)

کارکردهای منفی فتنه

وقوع و پیدایش فتنه ها کارکردهای مختلفی دارد که مهم ترین آن ها، کم رنگ شدن باورها و عقاید است.تغییر و تحول و دگرگونی عمیق در بالاترین سطح نظام فرهنگی موجب کج روی در تنظیم روابط اجتماعی انسان ها می گردد. ^(۱۳)

پس از آن که اصل معتقدات و باورها دچار دگرگونی شدید گردید، وحدت و انسجام درونی جامعه در سطح عقاید و باورها جای خود را به تشتت باورها و ایده ها می دهد و همین تفرقه در سطح ایده ها و آراء در لایه های زیرین اثر کرده و ضمن مشروعیت بخشیدن به کجروی ها، موجب نابسامانی اجتماعی می شود.ارزش ها و ضد ارزش ها به هم می آمیزد و هنجارها رنگ می بازد، نهادها و سازمان ها تضعیف می گردد و در نتیجه کارکردهای مثبت خود را از دست می دهند.حضرت از جمله پیامدهای فتنه را چنین بیان می کنند: «سپس فتنه ای اضطراب آور و شکننده و نابود کننده، آغاز خواهد شد، قلب هائی پس از استواری می لغزند و مردانی پس از درستی و سلامت گمراه می گردند.افکار به هنگام هجوم این فتنه پراکنده و عقاید پس از آشکار شدنش مشتبه می شوند.آن کسی که به مقابله اش برخیزد، فتنه پشتش را می شکند و کسی که در فرو نشاندن آن تلاش کند، فتنه وی را درهم می کوبد..» . ^(۱۴)

با توجه به همین کارکردهای منفی عمیق است که علی علیه السلام تلاش می کند تا یکی از مهم ترین فتنه ها و رخدادهای اجتماعی و سیاسی عصر خویش را تحلیل و تبیین کند تا از انحراف افراد جامعه خویش و آیندگان جلوگیری شود.چه آن که عمق بخشیدن به معتقدات و باورهای اجتماعی توسط نهادهای مختلف اجتماعی صورت می گیرد که همگی به طور مستقیم و غیرمستقیم در آن دخالت دارند.عمده ترین نهادهای درگیر در این امر، نهاد حکومت و سیاست ونهاد دین است.معتقدات و باورهای حاکم برنهاد حکومت و نهاد دین به تمامی نهادها، سازمان ها، گروه ها و…رسوخ می کند و جامعه همان رنگ و بو را به خود می گیرد; چنان که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله به وضوع این نکته اساسی را بیان فرموده اند: ^(۱۵) از همین منظر و به همین دلیل است که حاکمیت بنی امیه فتنه معرفی می گردد; ^(۱۶) چه آن که حاکمیت بنی امیه فقط بخشی از نهاد حکومت نیست، بلکه تمام نهاد حکومت و نهاد دین معرفی می شود.آنان سیاست گزاران و مجریان حکومت و در عین حال عالمان و مفسران دین شناخته می شدند که علاوه بر زعامت و رهبری سیاسی، رهبری دینی جامعه را بر عهده داشتند و درست به همین دلیل، بر تمام بخش های جامعه تسلط و حاکمیت خود را برقرار ساخته بودند.

عوامل و کارگزاران جامعه پذیری پیش بینی شده در نهاد دین هم چون مساجد و منابر و خطبه های نمازجمعه و کلیه اجتماعات رسمی مسلمین در اختیار بنی امیه است.از این رو، هم «امراء» و هم «علماء یا فقهاء» ^(۱۷) یک جا جمع اند.پشتوانه های اقتصادی رسمی و غیر رسمی موجود در نهاد اقتصاد در اختیار دستگاه بنی امیه بود و کلیه امکانات موجود در راستای تحکیم حاکمیت بنی امیه، که همانا تضعیف آموزه های دینی و سنت معصومین علیهم السلام و دین راستین بود، به کار گرفته می شد. بنابراین، کلیه شرایط و زمینه های لازم برای انحراف وجود داشت.به همین دلیل نیز علی علیه السلام ازخطر فتنه بنی امیه خبر می دهد و تلاش می کند روشن گری های لازم را بنماید.مهم ترین انحراف در حکومت بنی امیه پیدایش این رخداد است که نهاد «دین » ابزار و وسیله حاکمیت بخشیدن به حکومت شده و در واقع نهاد دین جایگاه اصلی خود را از دست داده است.به جای آن که دین «بایدها» و «نبایدها» را برای حکومت و سیاست و زمامداران حکومتی معین و طراحی کند، حاکمان بنی امیه با دستکاری در آموزه های دینی و بیان تفسیرهای متعارض با دین آن را ابزار دست خویش قرار دادند.بنابراین، هر گاه حاکمیت به دنبال تطبیق خود با دین باشد در مسیر دینداری حرکت می کند و آن گاه که دین ابزار قدرت مداران شد، موجب آسیب زدگی می گردد.

ب.شبهه

یکی دیگر از جلوه های آسیب های «دین » پیدایش و طرح شبهه است. «که به معنای ایراد، اشکال، ایجاد تردید، به اشتباه انداختن و مسلم نبودن است » . ^(۱۸)

و البته تفاوت چشم گیری میان طرح سؤال با ایجاد شبهه وجود دارد.سؤال با هدف یافتن مجهول و یافتن پاسخ مطرح می شود.اما شبهه با هدف ایجاد نقص و یا کاستی و از روی استهزا و تمسخر صورت می گیرد.

از آن جا که کمال و سعادت واقعی جامعه بشری در گرو رسیدن به «باید» و «نباید» هایی حقیقی است، ارزش ها از این زاویه نگریسته می شود.بنابراین، هر آن چه که ظاهری شبیه به «حق » دارد اما حقیقتا و واقعا حق نیست، از مصادیق شبهه شناخته می شود و نام گذاری آن هم به نام شبهه درست به همین دلیل است. «شبهه بدین سبب شبهه نامیده شده; زیرا که شبیه حق است » . ^(۱۹)

از همین بیان علی علیه السلام کارکرد منفی و تاثیر شبهه ها کاملا مشهود است; زیرا «حق » که ارزش های پایدار و اصولی در نظام فرهنگی است و خاستگاه خاص خود را دارد و هنجارها می بایست در ارتباط با آن ها باشد، با ورود شبهه ها، دچار اختلاط می گردد و نظم درونی آن ها از بین می رود.بنابراین، وجود شبهات و پیدایش آن ها باعث کم رنگ شدن معتقدات دینی می شود و با این کار زمینه لازم برای جامعه پذیری اعضای جامعه در یک جامعه دینی از بین می رود; زیرا ارزش ها و هنجارهای حاکم در چنین جامعه ای دینی نیست و خود موجب فاصله گرفتن اعضای جامعه از دین می شود، هرچند آن ها آن را نخواسته باشند.

کارگزاران و عوامل این آسیب دین چند دسته اند: مهم ترین گروه فعال در این پدیده، «منافقان » هستند.یکی از کنش هایی که منافقین بدان مبادرت می ورزند، اقدام به شبهه افکنی است.

«آنها سخن می گویند و با سخن خود شبهه در دل ها می افکنند» . ^(۲۰)

زمینه پیدایش شبهه ها و تاثیر آن ها، پیدایش شک و تردید است که یا ناشی از عدم کارآیی ابزارهای شناخت و یا اشتباه در روش ها و الگوهاست ^(۲۱) و یا بر اثر فتنه گری ها. ^(۲۲)

در فتنه ها، هدف گم راه کردن ^(۲۳) اعضای جامعه و سپس بهره برداری از آن است.برای آن که موارد مشتبه کاملا شبیه به «حق » شو، د از همان مفاهیم و ادبیات استفاده می گردد تا زمینه های انحراف از دین به طور کامل مهیا شود و مانعی در سر راه ایجاد نگردد.پیامبراکرم صلی الله علیه وآله در همین زمینه می فرمایند: «یا علی این مردم پس از من فریفته ثروتشان می گردند…حرام را با شبهات دروغین و هوس های غفلت زا حلال می شمرند، شراب را به نام نبیذ و رشوه را به نام هدیه و ربا را به اسم تجارت حلال می دانند..» . ^(۲۴)

ج.بدعت

هر جامعه ای به نحوی با نوآوری و اصلاح امور خود روبرو و دست به گریبان است. نوآوری ها، از ضروریات نظام اجتماعی است، اما سامان یافتگی نوآوری ها هم از ضروریات نظام های اجتماعی است; چرا که در غیر این صورت، بقا و انسجام جامعه دست خوش تحول و دگرگونی می شود.دین به عنوان بخشی از نظام اجتماعی می بایست در گیر و دار تغییرات اجتماعی و پیدایش نیازهای جدید و بروز نوآوری های متعدد در سایر زمینه ها موضعی فعال داشته باشد.اگر این ضرورت در درون دین پیش بینی شده باشد، قوام و جاودانگی اش تضمین خواهد شد، در غیر این صورت عوامل بیرونی، این خصیصه را بر آن تحمیل می کند که در بلند مدت موجب اضمحلال و نابودی دین می گردد.اسلام به عنوان یک دین، دارای برنامه زندگی است و در درون خود تغییرات و دگرگونی ها را پیش بینی کرده و به همین جهت اهرم هایی را برای پویایی خود در نظر گرفته است.اگر این تغییر و تحولات بیرون از خود دین بر او تحمیل گردد، بدعت شناخته می شود. «بدعت » اصطلاحی فقهی است و به هر چیزی که با سنت نبی اکرم صلی الله علیه وآله مخالف باشد، اطلاق می شود و معمولا به نظریه ها و عادت های جدیدی که از دیدگاه های شخصی نشات گرفته و در جامعه اسلامی رواج یافته و نیز به نوآوری ها و عقاید مخالف با اصول دین و سیره پیامبر اسلام گفته می شود. ^(۲۵)

واژه بدعت به معنای نسبت دادن عقاید و دیدگاه های جدید به دین است که با مبانی کتاب و سنت معصومین علیهم السلام سازگاری ندارد. ^(۲۶)

عبارت فوق به خوبی بیان گر این نکته است که هر آنچه بیرون ازکتاب آسمانی قرآن ویاسنت معصومین علیهم السلام باشد، و به عنوان نظر دینی ارائه شود، نظر شخصی و تفسیر به رای است و نمی توان و نباید به عنوان دین مطرح و معرفی شود که در این صورت بدعت شناخته می شود، حال با هر انگیزه ای که باشد.

امیرالمؤمنین علیه السلام در جای جای کلام خود متذکر پیدایش بدعت ها و آثار شوم آن شده و از آن به کژی یاد می کنند.اولین گام در پیدایش بدعت ها، نادیده گرفتن روش ها و منابع تفسیری دین است که ممکن است در برخی شرایط به دلیل عدم آگاهی و یا عدم رضایت به منابع و یا روش های دینی به روش ها و منابع خاص دیگری روی آورد.در چنین وضعیتی برخی باورها نسبت به بعضی امور پدیدار می شود و دگرگونی در سطح ارزش ها به وجود می آید و باعث می شود در سایر بخش ها و لایه های اجتماعی دگرگونی هایی به وجود آید.

همواره آغاز پیدایش فتنه ها، پیروی از هوس های آلوده و احکام و قوانین مجعول و اختراعی است; احکامی که با کتاب خدا مخالفت دارد. ^(۲۷)

وقتی ارزش های غیر الهی و نیازهای فردی و منزلت های به جای مانده از دوران پیشین حاکمیت پیدا کرد، دیگر نمی توان از منابع دین برای دست یابی به آن ارزش ها بهره برد.بنابراین، می بایست در منابع طراحی ارزش های دینی و یا در روش های فهم و تفسیر آن ها و یا در هر دو – منبع و روش – تجدید نظر کرد که اثر و نتیجه آن جدایی از دین است.

«دو نفر در پیشگاه خداوند مبغوض ترین مردمند: کسی که خداوند او را به خود واگذار کرده است و از راه راست منحرف گشته، به سخنان ساختگی و دور از حقیقت و بدعت های خویش سخت دل بسته است.» . ^(۲۸)

و این به منزله آن است که در روش ها، از روش متعارف و شناخته شده تفسیر دین استفاده نکرده و به جای آن به نظریات و تفاسیر شخصی اکتفا شده و از این زاویه، با منابع مقدس ارتباط برقرار می کنند و یا آن که اصولا بدون ورود به منابع و استفاده از آن ها اقدام به تفسیر و تبیین دین می کنند.این ها کسانی هستند که «به خدا و رسولش دروغ می بندند» . ^(۲۹)

در این جا نکته ای بسیار جالب و ظریف وجود دارد و آن این است که رابطه ای بین فتنه ها، شبهه ها، بدعت ها و سنت وجود دارد.آن گاه که احکام و حقوق فردی و اجتماعی، ابداعی و ابتکاری باشد، فتنه ها نمایان ^(۳۰) می شود.خاستگاه پیدایش بدعت ها خود زمینه ساز و بستر مناسب پیدایش شبهه ها ^(۳۱) نیز می باشد.بنابراین، روی آوردن به تنظیم هنجارهای اجتماعی و قوانین و قواعد حقوقی بدون در نظرگرفتن منابع مقدس دینی، نابسامانی ها و مسائل و آسیب های مختلف اجتماعی را نیز به دنبال خواهد داشت; زیرا در یک جامعه دینی، عدم توجه به معتقدات و ارزش ها و هنجارهای دینی و به جای آن حاکمیت ارزش های ملی و هنجارهای اجتماعی ^(۳۲) ، تعارض عین و ذهن را به وجود می آورد; یعنی معتقدات و باورهای دینی و به تبع آن ارزش ها در مسیر حاکمیت و تحقق ارزش های دینی است، اما عینیت جامعه و قواعد و الگوهای عمل اجتماعی سمت و سویی دیگر به خود می گیرد.به دیگر سخن، به صورت نظری و اعتقادی جهت دینداری به خود می گیرد، در حالی که بایدها و نبایدهای دینی، نمود عینی و عملی به خود نمی گیرد.از این رو، تعارض عین و ذهن پیش می آید که خود آسیب جدی اجتماعی است و چه بسا نابسامانی هایی را نیز به دنبال داشته باشد.

انزوای منابع مقدس

تاکنون برخی مقولات از جمله فتنه، بدعت و شبهه از آسیب های دین بیان گردید. گاهی ممکن است به جای آن که تحریف در «منظور و مقصود گوینده » صورت گیرد و قرائت های مختلف که منظور گوینده نبوده به جای کلام او نشیند، اصل کلام و یا سند به وضوح انکار گردد و سندیت و انتساب آن به گوینده نفی شود و یا ممکن است به اشکال مختلف ضرورت حضور مفاد آن و عمل به محتوایش انکار گردد.اسلام نیز به عنوان یک نظام که حاوی عقاید و باورها، ارزش ها و هنجارهاست، منابعی را برای طراحی این نظام پیش بینی کرده است.کتاب مقدس قرآن و سنت دو منبع مهم و اصلی اسلام می باشند که بقا و بالندگی دین منوط بر حضور فعالانه آن ها می باشد.آن گاه که این دو منبع و یا یکی از آن ها و یا حتی بخشی از این منابع مورد هجوم و یا بی مهری قرار گیرد، دین با آسیب روبرو می گردد.

آسیب هایی که متوجه کتاب مقدس می گردد به چند شکل ممکن است جلوه کند: این که کاملا کنار گذارده شود و کسی به آن مراجعه نکند.نه در ظاهر، حضور آن مشهود است و نه در باطن.صورت دیگر آن است که در ظاهر به عنوان کتاب مقدس حضور دارد و مورد تلاوت قرار می گیرد، بدان سوگند می خورند.اما محتوای آن در بین مؤمنان، حضور ندارد و به لحاظ معنا و عمل بر اساس محتوای آن مورد بی مهری و انزوا قرار می گیرد.شکل دیگر آن است که با تحریف ها و تفسیرهای نابجا، برخی بر محتوا و مضامین آن سلطه نامشروع پیدا می کنند و آن گونه که با میل و منافع شان سازگار باشد آن را تفسیر و تبیین می کنند.حضرت می فرماید: «حاملان قرآن آن را کناری افکنده و حافظانش آن را به دست فراموشی می سپارند، در آن روز قرآن و پیروان مکتبش هر دو از میان مردم رانده و تبعید می شوند و هر دو هم گام و مصاحب یکدیگر و در یک جاده گام می نهند و کسی پناهشان نمی دهد.قرآن و اهلش در آن روز بین مردمند اما میان آن ها نیستند; با آن ها هستند ولی با آن ها نیستند چه این که گم راهی با هدایت هماهنگ نشود، گرچه کنار یک دیگر قرار گیرند.مردم در آن روز بر تفرقه و پراکندگی اتحاد کرده و در اتحاد و یگانگی پراکندگی دارند.گویا این مردم پیشوایان قرآنند و قرآن پیشوای آنان نیست.جز نامی از قرآن نزدشان باقی نماند و جز خطوط آن چیزی نشناسند..» . ^(۳۳)

در کنار قرآن، سنت جای می گیرد که همواره با یکدیگر در حال تعامل می باشند و نمی توان هیچ یک را بدون دیگری در نظر گرفت; چه آن که هر دو شالوده های اسلام محسوب شده اند و اختلال در هر بخش به ناچار به دیگری سرایت می کند.ایمان قلبی و باور باید به خدا و سنت باشد و این ایمان قلبی علی الاصول در عمل و رعایت هنجارهای دینی تجلی پیدا می کند به همین جهت است که مولا امیرالمؤمنین علیه السلام توصیه می فرمایند:

«اما وصیت من این است که هیچ چیز را شریک خدا قرار ندهید و سنت و شریعت پیامبر را ضایع نکنید، این دو ستون محکم را برپا دارید و این دو چراغ را فروزان نگه دارید» . ^(۳۴)

خاستگاه پیدایش بدعت ها، ترک کردن ^(۳۵) سنت ها یعنی مجموعه عقاید و باورها و ارزش ها و هنجارها و مناسکی است که از طریق خاصی برای مؤمنان طراحی و تبیین شده است. اصولا این ساخت خاص در مجموعه دین اسلام به همین منظور است که همواره ذهنیت ها و عینیت ها در یک قالب مخصوص و ویژه طراحی شده و جای گیرد.به همین دلیل وقتی بدون توجه به این ساخت، اقدام به تشریع، تفسیر و تحلیل شود بدعت ها رخ می نمایاند.در این ساخت، امامان از موقعیت خاص خود برخوردارند و پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله در موقعیت امامت و رهبری جامعه قرار می گیرند.معیار و چرایی این گزینش، بازگشت به صلاحیت ها و شایستگی هایی دارد که در آن ها وجود دارد و منحصر در آن هاست. ^(۳۶)

شناخت آن ها در بین سایر اقشار جامعه کار مشکلی نیست; زیرا نیاز این مجموعه عقیدتی و نیز توانایی های ائمه کاملا روشن و همه بدان ها معترفند.آن ها راهنمایان، نشانه ها، راه ها ^(۳۷) و…دین اند.به خاطر همین است که در فتنه ها، یکی از اهداف آن بوده که امامان به نحوی حاشیه نشین شوند.با حاشیه ای کردن امامان و انزوای آن ها، پیدایش زمینه های اجتماعی لازم برای کجروی های عقیدتی و بدعت ها فراهم می شده است.بنابراین، یکی از آسیب های مهم دین در نگاه امام علی علیه السلام نادیده گرفتن جایگاه و موقعیت امامان علیهم السلام است و همواره در تذکرات خود این مهم را یادآور می شوند که مؤمنان، خصوصا نخبگان فکر واندیشه در نظریه پردازی از آن ها فاصله نگیرند و نخبگان قدرت و منزلت های اجتماعی، زمینه های دیگری را برای انحرافات فراهم نسازند.برای تحقق این منظور، گاهی به آیات مقدس یعنی قرآن کریم استناد می ورزند و اهل البیت پیامبر صلی الله علیه وآله را مصداق ها و جلوه های عینی آیات معرفی می کنند و گاهی نسبت های خویشاوندی خویش را با پیامبر صلی الله علیه وآله عنوان می دارند و گفتارهایی از آن حضرت را برای اثبات ادعای خویش مطرح می نمایند.در برخی شرایط و زمینه های اجتماعی، استعدادها و توانمندی های علمی و عملی را طرح و گاهی دیگر تعهد و التزام خود به معتقدات و ارزش های دینی و گاهی شجاعت ها و خدمات خود در زمینه های مختلف آشکار می کنند و گاهی نیز از پذیرش سنت های جاهلی و صاحبان منزلت های بالای اجتماعی برحذر می دارند. ^(۳۸)

همه موارد یادشده ضمن آن که بیان حقایق و واقعیت هاست، این اثر اجتماعی را دارد که نظریه پردازی ها جهت خاص خود را بیابد تا در طراحی و تبیین نظریه ها، انحرافات عقیدتی – اجتماعی بروز نکند.امیرالمؤمنین علی علیه السلام به وضوح و روشنی این نکته را متذکر می گردند که ائمه علیهم السلام درها و مسیرهای ورود، شناخت و تفسیر اعتقادات، باورها، ارزش ها هنجارها و مناسک دینی اند و بدون در نظرگرفتن آن ها نه تنها زمینه های اجتماعی انحرافات فراهم می شود، بلکه نادیده گرفتن ائمه علیهم السلام خود یک انحراف اجتماعی است که باعث «دزدی » می شود.

«…ما محرم اسرار حق و یاران راستین و گنجینه ها و درهای علوم پیامبریم و هیچ کس به خانه ها جز از در وارد نمی شود و کسی که از غیر در وارد گردد، سارق خوانده می شود..» . ^(۳۹)

بنابراین، اگر منابع اصلی و مقدس به هر دلیلی، مانعی در پیش روی داشته باشند، گروه های اجتماعی دیگر وارد عمل شده و موجبات انحراف دین را فراهم می سازند و چون هویت یک جامعه دینی، به فرهنگ دینی آن جامعه است که با بروز تفسیرهای نابجا و نادرست، فرهنگ جامعه دینی و در نتیجه هویت جامعه دینی دستخوش دگرگونی های بنیادین می شود. ^(۴۰)

شیطان

شیطان موجود پلیدی است که در تمام ادیان اعم از الهی و غیرالهی به عنوان مظهر شرور شناخته شده است.در ادبیات دین اسلام شیطان یک مجموعه آمیخته از اعمال و افکاری است که با عقاید و باورها، ارزش ها و هنجارهای دینی در تعارض است.در واقع «شیطان » یک «تیپ یده آل » است; تیپ ایده آلی که دربرگیرنده عقاید و رفتارهای آسیبی و نابهنجار است.مصادیق متعدد و غیرمحسوس دارد و مصداق کامل و بارز آن «ابلیس » است.ویژگی مجسم همه این شیاطین وسوسه انگیزی آن هاست; شیطنت و ایجاد وسوسه در راستای آسان سازی و آسان گیری کج روی ذهنی و عینی.شیطان صرفا یک پدیده ذهنی و خیالی نیست، بلکه با توجه به خصوصیات و تعاریف ارائه شده در متون مقدس، ینیت خارجی دارد، اما با توجه به طیف گسترده زمینه های فعالیت و مصادیق بی شمار آن و هم چنین میزان شیطنت ها، تیپ ایده آلی برای آن در نظر گرفته می شود که بتواند همه مصادیقش را در برگیرد.

در متون و آموزه های دینی تاکید زیادی بر کناره گیری از شیطان و وسوسه های او شده است.علی علیه السلام از چند زاویه به این موضوع می نگرد و آن را متذکر می گردند. اگر اقدام اولیه از طرف خود کنش گران و اشخاص صورت گیرد، حاکمیت شیطان تامین و روز به روز گسترش می یابد.

«زشت سیرتان، شیطان را ملاک کارشان قرار داده اند، او هم آنان را دام خویش برگزیده و سپس تخم های پستی و رذالت را در سینه هاشان گذارده و جوجه های آن را در دامنشان پرورش داده، با چشم آنان می نگرد، و با زبان آنان سخن می گوید و با دست یاریشان بر مرکب گمراه کننده خویش سوار شده و کردار ناپسند را به نظرشان جلوه داده.اعمال آن ها گواهی می دهد که با همکاری شیطان انجام شده است و سخنان باطل را او به زبانشان نهاده است » . ^(۴۱)

اولین گام در این راه، عضویت در گروه منتسب به شیطان است.طبعا عضویت در گروه بدون پذیرش ارزش ها و هنجارهای حاکم بر آن امکان پذیر نیست.وقتی ارزش ها و هنجارهای گروه پذیرفته شد، الزام ها و هنجارهایی دارد و بقا عضویت و ادامه آن مستلزم رعایت آن هنجارهاست.تبعیت از شیطان و اعوان و انصار او، گروه منحرف و شیطانی را تشکیل می دهند.چون شیطان راه و روش و مذهب و مسلک خود را به صورت آسان معرفی می کند، در نتیجه طرفدار و هوادار پیدا می کند.وقتی هواداران آمدند و به عضویت درآمدند و رضایت شیطان مبنای تنظیم کنش ها و تعامل ها قرار گرفت، لازمه اش آن است که هر آن چه را با این وضعیت در تعارض باشد از سر راه برمی دارد.مهم ترین و زیربنایی ترین موانع، وجود عقاید و ارزش های دینی جامعه و گروه هاست.بنابراین، باید دین را، که منشا و خاستگاه و هویت این گروه ها و جوامع است، با تضعیف، تبدل و یا انهدام از بین ببرد.وقتی این فرآیند صورت گرفت; خواه ناخواه آثار اجتماعی خاص خود را بر جای خواهد گذاشت.

«شیطان راه های خویش را برای شما آسان جلوه م