خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نقد کتاب مبانی اندیشه سیاسی اسلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقد کتاب مبانی اندیشه سیاسی اسلام :

الف – معرفی کتاب

کتاب مبانی اندیشه سیاسی اسلام تالیف استاد محترم آیه الله عباسعلی عمید زنجانی, و ناشر آن موسسه فرهنگی اندیشه, وابسته به پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است. تاریخ چاپ اول این کتاب احتمالا زمستان ۱۳۷۵, و تیراژ آن ۳۰۰۰نسخه می باشد.
کتاب مزبور از یک مقدمه, هشت فصل (کلیات, دین و سیاست, سیری در اندیشه های سیاسی, فلسفه سیاسی اسلام, اندیشه سیاسی در متون اسلامی, قدرت سیاسی و توسعه, مسائل حقوق بشر در اندیشه سیاسی اسلام و نهایتا نتیجه گیری) و کتاب شناسی و فهرست اعلام, تشکیل شده است. حجم کتاب ۴۰صفحه می باشد.
از آن جا که استاد گرامی مسئول تهیه سرفصل و جزوه این درس بوده اند و زحماتی بی دریغ در این خصوص متحمل شده اند, این کتاب با اندک تغییراتی به شکل جزوه درسی در دانشگاه تهران (رشته علوم سیاسی – مقطع لیسانس) تدریس می شد.
قبل از هرچیز باید از کوشش دوچندان نویسنده در گنجاندن درس مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام, تهیه متن درسی آن و تدریس این درس به مدت چندین سال, تشکر و قدردانی نمود. اگر مساعی استاد در ایجاد این درس و متن آن نبود, بسیاری از مباحث و انگیزه های مربوط, رو به خمودی می رفت.
ب – نقاط قوت کتاب

همین که جزوه ای برای درسی ذی قیمت, تدوین و سپس به کتاب مبدل گردد, بسیاری از نقاط ابهام را از بین می برد. مهم ترین نقاط قوت کتاب فوق بدین ترتیب است:
اختصاص فصلی خاص به تعاریف و اصطلاحات مربوط: اصل این همت جهت تبیین اصطلاحاتی هم چون مبانی, اندیشه سیاسی, نظریه سیاسی, فلسفه سیاسی و فقه سیاسی, مشکور است. بدون داشتن تعریفی خاص از این گونه اصطلاحات نمی توان ره به مقصود برد.
کوشش جهت ارائه روش تحقیق در این موضوع.
ارائه بحث دین و سیاست و سکولاریزم به عنوان بحثی محوری در این درس.
تبیین مرز مشترک دین و سیاست و استفاده از آیات و روایات در این زمینه.
ارائه مباحثی جدید در فلسفه سیاسی اسلام, با عنایت به این تذکار که کتاب های معتبر منتشرشده در این زمینه, متاسفانه از عدد انگشتان دست فراتر نمی رود و معمولا حاوی تعریفی صائب از فلسفه سیاسی و ارتباط آن با فقه سیاسی نمی باشد.
تبیین مبسوط منابع دینی اندیشه سیاسی در اسلام.
ارائه کتاب شناسی فارسی و عربی مفیدی برای دانشجویان و محققان.
ج: نقادی سرفصل درس
آن چه به عنوان سرفصل درس مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام تصویب شده, بدین ترتیب است:
هدف: آشنایی با متون و منابع اسلامی در زمینه اندیشه های سیاسی به نحوی که دانشجو از قدرت استفاده از متون اسلامی برخوردار گردد.
مقدمه: رابطه دین و سیاست (با استفاده از متون و منابع اصیل اسلامی).
بخش اول: مبانی اندیشه های سیاسی در قرآن (آیات الاحکام سیاسی), سیاست و حکومت, مبارزه انبیا با جبهه طاغوت, مساوات, آزادی, استقلال, آرای عمومی, شورا, امربه معروف, جهاد, جنگ و صلح, قراردادهای سیاسی, حکمیت, وحدت, حکومت جهانی و امامت مستضعفان و…
بخش دوم: مبانی اندیشه های سیاسی در حدیث و سیره: قسمتی از سیره پیامبر(ص) و خطبه ها و نامه های سیاسی نهج البلاغه.
بخش سوم: قواعد سیاسی فقه از قبیل نفی سبیل, معاونت بر اثم, غرر, میسور, بدعت و تشریع و ولایه الحاکم.
همان گونه که مشخص است هدف اعلام شده برای این درس, صرفا آشنایی با متون و منابع اسلامی مربوط به اندیشه سیاسی در اسلام می باشد. بر این اساس سه بخش طراحی شده, مواد خامی از فقه سیاسی در اختیار دانشجو قرارمی دهد. با توجه به این مطلب که متون مقدس به خودی خود در اختیار ما قرارندارند و این برداشت از متون است که در اندیشه دانشوران اسلامی (یا دینی) دیده می شود, باید مبانی اندیشه را به مباحث روشی و معرفتی دانشمندان و متفکران اسلامی تعریف کنیم. در این صورت است که دانشجو در کنار برخورد با مجموعه ای از آیات و روایات, درمی یابد که چگونه بین انتولوژی (هستی شناسی), اپستمولوژی (معرفت شناسی) و آرای سیاسی متفکران ارتباط برقرارنماید, فلسفه سیاسی و آرای سیاسی اندیشمندان را در ذیل فلسفه عمومی آن ها بازشناسد, بین فلسفه سیاسی و فقه سیاسی در روش و حیطه تفاوت قائل شود و در عین حال ارتباط دوجانبه آن ها را بررسی نماید, تاثیر هرمنوتیک و بحث زمان و مکان در اندیشه های سیاسی را بشناسد, علل و مبانی تمایل پژوهش گران مختلف به دین حداکثر, دین حداقل و سکولاریزم (دنیوش) دینی را بکاود, و نهایتا با استفاده از آیات و روایات معصومین(ع) آن ها را محک بزند. بنابراین مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام را باید در این گونه مسائل جست وجو نمود.
برعکس, دانشجو اگر با مجموعه بزرگی از آیات قرآنی و سنت نبوی بدون اشاره به مبانی فوق روبه رو شود, اولا: علل تنوع آرای اندیشمندان را نخواهد دانست, ثانیا:
با سازوکار رسیدن به رایی خاص آشنا نمی شود و ثالثا: احساس می کند مسائل این درس تا اندازه ای با دروسی هم چون تاریخ تحول دولت در اسلام, دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام, نظام سیاسی و دولت در اسلام, اندیشه های سیاسی در اسلام و ایران و حتی متون اسلامی, مشترک است و مرز دقیقی بین اهداف و سرفصل آن ها وجودندارد.
حال با توجه به نقادی مختصر سرفصل درس مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام می توانیم به ملاحظات صوری, روشی و محتوایی کتاب مبانی اندیشه سیاسی اسلام اشاره هایی بکنیم.
د – ملاحظات صوری

۱ برخی از غلطهای چاپی مثل سه غلط در پنج واژه انگلیسی صفحه (الف), و کلمه ژان برنBurn) ) به جای ژان بدنBodin) ) در صفحه۸۶ و غلط مشهور علی عبدالرزاق به جای علی عبدالرازق در صفحه۵, در جای جای کتاب به چشم می خورند.
۲ برخی از عنوان ها به شکل منطقی مرتب نشده اند به طور مثال دیدگاه فلسفی و دیدگاه اسلامی و مفاهیم تجربی, اثباتی و ماوراءالطبیعی سیاسی نه در عرض هم هستند و نه تحت مبحث هشتم (ارزیابی نظریات سیاسی تجربی).
هم چنین عناوین فلسفه سیاسی مدینه فاضله و فلسفه سیاسی در آثار احوال الصفا در فصل چهارم, قسیم بنیاد فلسفی و اعتقادی و نظریه حاکمیت سنت و مشیت خدا و فلسفه اقتصاد سیاسی نیستند.
۳ کتاب شناسی لاتین آن بسیار مختصر و به زبان فرانسه است. کسی که در زمینه مبانی اندیشه سیاسی در اسلام تحقیق می کند, مسلما نمی تواند نسبت به کتاب هایی هم چون زبان سیاسی اسلام (برنارد لوئیس), تفکر سیاسی اسلام (مونتگمری وات), تئوری و فلسفه اسلامی (وات), بنیادگرایی اسلامی و مدرنیته (وات), گرایش های مدرن در اسلام (گیب), فقه اسلامی (خدوری), مفهوم اسلامی عدالت (خدوری), دولت و حکومت در اسلام (لمبتون), تفکر سیاسی در اسلام (روزنتال), اسلام در دولت و ملت جدید (روزنتال) و مفهوم اسلامی آزادی (روزنتال), بی تفاوت گذر نماید.
توجه به این نکته ضروری به نظر می رسد که آن چه در پایان کتاب آمده, کتاب شناسی عنوان گرفته, نه فهرست منابع. بر این اساس جای کتاب های مهم و متعدد دیگری نیز در کتاب شناسی فارسی و عربی, خالی می نماید.
ه ملاحظات روشی
۱ طراحی فصل ها از نظر روشی (متدلوژیک) با توجه به عنوان درس با مشکلاتی روبه رو است به طور مثال, فصل سوم به سیری در اندیشه های سیاسی (غرب) اختصاص یافته است. طرح مباحث اندیشه ای از اشعار سیاسی هومر تا دموکراسی نوین در حد یک فصل, با عنوان مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام سازگاری ندارد. هم چنین ارائه فصول ششم و هفتم تحت عناوین قدرت سیاسی و توسعه و مسائل حقوق بشر در اندیشه سیاسی اسلام به عنوان مبانی اندیشه مربوط نمی شود. اگر از مصادیق و مفاهیم مختلف می خواستیم بحث کنیم, امکان طرح عناوینی هم چون دموکراسی, لیبرالیسم, عدالت, آزادی و امثال آن نیز وجودداشت.
طراحی فصول باید به شکلی انجام شود که ارتباط منطقی آن ها با یکدیگر در راستای هدف موردبحث حفظشود و دانشجو را از سرگردانی و رو به رو شدن با بمباران مطالب حفظ نماید.
۲ مولف در نقادی روش تحلیل به پوزیتیویسم اشاره می کند, در صفحه۶ می گوید:
متون اخیر با تحولات سریع و پرشتابی که در زمینه مسائل سیاسی عمده روز داشت, معیارهای جدیدی را در تجزیه و تحلیل مسائل سیاسی به وجود آورد و اندیشمندان علوم سیاسی را به استفاده از قید شناخت در علوم تجربی و استفاده از نظریه تجربی در علم سیاست (پوزیتیویسم) واداشت. این قید که بر تفسیرهای عینی پدیده های سیاسی و بررسی نتایج قابل آزمون مسائل سیاسی است. امروزه توجه بسیاری از پژوهشگران علوم سیاسی را به خود معطوف ساخته است و به عنوان نظریه برتر در شناخت علوم سیاسی, که می تواند مبین رفتارهای سیاسی موجود باشد, تلقی شود.
با توجه به تحولات روش های علوم اجتماعی از دهه ۵۰ میلادی به بعد نمی توان تنها پارادایم غالب متدلوژیک را پوزیتیویسم دانست.
۳ در عین کوشش هایی که در صفحه های آغازین کتاب برای ارائه روش پژوهش وجوددارد, باز مشخص نیست چه شیوه ای در فصول مختلف کتاب دنبال شده است. در صفحه۱۱ می خوانیم:
بحث از مبانی اندیشه های سیاسی اسلام به مفهومی که گفته شد – می تواند یک بحث تحلیلی – انتقادی باشد, زیرا هدف در این مطالعه, بازیابی نقطه نظراتی است که اسلام در زمینه اندیشه های سیاسی ارائه نموده است, و بحث از صحت و سقم محتویات آن در قلمرو مباحث علم کلام است که عهده دار اثبات حقانیت وحی و شریعت اسلام می باشد.
در این خصوص می توان گفت اولا: مقصود از مبانی در عنوان کتاب, تنها منابع وحیانی و روایی مربوطه نیست, بلکه همان طور که در آغاز بحث اشاره کردیم به مباحثی هم چون ارتباط فقه سیاسی و فلسفه سیاسی, ارتباط هستی شناسی و معرفت شناسی و آرای سیاسی و هرمنوتیک و زمان و مکان, نیز می توان اشاره داشت. ثانیا: آن گونه که در روایتی از: هرمنوتیک بحث می شود, متن به گونه ای در دست ما نیست که مولف بتواند تمام اغراض خود را بازنمایاند. از آن جا که مولف وجود ندارد, تفاسیر متعددی از متن به دست میآید و به همین دلیل است که آرای متفاوت و گاه متناقضی در اندیشه های سیاسی (در اسلام) به چشم می خورد. ثالثا: مولف محترم برخلاف نقل قول فوق که می گوید بحث نمی تواند تحلیلی – انتقادی باشد, در صفحه۱۳ می گوید:
استنباط مبانی اندیشه سیاسی اسلام از منابع اصیل شناخت اسلام (یعنی قرآن, سنت, اجماع و عقل) درحقیقت, همان روش اجتهادی است که صحیح ترین روش نظری در استنباط تعالیم اسلامی به شمار میآید, و استناد مربوطه نظر فکری و عملی به اسلام, جز از این طریق, فاقد اعتبار می باشد و نوعی تحریف در تعالیم اسلام محسوب می شود.
اگر بحث اجتهاد و استنباط مطرح شود, لازمه آن اختلاف تفاسیر است. و اگر این روش مقبول است, مباحث می تواند تحلیلی و انتقادی باشد و صرفا به منابع وحیانی و روایی اشاره نگردد.
۴ وقتی از مبانی مختلف و اجتهادات و استنباطات گوناگون در اندیشه سیاسی اسلام سخن می گوییم, نمی توانیم در یک متن درسی تنها برخی از این گرایش ها را به عنوان پیش فرض ارائه نمود. وجود یا عدم وجود نظام سیاسی و مبحثی هم چون دین حداقل و حداکثر از مسائل خلافی است که یا باید صرفا به مبانی آن ها اشاره نمود, یا به شکل مستوفی ادله موافقین و مخالفین را نقل و رد و ایراد کرد.
۵ در صفحه های ۱۶۶تا۱۷۲ فلسفه سیاسی مدینه فاضله فارابی, و در صفحه های بعد از اندیشه سیاسی ابن سینا و اخوان الصفا و غزالی, سخن به میان آمده است. از نظر روشی باید مشخص کرد که آیا به مبانی اندیشه های سیاسی اندیشمندان اسلامی می پردازیم یا به خود اندیشه ها. علاوه بر آن, اگر باید به اندیشه ها اشاره شود, چرا باید عده ای خاص در این میان گزینش شوند؟ ارائه فصلی مستقل در باب اندیشه های سیاسی در غرب و اشاره ای به اندیشه های سیاسی برخی متفکران اسلامی با تبیین مبانی اندیشه های سیاسی در اسلام یا منابع وحیانی و روایی آن اندیشه