خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بازگشت از اتوپیا

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازگشت از اتوپیا :

تعامل عمدتا واگرایانه میان نخبگان سنتی و مدرن در تاریخ معاصر ایران موجب شکل گیری لایه های مختلف فکری، سیاسی و اجتماعی در میان آنان در این دوره شده است.

انقلاب های سیاسی و اجتماعی عموما براساس ظهور و فعال شدن ایدئولوژیک یکی از لایه های اجتماعی و فکری در جامعه پدید می آیند؛ اما در مراحل بعدی برخی از تغییرات در لایه های اجتماعی صورت می گیرد. ظهور پدیده تجدیدنظرطلبی (

Revisionism

)یکی از همین تغییرات است که معمولا پس از تحولات عمده از جمله انقلاب ها در میان نخبگان انقلابی بروز پیدا می کند.

در این نوشتار، محقق سعی نموده این موضوع را با یک رویکرد نظری مورد کالبدشکافی قرار داده و خاستگاه و زمینه های فکری و عینی ظهور این پدیده را در انقلاب اسلامی خصوصا پس از دهه دوم با نگرشی علمی و بی طرفانه به تصویر بکشد.

در بخش پیشین این مقاله نویسنده به تعاملات، اشتراکات و افتراقات سه جریان اخباری، اصولی و سکولار در تاریخ معاصر ایران پرداخت. در اینجا با آوردن جدول زیر به عنوان خلاصه ای از آن بحث به ادامه این مقاله می پردازیم.

جدول مقایسه ای مبانی و ویژگی های نظری دو جریان دینی (اصولی) و سکولار در سده اخیر:^(۱)

لایه های اجتماعی برآمده از سه جریان

تعاملات میان دو جریان اصولی و اخباری در چند قرن اخیر، به طور عام و جریان اصولی و سکولار در یک قرن گذشته، به طور خاص، لایه های اجتماعی جدیدی را در میان نخبگان ایرانی به وجود آورده است. با ورود تفکر غربی و جریان سکولار به ایران، روشنفکران سکولار و متجدد سعی می کردند تا به زعم خود با ایجاد نوعی پروتستانتیسم، همانند غرب، ایران را به ترقی برسانند. در همین خصوص دو گروه و لایه عمده فکری در صدد اصلاح جامعه و یا مذهب برآمدند.^(۲) یکی به طور مستقیم با اصل مذهب به مخالفت برخاست و مطلق دین را نفی کرد که ما از آن گروه در اینجا به لایه لائیک متجدد یاد می کنیم؛ و گروه دیگر اصل مذهب را پذیرفت، اما اصول تمدن غرب را درون آن جست وجو می کرد و بین آن دو (تمدن غربی و مذهب) قائل به جمع و التقاط بود. که این گروه خود به دو لایه تقسیم می شد. لایه ای که در عین پذیرش بعد فردی دین، در بعد اجتماعی، متعبد به تمدن غربی و علم سکولار بود و لایه ای که هیچ تعارضی میان این علم و تمدن غربی نمی دید؛ به همین منظور تصرفاتی در دین می کرد تا دین را مترقی جلوه دهد و بدین وسیله آن را از دید خود تکمیل نماید.^(۳) ما در اینجا از لایه اول به عنوان مذهبی سکولار و از لایه دوم به عنوان مذهبی متجدد یاد می کنیم.

حال با توجه به ایستارهای متفاوت هر کدام از لایه های اجتماعی برآمده از سه جریان پیش گفته در قبال سه متغیر دین، وضع موجود و سنت گرایی و تجددخواهی به طور کلی آنها را می توان در پنج لایه زیر تقسیم بندی کرد:^(۴)

۱ لایه مذهبی سنتی محافظه کار یا به عبارت کوتاه تر لایه مذهبی محافظه کار

۲ لایه مذهبی سنتی اصلاح طلب یا به عبارت کوتاه تر لایه مذهبی اصلاح طلب

۳ لایه مذهبی متجدد اصلاح طلب یا به عبارت کوتاه تر لایه مذهبی متجدد

۴ لایه سکولار متجدد اصلاح طلب یا به عبارت کوتاه تر لایه مذهبی سکولار

۵ لایه لائیک متجدد اصلاح طلب یا به عبارت کوتاه تر لایه لائیک سکولار

این تقسیم بندی را می توان در نمودار زیر^(۵) نمایش داد:

لایه های اجتماعی نخبگان معاصر ایرانی

الف) سنتی

الف) مذهبی محافظه کار

ب) مذهبی اصلاح طلب

ب) متجدد

الف) مذهبی التقاطی امتزاجی

ب) مذهبی التقاطی تفکیکی (سکولار)

ج) غیرمذهبی (لائیک)

مبنای این لایه بندی

ایستار متفاوت هر کدام از لایه های فکری پیش گفته درخصوص رابطه علوم اجتماعی جدید (سیاست، اقتصاد، جامعه شناسی، روان شناسی، مدیریت و…) با دین و علوم قدیم،^(۶) اصلی ترین معیار برای لایه بندی گروه های فکری اجتماعی ایران به شمار می رود. به طور کلی براساس یک حصر عقلی و با توجه به شواهد تجربی و تاریخی ایستار نخبگان لایه های فکری و اجتماعی جامعه ایران درخصوص رابطه و نسبت حاکم میان دین و علوم اجتماعی جدید که عمدتا محصول تلاش علمی متفکران غربی در چند سده اخیر است از پنج صورت خارج نیست:

۱. اعتقاد به عدم هماهنگی و تباین کلی میان آموزه های این علوم که محصول اندیشه و علم بشری است با آموزه های دینی که صرفا تعبدی و غیرتعقلی تلقی می شوند و در نتیجه، اعتقاد به بی نیازی از این علوم و ضرورت اکتفا به متن دین برای راهیابی به سعادت در هر دو بعد فردی و اجتماعی (لایه مذهبی محافظه کار).

۲. اعتقاد به عدم هماهنگی نسبی میان آموزه های این علوم با آموزه های دینی و در نتیجه اعتقاد به اخذ و به کارگیری آن قسم از این علوم که سازگار با دین است و رها کردن و یا اصلاح قسم دیگر آنها که در تعارض با دین هستند بر مبنای دین در هر دو بعد فردی و اجتماعی (لایه مذهبی اصلاح طلب).

۳. اعتقاد به هماهنگی کامل میان آموزه های دینی و در نتیجه اعتقاد به تطبیق و اصلاح آن قسم از آموزه های دینی که سازگار با این علوم نیست به منظور مترقی و کارآمدکردن دین با تحولات علمی روز در هر دو بعد فردی و اجتماعی زندگی بشر (لایه مذهبی متجدد ((التقاطی امتزاجی)).

۴. اعتقاد به تفکیک و جدایی حوزه امور اجتماعی از حوزه دین به صورتی که علوم اجتماعی صرفا به امور دنیوی و اجتماعی سعادت بشری و دین نیز صرفا به امور اخروی و فردی سعادت او بپردازد و هیچ کدام در حوزه دیگری دخالت نکنند (لایه مذهبی سکولار (التقاطی تفکیکی))

۵. اعتقاد به عدم هماهنگی و تباین کلی میان آموزه های علوم اجتماعی جدید با آموزه های دینی به دلیل غیرواقعی و به تبع خرافی و غیر علمی بودن آموزه های دینی، در نتیجه ضرورت رهانمودن کامل آموزه های دینی در هر دو بعد فردی و اجتماعی و اکتفا به علوم اجتماعی در راهیابی به سعادت فردی و اجتماعی (لایه لائیک سکولار)

ماهیت لایه های اجتماعی موجود

۱. لایه مذهبی محافظه کار

این لایه که در حقیقت باقی مانده همان جریان حداکثری اخباری در جهان تشیع و ایران و متاثر از آن و یا ، کم و بیش در همان راستای فکری است؛ نسبت به علوم جدید و به طور کلی علوم بشری موضعی مخالف دارد. زیرا معتقد است میان آموزه های دینی و بشری یا تباین کلی حاکم است و یا اگر هم نباشد، نیازی به علوم جدید برای تامین سعادت بشری نیست؛ زیرا دین و آموزه های آن در این خصوص به تنهایی کفایت می کند. لذا باید به متن دین اکتفا کرد و دستاوردهای این علوم را رها ساخت.

همچنین این لایه همانند جریان اخباری حداکثری در مقابل هرگونه نواندیشی و نوگرایی دینی به شدت مقاومت نشان می دهد و با علوم عقلی (همانند منطق و فلسفه) با این استدلال که علومی یونانی و غیردینی هستند مخالف است. طیف غالب این لایه، دین را عمدتا در امور عبادی و اخروی خلاصه می کند، لذا متمایل به دخالت در امور اجتماعی و سیاسی نیست و به تبع محافظه کار بوده و به تحولات و اصلاحات اجتماعی چندان معتقد نیست. از همین روست که به انقلاب اسلامی ایران و رهبران تحول گرا، اصولی و فیلسوف مسلک آن چندان ارادتی ندارد. پایگاه علمی و اجتماعی این لایه، برخی از مراکز حوزوی درجه دو در ایران همانند حوزه علمیه مشهد است و از جمله نمایندگان اجتماعی آن، طیف غالب «انجمن حجتیه» جناح حلبی را می توان نام برد.

۲. لایه مذهبی اصلاح طلب

وجود این لایه را در ادامه جریان اصولی می توان ارزیابی کرد، زیرا بدنه اصلی آن را همان علمای اصولی در حوزه های علمیه تشکیل می دهند. به همین دلیل این لایه به اجتهاد و تفکر عقلی در فقه و اسلام فق