خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل علم و اندیشه در تمدن اسلامی (۸)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل علم و اندیشه در تمدن اسلامی (۸) :

ضرورت «منطق » برای تمدن

هر تمدنی تنها از راه تکامل دو عامل آغاز می شود و به کمال می رسد:
عقل و روح، و مغز و قلب، منطق، ابزار عقل و اندیشه است اما عقل همواره پشت سر روح
حرکت می کند .

مراحل ظهور منطق در عرصه زندگی انسان

در گفتگوی خدا و ملائکه در داستان خلقت، وقتی نیروهای آفرینش در یک
گفتگوی آفرینشی از راز خلقت انسان پرسش کردند و آینده فسادآلود و تاریک وی را
مشاهده نمودند، در اعتراضی گفتند: که «این موجود در زمین فساد خواهد کرد» . خداوند
در پاسخ از ویژگیهای انسان و در مرحله نخست از علم و اندیشه او سخن گفت که «آدم و
نوع انسانی، دارای امتیاز علم و دانش و اندیشه و بیان است که شما چندان اطلاعی از
این نکته خلقتی ندارید «و علم آدم الاسماء کلها» .

و به این ترتیب بود که ظهور انسان به عنوان موجود متفکر، اندیشمند،
دارای فهم و ناطق در هستی و آفرینش پدید آمد و پدیده ای جاندار و دارای «روح
الهی » در جهان ظهور کرد که انسان شناسان این موجود عجیب را انسان متفکر نامیدند .

اما سؤال اصلی انسان متفکر این بود که چگونه فکر کند و چگونه خطا
را از صواب تشخیص دهد . چگونه اشتباه و خطای خود را تصحیح نماید؟ یادگیری او و در
نتیجه تصحیح خطایش باید به چه روشی صورت گیرد؟

آیا یادگیری قابیل از کلاغ در مورد دفن فرادر مرده اش، در داستان
«هابیل و قابیل » آغاز یادگیری و تصحیح اشتباه خود نبود؟!

آیا خصلت یادگیری و راه یابی به ربط اسباب و مسببات در زندگی
روزمره انسان، نخستین مراحل ظهور «منطق » نیست؟ تقسیم کار اجتماعی و ضرورت حاصل از
آن، مراحل بعدی منطق عملی را مدلل نمی سازد؟ این چنین بود که «منطق » به عنوان یک
روش کاربردی در زندگی آغاز شد و کتابهای دینی حتی قبل از پیدایش ارسطو چنین روش
ارتباطات و تناسب میان اشیاء را بازگو می کنند، مثلا در داستان نوح یا لقمان؟ و
سخنان حکیمانه او .

اما مساله، فراتر از این می باشد . خصلت خلاقیت ذهن انسان و حالات
تجرید و تعمیم استدلال برهان و استقراء، و دیگر خصوصیات روانی از موضوعاتی است که
انسان از صبحگاه تمدن با خود همراه داشته است اما ممکن است آن روزها، اسمی برای
چنین خصلت ذهنی پیدا نمی کرد از اینجهت بود که حکیمان، اولین تعریف را در معرفی
انسان به عنوان «حیوان ناطق » بیان کردند .

منطق، ابزار اندیشه

اروپائیان برای خصلت فهمیدن (منطق) واژه

LOGT

را
تعبیر می آورند (و ارسطو آن را آنایوتیکا نامیده است) و آن را برای کارکرد عقلانی
سیستماتیک انسان، اطلاق می کنند که بعد عقلانی و نورانی انسان را نشان می دهد و
این همان است که انسان در خلیفه گری خود از خداوند از جنبه عالم بودن خداوند در
دمیدن روح الهی، ارث برده است .

به این ترتیب «منطق » در روند اندیشه انسان پدید آمده و انسان آن
را ابزاری برای درست به کار بردن اندیشه به کار برده است .

در مکتب ابن سینا، یکی از شارحان بزرگ فلسفه ارسطوئی، منطق، چنین
تعریف می شود: «المنطق هو الصناعه النظریه التی تعرفنا من اتی الصور والمواد، یکون
الحد الصحیح الذی بالحقیقه حدا و القیاس الصحیح الذی یسعی برهانا» ^(۱) .

«منطق یک فن نظری است که ما را به تعریف صحیح «حد» که از شکلهای
الفاظ و مواد تشکیل یافته و قیاس صحیح برهان را میسور می سازد، آشنا می نماید» .

به این ترتیب علم منطق و روش برهانی، نضج می گیرد . و در عرصه
اندیشه و عمل مسلمانان برای خود جای باز می کند و آثار مهمی در ذهن و اندیشه، عمل
و اخلاق، فرد و جامعه، در همه زمینه ها و علوم عقلی و حتی نقلی را از خود به
یادگار می گذارد .

منطق اسلامی؟

امروز مسلمانان، دقیقا در قلمرو منطق است که تمدن خود را رقم
می زنند . حاکمیت چه منطقی بر ذهن و اندیشه و عمل مسلمانان نفوذ دارد . در مقایسه
تمدن مسلمانان با تمدنهای دیگر، به ویژه تمدن امروزی مغرب و اسباب ارتقاء و انحطاط
آنها کدام منطق باید حاکم باشد؟ منطق ارسطوئی، منطق استقرائی علمی و یا منطق
اسلامی؟!

راستی آیا اسلام برای خود منطق دارد؟ آیا تمدن اسلامی دارای روح
ویژه ای است؟ آیا علوم موجود در حوزه های علمی در رابطه با مناسبات جامعه پویا و
جامعه ایستا، از چه منطقی برخوردار است؟ آیا این روش اندیشه می تواند مسلمانان را
به آن جامعه آرمانی موعود در قرآن و نهضتهای اسلامی برساند؟!

اینها سؤالاتی است که هر پرسشگر متعهدی در رابطه با اسلام و تمدن
اسلامی از خود می پرسد و قطعا پاسخهای مناسبی نیز می طلبد؟

به تعبیر مرحوم شهید مطهری: «اساس هر تمدن، شناخت است، شناخت
انسان، جهان و …»

«آگاهی انسان و شناخت او از ظواهر اشیاء و پدیده ها عبور می کند و
تا درون ذات و ماهیت آنها، روابط و وابستگیهای آنها و ضرورتهای حاکم بر آنها نفوذ
می نماید آگاهی انسان نه در محدوده منطقه و مکان زندانی می ماند و نه زنجیره زمان
آن را در قید و بند نگه می دارد . هم در مکان در می نوردد و هم زمان را … آدمی
از شناخت فردیت و جزئیت پا فراتر می نهد، قوانین کلی و حقایق عمومی و فراگیرنده
جهان را کشف می کند و بدینوسیله تسلط خویش را بر طبیعت مستقر می سازد» ^(۲)

آری این، شناخت و ابزار شناخت «منطق » است که تمدن و انسان را جهت
می دهد و می تواند شخصیت فردی و اجتماعی را بسازد .

به تعبیر نویسنده متعهدی; هر تمدنی تنها از راه تکامل دو عامل،
آغاز می شود و به کمال می رسد: عقل و روح – مغز و قلب – فکر و اراده و در نتیجه
علم و ایمان .

منطق، ابزار عقل و اندیشه است اما عقل همواره پشت سر روح سیر
می کند اگر «روح » نباشد، اگر «اراده » نباشد، اگر «قلب زنده، وجدان بیدار» نباشد،
اگر «ایمان » نباشد، هرگز عقل به جنبش نمی آید . زیرا نیازی به آن نمی بیند .

ایمان یا عقل؟

آری تنها «ایمان » کافی نیست . زیرا آن تنها با یک بال پرواز
می کند بمانند انسانی که نیرو دارد، دست و پا دارد، نشاط دارد، اما فاقد چشم است
طبیعی است که چنین آدمی نمی تواند پرواز کند و به حرکت بیاید .

در جهان غرب، گرچه عقل پس از «روح » می آید، جز این که عقل و
اندیشه نقش بارزی در شکل گیری و جهت دهی و تطور تمدنی غرب دارد .

اگر شجاعت و انگیزه «راجر بیکن » نبود که «بتهای ذهنی » را ویران
می کرد و سپس روشهای تحقیقی «دکارت » در ارزیابی عقل و بعد مقولات «کانت » … و
سپس اکتشافات و اختراعات ریاضی دانان و منطق شناسان و در طلیعه آنها «لایب نیتس »
نبود، هرگز مغرب زمین نمی توانست کانالهای تنوع و مختلفی را در خیزش و انگیزه خود
بگشاید و هرگز نمی توانست تمدن جدید را بیافریند و ابداع نماید» ^(۳) .

تاثیر فرهنگ یونانی

در اندیشه اسلامی، می بینیم که در اثر تاثیر عمیق قرآن در پروراندن
روح عقلانی، گروه معتزله و شیعه به ظهور می رسد و یا عقلانیت خاصی متون دینی فرد،
اجتماع و شخصیت انسان، اراده او، و فهم آفرینش و اسیکانیسم عمل آدمی را تعیین
می نماید و در نتیجه دوره عقلانی خاصی فرا می رسد که اندیشه اسلامی و فرهنگ یونانی
فضای خاصی را به یاد می آورند . و مسلمانان از بهترینهای فرهنگ ها و تمدنهای دیگر
استفاده می نمایند .

قاضی صاعد اندلسی در کتاب «طبقات الامم » که دائره المعارفی در
تاریخ علم، به حساب می آید، می نویسد: